Lajmet
Në Amazonë, ekologët brazilianë provojnë një qasje të re kundër shpyllëzimit dhe varfërisë
Nga Fabiano Maisonnave nga AP.
Published
3 years agoon
By
UBT newsNë një cep të largët të Amazonës, ekologët brazilianë po përpiqen të kenë sukses aty ku mungesa e qeverisjes ka rezultuar katastrofike. Ata po menaxhojnë një pjesë të tokës në një mënyrë që mirëpret njerëzit vendas dhe shkencëtarët për t’u angazhuar në ruajtjen e pyllit tropikal më të madh në botë.
Qëllimi është ambicioz, të kundërshtojnë forcat që kanë shkatërruar 10% të pyllit në më pak se katër dekada dhe të krijojë diçka që mund të përsëritet në pjesë të tjera të Amazonës.
Filloi me një ekspeditë katër-mujore përgjatë lumit Juruá në vitin 2016. Studiuesit vizituan rreth 100 komunitete që në pamje të parë dukeshin të ngjashme: rreshta shtëpish prej druri mbi shtylla përgjatë ujit. Por ata u goditën nga kontrastet në kushtet e jetesës.
Për të kuptuar atë që ata panë, është e rëndësishme të dini se 29% e Amazonës, është ose tokë publike pa mbrojtje të veçantë, ose tokë publike për të cilën nuk ekziston asnjë informacion publik, sipas një studimi nga Amazon Institute of People and the Environment.
Këto zona janë treguar të jenë më të ndjeshme ndaj shpyllëzimit. Grabitësit e tokës largojnë komunitetet tradicionale nga toka dhe më pas e shpyllëzojnë atë, duke shpresuar se qeveria do t’i njohë ata si pronarë, gjë që zakonisht ndodh.
“Është shumë pabarazi. Brenda zonave të mbrojtura, ka shumë gjëra pozitive që ndodhin, por nga jashtë, ato dukej se ishin 40 vjet prapa”, tha João Vitor Campos-Silva, një socio-ekolog tropikal, për Associated Press.
Studiuesit ishin të vetëdijshëm se pjesa e lumit e njohur si Medio Juruá, afër qytetit të Carauarit, ka një organizim të jashtëzakonshëm shoqëror dhe njerëzit menaxhojnë në mënyrë të qëndrueshme peshqit dhe produktet e tij pyjore, si acai. Përcaktimi i tokës këtu është “i rezervuar”, tokë publike ku banorët lejohen të peshkojnë.
Por jashtë këtyre zonave, në shumë vende, njerëzit marrin urdhra nga pronarët e vetë-emëruar të tokave, tha Campos-Silva. Komuniteteve të tëra u mohohet qasja në liqene, madje edhe për peshkim që e bëjnë për të ushqyer familjet e tyre. Njerëzit nuk e zotërojnë tokën dhe nuk e dinë se kush e ka.
“Ne filluam të mendojmë se mund të ishte interesante të hartonim një model mbrojtjeje”, ku komunitetet mund të korrnin prodhimet e tyre dhe peshk dhe të mbronin pyllin, në vend që të zhvendoseshin në qytet ose të drejtoheshin në aktivitete të paligjshme, të tilla si prerjet e palicencuara dhe peshkimin e tepërt.
Kështu ata krijuan Institutin jofitimprurës Juruá dhe blenë një pronë pylli tropikal 13 km përgjatë lumit Juruá. Ai përfshin rreth 20 liqene, disa me potencial të mirë për rritjen e pirarukut të çmuar, peshkun më të madh në shkallë të ujërave të ëmbla në botë, i cili mund të arrijë deri në 200 kilogramë.
Qëllimi, tha Campos-Silva, është të promovojë shkencë me cilësi të lartë, të bazuar në punën së bashku me njerëzit e rajonit.
Në afërsi të tokës së Institutit gjenden 12 komunitete. Brazilianët i quajnë “ribeirinhos”, ose njerëzit e lumenjve, siç dallohen nga banorët indigjenë.
Në të kaluarën, shansi për të siguruar jetesën nga pemët i tërhoqi gjyshërit e tyre në Amazonë. Në ditët e sotme të ardhurat kryesore vijnë nga pirarucu. Kontrolli i këtij peshkimi ka rezultuar të jetë i qëndrueshëm, duke ringjallur një specie që ishte në rënie dhe duke gjeneruar të ardhura.
Pylli tropikal i Amazonës, që mbulon një zonë dy herë më të madhe se India, gjithashtu mban rezerva të jashtëzakonshme karboni dhe është një mbrojtës thelbësor kundër ndryshimeve klimatike. I shtyrë nga grabitësit e tokës, shpyllëzimi u rrit në nivelin më të lartë 15-vjeçar në vitet e fundit, ndërsa Jair Bolsonaro, i cili u largua nga posti në janar, ishte president. Shkatërrimi në Amazonën lindore ka qenë tejet i gjerë.
Për të përfshirë komunitetet e lumenjve në qeverisje, instituti krijoi një komitet drejtues dhe nisi një seri takimesh publike të quajtura “komuniteti i ëndrrave”, ku njerëzit mund t’i jepnin përparësi përmirësimeve që duan më shumë.
Për të shmangur paragjykimet e mundshme të gjinisë dhe moshës, ata punuan në tre grupe – gra, të rinj dhe burra, tha Campos-Silva.
Presidentja e shoqatës së komuniteteve të lumenjve, Fernanda de Araujo Moraes, tha se qëllimi kryesor është të parandalojë lëvizjen e njerëzve të lumenjve në qytetet e Amazonës, ku papunësia midis njerëzve me aftësi të ulëta është e shfrenuar dhe dhuna është e përhapur, falë trafikut të drogës.
Në komunitetin e saj të Lago Serrado-s, ku 12 familje jetojnë në shtëpi me shtiza, si gratë ashtu edhe burrat renditën energjinë elektrike 24 orëshe si përparësinë e tyre kryesore. Aktualisht, është në dispozicion vetëm tre orë në ditë. Të rinjtë zgjodhën peshkimin.
Moraes beson se ky lloj bashkëpunimi është rruga më e shpejtë për përparim. “Ne duam të përmirësojmë jetën e njerëzve dhe Instituti dëshiron të njëjtën gjë”, tha ajo.
“Kjo është diçka që nuk ekziston këtu në Amazonë, nuk ekziston askund në Brazil. Nëse funksionon, do të tërheqë shumë vëmendjen e njerëzve”, tha banori José Alves de Morais./UBTNews/
Lajmet
Tragjedi në Podgoricë: Tre të vrarë, dyshohet për shqiptarë nga Rozhaja
Published
6 hours agoon
April 21, 2026By
UBTNews
Një ngjarje e rëndë ka tronditur Podgoricën, ku tre persona janë gjetur të vrarë në një apartament të marrë me qira. Sipas Policisë së Malit të Zi dhe raportimeve nga mediumi “Vijesti”, viktimat dyshohet se janë shqiptarë nga Rozhaja, përfshirë dy vëllezër me mbiemrin Hoti.
Autoritetet kanë shpallur në kërkim personin e dyshuar, Vehid Muriq, po ashtu nga Rozhaja, i cili besohet se ka kryer vrasjen e trefishtë me armë të ftohtë. Dyshohet se motivi i krimit ishte një mosmarrëveshje e çastit mes të dyshuarit dhe viktimave, të cilët ishin miq dhe punonin së bashku në ndërtim.
Krimi u zbulua në mënyrë të tërthortë pasi i dyshuari, pasi kreu vrasjet në Podgoricë, u kthye në qytetin e tij të lindjes ku ushtroi dhunë ndaj familjarëve të tij. Ishte pikërisht denoncimi i familjes në polici për dhunë që çoi hetuesit drejt zbulimit të tmerrshëm në kryeqytetin malazez. Policia po vazhdon operacionin për kapjen e autorit të dyshuar.
Lajmet
Programi Art dhe Media Digjitale në UBT sjell ekspertë të industrisë për përvojë praktike të studentëve
Published
7 hours agoon
April 21, 2026By
ubtnews
Në kuadër të qasjes së tij inovative dhe të orientuar drejt praktikës, programi Art dhe Media Digjitale në UBT po vazhdon të krijojë ura të forta lidhëse ndërmjet akademisë dhe industrisë kreative. Në këtë frymë, në lëndën “Praktika në Studio 3”, studentët patën mundësinë të marrin pjesë në një ligjëratë të veçantë nga ekspertja e dizajnit grafik, Jetë Dobranja.

Ky aktivitet solli një perspektivë të drejtpërdrejtë nga industria, duke i njohur studentët me procesin e plotë të dizajnimit të librave dhe katalogëve të ekspozitave – nga hulumtimi fillestar dhe zhvillimi i konceptit vizual, deri te bashkëpunimi profesional me kuratorë, artistë dhe shtypshkronja, si dhe përgatitja e publikimeve për shtyp sipas standardeve bashkëkohore.
Përmes shembujve konkretë dhe përvojës së saj profesionale, Dobranja ndau praktika reale të punës në dizajnin grafik, duke u mundësuar studentëve të kuptojnë më qartë sfidat, kërkesat dhe dinamikën e industrisë kreative. Ky bashkëbisedim interaktiv shërbeu si një platformë frymëzuese për studentët, duke i inkurajuar ata të zhvillojnë qasje kreative dhe profesionale në projektet e tyre.
Ligjërata vuri në pah rëndësinë e komunikimit vizual dhe bashkëpunimit ndërdisiplinor në art dhe dizajn – elemente kyçe që programi Art dhe Media Digjitale në UBT i integron në mënyrë të vazhdueshme në kurrikulë, për të përgatitur studentët për tregun e punës dhe industrinë globale kreative.
Aktivitete të tilla dëshmojnë përkushtimin e UBT-së për të ofruar një edukim bashkëkohor, ku teoria dhe praktika ndërthuren në mënyrë të natyrshme, duke u mundësuar studentëve të ndërtojnë kompetenca të qëndrueshme dhe të aplikueshme në karrierën e tyre.
UBT mbetet një nga institucionet lider në zhvillimin e talenteve të rinj në fushën e artit dhe medias digjitale, duke sjellë vazhdimisht profesionistë të industrisë për të ndarë njohuri, përvoja dhe inspirim me gjeneratat e reja.
Në përfundim, studentët dhe stafi akademik shprehën mirënjohje për Jetë Dobranjën për kontributin, përkushtimin dhe gatishmërinë për të ndarë përvojën e saj me studentët e UBT-së.
Lajmet
Burgim i përjetshëm për Naim Murselin dhe Granit Plavën, 30 vite burg për Kushtrim Kokallën
Published
7 hours agoon
April 21, 2026By
UBTNews
Lajm në zhvillim
Familja Ademaj flet pas dënimeve të përjetshme: “Ky është një mësim për të gjithë”
Gjykata Themelore në Prishtinë ka shqiptuar sot burgim të përjetshëm për Naim Murselin dhe Granit Plavën, ndërsa Kushtrim Kokalla është dënuar me 30 vite burgim për vrasjen e Liridona Ademajt. Menjëherë pas përfundimit të seancës, vëllai i viktimës, Leonard Ademaj, u deklarua para mediave duke shprehur lehtësimin e familjes për vendimin e drejtësisë.
“Ajo që u vërtetua sot është ajo që e kemi thënë ne nga fillimi, se Naimi së bashku me Kushtrimin, duke e zgjedhur Granitin si vrasës, e kanë organizuar këtë krim,” tha ai para gazetarëve.
Ademaj theksoi se pesha e këtij vendimi tejkalon dhimbjen e tyre familjare, duke u fokusuar te fëmijët që mbetën pa nënë. “Ky vendim nuk shkon vetëm për ne, shkon edhe për Liridonën dhe për gjithë fëmijët e Liridonës, të cilët nuk do ta shohin më nënën e tyre përjetësisht,” shtoi ai me emocione.
Në fund, ai bëri thirrje që kjo dritë e drejtësisë të shërbejë si parandalim për shoqërinë. “Andaj ky dënim duhet të jetë edhe një mësim për të gjithë të tjerët që mundohen apo krijojnë mundësi që ta bëjnë një krim të tillë,” përfundoi Leonard Ademaj.
Ky vendim vjen pas një procesi të gjatë ku u vërtetua se Naim Murseli e kishte porositur vrasjen e bashkëshortes së tij, duke inskenuar një grabitje të rreme në fshatin Bërnicë në nëntor të vitit 2023.
Burgim i përjetshëm për Naim Murselin dhe Granit Plavën, 30 vite burg për Kushtrim Kokallën
Gjykata Themelore në Prishtinë ka shpallur sot aktgjykimin dënues për vrasjen makabre të Liridona Ademajt, duke shqiptuar dënime maksimale për protagonistët e këtij krimi.
Naim Murseli, bashkëshorti i viktimës i cili u vërtetua se ishte organizatori i vrasjes, dhe Granit Plava, në cilësinë e ekzekutorit, janë dënuar me burgim të përjetshëm.
Ndërkaq, i akuzuari i tretë, Kushtrim Kokalla, është dënuar me 30 vite burgim për bashkëpunim në kryerjen e kësaj vrasjeje të rëndë. Ky vendim vjen pas një procesi gjyqësor maratonë që zgjati mbi një vit, gjatë të cilit u zbardh skenari gjakftohtë i inskenuar si grabitje e armatosur.
Sfondi i kësaj tragjedie daton më 29 nëntor 2023, kur Liridona Ademaj u vra në fshatin Bërnicë të Prishtinës. Sipas aktakuzës së përfaqësuar nga prokurorja Javorka Perlinçeviq, Naim Murseli e kishte planifikuar vrasjen e bashkëshortes së tij për shkak të raporteve të prishura dhe me qëllim përfitimin financiar nga një polisë e sigurimit jetësor në vlerë prej 3 milionë kruna suedeze.
Për ta jetësuar planin, ai kishte bashkëpunuar me familjarin e tij, Kushtrim Kokallën, i cili e kishte njoftuar me Granit Plavën, personin që pranoi ta kryente vrasjen për një shumë prej 30 mijë eurosh.
Në ditën kritike, Murseli dhe Plava blenë armën nga Tom Dodaj (i dënuar më parë me 3 vite burgim), dhe inskenuan ngjarjen në atë mënyrë që të dukej si sulm nga grabitësit.
Dosja e prokurorisë përshkruan një moment rrëqethës ku thuhet se Murseli e kishte mbajtur Liridonën për dore që ajo të mos u shmangej plumbave të shkrepur nga Plava, para se ai të largohej nga vendi i ngjarjes me fëmijët. Megjithëse të akuzuarit refuzuan të ishin prezentë në sallë për shpalljen e vendimit, ky aktgjykim i shkallës së parë shënon epilogun e një prej rasteve më tronditëse në historinë e drejtësisë kosovare.
Lajmet
Kurti pranon raportin e BE-së për zgjedhjet: Kërkon që suksesi i Kosovës të pasqyrohet në Raportin e Vendit
Published
8 hours agoon
April 21, 2026By
UBTNews
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka pritur sot në takim Shefen në Detyrë të Zyrës së Bashkimit Evropian në Kosovë, Eva Palatova, e cila i dorëzoi raportin përfundimtar të Misionit të Ekspertëve Zgjedhorë mbi zgjedhjet e fundit lokale dhe parlamentare.
Gjatë këtij takimi, të dy bashkëbiseduesit vlerësuan lart procesin zgjedhor të 28 dhjetorit, duke konfirmuar se Kosova ka dëshmuar pjekuri demokratike duke organizuar zgjedhje të lira, të drejta dhe sipas standardeve evropiane.
Kryeministri Kurti shprehu mirënjohjen e tij për angazhimin e misionit vëzhgues dhe konfirmoi gatishmërinë e plotë të Qeverisë për të adresuar dhe zbatuar rekomandimet e dala nga ky raport.
Një vëmendje e veçantë gjatë bisedës iu kushtua sfidave të dezinformimit dhe ndërhyrjeve të huaja në informacion, të cilat u shfaqën përmes lajmeve të rreme, sondazheve të fabrikuara dhe materialeve të manipuluara vizualisht.
Kurti theksoi se këto forma të manipulimit kanë për qëllim ndikimin në perceptimin publik dhe dëmtimin e besimit në proceset zgjedhore, andaj kërkoi një qasje më proaktive për t’i luftuar këto dukuri.
Ai po ashtu rikujtoi se zgjedhjet e ndershme janë shtylla kryesore e kritereve të Kopenhagës, të cilat Kosova i ka përmbushur në mënyrë të vazhdueshme.
Në përfundim të takimit, kryeministri kërkoi që këto gjetje pozitive të pasqyrohen qartë edhe në Raportin e Vendit të Komisionit Evropian për vitin 2026, si dëshmi e progresit demokratik të vendit.
Kosova dhe Garda e IOWA-s zgjerojnë bashkëpunimin ushtarak
Arrestohet e dyshuara për vjedhjen e mbi 170 mijë dollarëve në shtëpinë e mërgimtarit
Trump kundër zgjatjes së armëpushimit: SHBA synon një “marrëveshje të shkëlqyer” me Iranin
Tragjedi në Podgoricë: Tre të vrarë, dyshohet për shqiptarë nga Rozhaja
Programi Art dhe Media Digjitale në UBT sjell ekspertë të industrisë për përvojë praktike të studentëve
Burgim i përjetshëm për Naim Murselin dhe Granit Plavën, 30 vite burg për Kushtrim Kokallën
Trump pretendon se Irani ka ‘shkelur’ marrëveshjen e armëpushimit ‘shumë herë’
Kurti pranon raportin e BE-së për zgjedhjet: Kërkon që suksesi i Kosovës të pasqyrohet në Raportin e Vendit
Bllokada për presidentin: Kurti kritikon PDK-në dhe LDK-në për refuzimin e marrëveshjes
Të kërkuara
-
Lajmet2 months agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet3 months agoStudentët e UBT-së në vizitë studimore në Presidencën e Republikës së Kosovës
-
Lajmet2 months agoPërfundon seanca e sotme në Hagë për pengim të drejtësisë
-
Lajmet2 months agoKoordinatorja e projektit AKIL-EU në UBT, prof. Manjola Zaçellari, referon në University of Oxford
