Lajmet
Cila janë gjuhët më të vjetra në botë?
Gjuhët mund të transmetohen nga brezi në brez me shekuj, por bien në harresë, nëse nuk kanë lënë gjurmë me shkrim.
Published
2 years agoon
By
Betim GashiNjohuritë e grumbulluara mund të humbasin shpejt, për shembull për shkak të metodave të vjetëruara të regjistrimit, që nuk i përdor më sot askush. Informacioni në një disketë apo në një disk mbetet i padobishëm, kur mungojnë pajisjet përkatëse për t’i dëgjuar.
Kësaj i shtohet edhe fakti që gjuha dhe shkrimi zhvillohen vazhdimisht, saqë edhe informacioni i një libri – që gjithsesi mund të hapet – bëhet i pakuptueshëm. Është gati e pamundur të arrish në informacione, që nuk janë të shkruara askund dhe të jenë ruajtur për pasardhësit.
Prandaj është aq e vështirë, t’i përgjigjesh pyetjes, se cila është gjuha më e vjetër e botës. Gjuhët mund të transmetohen nga brezi në brez me shekuj, por bien në harresë, nëse nuk kanë lënë gjurmë me shkrim.
Vetëm gjuha e shkruar lë gjurmë që dokumentohen. Dhe vetëm kur është shkruar mbi një material, që i ka rezistuar kohës. Shkrimet mbi materiale organike, si për shembull lëvore, kryesisht kanë humbur, ndërsa tekstet mbi gurë ose argjilë ndonjëherë janë ruajtur për mijëra vjet.
Nëse ne jemi sot në gjendje edhe t’i lexojmë dhe t’i kuptojmë, është diçka tjetër.
Dëshmitë më të vjetra të shkruara
Si dokumentet më të vjetra të gjuhës së shkruar cilësohen shkrimet kuneiforme, ku shenjat në formë pyke janë shtypur mbi pllaka të buta argjili. Shkrimet më të vjetra të njohura kuneiforme rrjedhin nga sumerët, që u zhvilluan prej shekullit të katërt p.e.s. në Mesopotani, në “territorin ndërmjet lumenjeve” Eufrat dhe Tigër (në Irakun e sotëm).
Tekstet datojnë nga periudha rreth vitit 3.200 p.e.s. Eposi i Gilgameshit është vepra më e njohur e gjuhës sumere. Gjuhët kuneiforme kanë qenë vendimtare edhe për zhvillimin e mëvonshëm të shkrimeve evropiane.
Pothuajse aq të vjetra janë edhe hieroglifet egjiptiane, që janë shkruar në varrin e faraonit Seth-Peribsen, 2775-2650 p.e.s duke u ruajtur kështu për pasardhësit.
Fjalia e gjetur aty: “Ai ka bashkuar të dy vendet për djalin e tij, mbretin e dyfishtë Peribsen” konsiderohet nga ekspertët si fjalia më e hershme e shkruar plotësisht.
Shkrimi është ruajtur, por ne vetëm mund të imagjinojmë, se si kanë tingëlluar gjuhët më të vjetra të shkruara, sumerishtja, akadishtja dhe gjuha e Egjiptit të lashtë. Sepse të tria gjuhët janë zhdukur, ato nuk përdoren më dhe nuk kanë pasardhës të gjallë.
Diversiteti gjuhësor në mbarë botën
Në mbarë botën sot ka 7.100 gjuhë, nga të cilat 40% janë të rrezikuara të zhduken. Disa gjuhë fliten nga më pak se 1.000 vetë dhe ekziston rreziku që ato të zhduken pas disa brezash. Kjo do të nënkuptonte humbjen e një pjesë të qenësishme të identitetit kulturor.
Nga ana tjetër ka 23 gjuhë, të cilat i përdor më shumë se gjysma e popullsisë së botës. Dhjetë gjuhët më të folura në mbarë botën janë anglishtja, gjuha kineze (mandarin), spanjishtja, hinduishtja, arabishtja, frengjishtja, bengali, rusishtja, portugalishtja, urdu. Në vendin e dymbëdhjetë vjen gjermanishtja.
Ndërsa gjuhët më të vjetra të shkruara janë zhdukur, disa gjuhë shumë të vjetra vazhdojnë të jetojnë ende sot, si për shembull gjuha tamile, e cila nga shumë gjuhëtarë konsiderohet si gjuha më e vjetër në përdorim.
Gjuha tamile është njëra nga 22 gjuhët zyrtare të Indisë dhe flitet në Indinë jugore dhe Sri Lanka nga afro 85 milionë vetë. Shkrimet e hershme tamile datojnë nga shekulli V p.e.s.
Megjithatë analiza e Tolkāppiyam, një teksti gramatikor në gjuhën tamile, lë të kuptosh se gjuha tamile duhet të jetë së paku 5.000 vjeçare, por sot thuajse nuk flitet. Shënimet më të vjetra në Sanskritishte ekzistojnë prej më shumë se 3000 vjetësh, janë tekste hinduiste të përpiluara midis viteve 1.500 dhe 1.200 p.e.s. të shkruara si veda, përmbledhje tekstesh fetare.
Ajo ka qenë kryesisht një gjuhë dijetarësh, e përdorur në tekstet e vjetra indiane, në shkrimet fetare dhe në veprat letrare. Megjithatë nga sanskritishtja e kanë origjinën shumë gjuhë moderne të Indisë dhe si dialekte rajonale.
Gjuha kineze është një nga gjuhët më vjetra në botë e folur në vazhdimësi dhe që përdoret sot nga më shumë se një miliardë vetë. Rrënjët e gjuhës mund të gjurmohen deri në mijëra vjet më parë.
Ajo supozohet të ketë dalë rreth 4.500 vjet më parë nga Proto-Sino-Tibetianishtja, e cila konsiderohet si paraardhëse e gjuhëve birmaneze dhe tibetiane.
Gjetjet më të vjetra të gjuhës së shkruar kineze konsiderohen mbishkrimet mbi guaskat e breshkave dhe eshtrat e kafshëve, të cilat janë rreth 3.300 vjeçare.
Ndër gjuhët më të vjetra, që fliten ende, bën pjesë edhe hebraishtja dhe arabishtja.
Rrënjët gjuhësore të këtyre dy gjuhëve afro-aziatike shkojnë në 10.000 deri 20.000 vjet më parë, megjithëse gjetjet më të hershme të shkruara të këtyre dy gjuhëve datojnë “vetëm” rreth 3000 vjet më parë.
A ka pasur një gjuhë të parë të përbashkët?
Edhe pse nuk mund të gjenden prova të shkruara, njerëzit kanë pasur sisteme komplekse komunikimi, që i kanë lejuar ata të komunikojnë për mijëra vjet.
Ekzistojnë teori të ndryshme gjuhësore për origjinën e gjuhës njerëzore, por asnjëra prej tyre nuk është e vërtetuar plotësisht.
Gjuha njerëzore mund të ketë lindur nga një kombinim faktorësh, duke përfshirë zhvillimin kompleks të trurit, ndërveprimin social dhe nevojën për bashkëpunim në gjueti dhe mbledhjen e ushqimit.
Gjuha mund të ketë dalë me kalimin e kohës nga kombinimi i gjesteve të duarve dhe lëvizjeve të trupit.
Ekziston edhe teoria se dikur ka ekzistuar një e ashtuquajtur “protogjuhë”, një gjuhë e përbashkët parahistorike, nga e cila kanë rrjedhur të gjitha gjuhët moderne me kalimin e kohës.
Lajmet
Driton Kuka nderohet me “Pllakën e Artë” në Mal të Zi për sukseset historike
Published
6 minutes agoon
April 29, 2026By
UBTNews
Trajneri i mirënjohur i Kosovës, Driton Kuka, ka pranuar çmimin kryesor “Pllaka e Artë” nga Akademia Sportive e Malit të Zi. Ky vlerësim i lartë iu nda gjatë Konferencës së 24-t Ndërkombëtare të mbajtur në Budva, si mirënjohje për rezultatet e tij të jashtëzakonshme në arenën ndërkombëtare.
Akademia ka vlerësuar lart kontributin e Kukës në promovimin e sportit të xhudos dhe arritjet e tij të pashembullta që e ngritën Kosovën në majat e sportit botëror. Ky çmim vjen si dëshmi e punës së palodhshme të trajnerit që krijoi një “shkollë të artë” të xhudos në vendin tonë.
Nën udhëheqjen e Driton Kukës, ekipi i Kosovës ka arritur rekorde historike që përfshijnë:5 medalje olimpike; 10 medalje botërore; 30 medalje evropiane, si dhe qindra dekorata të tjera në gara prestigjioze.
Ky sukses i radhës konfirmon statusin e Kukës si një prej trajnerëve më të suksesshëm në botë, duke i dhënë Kosovës një imazh të fuqishëm përmes sportit.
Lajmet
DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 29 prill, në vitet nëntëdhjetë
Published
16 minutes agoon
April 29, 2026By
UBTNews
29 prill 1993
Lajm i plotë:
Kumtesë e Kryesisë së LDK-së rreth vrasjeve në kufi me Shqipërinë dhe keqësimit të gjendjes në Kosovë
Kryesia e Lidhjes Demokratike të Kosovës lëshoi një kumtesë lidhur me vrasjen e disa shqiptarëve në zonën kufitare me Shqipërinë dhe me keqësimin e situatës më të re në Kosovë, në të cilën thuhet:
Shkallëzimi i represionit të pandërprerë të regjimit policor serb mbi shqiptarët dhe Kosovën po merr përmasa shqetësuese. Paralelisht me shtrëngimin ndërkombëtar rreth situatës në Bosnjë, lëvizjet shqetësuese të forcave të ushtrisë, demonstrimet kërcënuese të forcës, përqëndrimet ushtarake, fortifikimet, mobilizimi i civilëve, armatosja e popullatës serbe, agresiviteti i ushtrisë dhe i policisë ndaj popullatës së pambrojtur shqiptare, paraqesin vetëm pamjen e jashtme përmes, së cilës regjimi okupues serb jo vetëm dëshiron ta përqëndrojë në Kosovë vëmendjen e opinionit të vet në këto çaste të vështira për të, por ç’është më e keqja, në këtë mënyrë do të provokojë konflikt të hapur me shqiptarët.
Rezultat tragjik i kësaj atmosfere të rëndë është edhe vrasja e pajustifkueshme, e pakuptim dhe barbare e dhjetë shqiptarëve më 25-27 prill 1993 në afërsi të kufirit midis Kosovës dhe Shqipërisë. Për tetë shtetasit e Shqipërisë “Qeveria federale” dha shpjegimin se e paskan shkelur kufirin, justifikim për të cilin askund në botë nuk vriten njerëzit dhe i cili vetvetiu flet mjaft për natyrën pashembull brutale të këtij regjimi.
Për vrasjen e dy shtetasve të Kosovës Zenun dhe Musa Rexhepi, në afërsi të fshatit të tyre Babaj i Bokës, komuna e Gjakovës, nga ana e rezervistëve posaçërisht agresive serbë më 27.04.1993, pushteti okupues nuk e pa të arsyeshme as të jepte ndonjë shpjegim.
Kryesia e LDK-së shpreh indinjatën dhe protestën më të ashpër kundër akteve të këtilla kriminale të forcave të armatosura okupuese serbe në Kosovë, i dënon sjelljet e këtilla të pushtetit duke tërhequr njëherësh vërejtjen e opinionit dhe të institucioneve ndërkombëtare për gjendjen skajmërisht të rrezikshme të lëvizjeve të tilla. Njërherësh, nga bashkësia ndërkombëtare kërkon që ta shtojë praninë e vet në Kosovë dhe të ndërmarrë hapat e nevojshëm për parandalimin e shpërthimit të konfliktit që do të ishte edhe më tragjike se ai në Bosnjë, thuhet në kumtesën e Kryesisë së Lidhjes Demokratike të Kosovës.
Lajme të tjera:
Partia Fshatare dënon krimin serb në kufirin me Shqipërinë
Robert Dol: Duhet të tërheqim vijën në Ballkan
Shqipëria kërkoi vendosjen e forcave të OKB-së në Kosovë
Demonstratë në Uashington
Forcat ushtarake serbe po stacionohen nëpër disa komuna të Kosovës
Policia serbe ftoi në “bisedë informative” Mon Dajakun deputet i Kuvendit të Republikës së Kosovës
Në Dushanovë të Prizrenit policia serbe bastisi njëmbëdhjetë familje
Organizata franceze “Equilibre” i nisi 200 tonë ndihma humanitare për Kosovën
Plaçkitje të inspeksionit financiar në Suharekë
“Le Monde”: Papa i Ballkanit
“Trepça” ndërpreu prodhimin
Inspeksioni sanitar ndaloi punën në disa sektore në Teatrin e Kosovës
29 prill 1994
Lajmet kryesore:
Dr. Berisha: Çështja shqiptare- çështje themelore në Ballkan
Nuk dihet për fatin e një ish-eprori ushtarak shqiptar
Policia ndërhyri në SHF “Isa Boletini” në Isniq
Policia pengon mësimin shqip edhe në komunën e Istogut
Federata e Helsinkit kërkon që dezerterëve t’u jepet azil
Represioni në Kosovë
Për lirimin e dy të rinjve kërkohen shuma të mëdha markash gjermane
U dëbuan 125 punëtorë shqiptarë nga “Produkti” i Skënderajt
Punë për 240 profesorë universitarë serbë në Prishtinë
Në Viti tre veta në burg për armë
29 prill 1995
Lajmet kryesore:
Intervistë e kryetarit Rugova për gazetën “Svenska Dagbladet” të Suedisë
Van Den Bruk: Duhet dialogu në mes shqiptarëve e serbëve
Komisioni për çështje politike i AP të Këshillit të Evropës flet për Kosovën
“Bujku”: Terror me pretekst të militarizimit të shpifur
- Rouds: Spastrimi i fshehur etnik në Serbi e Mal të Zi
Nuk bën që dhuna e pushtuesit ta pengojë aktivitetin politik
Të ndërpriten matrapazllëqet me kulturën në Gjilan
Policia serbe ndërhyri në tregun e Gllogovcit
Forcat e policisë serbe bllokuan qytetin e Vushtrrisë
Policia serbe ndërpreu ndeshjen e hendbollit Vjosa – Prishtina
Dhuna e përditshme në Kosovë
Polici Peroviq për dhunim u dënua me 4 vjet e 10 muaj burg
Ekspozitë e skulptorit Luan Mulliqi në Dallas
Manipulimet e individëve e pengojnë punën e PAD-it
Serbët paralajmërojnë nxjerrjen e njëfarë statuti të përkohshëm për Kosovën
29 prill 1997
Lajmet kryesore:
U promovua monografia “Papa në Shqipëri” e Don David Xhuxhës
Konferencë për gazetarë e kryetarit të PPK-së Adem Demaçi
Në Berlin përfundoi konferenca ndërkombëtare për Ballkanin
Serbët nuk e njohin Republikën e Kosovës
Vazhdon odisejada e katër shqiptarëve të dëbuar nga Gjermania
Qeveria shqiptare kundër caktimit të mitropolitit të Korçës
Në Gjakovë u themelua Shoqata e Afaristëve
Policia serbe ndërpreu mësimin në dy shkolla fillore në komunën e Istogut
Foto: Dr.Sali Berisha
Lajmet
Inspektorati i Punës ndalon punimet në 17 vendpunishte brenda 48 orëve
Published
20 minutes agoon
April 29, 2026By
UBTNews
Inspektorati Qendror i Punës ka ndërmarrë një aksion të gjerë inspektues në të gjithë territorin e Kosovës, duke u fokusuar 100% në sektorin e ndërtimtarisë si një fushë me rrezikshmëri të lartë. Sipas raportit të fundit 48-orësh, inspektorët kanë ndërhyrë duke ndaluar procesin e punës në 17 vendpunishte ku janë konstatuar shkelje të rregullave.
Gjatë kësaj periudhe janë realizuar gjithsej 46 inspektime dhe 37 riinspektime. Prishtina dhe Gjilani prijnë me numrin më të lartë të ndalimeve të punimeve, përkatësisht me 8 dhe 7 raste. Inspektorati njofton se për të gjitha subjektet ku është vendosur ndalimi i punës, do të iniciohen menjëherë kërkesa për kundërvajtje në gjykatat përkatëse.
Ky aksion, i cili zbatohet me urdhër të Ministrisë së Punës, Financave, Mirëqenies dhe Vlerave të Luftës (MPFVLÇ), synon rritjen e sigurisë në punë. Në raport theksohet se në 14 raste janë eliminuar parregullsitë pas ndërhyrjes së inspektorëve, ndërsa procesi i riinspektimeve do të vazhdojë edhe në ditët në vijim për të siguruar mbrojtjen e plotë të punëtorëve në vendet e punës.
Lajmet
Shqipëria firmos me SHBA-në marrëveshje për gazin në vlerë prej 6 miliardë dollarësh
Published
54 minutes agoon
April 29, 2026By
UBTNews
Një marrëveshje prej 6 miliardë dollarësh në fushën e sigurisë energjetike është nënshkruar në Tiranë në prani të kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama, dhe ambasadores së Shteteve të bashkuara në Greqi, Kimberly Guilfoyle.
Marrëveshja u firmos mes kompanisë shqiptare Albgaz me dy kompanive të mëdha ndërkombëtare, njëra amerikane dhe tjetra greke.
Dokumenti parashikon zhvillim e Qendrës Energjetike të Vlorës dhe marrëveshjen kornizë për furnizimin me gaz të lëngshëm natyror, si hapa të rëndësishëm drejt diversifikimit të burimeve të energjisë dhe forcimit të pavarësisë energjetike, në bashkëpunim të ngushtë me Shtetet e Bashkuara, si edhe ndërveprim me Greqinë.
Nënshkrimit të marrëveshjes i parapriu një postim në X të ambasadores amerikane në Greqi, Kimberly Guilfoyle.
“… në Tiranë për të avancuar agjendën energjetike të presidentit të SHBA dhe për t’iu bashkuar kryeministrit Edi Rama për të marrë pjesë në ceremoninë e nënshkrimit të një marrëveshjeje historike midis Shqipërisë, Venture Global dhe Aktor LNG USA për një marrëveshje 20-vjeçare për gazin e lëngshëm natyror amerikan”, theksoi ambasadorja.
Ajo tha se angazhimi prej 6 miliardë dollarësh forcon sigurinë energjetike dhe sigurinë kombëtare në të gjithë rajonin.
“Kur Shtetet e Bashkuara, Shqipëria dhe Greqia punojnë së bashku, ky rajon është më i lidhur, më i sigurt dhe më i begatë”, tha ambasadorja Guilfoyle.
Marrëveshja synon ndërtimin e infrastrukturës në Vlorë për importin e gazit të lëngshëm nga SHBA-ja dhe rigazifikimin e tij për furnizimin e Evropës Jugore.
Ministri i Energjisë dhe Infrastrukturës i Shqipërisë, Enea Kakaraçi, gjatë ceremonisë së nënshkrimit të marrëveshjes tha se partneriteti me SHBA-në reflekton një vizion të përbashkët për të ndërtuar një të ardhme energjetike të sigurt dhe të qëndrueshme.
“Një shtyllë qendrore e këtij vizioni është zhvillimi i Qendrës Energjetike të Vlorës që është një komponent, një projekt shumë komponencial që do të ripërcaktojë rolin e Shqipërisë në këtë hartë energjetike”, tha ai.
Ambasadorja amerikane në Athinë e cilësoi Shqipërinë një partnere të palëkundur të SHBA-së dhe vend me rëndësi të jashtëzakonshme strategjike për Ballkanin dhe Evropën.
“Presidenti Trump ka qenë kampion i zjarrtë i sigurisë energjetike. Vizioni dhe veprimet e tij kanë përforcuar faktin se ofrimi i një energjie të qëndrueshme forcon SHBA-në dhe aleatët tanë strategjikë. Administrata Trump e ka ngritur bashkëpunimin energjetik si shtyllë në mbarë botën. Dhe, nënshkrimi i sotëm është manifestim i prekshëm i kësaj përpjekjeje”, deklaroi Guilfoyle.
Ambasadorja gjithashtu theksoi se SHBA-ja mbështet Ballkanin që është më i ndërlidhur, më i sigurt në aspektin energjetik dhe më i begatë dhe Shqipëria, siç tha ajo, është thelbësore për këtë vizion.
Edhe kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, e cilësoi këtë marrëveshje me një rëndësi të jashtëzakonshme.
“Vlora do të kthehet në një pikë kritike për energjinë në Evropën Juglindore. Theksoj rëndësinë e nevojës të Shqipërisë e të Greqisë për të forcuar lidhjen tonë dhe bashkëpunimin në shumë mënyra, por posaçërisht sa i takon furnizimit me energji, prodhimit energjetik dhe rezistencës së pavarësisë energjetike. Duke pozicionuar Shqipërinë si ndërlidhëse, fluksi energjetik shkon përmes Ballkanit Perëndimor, kontribuon në stabilitetin e rajonit dhe ndikon në sigurinë energjetike të fqinjëve”, tha Rama.
Kryeministri shqiptar u shpreh se partneriteti midis Shqipërisë dhe SHBA-së, përçon sot një mesazh shumë të qartë se edhe vendet e të vogla mund të bëhen pjesë e zgjidhjes së sfidave më të ngutshme siç është nevoja për energji.
Kosova, ndërkaq, nuk ka rrjet gazsjellësish për shpërndarjen e gazit natyror e as sistem të ndërtuar institucional për menaxhimin e këtij sektori.
Por, në Strategjinë e Energjisë të Kosovës për periudhën 2022-2031 parashikohet mundësia që vendi të lidhet me rrjetet rajonale të gazit në të ardhmen. /REL/
Driton Kuka nderohet me “Pllakën e Artë” në Mal të Zi për sukseset historike
DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 29 prill, në vitet nëntëdhjetë
Inspektorati i Punës ndalon punimet në 17 vendpunishte brenda 48 orëve
Billie Eilish dhe James Cameron sjellin film koncertal 3D nga turneu në Manchester
Shqipëria firmos me SHBA-në marrëveshje për gazin në vlerë prej 6 miliardë dollarësh
Gjysmëfinalet marrin flakë, Bashkimi pret Borën, Trepça përballet me Pejën
Këto janë çmimet e derivateve për sot: Nafta shkon në 1.68 euro
Praktika në fokus: Studentët e Inxhinierisë së Energjisë në UBT vizitojnë KEDS
PSG-ja fiton “luftën” me Bayernin, gjysmëfinalja dhuron 9 gola
Të kërkuara
-
Lajmet2 months agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet2 months agoKoordinatorja e projektit AKIL-EU në UBT, prof. Manjola Zaçellari, referon në University of Oxford
-
Lajmet2 months agoPërfundon seanca e sotme në Hagë për pengim të drejtësisë
-
Live2 months agoKryegjykatësi Smith III shpall mbylljen e çështjes gjyqësore
