Lajmet

​Zbulohen efektet e udhëtimit në hapësirë në kockat e njeriut

Agjencitë hapësinore do të duhet të përmirësojnë regjimet e ushtrimeve dhe dietat.

Published

on

Një studim i ri i humbjes së kockave në 17 astronautë që fluturuan në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor ofron një kuptim më të plotë të efekteve të udhëtimit hapësinor në trupin e njeriut dhe hapat që mund t’i zbusin ato.

Hulumtimi ka mbledhur të dhëna të reja mbi humbjen e kockave të shkaktuara nga mikrograviteti tek astronautët dhe nivelin në të cilin mund të rikthehet dendësia minerale e kockave në Tokë.

Në hulumtim morën pjesë 14 astronautë dhe tre astronautë femra, me një moshë mesatare 47 vjeç, misionet e të cilëve zgjatën katër deri në shtatë muaj në hapësirë, mesatarisht pesë muaj e gjysmë.

Një vit pas kthimit në Tokë, astronautët kishin mesatarisht 2.1 për qind më pak densitet mineral në tibi, një nga kockat e poshtme të këmbës dhe 1.3 për qind më pak forcë kockore.

Nëntë prej tyre nuk e rivendosën densitetin mineral të kockave pas fluturimit në hapësirë, ata pësuan një humbje të përhershme.

“Ne e dimë se astronautët humbasin masën kockore gjatë fluturimeve hapësinore afatgjatë. Ajo që ka të re në lidhje me këtë studim është se ne i ndoqëm astronautët për një vit pas fluturimit të tyre në hapësirë për të parë nëse dhe si rikuperohet kocka“, tha profesori Leigh Gabel nga Universiteti në Calgary dhe autori kryesor i një studimi të botuar këtë javë në revistën Scientific Reports.

“Astronautët pësuan humbje të konsiderueshme të kockave gjatë fluturimeve gjashtëmujore në hapësirë – një humbje që do të prisnim të shihnim te të rriturit më të vjetër gjatë dy dekadave në Tokë – dhe rifituan vetëm rreth gjysmën e asaj humbjeje një vit pas kthimit në Tokë”, tha Gabel.

Agjencitë hapësinore do të duhet të përmirësojnë regjimet e ushtrimeve dhe dietat për të parandaluar humbjen e kockave, paralajmëroi Gabel.

“Gjatë fluturimit në hapësirë, strukturat kockore bëhen më të holla dhe përfundimisht disa nga shufrat kockore ndahen nga njëra-tjetra. Sapo një astronaut të kthehet në Tokë, lidhjet kockore të mbetura mund të trashen dhe forcohen, por ato që janë ndarë në hapësirë nuk mund të ribashkohen. rindërtohen, kështu që e gjithë struktura e eshtrave të astronautit është ndryshuar përgjithmonë”, tha Gabel.

Astronautët që morën pjesë në hulumtim udhëtuan në stacionin hapësinor për shtatë vjetët e fundit. Studimi nuk specifikoi kombësitë e tyre, por dihet se ata ishin nga agjencia hapësinore amerikane NASA, Agjencia Kanadeze e Hapësirës, Agjencia Evropiane e Hapësirës dhe Agjencia Japoneze për Eksplorimin e Hapësirës.

Udhëtimi në hapësirë paraqet sfida të ndryshme për trupin e njeriut, një shqetësim kyç i agjencive hapësinore teksa planifikojnë eksplorime të reja. NASA, për shembull, synon të dërgojë astronautë përsëri në Hënë dhe misioni është planifikuar për vitin 2025. Mund të jetë një prelud për misionet e ardhshme të astronautëve në Mars ose një prani afatgjatë në sipërfaqen e Hënës.

“Mikrograviteti ndikon në shumë sisteme të trupit, duke përfshirë muskujt dhe kockat mes tyre”, tha Gabel.

“Dhe sistemi kardiovaskular përjeton shumë ndryshime. Pa gravitetin që “tërheq gjakun” drejt këmbëve tona, astronautët përjetojnë një zhvendosje të lëngjeve që shkakton më shumë gjak të grumbullohet në pjesën e sipërme të trupit. Kjo mund të ndikojë në sistemin kardiovaskular dhe shikimin“, shtoi ai.

“Rrezatimi është gjithashtu një problem i madh shëndetësor për astronautët, sepse sa më larg që ata udhëtojnë nga Toka, aq më i madh është ekspozimi ndaj rrezatimit dhe rreziku i kancerit në rritje”, paralajmëroi Gabel.

Studimi zbuloi se misionet më të gjata hapësinore rezultuan në humbje më të madhe të kockave dhe një probabilitet më të ulët të rikuperimit të kockave më pas. Ushtrimet gjatë fluturimit, të tilla si trajnimi i rezistencës në stacionin hapësinor, janë treguar të rëndësishme në parandalimin e z humbje të muskujve dhe kockave.

Ata astronautë që kryen më shumë ngritje vdekjeprurëse në hapësirë sesa në Tokë kanë më shumë gjasa të shërohen më shpejt pas një misioni.

“Ka shumë gjëra që ne ende nuk dimë për ndikimin e mikrogravitetit në shëndetin e njeriut, veçanërisht kur bëhet fjalë për misionet hapësinore më të gjata se gjashtë muaj“, tha Gabel.

lajme

Komisioni për Punë të Jashtme pret në takim ambasadorin e Hungarisë në Kosovë

Published

on

By

Komisioni për Punë të Jashtme dhe Diasporë i Kuvendit të Kosovës ka pritur sot në një takim zyrtar ambasadorin e Republikës së Hungarisë në Kosovë, László Dux.

Takimi mes anëtarëve të komisionit parlamentar dhe diplomatit hungarez po zhvillohet prapa dyerve të mbyllura për mediat.

Deri më tani nuk janë bërë me dije detaje zyrtare lidhur me temat konkrete të cilat janë përfshirë në agjendën e këtij takimi. /E.A/

Continue Reading

Vendi

Kosova e përmbyll Kampionatin Ballkanik të Karatesë me 10 medalje

Published

on

By

Përfaqësuesja e Kosovës në karate ka arritur një rezultat të shkëlqyer në Kampionatin Ballkanik të zhvilluar në Stamboll të Turqisë, duke grumbulluar gjithsej 10 medalje, prej të cilave një e artë, tri të argjendta dhe gjashtë të bronzta.

Dita e fundit e garave solli tri medalje të bronzta në konkurrencën ekipore. Ekipi i djemve për kadetë, ekipi i vajzave për kadete si dhe ekipi i djemve për juniorë arritën të ngjiten në podiumin e fituesve duke siguruar medalje të bronzta për Kosovën.

Në garat individuale, suksesin më të madh e shënoi Emira Maqedonci, e cila u kurorëzua kampione e Ballkanit duke fituar medaljen e artë. Me medalje të argjendta u nderuan Suela Arifi, Qëndresa Ibrahimi dhe Prijam Gashi, ndërsa medaljet e bronzta në konkurrencën individuale i rrëmbyen Alea Kelmendi, Krenar Ismajli dhe Amar Daku.

Rezultati i arritur në Stamboll rikonfirmon ngritjen e karatesë kosovare në arenën rajonale, me federatën, trajnerët dhe sportistët që morën urime të shumta për përfaqësimin dinjitoz të flamurit të Kosovës. /E.A/

Continue Reading

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 9 nëntor 1992-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1992-1998.

9 nëntor 1992 

Katër të vrarë, shumë të plagosur, 45 persona të dënuar në Shkup

Autoritetet e Maqedonisë vërtetuan lajmet se gjatë intervenimit të policisë së Maqedonisë ndaj protestuesve shqiptarë në lagjen Bit Pazar në Shkup, u vranë katër persona, me dhjetëra u plagosën, ndërsa, së paku 45 persona u dënuan me nga 30 ditë burg.

Nga të vrarët mirret vesh se Safet Sejfullai, 32 vjeçar u vra para portës së shtëpisë së tij. Ndërsa Viktorija Geshovska, 63 vjeçare u vra në dhomë të banesës së saj. I vrari i tretë, Shemsedin Ibrahimi, 38 vjeçar, vdiq në spital. Ndërsa viktima e katërt, që supozohet se është shqiptar, nuk është identifikuar ende. Në një raport nga Shkupi, të botuar sot në revistën “Shkëndija”, thuhet se i vrari i katërt është Sulejman Memishi, 22 vjeçar nga Shkupi.

Në raportet e ndryshme nga Shkupi, që mbështeten në burimet shqiptare, mirret vesh se policia maqedonase, arrestoi së paku 100 persona. Një numër i tyre është dënuar me burg, tha nënkryetari i Partisë për Prosperitet Demokratik, Sami Ibrahimi. Deri më tash janë dënuar 45 persona me nga 30 ditë burg: Rrahman Iliazi (1970), Fadil Luta (1955), Jakup Salievski (1973), Abdyl Hyseni (1964), Vehbi Neziri (1973), Abdyl Sylejmani (1962), Adnan Rufati (1974), Setki Sylejmani (1906), Zekiria Vishi (1966), Qamil Vishi (1969), Osman Miftari (1956), Selajdin Ismaili (1965), Muharrem Seta (1968), Halil Ramadani (1958), Ibish Llami (1968), Ismajl Myrtezi (1951), Sylejman Maksuti (1950), Safet Gashi (1962), Fatmir Jashari (1965), Ramiz Sefaj (1956), Feriz Jusufi (1964), Ruzhdi Aliu (1952), Adnan Jusufi (1964), Samet Samakova (1958), Hamdi Bislimi (1964), Abullah Berkiri (1962), Sadri Burhamedini (1965), ? Çajani (1968), Isen Sinani (1953), Sabit Rexhepi (1974), Nehat Haliti (1968), Ali Morina (1958), Hajrullah Mustafa (1962), Faredin Bakiu (1965), Isa Selmani (1972), Shaip Selmani (1973), Ferid Islami (1967), Sedat Ismaili (1954), Xhelal Jashari (1959), Reshat Musliu (1959) dhe me të holla u dënuan Abdyl Naser Muharremi, Abdyl Kadri Abdiu, Naser Poliku dhe Mensur Mema.

Gjendja e të plagosurve dhe e të lënduarve nuk dihet.

Burimet shqiptare dyshojnë se numri i të vrarëve është më i madh.

Varrimi i të vrarëve u bë sot.

 

9 nëntor 1993

Diskriminim nacional e social

Sindikata e Pavarura të policisë së Kosovës, në një kumtesë për opinion, thekson se me shkresën e Ministrisë së punëve të brendshme të Serbisë, nr.890/1 prej 5 majt 1993 punëtorët shqiptarë në ish-SKPB janë përjashtuar arbitrarisht nga procedura për blerjen e banesave. Në praktikë, thuhet më tej në kumtesë, punëtorët shqiptarë të ish-SKPB-së së Kosovës u hodhën dëbuan arbitrarisht nga banesat shoqërore. Vetëm në muajin tetor 1993 me dhunë arbitrare policia serbe nga banesat shoqërore e nxori Enver Magjunin, ish-kryeshef i Drejtoratit për punë të brendshme në Vushtrri, Ramadan Bytyqi, ish-poskomandant i milicisë së komunikacionit në Ferizaj, Halil Blakaj, ish-poskomandant i milicisë në Prizren dhe Sadri Dedushajn, ish-milic në Deçan, shfrytëzues legjitim shumëvjeçar në to u vendosën Milosavleviq Milivoje, Zhiviq Gradimir, Zharko N.etj.

Ndërsa, gjatë muajit të kaluar, për shkak të aktivitetit sindikal, fizikisht u maltretuan Jakup Ahmeti, Imri Shala, Ali Berisha, Shemsi Slameni në Prishtinë dhe Shaban Neziri në Podujevë, thuhet në mes tjerash në kumtesën e Sindikatave të Pavarura të policisë së Kosovës.

 

9 nëntor 1995

Policia dëmtoi varrezat e Besim Latifit e Skënder Monollit në Pollatë të Podujevës

Policia serbe dëmtoi dje në Pollatë rrethojën e varrezave të Besim Latifit e Skënder Monollit, të cilët u vranë në shtëpitë e tyre në shtator të vitit 1990 nga një ekspeditë e forcave serbe.

Katër autoblinda dhe një automjet i policisë serbe shkuan dje rreth orës 15:00 në fshatin Pollatë të Podujevës dhe pasi qëndruan rreth 15 minuta përballë shkollës fillore të këtij fshati, duke u kthyer në drejtim të Podujevës, me autoblindë rrënuan një pjesë të rrethojave të varrezave të Besim Latifit e të Skënder Monollit, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Podujevë.

Në këto varreza është varrosur edhe Shefki Latifi, i cili u mbyt me torturë nga policia serbe më 4 korrik të këtij viti në Podujevë.

Aksioni i policisë serbe në shtator të vitit 1990 shënon fillimin e aksionit të madh të torturimit e keqtrajtimeve që përfshiu Kosovën gjatë pesë viteve të kaluara nën pretekst të kërkimit të armëve.

 

9 nëntor 1996

Në një apartament të Torinos u gjetën të vrara dy vajza shqiptare 

Në një apartament të veçuar në afërsi të stacionit hekurudhor të Torinos, dy vajza shqiptare në moshë të re shtetase të Shqipërisë u gjetën të vrara. Njëra nga ato vdiq menjëherë në vendin e ngjarjes, ndërsa tjetra pas operacionit po ashtu vdiq në spitalin e qytetit të Torinos, thuhej në një njoftim  të emetuar parmbrëmë në BBC.

Nga i njëjti burim theksohej se në shënimet e gjetura në apartament, rezultonte se vajzat e mbytura me thikë kërkonin të shkëputeshin përfundimisht nga rrjeti i prostitucionit ku ishin futur me forcë nga shfrytëzuesit e tyre. Ndërkohë, burimet e policisë italiane njoftuan se vrasja barbare e këtyre dy vajzave shqiptare është pasojë e hakmarrjes së bandave të kriminelëve, ngase ato nuk dëshironin të mbeteshin në kthetrat e tyre. Vetëm gjatë këtij viti në mënyra të ngjashme kanë rënë viktima 8 vajza shqiptare.

 

9 nëntor 1998

Prizren: Nuk ka tërheqje, por ripozicionime të forcave serbe

Në komunën e Prizrenit, nuk ka asnjë shenjë të tërheqjes së forcave serbe, ndërsa ato vetëm se janë ripozicionuar dhe vazhdojnë t’i keqtrajtojnë qytetarë shqiptarë, njofton KI i Degës së LDK-së në Prizren.

Në fshatin Planejë të Hasit tash një muaj janë vendosur forca të mëdha të ushtrisë serbe. Në këtë fshat, ushtria serbe ka uzurpuar tri dyqane të këtij fshati, si dhe objektin e shkollës fillore “Vëllezërit Frashëri”.

Bëhet e ditur se ushtria serbe po i mban në izolim edhe disa lagje të këtij fshati, ndërsa çdo ditë po i ndalojnë qytetarët e këtushëm shqiptarë. Po ashtu në këtë fshat, ushtria serbe ka hapur edhe llogore.

Ndërkaq, forcat e policisë serbe po lëvizin shpesh edhe përgjatë rrugës Prizren-Prishtinë, veçanërisht në rrugën Duhël-Shtimje.

Dje rreth orës 11:00 në fshatin Zojz, policia serbe ka keqtrajtuar Halil Destanin. Në këtë fshat, qytetarët shqiptarë po keqtrajtohen nga një ekspeditë ndëshkuese e policisë serbe, e cila çdo ditë po dislokohet në fshatin Piranë, ndërsa po lëvizë edhe drejt fshatrave të tjera të Përdrinisë.

 

 

 

Continue Reading

Lajmet

Ndryshimet klimatike dhe sfidat globale: Rektori i UBT-së, Edmond Hajrizi, folës në samitin botëror COP31 në Antalya

Published

on

By

UBT do të marr pjesë në Konferencën e 31-të të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (COP31), përmes pjesëmarrjes së Rektorit, Prof. Dr. Edmond Hajrizi në një panel ndërkombëtar të nivelit të lartë.

Më 18 nëntor 2026, në orën 13:00, në zonën Blue Zone të COP31 në Antalya, Rektori Hajrizi do të jetë folës në panelin me temë “From Universities to a Global Climate Alliance: Shared Vision and Action for Green Transition”, nën moderimin e Rektorit të Universitetit Çanakkale Onsekiz Mart, Prof. Dr. R. Cüneyt Erenoğlu.

Në kuadër të këtij paneli, Rektori Hajrizi do të prezantojë temën: “From Smart Campuses to Climate-Resilient Cities: The 5S Approach to University Living Labs”.

Prezantimi do të fokusohet në modelin UBT Smart City, duke trajtuar integrimin e arsimit, kërkimit shkencor, teknologjive të avancuara dhe veprimit klimatik në zhvillimin e kampuseve inteligjente dhe të qëndrueshme. Kjo pjesëmarrje përfaqëson gjithashtu vazhdimësinë e bashkëpunimit akademik ndërmjet UBT-së dhe Universitetit Çanakkale Onsekiz Mart, i cili filloi me nënshkrimin e marrëveshjes së bashkëpunimit në vitin 2024.

Në kuadër të këtij partneriteti, me mbështetjen e Agjencisë Turke për Bashkëpunim dhe Koordinim (TİKA), në UBT është realizuar Projekti i Transformimit të Gjelbër, me pjesëmarrjen e rreth 30 studentëve. Përmes pjesëmarrjes në COP31, UBT synon të ndajë përvojën e tij akademike dhe institucionale, të promovojë inovacionin dhe të forcojë partneritetet ndërkombëtare për zhvillimin e qëndrueshëm dhe përballimin e sfidave klimatike.

Continue Reading

Të kërkuara