Lajmet

Si është jeta në Grenlandë, vendi ku shihen pasojat e para të ndryshimit klimatik?

Published

on

Nuk është e lehtë të fotografosh ndryshimet klimatike, një proces i ngadalshëm dhe delikat që zhvillohet me kalimin e kohës, transmeton UBT News.

Por kur një akullnajë shpërthen, imazhet mund të të lënë pa frymë – dhe një kujtesë shqetësuese e telasheve në të cilat jemi.

Fotografi i Reuters, Lucas Jackson, arriti të dokumentojë një nga këto momente kur ai ishte në Grenlandë me shkencëtarët në 2018.

“Ata thanë që masa e atij akulli ishte e barabartë me Manhatanin e Poshtëm nga Rruga 34 -të deri në fund”, tha Jackson.

Pasi pa një pjesë të tillë masive akulli që gjëmoi në det, Jackson tha se e kuptoi plotësisht urgjencën e çështjes.

“Ishte interesante ta shikoje atë, duke menduar se sa akull është nga ajo ngjarje e vetme – dhe se ka mijëra nga këto akullnajat rreth Grenlandës dhe kjo po ndodh vazhdimisht”.

Grenlanda shpesh konsiderohet nga shkencëtarët si zona zero e ndryshimeve klimatike të Tokës, përcjell UBT News.

Ishulli masiv është në Arktik, i cili po ngrohet dy herë më shpejt se pjesa tjetër e planetit, dhe është kontribuesi më i madh në rritjen e nivelit të detit që mund të bëhet katastrofik për qytetet bregdetare në të gjithë botën.

Niveli mesatar i detit është rritur me rreth 7-8 inç që nga viti 1900, sipas një raporti të madh të klimës të publikuar nga administrata Trump në 2017. Pothuajse gjysma e asaj ka ndodhur në 25 vitet e fundit.

Si do të duken 100 vitet e ardhshme? Apo 20 të tjerat? Sa shpejt do të vazhdojnë të rriten ujërat dhe kur do t’i rrezikojë qytetet? Kjo është ajo që shkencëtarët ende po përpiqen të përcaktojnë.

Para se të shkonte në Grenlandë, Xhekson ishte paralajmëruar. Por jo për shkrirjen e akullit.

“Fjalë për fjalë me çdo person me të cilin kam biseduar që kishte qenë ndonjëherë në Grenlandë tha se është e mrekullueshme, përveçse ka re mushkonjash aq të mëdha sa mendoni se do të vdisni”, tha ai.

Jackson pati fat sepse shkoi gjatë solsticit të verës, në fund të sezonit të mushkonjave. Dhe temperaturat nuk ishin shumë të ftohta, tha ai – mbi 30 gradë Fahrenheit kryesisht, duke rënë në 20-at e sipërme gjatë natës.

Netët pranë Rrethit Arktik, megjithatë, janë shumë më të ndryshme se netët me të cilat shumica prej nesh janë mësuar, përcjell UBT News.

“Dielli në thelb do të rrotullohej rreth horizontit gjatë gjithë ditës, dhe pastaj do të binte për dy ose tre orë dhe pastaj të kthehej përsëri”, tha Jackson.

Jackson dikur punonte në Alaskë, kështu që ai erdhi i përgatitur.

Përveç të gjitha pajisjeve të tij të kamerës, ai solli jo një, por dy maska ​​gjumi – vetëm në rast se humbi një. Shumëtë nevojshme, tha ai, për të mbajtur një orar gjumi kur dielli rrallë perëndon.

Plus dielli më i ulët ofroi dritën më dramatike, kështu që kur shumë nga shkencëtarët ishin duke fjetur, Jackson do ta përdorte atë kohë për të punuar dhe për të marrë disa nga fotografimet e tij më të mira.

Ai solli tre kamera dhe një dron për të marrë fotografi ajrore të akullnajave që po shkrinin. Ai gjithashtu shoqëroi shkencëtarët ndërsa fluturonin aeroplanë mbrapa dhe me orë të tëra, duke përdorur radarë për të marrë të dhëna nga uji më poshtë.

Ka vetëm rreth 2,000 njerëz që jetojnë në qytet, por në një ishull të largët, ai ende kualifikohet si i shtati më i madh.

Humbja e akullit të Grenlandës është rritur ndjeshëm gjatë 20 viteve të fundit. Nga 1992 në 2001, humbja mesatare vjetore e akullit në Grenlandë ishte 34 gigatonë (34 miliardë tonë metrikë). Që nga viti 2002, humbja vjetore e akullit ka qenë mesatarisht rreth 280 gigatonë.

Masa e akullit të Antarktidës po zvogëlohet, por Grenlanda ka shumë më shumë kuptim që NASA të studiojë nga pikëpamja logjistike. Pra, është shumë më e arritshme.

“Në një verë ata mund të bëjnë një sasi të caktuar kërkimesh që mund t’u duhen vite për të arritur në Antarktidë sepse logjistika është aq e vështirë dhe është një mjedis kaq i pafalshëm”, tha Jackson.

Aksionet janë të larta. Laboratori i Jet Propulsionit i NASA -s ka një mjet online që tregon sesi rritja e nivelit të detit mund të përmbytë një ditë qytetet kryesore si Miami, New York, Mumbai dhe Shanghai.

Dhe disa kombe të largëta ishujsh, të cilët ulen pikërisht mbi nivelin e detit, janë gjithashtu të kërcënuar.

Nuk është rastësi që misioni i NASA -s në Arktik quhet “OMG”, për Oqeanet që Shkrijnë Grenlandën.

“Unë mendoj se është tronditëse sa shpejt planeti ynë po ndryshon për shkak të gjurmës sonë, dhe një emër që mbart me vete një element befasie dukej i duhuri për këtë mision,” tha Josh Willis, hetuesi kryesor i projektit.

Projekti pesëvjeçar, i cili po shqyrton sesi uji i ngrohtë i oqeanit po shpejton humbjen e akullnajave të Grenlandës, do të përfundojë në vitin 2020./UBTNews

Fotografitë nga Lucas Jackson/Reuters
Storie nga Kyle Almond, CNN
Përktheu dhe përshtati UBT News

Lajmet

Rusia kërcënon NATO-n me armë bërthamore për rajonin e Kaliningradit

Published

on

By

Rusia i ka dërguar një paralajmërim të ashpër NATO-s, duke bërë të ditur se është e gatshme të përdorë të gjithë arsenalin e saj ushtarak, përfshirë armët bërthamore, nëse aleanca perëndimore ndërmerr hapa për të izoluar apo shkëputur enklavën ruse të Kaliningradit.

Në një dokument konfidencial (“non-paper”) të dërguar NATO-s, të siguruar nga agjencia e lajmeve Reuters, Moska akuzon aleancën për një “kurs të rrezikshëm dhe të pamatur” që rrit rrezikun e një konflikti të drejtpërdrejtë ushtarak.

Në dokumentin diplomatik joformal, Moska bën të qartë se përgjigja ushtarake mund të përfshijë goditje të drejtpërdrejta brenda territorit të vendeve anëtare të NATO-s që nga fillimi i çdo përshkallëzimi:

“Rusia do të jetë gati të përdorë të gjithë arsenalin e forcave dhe kapaciteteve në dispozicion të saj, duke përfshirë armët bërthamore, për të mbrojtur territorin e saj nëse vendet e NATO-s ndërmarrin ndonjë përpjekje që synon izolimin e Rajonit të Kaliningradit nga pjesa tjetër e vendit.”

Dokumenti nëvizon gjithashtu mundësinë e “sulmeve ruse kundër qendrave të vendimmarrjes në shtetet anëtare të aleancës që nga fillimi i konfliktit.”

Përveç paralajmërimit konfidencial, ambasadat ruse në të paktën tre shtete evropiane kanë lëshuar deklarata publike gjatë tre ditëve të fundit. Ato akuzojnë NATO-n për nxitje të tensioneve përmes stërvitjeve ushtarake dhe skenarëve operativë që përfshijnë Kaliningradin — territorin e militarizuar rus që ndodhet gjeografikisht midis Polonisë dhe Lituanisë.

Nga ana tjetër, diplomatët rusë hodhën poshtë pretendimet e vendeve perëndimore se Moska përbën kërcënim apo se po përgatit sulm ndaj ndonjë anëtari të NATO-s, si dhe mohuan akuzat për udhëheqjen e një “lufte hibride” përmes sabotimeve në Evropë. Sidoqoftë, pala ruse nënjëzogoi se çdo cenim ndaj Kaliningradit do të përballet me “përgjigjen më të fortë të mundshme”.

 

Continue Reading

Lajmet

15 profesorë të UBT-së renditen të parët në Kosovë në Scholarly Index 2026

Published

on

By

UBT ka shënuar rezultate të rëndësishme në Scholarly Index Top1000 Scholar 2026, ku 15 profesorë të universitetit janë renditur në vendin e parë në Kosovë në të paktën një temë kërkimore.

Në mesin e tyre janë:

Alban Kuriqi, Hyrije Koraqi, Ridvan Peshkopia, Visar Krelani, Gazmend Temaj, Pajtim Bytyçi, Burhan Reshat Rexhepi, Milaim Berisha, Kujtim Lepaja, Demokrat Nuha, Xhevahire Millaku, Liridon Kryeziu, Alfred Marleku, Nuredin Lutfiu dhe Kristina Perkola.

Këto renditje mbulojnë fusha të ndryshme të kërkimit, përfshirë inxhinierinë, ujërat dhe mjedisin, biznesin, shkencat sociale, shkencat ushqimore, arsimin, gjuhësinë dhe fusha të tjera.

Në nivel ndërkombëtar, profesorët e UBT-së kanë arritur gjithashtu pozita të larta. Prof. Dr. Alban Kuriqi ka shënuar pozitën më të lartë globale në mesin e profesorëve të UBT-së të paraqitur në këto renditje, duke u renditur i 8-ti në botë në temën “Hydrology and Sediment Transport Processes” për periudhën 2021–2025.

Po ashtu, Kristina Perkola është renditur #71 në botë, ndërsa Burhan Reshat Rexhepi #81, në temat e tyre përkatëse.

Këto rezultate tregojnë një prani të fortë të profesorëve të UBT-së si në nivel kombëtar, ashtu edhe ndërkombëtar, dhe përforcojnë dukshmërinë e universitetit në kërkimin shkencor.

 

Continue Reading

Lajmet

UBT zhvillon sesion informues për Kualifikimin Profesional Zhvillues i Aplikacioneve me Integrimin e AI-së

Published

on

By

Në Parkun Shkencor, Inovativ dhe Teknologjik të UBT-së është mbajtur dje një sesion informues për Kualifikimin Profesional Zhvillues i Aplikacioneve me Integrimin e Inteligjencës Artificiale, ku studentë dhe të interesuar të tjerë u njohën nga afër me programin, mundësitë profesionale dhe infrastrukturën moderne që ofron UBT.

Studentët u mirëpritën nga Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, si dhe Drejtori i Departamentit për Edukim dhe Zhvillim Profesional në UBT, Prof. Dr. Besnik Skenderi, dhe Drejtori i Infrastrukturës, Murat Retkoceri, ku prezantuan programin dhe mundësitë që ai ofron, ndërsa pjesëmarrësit vizituan ambientet e laboratorëve dhe u njohën nga afër me pajisjet dhe teknologjitë moderne që do të përdoren gjatë ligjëratave, ushtrimeve dhe punës praktike.

Programi i mbështetur nga Regional Challenge Fund, synon zhvillimin e aftësive profesionale në fushën e zhvillimit të aplikacioneve, duke e integruar Inteligjencën Artificiale në procesin e të nxënit dhe praktikës profesionale. Kualifikimi Profesional Zhvillues i Aplikacioneve është e orientuar drejt përgatitjes së profesionistëve për role në industrinë e teknologjisë së informacionit dhe zhvillohet në katër semestra.

Përmes këtij programi, studentët do të kenë mundësi të zhvillojnë aftësi praktike në teknologji, programim dhe Inteligjencë Artificiale, krahas studimeve të tyre, në një mjedis të pajisur me infrastrukturë moderne dhe teknologji bashkëkohore.

Continue Reading

Lajmet

A u parandalua një 11 shtator i ri?

Published

on

By

Një nga pilotët u përpoq të rrëzonte një aeroplan pasagjerësh! “Kishte gjak në kabinën e pilotit, izraelitët e mposhtën, një tjetër 11 shtator u parandalua. Një zyrtar i lartë izraelit tha se një “katastrofë” ishte parandaluar në një fluturim të Flydubai nga Emiratet e Bashkuara Arabe për në Izrael që bëri një ulje emergjente në Arabinë Saudite. Në bord ndodheshin 150 persona.

Një Boeing 737 MAX i Flydubai në një fluturim nga Dubai në Tel Aviv u devijua për në Arabinë Saudite të mërkurën, pasi ekuipazhi dërgoi sinjale shqetësimi për shkak të një grindjeje fizike midis dy pilotëve, tha një zyrtar izraelit për Reuters.

Megjithatë, sipas mediave izraelite, ishte një incident shumë më serioz. Sipas The Times of Israel, njëri nga pilotët e fluturimit FZ1073 me rreth 150 pasagjerë dhe anëtarë të ekuipazhit – kryesisht izraelitë – u përpoq ta rrëzonte aeroplanin, ndërsa tjetri u përpoq ta ndalonte.

 

Fotot tregojnë dëmtime në timonin e bishtit të aeroplanit

Fotot e aeroplanit tregojnë se një pjesë e timonit në stabilizuesin vertikal në bishtin e aeroplanit Flydubai mungon.

Gjatë incidentit, aeroplani Boeing 737 MAX u ul rrëmbyeshëm.

Arik Zer, një ish-kreu i sigurisë së fluturimit në Shin Bet, i tha Channel 12 News se dëmi ka të ngjarë të jetë shkaktuar nga rënia e papritur e aeroplanit, duke vënë në dukje se nuk është shkaktuar nga një objekt i jashtëm që ka goditur aeroplanin, raportoi Times of Israel.

 

Pasagjeri i përgjakur: “Ka ndodhur një rrëmbim aeroplani, i kemi nënshtruar terroristët, na duhet ndihmë”

Në një video të bërë menjëherë pas përleshjes në një fluturim të Flydubai, një pasagjer i përgjakur i thotë kamerës: “Jemi në mes të një rrëmbimi aeroplani. I kemi nënshtruar terroristët për momentin dhe po i afrohemi uljes. Kushdo që më dëgjon – na duhet ndihmë.”

“Po ulem në Tabuk, me sa duket në Arabinë Saudite. Territor i panjohur dhe i paeksploruar. Të gjithë në aeroplan janë shëndoshë e mirë, përveç pilotit. Na duhet ndihmë.”

 

Dëshmitari: ‘Piloti kërkoi ndihmë, dy pilotë të tjerë morën kontrollin’

Yasmin Abukasis, një pasagjere që foli me gazetarët në Aeroportin Ben Gurion, ku avioni i Flydubai do të ulej, tha se vajza e saj, e cila ishte në fluturim, e telefonoi dhe tha se dëgjoi ulërima brenda avionit ndërsa piloti kërkoi ndihmë.

“Avioni filloi të humbiste kontrollin. Të gjithë bërtisnin, duke menduar se kishte mbaruar”, i tha ajo Associated Press.

Duke folur për Reuters, Abukasis tha se dy pilotë të tjerë morën kontrollin e avionit, ndërsa pasagjerë të tjerë vrapuan drejt burrit me thikë.

 

Aeroplani zbret 5,200 metra në dy minuta

Të dhënat e gjurmimit të fluturimit nga Flightradar24, të analizuara nga BBC, tregojnë se avioni humbi papritur lartësinë mbi Arabinë Saudite pak më shumë se dy orë pasi u ngrit nga Dubai.

Aeroplani po fluturonte në një lartësi prej 10,400 metrash, pastaj zbriti më shumë se 5,200 metra në më pak se dy minuta. Një sinjal emergjence u dërgua nga avioni rreth dhjetë minuta më vonë.

Një zyrtar i lartë izraelit i tha Channel 12 se një “katastrofë e madhe” ishte shmangur në një fluturim të Flydubai nga Emiratet e Bashkuara Arabe për në Izrael që bëri një ulje emergjente në Arabinë Saudite.

Sipas zyrtarit të paidentifikuar, bashkëpiloti po hetohet me dyshimin për përpjekje për të marrë kontrollin e avionit me qëllim rrëzimin e tij, sipas The Times of Israel. Sipas disa raporteve, bashkëpiloti donte të kryente vetëvrasje.

Channel 12 i Izraelit raportoi se njëri nga pilotët ishte rus dhe tjetri ukrainas, por ky informacion nuk është konfirmuar zyrtarisht.

 

“Mund të kishte përfunduar si sulmet e 11 shtatorit”

Media izraelite raportoi gjithashtu, bazuar në dëshminë e pasagjerëve në aeroplan, se njëri nga pilotët u përpoq ta rrëzonte aeroplanin dhe u ndalua nga një pilot tjetër me ndihmën e pasagjerëve. Një pasagjer izraelit u tha gazetarëve se pasagjerët ndihmuan në nënshtrimin dhe lidhjen e njërit prej pilotëve, siç raportohet nga BBC.

Megjithatë, sipas informacioneve të fundit, një ekuipazh i dytë pilotësh me rroba civile ishte gjithashtu në fluturim, siç raportohet nga Channel 12. Sipas medias, ishin ata që penguan njërin prej pilotëve të merrte kontrollin e aeroplanit. Ky informacion nuk është konfirmuar zyrtarisht.

Një zyrtar i lartë izraelit i tha medias se nëse këta pilotë nuk do të kishin qenë në aeroplan, incidenti mund të kishte përfunduar si sulmet e 11 shtatorit 2001 ose kriza e pengjeve në Entebbe në vitin 1976, raporton Times of Israel. Sipas portalit Walla, piloti nën hetim është një shtetas omanez.

Fotografitë e para nga fluturimi tregojnë një pasagjer me gjak në këmishë pas dhunës së raportuar në kabinën e pilotit.

Pasagjerët e Flydubai kanë përshkruar kaosin në bord gjatë incidentit. “Dëgjuam britma, avioni u rrëzua, kishte gjak në kabinën e pilotit. Izraelitët ndihmuan në mposhtjen e sulmuesit”, tha një dëshmitar.

 

Dëshmitarë: ‘Piloti u ther me thikë xhepi’

Një pasagjer në aeroplan i përshkroi skenat e tmerrshme Channel 12. “Dëgjuam britma në aeroplan. Pastaj hapën kabinën e pilotit dhe pamë gjak, dhe dikush e theri pilotin me një thikë xhepi”, tha gruaja e paidentifikuar për rrjetin nëpërmjet një mesazhi me tekst.

Një pasagjer i tha medias se një pilot pësoi plagë të rënda me thikë përpara se sulmuesi të mund të tërhiqej, ndërsa një pasagjer tjetër tha se piloti i plagosur mori trajtim shpëtues nga një dentist në fluturim.

Dëshmitari tha se pasagjerët izraelitë ndihmuan në nënshtrimin e sulmuesit së bashku me ekuipazhin. “Ne u lutëm… Kishte raste kur mendonim se nuk do të mbijetonim”.

“Nga ajo që kuptojmë, njëri nga pilotët u ther dhe u plagos rëndë dhe humbi kontrollin e aeroplanit. Ai filloi të ulej me shpejtësi. Ishte tmerruese”, tha një dëshmitar tjetër.

 

Dyshohet për rrëmbim aeroplani, Izraeli i ul në tokë aeroplanët

Flydubai tha se pati një incident në fluturim, por ata thonë se të gjithë pasagjerët janë të sigurt dhe të regjistruar. Sipas mediave izraelite, aktualisht po punohet për të organizuar transportimin e pasagjerëve në shtëpi.

Më parë, u raportua se përleshja shkaktoi një sinjal rreziku, i cili fillimisht çoi në dyshime për një rrëmbim aeroplani, dhe Izraeli menjëherë ngriti avionë luftarakë në ajër, sipas agjencisë izraelite të lajmeve Ynet News.

Fluturimi FZ1073 u devijua në Arabinë Saudite ndërsa ishte në hapësirën ajrore jordaneze. Aeroplani fillimisht dërgoi një sinjal të përgjithshëm rreziku dhe disa minuta më vonë një sinjal që mund të tregonte ndërhyrje të paligjshme në fluturim, sipas të dhënave të Flightradar24.

Boeing 737 më pas dërgoi një tjetër sinjal të përgjithshëm rreziku dhe u ul në mënyrë të sigurt në aeroportin Tabuk në veriperëndim të Arabisë Saudite.

Një zyrtar izraelit, duke folur për Reuters në kushte anonimiteti, tha se sinjalet u dërguan pas një grindjeje fizike midis dy pilotëve. Nuk ishte menjëherë e qartë nëse ndonjëri prej pilotëve e aktivizoi qëllimisht sinjalin, i cili mund të tregonte një ndërhyrje të mundshme të paligjshme në fluturim.

Zyra e kryeministrit izraelit tha më parë se incidenti nuk po konsiderohej si një përpjekje për rrëmbim avioni. Flydubai nuk iu përgjigj menjëherë një kërkese për koment.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu zhvilloi konsultime mbi incidentin, thanë për Reuters tre zyrtarë izraelitë të sigurisë.

Shefi i Shtabit të Izraelit, Eyal Zamir, zhvilloi gjithashtu një vlerësim të situatës me komandantin e forcave ajrore dhe zyrtarë të tjerë të lartë ushtarakë, tha ushtria izraelite.

Flydubai fluturon çdo ditë midis Dubait dhe Tel Avivit, një rrugë e njohur për qytetarët izraelitë. Arabia Saudite dhe Izraeli nuk kanë marrëdhënie zyrtare diplomatike.

Burimi: The Times of Israel / BBC / Reuters

Continue Reading

Të kërkuara