Lajmet

Si është jeta në Grenlandë, vendi ku shihen pasojat e para të ndryshimit klimatik?

Published

on

Nuk është e lehtë të fotografosh ndryshimet klimatike, një proces i ngadalshëm dhe delikat që zhvillohet me kalimin e kohës, transmeton UBT News.

Por kur një akullnajë shpërthen, imazhet mund të të lënë pa frymë – dhe një kujtesë shqetësuese e telasheve në të cilat jemi.

Fotografi i Reuters, Lucas Jackson, arriti të dokumentojë një nga këto momente kur ai ishte në Grenlandë me shkencëtarët në 2018.

“Ata thanë që masa e atij akulli ishte e barabartë me Manhatanin e Poshtëm nga Rruga 34 -të deri në fund”, tha Jackson.

Pasi pa një pjesë të tillë masive akulli që gjëmoi në det, Jackson tha se e kuptoi plotësisht urgjencën e çështjes.

“Ishte interesante ta shikoje atë, duke menduar se sa akull është nga ajo ngjarje e vetme – dhe se ka mijëra nga këto akullnajat rreth Grenlandës dhe kjo po ndodh vazhdimisht”.

Grenlanda shpesh konsiderohet nga shkencëtarët si zona zero e ndryshimeve klimatike të Tokës, përcjell UBT News.

Ishulli masiv është në Arktik, i cili po ngrohet dy herë më shpejt se pjesa tjetër e planetit, dhe është kontribuesi më i madh në rritjen e nivelit të detit që mund të bëhet katastrofik për qytetet bregdetare në të gjithë botën.

Niveli mesatar i detit është rritur me rreth 7-8 inç që nga viti 1900, sipas një raporti të madh të klimës të publikuar nga administrata Trump në 2017. Pothuajse gjysma e asaj ka ndodhur në 25 vitet e fundit.

Si do të duken 100 vitet e ardhshme? Apo 20 të tjerat? Sa shpejt do të vazhdojnë të rriten ujërat dhe kur do t’i rrezikojë qytetet? Kjo është ajo që shkencëtarët ende po përpiqen të përcaktojnë.

Para se të shkonte në Grenlandë, Xhekson ishte paralajmëruar. Por jo për shkrirjen e akullit.

“Fjalë për fjalë me çdo person me të cilin kam biseduar që kishte qenë ndonjëherë në Grenlandë tha se është e mrekullueshme, përveçse ka re mushkonjash aq të mëdha sa mendoni se do të vdisni”, tha ai.

Jackson pati fat sepse shkoi gjatë solsticit të verës, në fund të sezonit të mushkonjave. Dhe temperaturat nuk ishin shumë të ftohta, tha ai – mbi 30 gradë Fahrenheit kryesisht, duke rënë në 20-at e sipërme gjatë natës.

Netët pranë Rrethit Arktik, megjithatë, janë shumë më të ndryshme se netët me të cilat shumica prej nesh janë mësuar, përcjell UBT News.

“Dielli në thelb do të rrotullohej rreth horizontit gjatë gjithë ditës, dhe pastaj do të binte për dy ose tre orë dhe pastaj të kthehej përsëri”, tha Jackson.

Jackson dikur punonte në Alaskë, kështu që ai erdhi i përgatitur.

Përveç të gjitha pajisjeve të tij të kamerës, ai solli jo një, por dy maska ​​gjumi – vetëm në rast se humbi një. Shumëtë nevojshme, tha ai, për të mbajtur një orar gjumi kur dielli rrallë perëndon.

Plus dielli më i ulët ofroi dritën më dramatike, kështu që kur shumë nga shkencëtarët ishin duke fjetur, Jackson do ta përdorte atë kohë për të punuar dhe për të marrë disa nga fotografimet e tij më të mira.

Ai solli tre kamera dhe një dron për të marrë fotografi ajrore të akullnajave që po shkrinin. Ai gjithashtu shoqëroi shkencëtarët ndërsa fluturonin aeroplanë mbrapa dhe me orë të tëra, duke përdorur radarë për të marrë të dhëna nga uji më poshtë.

Ka vetëm rreth 2,000 njerëz që jetojnë në qytet, por në një ishull të largët, ai ende kualifikohet si i shtati më i madh.

Humbja e akullit të Grenlandës është rritur ndjeshëm gjatë 20 viteve të fundit. Nga 1992 në 2001, humbja mesatare vjetore e akullit në Grenlandë ishte 34 gigatonë (34 miliardë tonë metrikë). Që nga viti 2002, humbja vjetore e akullit ka qenë mesatarisht rreth 280 gigatonë.

Masa e akullit të Antarktidës po zvogëlohet, por Grenlanda ka shumë më shumë kuptim që NASA të studiojë nga pikëpamja logjistike. Pra, është shumë më e arritshme.

“Në një verë ata mund të bëjnë një sasi të caktuar kërkimesh që mund t’u duhen vite për të arritur në Antarktidë sepse logjistika është aq e vështirë dhe është një mjedis kaq i pafalshëm”, tha Jackson.

Aksionet janë të larta. Laboratori i Jet Propulsionit i NASA -s ka një mjet online që tregon sesi rritja e nivelit të detit mund të përmbytë një ditë qytetet kryesore si Miami, New York, Mumbai dhe Shanghai.

Dhe disa kombe të largëta ishujsh, të cilët ulen pikërisht mbi nivelin e detit, janë gjithashtu të kërcënuar.

Nuk është rastësi që misioni i NASA -s në Arktik quhet “OMG”, për Oqeanet që Shkrijnë Grenlandën.

“Unë mendoj se është tronditëse sa shpejt planeti ynë po ndryshon për shkak të gjurmës sonë, dhe një emër që mbart me vete një element befasie dukej i duhuri për këtë mision,” tha Josh Willis, hetuesi kryesor i projektit.

Projekti pesëvjeçar, i cili po shqyrton sesi uji i ngrohtë i oqeanit po shpejton humbjen e akullnajave të Grenlandës, do të përfundojë në vitin 2020./UBTNews

Fotografitë nga Lucas Jackson/Reuters
Storie nga Kyle Almond, CNN
Përktheu dhe përshtati UBT News

Vendi

Profesori i UBT-së, Liburn Jupolli, realizon muzikën dhe sound design për Pavijonin e Kosovës në Bienalen e Venecias 2026

Published

on

By

Profesori i Fakultetit të Muzikës Moderne, Prodhimit Digjital dhe Menaxhmentit në UBT, Liburn Jupolli, ka realizuar muzikën origjinale dhe sound design-in për Pavijonin e Republikës së Kosovës në edicionin e 61-të të Bienales së Artit në Venecia, një nga ngjarjet më të rëndësishme ndërkombëtare të artit bashkëkohor.

Kosova në këtë edicion të La Biennale di Venezia 2026 përfaqësohet nga artisti Brilant Milazimi me projektin “Hard Teeth / Dhëmbë të Fortë”, i cili prezantohet në kuadër të konceptit kuratorial “In Minor Keys”.

Puna artistike e profesorit Jupolli është zhvilluar në dialog të afërt me konceptin artistik të ekspozitës, materialitetin e veprave dhe përvojën hapësinore të pavijonit. Muzika dhe dizajni zanor janë konceptuar jo vetëm si element shoqërues, por si pjesë organike e narrativës artistike, duke krijuar një hapësirë të kujtesës, tensionit, transformimit dhe reflektimit emocional.

Kompozicioni ndërtohet mbi një ndërthurje mes pianos, lahutës, elektronikës dhe tingullit trupor, ku secili element trajtohet si një identitet më vete artistik dhe akustik. Pianoja shfaqet si strukturë rezonante, lahuta si prani historike dhe ekspresive, elektronika si fushë transformimi tingullor, ndërsa efekti live i “teeth grinding” trajtohet si gjest fizik dhe emocional njerëzor.

Procesi krijues ka përfshirë kompozim instrumental, trajtim elektroakustik, live-electronics për piano dhe lahutë, regjistrim, përpunim të tingullit, kompozim hapësinor dhe sound design.

Në kuadër të këtij bashkëpunimi ndërkombëtar, Jupolli ka bashkëpunuar ngushtë me artistin Brilant Milazimi, kuratorin José Esparza Chong Cuy, komisioneren Hana Halilaj, si dhe me Galeria Kombëtare e Kosovës.

Ky projekt përfaqëson një sukses të rëndësishëm profesional dhe artistik për profesorin Liburn Jupolli, por edhe një dëshmi të angazhimit të UBT-së në zhvillimin e praktikave bashkëkohore artistike dhe kreative që arrijnë prezantim në platformat më prestigjioze ndërkombëtare.

Përmes këtij projekti, UBT vazhdon të dëshmojë rolin e tij në mbështetjen e krijuesve dhe profesionistëve që kontribuojnë në afirmimin ndërkombëtar të artit dhe kulturës së Kosovës.

Continue Reading

Sport

Kosova pritet të ballafaqohet me Andorrën në ditën e zgjedhjeve

Published

on

By

Kryetari i Federatës së Futbollit të Kosovës, Agim Ademi, ka bërë të ditur se Andorra pritet të jetë kundërshtarja e radhës e “Dardanëve” në ndeshjet miqësore të muajit qershor. Takimi parashihet të zhvillohet mbrëmjen e 7 qershorit në stadiumin “Fadil Vokrri” në Prishtinë.

Ndonëse e njëjta datë përkon me mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme në Kosovë, i pari i FFK-së ka sqaruar se procesi zgjedhor nuk do të jetë pengesë për zhvillimin e lojës. Ademi theksoi se orari i ndeshjes nuk ndryshon, pasi takimi fillon pas mbylljes së vendvotimeve dhe është i paraparë brenda datave zyrtare të FIFA-s, siç raporton Koha.

“Jemi në kontakte me zyrtarët e Federatës së Andorrës dhe besoj se ata do të jenë një nga kundërshtarët tanë. Nuk ka nevojë për ndryshim të datës, pasi ndeshja nis kur zgjedhjet tashmë kanë përfunduar,” deklaroi Ademi për Kohën.

Ky cikël miqësoresh vjen pas një rrugëtimi emocionues të Kosovës në muajin mars, ku ekipi ishte shumë pranë kualifikimit për Botërorin 2026. Pasi mposhtën Sllovakinë me rezultat 4:3 në Bratislavë, “Dardanët” u ndalën në finale të plejofit nga Turqia, që triumfoi 1:0 në Prishtinë.

Këto ndeshje do t’i shërbejnë përzgjedhësit Franco Foda si përgatitje finale për edicionin e ri të Ligës së Kombeve, që nis në shtator. Kosova, e promovuar për herë të parë në Ligën B, ndodhet në një grup sfidues me Austrinë, Irlandën dhe Izraelin, ndërsa fushatën e hap më 24 shtator si nikoqire e Irlandës. /KOHA/

 

 

Continue Reading

Lajmet

Ditët e Artit dhe Dizajnit 2026 në UBT sjellin një mbrëmje të veçantë kulturore me promovimin e albumit pianistik të Ardita Bufaj dhe librit “Opera – Koncept dhe Strukturë”

Published

on

By

Në kuadër të programit Ditët e Artit dhe Dizajnit 2026, që po zhvillohet në UBT, Fakulteti i Artit dhe Dizajnit organizon një nga ngjarjet më të veçanta artistike dhe akademike të këtij edicioni, duke sjellë një mbrëmje që ndërthur muzikën, filmin, artin skenik dhe reflektimin shkencor në një platformë unike kulturore.

Më 8 maj 2026, në ambientet e UBT, do të promovohet albumi pianistik i pianistes së njohur Ardita Bufaj, me titull “Eko e një kohe të largët”, një projekt artistik që sjell për publikun interpretimin e kolonave zanore të filmave të kompozitorit Haig Zacharian, duke rikthyer përmes pianos emocione, kujtesë artistike dhe dimensione të veçanta të trashëgimisë muzikore filmike.

Ky promovim përfaqëson një përvojë artistike të rrallë, ku muzika pianistike shndërrohet në urë lidhëse ndërmjet kujtesës, artit vizual dhe ndjeshmërisë bashkëkohore, duke e vendosur publikun përballë një dialogu të thellë mes tingullit dhe narrativës filmike.

Në të njëjtën mbrëmje do të promovohet edhe libri “Opera – Koncept dhe Strukturë” nga Prof. Asoc. Dr. Holta Sina Kilica, një vepër akademike që trajton në mënyrë të thelluar dimensionet strukturore, estetike dhe konceptuale të operës, duke sjellë një kontribut të rëndësishëm në studimet muzikore dhe artistike.

Ky aktivitet multidimensional synon të krijojë një hapësirë të avancuar diskutimi mbi artin, muzikën dhe teorinë, përmes pjesëmarrjes së një paneli të përbërë nga emra të njohur të artit dhe akademisë, përfshirë Haig Zacharian, Ardita Bufaj, Holta Sina Kilica, Indira Çipa, Dafina Zeqiri, Korab Shaqiri, Armend Xhoni dhe Xhovana Marku.

Përmes këtij organizimi, Fakulteti i Artit dhe Dizajnit në UBT vazhdon të dëshmojë misionin e tij për të promovuar aktivitete që tejkalojnë format tradicionale të edukimit, duke krijuar ura mes praktikës artistike, kërkimit akademik dhe përvojës kulturore ndërkombëtare.

Continue Reading

Lajmet

Studentët e Fakultetit Shkenca të Ushqimit dhe Bioteknologji në UBT eksplorojnë ekosistemin e inovacionit dhe sipërmarrjes në teknoparkun e Universitetit të Stambollit

Published

on

By

Në kuadër të vizitës së tyre akademike në Turqi, studentët e Fakultetit Shkenca të Ushqimit dhe Bioteknologji në UBT zhvilluan një vizitë të rëndësishme teknike dhe profesionale në teknoparkun që vepron në kuadër të Universitetit të Stambollit, duke përjetuar nga afër një prej ekosistemeve më dinamike të teknologjisë, inovacionit dhe sipërmarrjes universitare.

Kjo përvojë unike u ofroi studentëve mundësinë të njihen me funksionimin e teknoparkeve moderne, strukturat mbështetëse për zhvillimin e ideve inovative, si dhe me kompani start-up që operojnë në sektorë strategjikë si shkenca ushqimore, bioteknologjia, kërkim-zhvillimi (R&D) dhe teknologjitë e avancuara.

Gjatë programit, studentët morën pjesë në prezantime të specializuara mbi proceset e sipërmarrjes, ndërtimin e modeleve të biznesit të bazuara në inovacion, mekanizmat e financimit dhe mbështetjes për kërkim-zhvillim, si dhe mënyrat se si projektet akademike transformohen në produkte dhe shërbime të komercializuara në treg.

Vizita shërbeu si një platformë e rëndësishme edukative për të kuptuar se si njohuritë teorike dhe kërkimi shkencor bashkohen me industrinë, duke krijuar mundësi reale për zhvillim ekonomik, teknologjik dhe profesional. Studentët patën rastin të shohin konkretisht rolin që bashkëpunimi universitet-industri luan në ndërtimin e sipërmarrjes së qëndrueshme dhe avancimin e sektorëve strategjikë.

Një pjesë veçanërisht inspiruese e kësaj eksperience ishte prezantimi i produkteve inovative, projekteve kërkimore dhe historive të suksesit nga kompanitë pjesëmarrëse, ku sipërmarrës të rinj dhe profesionistë të teknologjisë ndanë rrugëtimin e tyre drejt krijimit të bizneseve të suksesshme me bazë shkencore dhe teknologjike.

Këto histori suksesi shërbyen si një burim i fuqishëm motivimi për studentët e UBT-së, duke i inkurajuar ata të shohin veten jo vetëm si profesionistë të ardhshëm, por edhe si inovatorë, hulumtues dhe potencialisht themelues të projekteve të reja në sektorët e shkencës ushqimore dhe bioteknologjisë.

Programi Shkenca Ushqimore dhe Bioteknologji në UBT vazhdon të promovojë një qasje moderne dhe multidisiplinare të edukimit, ku përvoja ndërkombëtare, praktika profesionale, kërkimi shkencor dhe sipërmarrja janë pjesë integrale e formimit të studentëve.

Continue Reading

Të kërkuara