Lajmet
Shkencëtarët: Kemi zbuluar gjurmë të botës jashtëtokësore nën mantelin e Tokës
Hulumtimi i quajtur ndikimi i formimit të Hënës si një burim i anomalive të mantelit bazal të Tokës u botua në revistën Nature.
Published
2 years agoon
By
Betim GashiShkencëtarët besojnë se rreth 4.5 miliardë vjet më parë, një trup i madh qiellor goditi Tokën, i cili krijoi kaos të vërtetë dhe përfundimisht krijoi Hënën.
Përkatësisht, pas goditjes, një grumbull mbeturinash u hodh në hapësirë, të cilat fillimisht u vendosën në orbitë rreth planetit tonë, dhe më pas filluan të mblidhen dhe grumbullohen dhe të krijojnë satelitin tonë natyror.
Në fillim, ekspertët menduan se nuk kishte shumë gjurmë të atij planeti të lashtë me përmasat e Marsit, të quajtur Theia, të mbetura në Tokë, por duket se e kishin gabim.
Në fakt, shkencëtarët nga Kina, SHBA dhe Britania kanë gjetur indikacione që tregojnë se pjesë të Theia kanë përfunduar si brenda Hënës ashtu edhe brenda planetit tonë.
Nëse është e vërtetë, ne mund të kemi një zgjidhje për një mister që ka pllakosur shkencëtarët për më shumë se një dekadë: prania e grumbujve të dendur, me madhësi kontinenti, të groposura thellë nën mantelin e Tokës (në një thellësi prej rreth 2900 kilometrash), që mbështillen rreth bërthamës.
Rajone të dendura misterioze në kufirin e bërthamës dhe mantelit
“Gjetjet tona sfidojnë pikëpamjen tradicionale të një ndikimi gjigant që homogjenizoi Tokën e hershme. Në vend të kësaj, ndikimi gjigant që formoi Hënën duket të jetë burimi i heterogjenitetit të hershëm të mantelit dhe shënon pikën fillestare të evolucionit gjeologjik të Tokës mbi 4.5 miliardë vjet”, tha shkencëtari planetar Hongping Deng pranë Observatorit Astronomik të Shangait (SHAO) të Akademisë Kineze të Shkencave.
Shkencëtarët mësuan për akumulimet e materialit që rrethojnë bërthamën e Tokës (provinca e madhe me shpejtësi të ulët prerjeje, LLVP) pas analizimit të tërmeteve sepse valët sizmike lëvizin ndryshe nëpër materiale të ndryshme. Ata gjetën rajone të mëdha dhe të dendura në kufirin midis bërthamës dhe mantelit – njëra nën Afrikë, tjetra nën Oqeanin Paqësor.
Deri më tani, ekspertët besonin se LLVP-të formohen gjatë një procesi të brendshëm në Tokë, por hulumtimet e reja tregojnë se pas formimit të tyre qëndron Tejas. Simulimet e mëparshme numerike treguan se shumica e Theia përfundoi në Hënë, dhe vetëm një pjesë në Tokë.
Por nuk duhet të jetë kështu. Për vite me radhë, shkencëtarët kanë hetuar mundësinë që një sasi e madhe Theia të ngecë brenda Tokës dhe është ende atje sot, andaj ekspertët kryen simulime të reja dhe gjetën disa të dhëna që tregojnë pikërisht një skenar të tillë, shkruan Science Alert.
Një teori e testuar
E dhëna e parë është shtresimi i mantelit të Tokës. Në simulimet, materiali nga Toka dhe Theia u përzier në mantelin e sipërm në një oqean me magmë të lëngshme, ndërsa manteli i poshtëm mbeti më i ngurtë. Të tjerët janë LLVP. Ekipi zbuloi se pjesët e Teia, vetëm disa dhjetëra kilometra në diametër, mund të ishin zhytur në kufirin bërthamë-manteli dhe të grumbulloheshin atje dhe të rriteshin në LLVP.
Rreth 2 deri në 3 për qind e masës së Tokës, thonë ekspertët, mund të vijë nga Theia. LLVP-të duhet të jenë midis 2 dhe 3.5 për qind më të dendura se manteli i Tokës dhe më të pasura me hekur. Ky është një lajm i mirë sepse hipoteza mund të testohet.
Përkatësisht, nëse marrim mostra të materialit nga manteli, të cilat arritën në sipërfaqe gjatë goditjes, nga Hëna, mund t’i krahasojmë ato me grumbullimet rreth bërthamës së Tokës dhe të shohim nëse ato kanë të njëjtat karakteristika kimike.
Hulumtimi i quajtur ndikimi i formimit të Hënës si një burim i anomalive të mantelit bazal të Tokës u botua në revistën Nature.
Vendi
Tentimi i fundit për zgjedhjen e Presidentit sonte në orën 23:00
Published
36 minutes agoon
April 28, 2026By
UBTNews
Seanca për zgjedhjen e Presidentit të Kosovës është shtyrë për në orën 23:00, pak para skadimit të afatit kushtetues të përcaktuar nga Gjykata Kushtetuese e Kosovës.
Kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, njoftoi se deputetët do të mblidhen edhe një herë gjatë natës për një përpjekje të fundit për zgjedhjen e kreut të shtetit.
Seanca e sotme, sikurse edhe ato paraprake, është karakterizuar nga mungesa e partive opozitare, të cilat kanë bojkotuar procesin. Pas rifillimit të shkurtër të punimeve, Haxhiu e ndërpreu sërish seancën për shkak të mungesës së kuorumit të plotë, duke bërë të ditur se ajo do të vazhdojë në orën 23:00.
Në seancën e së hënës, ku morën pjesë vetëm deputetët e shumicës, u hodhën në votim dy kandidatet e propozuara nga Lëvizja Vetëvendosje: Feride Rushiti dhe Hatixhe Hoxha. Rushiti mori 63 vota në rundin e parë, ndërsa Hoxha nuk arriti të sigurojë asnjë votë; një votë rezultoi e pavlefshme.
Përfaqësues të opozitës dhe të shoqërisë civile kanë kundërshtuar procesin, duke vlerësuar se votimi pa pjesëmarrjen e plotë të deputetëve cenon rendin kushtetues.
Nëse Kuvendi dështon të zgjedhë presidentin deri në mesnatë, vendi pritet të shkojë në zgjedhje të reja.
Vendi
PDK mbledh Kryesinë: Zgjedhja e njëanshme e presidentit po rrezikon rendin kushtetues
Published
3 hours agoon
April 28, 2026By
UBTNews
Partia Demokratike e Kosovës (PDK) ka mbledhur urgjentisht Kryesinë e saj për të diskutuar zhvillimet e fundit politike, nga ku ka lëshuar një alarm për rrezikimin e rendit kushtetues në vend. Sipas PDK-së, përpjekjet e mazhorancës për të zgjedhur presidentin në mënyrë të njëanshme përbëjnë një shkelje flagrante të aktit më të lartë juridik të shtetit.
Në komunikatën e lëshuar pas mbledhjes, kjo parti ka bërë thirrje për respektimin e procedurave demokratike dhe ka paralajmëruar veprime për të parandaluar atë që e cilëson si cenim të demokracisë.
“Në përfundim, Partia Demokratike e Kosovës zotohet se do të ndërmarrë të gjitha veprimet e nevojshme politike dhe institucionale për mbrojtjen e Kushtetutës, rendit demokratik dhe të ardhmes së vendit, duke ftuar njëkohësisht qytetarët të jenë vigjilentë dhe aktivë në mbrojtje të shtetit të së drejtës”, thuhet në njoftimin zyrtar të PDK-së.
Ky reagim i PDK-së vjen në një kohë kur procesi i zgjedhjes së presidentit ka hyrë në një fazë bllokimi, duke rritur tensionet mes pozitës dhe opozitës në Kuvendin e Kosovës.
Vendi
Kurti i kërkon listën e nënshkrimeve LDK-së: “Silleni emrin e kandidatit dhe Kosova bëhet me president sonte”
Published
3 hours agoon
April 28, 2026By
UBTNews
Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, i ka bërë thirrje zyrtare Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK) që t’i dorëzojë nënshkrimet e deputetëve në rrugë institucionale dhe të bëjë të qartë emrin e kandidatit të tyre për president. Kurti u shpreh i gatshëm për kompromis, duke propozuar tërheqjen e njërës prej kandidateve aktuale për t’i hapur rrugë garës me propozimin e opozitës.
Gjatë konferencës për media, Kurti potencoi se nëse LDK-ja e zyrtarizon emrin, ai do të kërkojë nga Hatixhe Hoxha që të tërhiqet nga gara, në mënyrë që kandidati i LDK-së të garojë përballë Feride Rushitit.
“Ne me mirësinë dhe kënaqësinë më të madhe do t’i pranonim. Po ta kishim të qartë emrin e LDK-së, ne do ta takonim kandidaten Hatixhe Hoxha dhe do t’i kërkonim të tërhiqet. Neve duhet të na i sjellin ato nënshkrime dhe duhet të jetë e qartë për kë e kanë fjalën. Ajo listë tregon që ata janë bashkë, por për kë dhe për çka, ne nuk e dimë. Le të na e sjellin kandidatin dhe sonte Kosova bëhet me president ose presidente të re”, deklaroi Kurti.
Kryeministri u shpreh kritik ndaj mënyrës se si u prezantua lista e nënshkrimeve në orët e vona të natës, duke e quajtur atë një veprim mediatik dhe jo institucional. Sipas tij, kryetari i LDK-së, Lumir Abdixhiku, nuk ka bërë asnjë propozim konkret gjatë takimeve paraprake.
“Ju jeni dëshmitarë që Abdixhikun e kam takuar disa herë dhe nuk ka pasur asnjëherë asnjë propozim. Unë bëja propozime, ai bënte refuzime. Sa i përket paraqitjes së djeshme në orët e vona, ata dolën pas seancës, ndërsa gjatë seancës nuk pati asgjë. Letra me 15 nënshkrime duhet t’i ofrohej LVV-së në mënyrë institucionale, ose te shefja e grupit parlamentar, ose te unë. Ata emra duhet të m’i japin mua, jo juve të nderuar gazetarë”, përfundoi Kurti.
Kjo thirrje e kryeministrit vjen në një moment kritik për sigurimin e kuorumit dhe përmbylljen e procesit të zgjedhjes së kreut të shtetit.
Lajmet
UBT shënon Ditën Botërore të Sigurisë dhe Shëndetit në Punë: Kërkohet vetëdijesim dhe zbatim i standardeve evropiane
Published
3 hours agoon
April 28, 2026By
UBTNews
Me qëllim të adresimit të sfidave kritike në mjediset e punës dhe rritjes së vetëdijesimit institucional, UBT ka organizuar një konferencë shkencore dhe panel diskutimi për nder të Ditës Botërore të Sigurisë dhe Shëndetit në Punë.
Në këtë ngjarje, përfaqësues të qeverisë, odave profesionale dhe akademisë, analizuan faktorët që po çojnë në pasiguri fizike dhe aksidente fatale, duke kërkuar zbatim strikt të standardeve ndërkombëtare.
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, hapi diskutimin duke vënë në dukje hendekun mes legjislacionit evropian dhe kulturës së sigurisë në Kosovë. Ai sqaroi se ndonëse Bashkimi Evropian ka agjenci dhe standarde strikte për këtë fushë, në Kosovë kjo ende nuk është përpunuar si lloj kompetence profesionale.
Sipas Hajrizit, është e domosdoshme që siguria dhe shëndeti të trajtohen si kushte prioritare në çdo vend pune. Ai ngriti pyetjen nëse numri i lartë i aksidenteve vjen si pasojë e dështimit të proceseve, mungesës së kompetencave apo nivelit të ulët të vetëdijesimit, duke shtuar se “Definitivisht kemi një numër të rasteve që janë vështirë të pranueshme, qoftë me aksidente fatale, qoftë me aksidente të llojeve të tjera”.
Shqetësimin për përkeqësimin e situatës në terren e ndau edhe Binak Beqaj, Dekan i Fakultetit të Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor. Ai u shpreh i habitur se si krahas konsolidimit ligjor dhe institucional, shifrat e aksidenteve mbeten në rritje, gjë që sipas tij tregon se diçka nuk po funksionon siç duhet.
Beqaj veçoi mungesën e kujdesit në punishte dhe mospërdorimin e duhur të makinerive si shkaktarë kryesorë.
“Faktorët kryesorë lidhen me mosrespektimin e standardeve për sigurinë fizike, sidomos në fushën e ndërtimtarisë, siç është pasiguria në punishte dhe moskujdesi gjatë përdorimit të makinerive”, u shpreh ai.
Mbi rolin e institucioneve dhe ndryshimet legjislative foli Avni Zogiani, zëvendësministër në Ministrinë e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës. Ai bëri të ditur se monitorimet e shtuara gjatë fundit të vitit 2024 dhe fillimit të vitit 2025 kanë treguar një ndryshim pozitiv në uljen e rasteve fatale, por theksoi se sektori i ndërtimit mbetet më i ekspozuari.
Zogiani njoftoi se ministria është duke punuar në ligjet e reja për ndërtimin dhe planifikimin hapësinor, duke kërkuar angazhim më të madh nga odat e profesionistëve.
“Odat dhe forumet e profesionistëve do të duhej t’i kushtonin më shumë kohë këtij diskutimi rregullativ në fushën e sigurisë dhe të jenë bartëse të aktiviteteve për rregullimin e kësaj fushe”, deklaroi Zogiani.
Ndërkaq, Kryetari i Odës së Inxhinierëve të Kosovës, Arsim Rapuca, u fokusua te specifikat teknike të rrezikshmërisë, duke kujtuar se jeta e punëtorit duhet të jetë mbi çdo interes tjetër industrial.
Ai përmendi rreziqet e larta që vijnë nga punët në lartësi, gërmimet e thella dhe përdorimi i skelerive, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në shëndetin e njeriut. Rapuca potencoi se: “Parimi bazë, edhe në Ligjin e Ndërtimit edhe në ligjin e odave, është që prioriteti kryesor të jetë shëndeti dhe siguria e punëtorit”.
Në përmbyllje të diskutimeve, Dekani i Fakultetit të Inxhinierisë së Ndërtimit dhe Infrastrukturës në UBT, Prof. Dr. Visar Krelani, theksoi rëndësinë e organizimeve të tilla që bashkojnë akademinë me industrinë.
Ai vuri në dukje se bashkëpunimi i ngushtë është kyç për të trajtuar tema thelbësore si siguria dhe zhvillimi i qëndrueshëm në sektorin e ndërtimit, duke u bërë thirrje të gjithë akterëve që ta trajtojnë këtë fushë jo vetëm si detyrim ligjor, por si një vlerë njerëzore dhe profesionale.
Tentimi i fundit për zgjedhjen e Presidentit sonte në orën 23:00
PDK mbledh Kryesinë: Zgjedhja e njëanshme e presidentit po rrezikon rendin kushtetues
Kurti i kërkon listën e nënshkrimeve LDK-së: “Silleni emrin e kandidatit dhe Kosova bëhet me president sonte”
UBT shënon Ditën Botërore të Sigurisë dhe Shëndetit në Punë: Kërkohet vetëdijesim dhe zbatim i standardeve evropiane
Studentët e Energjisë në UBT vizitojnë parkun e erës në Kitka
Arrestohen pesë persona për falsifikim të pronave në Ferizaj, Prishtinë e Gjilan
Shtyhet për në orën 19:00 seanca për zgjedhjen e presidentit
IKSHPK alarmon: Ndotja enorme nga Obiliqi rrezikon shëndetin publik
Sara Rexhaj dhe Besim Bytyqi shpallen “Shpresa Olimpike 2026”
Të kërkuara
-
Lajmet2 months agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet2 months agoKoordinatorja e projektit AKIL-EU në UBT, prof. Manjola Zaçellari, referon në University of Oxford
-
Lajmet2 months agoPërfundon seanca e sotme në Hagë për pengim të drejtësisë
-
Live2 months agoKryegjykatësi Smith III shpall mbylljen e çështjes gjyqësore
