Lajmet

​Shkencëtarët: Kemi zbuluar gjurmë të botës jashtëtokësore nën mantelin e Tokës

Hulumtimi i quajtur ndikimi i formimit të Hënës si një burim i anomalive të mantelit bazal të Tokës u botua në revistën Nature.

Published

on

Shkencëtarët besojnë se rreth 4.5 miliardë vjet më parë, një trup i madh qiellor goditi Tokën, i cili krijoi kaos të vërtetë dhe përfundimisht krijoi Hënën.

Përkatësisht, pas goditjes, një grumbull mbeturinash u hodh në hapësirë, të cilat fillimisht u vendosën në orbitë rreth planetit tonë, dhe më pas filluan të mblidhen dhe grumbullohen dhe të krijojnë satelitin tonë natyror.

Në fillim, ekspertët menduan se nuk kishte shumë gjurmë të atij planeti të lashtë me përmasat e Marsit, të quajtur Theia, të mbetura në Tokë, por duket se e kishin gabim.

Në fakt, shkencëtarët nga Kina, SHBA dhe Britania kanë gjetur indikacione që tregojnë se pjesë të Theia kanë përfunduar si brenda Hënës ashtu edhe brenda planetit tonë.

Nëse është e vërtetë, ne mund të kemi një zgjidhje për një mister që ka pllakosur shkencëtarët për më shumë se një dekadë: prania e grumbujve të dendur, me madhësi kontinenti, të groposura thellë nën mantelin e Tokës (në një thellësi prej rreth 2900 kilometrash), që mbështillen rreth bërthamës.

Rajone të dendura misterioze në kufirin e bërthamës dhe mantelit

“Gjetjet tona sfidojnë pikëpamjen tradicionale të një ndikimi gjigant që homogjenizoi Tokën e hershme. Në vend të kësaj, ndikimi gjigant që formoi Hënën duket të jetë burimi i heterogjenitetit të hershëm të mantelit dhe shënon pikën fillestare të evolucionit gjeologjik të Tokës mbi 4.5 miliardë vjet”, tha shkencëtari planetar Hongping Deng pranë Observatorit Astronomik të Shangait (SHAO) të Akademisë Kineze të Shkencave.

Shkencëtarët mësuan për akumulimet e materialit që rrethojnë bërthamën e Tokës (provinca e madhe me shpejtësi të ulët prerjeje, LLVP) pas analizimit të tërmeteve sepse valët sizmike lëvizin ndryshe nëpër materiale të ndryshme. Ata gjetën rajone të mëdha dhe të dendura në kufirin midis bërthamës dhe mantelit – njëra nën Afrikë, tjetra nën Oqeanin Paqësor.

Deri më tani, ekspertët besonin se LLVP-të formohen gjatë një procesi të brendshëm në Tokë, por hulumtimet e reja tregojnë se pas formimit të tyre qëndron Tejas. Simulimet e mëparshme numerike treguan se shumica e Theia përfundoi në Hënë, dhe vetëm një pjesë në Tokë.

Por nuk duhet të jetë kështu. Për vite me radhë, shkencëtarët kanë hetuar mundësinë që një sasi e madhe Theia të ngecë brenda Tokës dhe është ende atje sot, andaj ekspertët kryen simulime të reja dhe gjetën disa të dhëna që tregojnë pikërisht një skenar të tillë, shkruan Science Alert.

Një teori e testuar

E dhëna e parë është shtresimi i mantelit të Tokës. Në simulimet, materiali nga Toka dhe Theia u përzier në mantelin e sipërm në një oqean me magmë të lëngshme, ndërsa manteli i poshtëm mbeti më i ngurtë. Të tjerët janë LLVP. Ekipi zbuloi se pjesët e Teia, vetëm disa dhjetëra kilometra në diametër, mund të ishin zhytur në kufirin bërthamë-manteli dhe të grumbulloheshin atje dhe të rriteshin në LLVP.

Rreth 2 deri në 3 për qind e masës së Tokës, thonë ekspertët, mund të vijë nga Theia. LLVP-të duhet të jenë midis 2 dhe 3.5 për qind më të dendura se manteli i Tokës dhe më të pasura me hekur. Ky është një lajm i mirë sepse hipoteza mund të testohet.

Përkatësisht, nëse marrim mostra të materialit nga manteli, të cilat arritën në sipërfaqe gjatë goditjes, nga Hëna, mund t’i krahasojmë ato me grumbullimet rreth bërthamës së Tokës dhe të shohim nëse ato kanë të njëjtat karakteristika kimike.

Hulumtimi i quajtur ndikimi i formimit të Hënës si një burim i anomalive të mantelit bazal të Tokës u botua në revistën Nature.

Vendi

Filmi “Dua” i Blerta Bashollit triumfon në Kanë me çmimin “SACD”

Published

on

By

Filmi “Dua”, me regji dhe skenar nga Blerta Basholli, ka shënuar një sukses të madh ndërkombëtar duke fituar çmimin “SACD” në kuadër të programit prestigjioz “Semaine de la Critique” në Festivalin e Filmit në Kanë.

Ky çmim ndahet nga Shoqata e Autorëve dhe Kompozitorëve Dramaturgjikë në Francë dhe vlerëson veprat me skenar origjinal, vizion autorial dhe qasje të veçantë artistike. Me këtë nderim, “Dua” renditet ndër produksionet më të spikatura të këtij edicioni në një nga festivalet më të rëndësishme të filmit në botë.

Vlerësimi për filmin e Bashollit konsiderohet një tjetër dëshmi e fuqisë krijuese dhe ngritjes së vazhdueshme të kinematografisë kosovare në arenën ndërkombëtare. Suksesi i “Dua” vjen pas rrugëtimit të suksesshëm të regjisores kosovare, e cila tashmë është bërë një nga emrat më të njohur të filmit nga Kosova në skenën botërore.

Ky çmim pritet të rrisë edhe më tej vëmendjen ndërkombëtare ndaj filmit dhe industrisë së filmit në Kosovë, duke konfirmuar potencialin e artistëve kosovarë për të konkurruar në platformat më prestigjioze globale.

Continue Reading

Aktualitet

Pesë shtete të BE-së me plan për integrim gradual të Ballkanit Perëndimor

Published

on

By

Pesë shtete anëtare të Bashkimit Evropian kanë propozuar një model të ri të integrimit gradual për vendet e Ballkanit Perëndimor, me synimin që ato të afrohen më shpejt me tregun e përbashkët evropian dhe të kufizohet ndikimi rus në rajon.

Sipas një dokumenti konfidencial të siguruar nga mediumi “Euractiv”, Austria, Çekia, Italia, Sllovakia dhe Sllovenia i kanë kërkuar Komisionit Evropian të rishqyrtojë mënyrën se si vendet kandidate përfshihen në tregun unik të BE-së.

Në dokument thuhet se për të ruajtur ritmin e zgjerimit dhe për të avancuar integrimin evropian, nevojiten “stimuj të fortë dhe tërheqës” për vendet aspirante. Propozimi parasheh që qasja në tregun e përbashkët të bëhet gradualisht dhe në bazë të meritës, sektor pas sektori.

Modeli, i quajtur “integrim sistematik sektorial”, synon që vendet e Ballkanit Perëndimor – përfshirë Shqipërinë, Malin e Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë – të përfshihen në më shumë programe të BE-së, paralelisht me harmonizimin e legjislacionit të tyre me atë evropian.

Sipas dokumentit, integrimi gradual duhet të nisë sapo një vend kandidat të arrijë nivel të lartë përafrimi me rregullat e BE-së në sektorin përkatës. Po ashtu, propozohet krijimi i mekanizmave mbrojtës për rastet kur një shtet që ka fituar qasje të veçantë në tregun evropian bën hapa prapa në reforma.

Ndër sektorët që mund të përfshihen në këtë model janë transporti, energjia, tregu i energjisë elektrike, tregu digjital, konkurrenca dhe politikat për lëndët e para. Dokumenti përmend edhe marrëveshjen për lëvizjen e të rinjve ndërmjet Mbretërisë së Bashkuar dhe BE-së si një model që mund të aplikohet për Ballkanin Perëndimor.

Megjithatë, propozimi nuk përfshin disa ide të ngritura nga Shqipëria. Ministri i Jashtëm shqiptar, Ferit Hoxha, kishte sugjeruar javën e kaluar që vendet kandidate të fitojnë status vëzhguesi në institucionet e BE-së gjatë procesit të mbylljes së kapitujve negociues.

Ndërkohë, analistë të çështjeve evropiane vlerësojnë se dokumenti nuk sjell risi të mëdha krahasuar me idetë e mëhershme për integrim gradual. Studiuesi i Këshillit Gjerman për Marrëdhënie me Jashtë, Milan Niq, ka deklaruar se propozimi duket si një version më i avancuar i koncepteve ekzistuese për integrim të pjesshëm.

Autorët e dokumentit i kanë bërë thirrje komisioneres për Zgjerim, Marta Kos, që të hartojë ide të reja për këtë qasje, duke argumentuar se ajo do ta forconte tregun unik evropian dhe do t’i afronte më shumë vendet kandidate me BE-në.

Kosova mbetet vendi më pak i avancuar në procesin e integrimit evropian në rajon. Edhe pse aplikoi për anëtarësim në BE në fund të vitit 2022, aplikimi i saj ende nuk ka marrë statusin e vendit kandidat dhe nuk përmendet në diskutimet aktuale për zgjerimin.

Në anën tjetër, Mali i Zi dhe Shqipëria konsiderohen më të avancuara në negociatat me BE-në, pasi kanë hapur të gjithë kapitujt negociues. Maqedonia e Veriut ka nisur zyrtarisht negociatat, ndërsa Serbia vazhdon procesin prej vitesh, megjithëse ai është ngadalësuar për shkak të kritikave lidhur me sundimin e ligjit dhe raportet me Rusinë.

Continue Reading

Vendi

Rikthehen “Akordet e Kosovës”, RTK sjell edhe festivalin për fëmijë

Published

on

Radiotelevizioni i Kosovës dhe Ministria e Kulturës dhe Turizmit kanë nënshkruar marrëveshje të re bashkëpunimi për rikthimin dhe zhvillimin e festivalit tradicional “Akordet e Kosovës”, një prej ngjarjeve më të rëndësishme të muzikës shqipe në vend.

Marrëveshja u firmos nga ushtruesja e detyrës së Drejtoreshës së Përgjithshme të RTK-së, Zana Spahiu dhe ministrja Saranda Bogujevci, në prani të kryetarit të Bordit të RTK-së, Dardan Beqiri, ushtruesit të detyrës së drejtorit të Televizionit, Rilind Gërvalla dhe këshilltarit të lartë të ministrisë, Muhedin Nushi.

Sipas marrëveshjes, nën ombrellën e “Akordeve të Kosovës” do të organizohet Festivali i Këngës në RTK, ndërsa risi kryesore do të jetë rikthimi i festivalit për fëmijë, i cili për herë të parë do të organizohet nga RTK. Institucionet vlerësuan se ky bashkëpunim do të ndikojë në fuqizimin e skenës muzikore vendore, promovimin e talenteve të reja dhe rritjen e prezencës së Kosovës në skenën ndërkombëtare të muzikës.

RTK ka bërë të ditur se synon pjesëmarrjen në “Eurovision Song Contest” dhe “Junior Eurovision Song Contest”, të organizuara nga Unioni Evropian i Transmetuesve (EBU), duke e konsideruar festivalin si një platformë të rëndësishme për promovimin e artistëve kosovarë. Marrëveshja paraqet vazhdimësi të bashkëpunimit trevjeçar mes RTK-së dhe Ministrisë së Kulturës, ndërsa detajet për datat, formatin dhe aplikimet pritet të publikohen në ditët në vijim.

“Akordet e Kosovës”, i themeluar më 1963 nga Radiotelevizioni i Prishtinës, konsiderohet ndër festivalet më të rëndësishme të muzikës shqipe, duke kontribuar në afirmimin e shumë këngëtarëve dhe kompozitorëve ndër vite.

Në tri edicionet e fundit të Festivalit të Këngës në RTK, fitues kanë qenë La Fazani me këngën “Oj Kosovë”, Endrit Krasniqi me “Flas me gjethen” dhe Arsi Bako me këngën “Rreze zjarri”.

Continue Reading

Lajmet

17 raste me fruth në Kosovë, IKShPK apel urgjent për vaksinimin e fëmijëve

Published

on

By

Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKShPK) ka njoftuar se nga 16 prilli deri më 20 maj 2026 janë konfirmuar gjithsej 17 raste me fruth në vend.

Sipas të dhënave zyrtare, numri më i madh i rasteve është regjistruar në Ferizaj me gjashtë raste, pasuar nga Prishtina me katër raste, Kaçaniku me tre raste, ndërsa nga një rast është raportuar në Lipjan, Fushë Kosovë, Gjilan dhe Shtime.

IKShPK bëri të ditur se të gjitha rastet e konfirmuara janë persona të pavaksinuar me vaksinën MMR, e cila mbron nga fruthi, shytat dhe rubella. Po ashtu, të prekurit kanë pasur nevojë për trajtim spitalor, çka sipas institutit tregon rrezikun serioz që paraqet kjo sëmundje dhe komplikimet që mund të shkaktojë.

Duke pasur parasysh natyrën shumë ngjitëse të fruthit, IKShPK u ka bërë thirrje urgjente prindërve që të kontrollojnë kartelat e vaksinimit të fëmijëve dhe të sigurohen që ata të vaksinohen në qendrat e mjekësisë familjare.

Instituti rekomandon gjithashtu shmangien e kontakteve të panevojshme me persona që shfaqin simptoma të dyshimta si temperaturë e lartë, skuqje në lëkurë, kollë apo rrufë. Çdo person me shenja të mundshme të fruthit duhet të paraqitet menjëherë në institucionet shëndetësore.

Sipas IKShPK-së, institucionet shëndetësore po monitorojnë nga afër situatën epidemiologjike dhe në terren po ndërmerren masa konkrete për identifikimin e fëmijëve të pavaksinuar, kontaktimin e prindërve dhe organizimin e ekipeve mobile për vaksinim, veçanërisht në zonat me mbulueshmëri më të ulët.

Instituti rikujtoi se vaksinimi mbetet mënyra më efektive dhe më e sigurt për parandalimin e fruthit dhe mbrojtjen e shëndetit publik, duke paralajmëruar se çdo vonesë në vaksinim rrit rrezikun e përhapjes së sëmundjes dhe komplikimeve serioze, sidomos tek fëmijët dhe personat me imunitet të dobësuar.

 

Continue Reading

Të kërkuara