Kulturë

“Haggada e Sarajevës është si një feniks”

Me famë botërore për shkak të një gabimi.

Published

on

Kryeqyteti boshnjak mban një libër me tekste për shtatë ditët e festës Pasah (Pashkës). Ai e ka origjinën në Spanjën mesjetare dhe është shpëtuar disa herë nga shkatërrimi dhe shpesh nga jo hebrenj.

Haggadat janë libra ritualë hebrej, që përmbajnë histori biblike, lutje dhe psalme. Ato lexohen për Pashkë, kur çifutët besimtarë festojnë largimin e popullit të Izraelit nga Egjipti. Një nga Haggadat më të famshme ndodhet në Sarajevë.

“Hagada e Sarajevës është si një feniks”, thotë për DW Jakob Finci, kryetari i komunitetit hebre në Bosnjë dhe Hercegovinë. “Megjithë rreziqet, dhe të tilla ka patur shumë, duke filluar nga përndjekjet e hebrenjve, te inkuizicioni dhe dy luftërat botërore, deri te lufta në Bosnje dhe Hercegovinë – përherë libri është shpëtuar, përherë ka mbijetuar, përherë është shfaqur përsëri”.

Jakob Finci

Haggada e Sarajevës përbëhet nga tri pjesë. E para përmban 62 kompozime figurash me mbishkrime të shkurtra hebraike, e dyta, tekste të rrethuara me motive thjesht dekorative për ditën e parë të Pashkës dhe e treta ka lutje dhe psalme për gjashtë ditët e tjera të Pashkës, pa asnjë dekoracion. Analizat stilistike të pikturave dhe miniaturave tregojnë se libri është shkruar rreth vitit 1350 në Spanjë.

Sipas shënimeve në këtë Haggadë, pas dëbimit të hebrenjve në 1492 ajo ndryshoi disa pronarë, por se kush ishin ata, nuk dihet. Gjurma e parë e besueshme daton në vitin 1894, kur muzeu kombëtar i Bosnjë-Hercegovinës, në atë kohë i administruar nga austro-hungarezët, e bleu librin nga familja sefarde Kohen nga Sarajeva për një shumë prej 150 koronash (rreth 15,000 euro).

Shpëtimi nga nazistët

Por Haggada e Sarajevës nuk gjeti paqe të përhershme as në muze. Menjëherë pas hyrjes së Wehrmacht-it në Sarajevë në vitin 1941 pushtuesit gjermanë i kërkuan drejtorit të atëhershëm të muzeut, katolikut Jozo Petroviç, që t’ia dorëzonte atyre librin hebre. Por me ndihmën e kuratorit mysliman, Dervish M. Korkut u arrit që Haggada të dërgohej në një vend të sigurtë.

Biography of Dervish Korkut | von Hikmet Karcic

“Dervish Korkuti u tha gjermanëve se ushtarët e Wehrmacht-it kishin qenë ndërkohë në muze dhe e kishin marrë Haggadën me vete. Ata nuk i kishin thënë emrat, me arsyetimin se stafi i muzeut nuk duhet ta dinte se kush e mori librin”, rrëfen për DW Hikmet Karçiç studiues i gjenocidit në Institutin për Traditën Islame të Boshnjakëve në Sarajevë dhe autor i librit “Dervish M. Korkut: Një biografi”.

Vendi i fshehjes: xhamia

Në fakt Korkuti e kishte marrë vetë Haggadën dhe e kishte fshehur në një xhami në një nga malet, që rrethojnë Sarajevën. Atje ajo qëndroi deri në fund të Luftës së Dytë Botërore. “Përveç librit Korkut shpëtoi një koleksion privat me dorëshkrime hebreje, që i kishte marrë nga një mik, duke i futur në arkiv me një emër të rremë”, thotë Karçiç.

Hikmet Karçiç studiues i gjenocidit në Institutin për Traditën Islame të Boshnjakëve

Korkut ishte shumë i arsimuar dhe besonte fort se ajo që bënte ishte e drejtë. Ai shpëtoi edhe gjimnazisten Mira Papo, prindërit e së cilës ishin dërguar në një kamp përqendrimi nga pushtuesit gjermanë. E reja u vesh me perçe dhe në këtë mënyrë hebreja boshnjake Mira u bë shqiptarja myslimane Amira, që kishte ardhur gjoja nga Kosova për të ndihmuar Korkutin si ndihmëse për punët e shtëpisë.

Haggada në luftën e Bosnjës

Pas Luftës së Dytë Botërore Dervish Korkut e ktheu Haggadën në Muzeun Kombëtar të Bosnjës. Atje libri u mbajt në një kasafortë dhe i shfaqej publikut rrallë për ta mbrojtur atë nga prishja. Por kur filloi rrethimi i Sarajevës me 6 prill 1992, Muzeu Kombëtar, që ndodhej në vijën e demarkacionit midis ushtrisë boshnjake dhe trupave serbe të Bosnjës, nuk qe më vend i sigurt për Haggadën.

Sinagoga Ashkenazi e Sarajeves

Drejtori i muzeut Enver Imamoviç e ruajti librin bashkë me vepra të tjera të vlefshme me iniciativën e tij, duke i vendosur në kasafortën e Bankës Kombëtare. Por në mediat ndërkombëtare u raportua se qeveria boshnjake e kishte shitur Haggadën dhe i kishte shpenzuar paratë për ushtrinë e vendit. Si qeveria ashtu edhe komuniteti hebre në Bosnje e mohuan këtë. “Qytetarët e Sarajevës nuk do ta shisnin apo ta shkatërronin kurrë Haggadën”, thekson Jakob Finci.

Me famë botërore për shkak të një gabimi

Kryetari i komunitetit hebre të Bosnjës jetonte në atë kohë si refugjat në Shtetet e Bashkuara. Senatori hebre amerikan Joe Lieberman i njoftoi atij se për Pashkët e 1995 donte të shkonte në Sarajevën e rrethuar, me kusht që të mund të shihte atje Haggadën. “Unë i thashë se ku gjendej dhe se ai mund ta shikonte atë kurdoherë”, tregon Finci për DW. Në fund udhëtimi i Lieberman nuk u bë, por në Sarajevë erdhën gazetarë nga e gjithë bota, që kishin dashur ta takonin senatorin atje.

Bosnien und Herzegowina | Haggadah Ausstellung im BiH

“Një reporter i New York Times shkroi pastaj një raport, ku thuhej se ‘Haggada e famshme e Sarajevës kishte një vlerë prej 7 milionë dollarësh. Por që nuk u botua kështu”, tregon Finci duke qeshur, sepse tek shuma kishte ndodhur një gabim. Kur u dërgua me faks, pika midis shifrave ishte bërë e palexueshme, çmimi real i Haggadës ishte vlerësuar në shtatë milionë dollarë – jo 700 milionë. “Aq e lartë nuk kishte qenë vlera e asnjë libri deri atëherë dhe kështu Hagada u bë e famshme në botë.”

Pas përfundimit të Luftës së Bosnjës, Kombet e Bashkuara i financuan Muzeut Kombëtar të Bosnjë dhe Hercegovinës një raft të posaçëm xhami për Haggadan e Sarajevës. Që nga nëntori i vitit 2002 libri i mbrojtur në këtë mënyrë dhe i vendosur ne nje dhomë shumë të sigurtë mund të kundrohet nga vizitorët e regjistruar më parë. Në vitin 2017 Haggada e Sarajevës u fut në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.DW

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 27 qershor 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 Foto: Zëdhënësi i dr. Rugovës, Xhemail Mustafa

 27 qershor 1994

Represioni në Kosovë

Ferizaj: – Më 14 qershor, rreth orës 22:00, në kafenenë “Paris” në Ferizaj, derisa ishin duke qëndruar Myrtë Shehu, Basri Topalli dhe Sami Omuri, në lokalet e kësaj kafeneje hyri polici serb Zllatko nga Zaskoku, i njohur për dhunë kundër shqiptarëve dhe kërkoi nga Sami Omuri dhe Basri Topalli që t’i dërgoi me automjet deri në kafenenë “Mani”. Meqë personat e lartëshënuar nuk kishin automjet, ndërsa Myrtë Shehu atij i thotë se i mungon benzina, polici Zllatko e urdhëroi me dhunë që ta dërgoi në kafenenë “Mani”. Më pas nga kafeneja e lartpërmendur, polici Zllatko doli së bashku me tre shokë të tij dhe e urdhëruan me dhunë Myrtë Shehun që t’i dërgoi në fshatin Firajë.

Polici dhe tre shokët e tij në fshatin Firajë shkuan në shtëpinë e Gafurr Xhaferit nën pretekst se ia kanë borxh 2.300 DM. Gjatë kësaj kohe fshatarët e Firajës u grumbulluan para automjetit, si dhe njoftuan organet e policisë së Shtërpcës. Pas ardhjes së policisë së lartëshënuar, polici Zllatko i thotë Myrtë Shehut se duhet patjetër të deklarosh se nuk kemi ardhur për borxh, por për të kërkuar armë. Në stacionin e policisë në Shtërpcë, polici Zllatko deklaroi para kolegëve të tij se kinse njërit nga bashkëpunëtorit e tij Gafurr Xhaferi ia ka borxh 2.300 DM.

Pasi Myrtë Shehu lirohet, polici Zllatko i kërcënohet atij se nëse nuk deklaron se atje ishim për armë e jo për borxh do të kesh pasoja, njofton Kryesia e Aktivit III të LDK-së së Nëndegës së Gremes së Ferizajt.

Më 23 dhe 24 qershor, inspektorët serbë morën në pyetje dr.Asllan Bajramin, kryetar i Kryqit të Kuq të Ferizajt, për shkak të një letre, e cila ditë më parë nëpërmes postës i kishte arritur nga Partia Transnacionale Radikale nga Sofja e Bullgarisë, në të cilën bëhej fjalë rreth Gjyqit ndërkombëtar dhe kriminelëve të luftës së Jugosllavisë së vetëshpallur.

Më 24 qershor, rreth orës 13:00, inspektorët serbë ndërhynë tek shitësit e cigareve dhe rrahën rëndë Hasim Rifatin nga Ferizaj, i cili mori lëndime të rënda trupore.

Më 20 qershor, rreth orës 14:00, nën pretekst të kërkimit të armëve, policia mori Rrahman Ramadanin në fshatin Kosinë të Ferizajt, i cili u dërgua në postkomandën e Nerodimes. Bëhet me dije se Rrahman Ramadani u rrah rëndë, ndaj të cilit u përdor edhe elektroshoku. Rrahman Ramadani u lirua me kusht që të paraqitet sërish në polici.

Skënderaj: – Më 24 qershor rreth orës 22, një ekspeditë e policisë, nën pretekst të kërkimit të armëve arrestoi në shtëpinë e tij Nezir Nebihun nga fshati Vojnikë i Skënderajt. Së bashku me Nezirin, polici e mori me vete edhe bashkëshorten e tij, e cila në polici u mbajt deri të nesërmen në orën 9 të mëngjesit.

Nezir Nebihu po mbahet ende në arrest, ndërsa këtë bastisje e bëri policia serbe e Klinës.

Gllogovc: – Më 23 qershor, rreth orës 23:00, policia bastisi shtëpinë e Ismail Bytyçit në Arllat të Gllogovcit.Gjatë bastisjes policia u soll brutalisht, me ç’rast në prani të anëtarëve të familjes rrahu djemtë e Ismailit, Shefqet e Xhevdet Bytyçin, të cilët edhe i morën me vete në stacionin e policisë në Gllogovc dhe i mbajtën deri rreth orës 23:00.

Të lartëshënuarit u morën sërish të nesërmen në polici, nën pretekst se prindi i tyre ka bërë një faj. Policia të lartëshënuarit i liroi me kusht që Shefqet Bytyçi të lajmërohet sërish të nesërmen në polici.

Deçan: – Sot rreth orës 7 të mëngjesit, policia serbe hyri në shtëpinë e Haxhi Përgjegjajt nga Lumbardhi i Deçanit, të cilin policia e rrahu në prani të anëtarëve të familjes. Pas bastisjes policia mori me vete Haxhi Përgjegjajn, i cili pas një orë qëndrimi u lirua me kusht që të paraqitet sërish.

 

27 qershor 1995

U arrestua gazetari Ramadan Muçolli

Sot, rreth orës 9:00, në Prishtinë, u arrestua gazetari Ramadan Muçolli. Anëtarët e familjes thanë se tre policë me rroba civile ia bastisën banesën, ku ai jeton me qira, dhe e arrestuan.

Bashkëshortja e Ramadanit tregoi se policët u interesuan gjatë bastisjes për punën e tij si gazetar. Ajo tha se policët kërkonin shënime gazetareske dhe kaseta të magnetofonit. Pas bastisjes, atij iu mor kasetofoni dhe pasaporta.

Ramadan Muçolli ishte gazetar dhe redaktor në Radio Prishtinë. Pas pushtimit të RTVP-së, ai punonte si gazetar i lirë dhe ka bashkëpunuar me radiostacione e gazeta shqipe. Ramadan Muçolli, si edhe shumë gazetarë të tjerë shqiptarë, ka qenë në shenjestër të policisë serbe.

Ai një herë u mbajt disa orë në stacionin e policisë në Ferizaj, ndërsa gjatë aksionit të forcave serbe të pushtimit të ndërtesës së Institutit Albanologjik vitin e kaluar, bashkë me punëtorët shkencorë, ishte keqtrajtuar edhe zoti Muçolli.

Ramadan Muçolli, deri në mbylljen e këtij Informatori, në orën 15:00, nuk është liruar.

Lidhja e Gazetarëve të Kosovës (LGK) sot i njoftoi asociacionet ndërkombëtare lidhur me këtë arrestim.

LGK kërkoi lirimin e menjëhershëm të Ramadan Muçollit dhe ndërprerjen e shtypjes serbe ndaj gazetarëve shqiptarë në Kosovë.

 

27 qershor 1997

Xh. Mustafa: Ardhja e Millosheviqit – si e çdo ardhacaku antishqiptar

 

Këshilltari për informim i kryetarit Rugova, Xhemail Mustafa, në një deklaratë dhënë “Bujkut”, e cilësoi ardhjen e pardjshme të kryetarit serb në Kosovë, si ardhje të çdo ardhacaku tjetër antishqiptar dhe si një provokim të rëndë për popullin e Kosovës, veçmas për shqiptarët.

– Arsyet e ardhjes së Millosheviqit në Kosovë padyshim duhet kërkuar në përpjekjet e tij për ta ringjallur nacionalizmin më ekstrem serb pikërisht nëpërmjet Kosovës dhe për t’ia zgjatur kështu edhe për një mandat eventual jetën regjimit të tij antishqiptar e antidemokratik. I vetëdijshëm se serbët e Kosovës dhe jo vetëm ata, tashmë i ka bërë viktimë të një politike të dështuar, Millosheviqi po përpiqet që me ta të manipulojë mbase për herë të fundit. Ai nuk e ka guximin e as moralin e njeriut e të politikanit që me serbët e Kosovës, me viktimat e regjimit të tij, të ballafaqohet në Beograd, aty ku po protestojnë e po bëjnë grevë urie me javë për mashtrimet që ua bëri pikërisht Millosheviqi dhe regjimi i tij gjatë kësaj dekade. Në vend që me ta të përballet e t’u japë llogari atje ku e kanë vendin edhe ata, edhe vetë Millosheviqi, kryetari serb, po përpiqet që serbëve në Kosovë t’u çojë sinjale dhe t’u japë kurajo për mashtrimet, për keqpërdorimet dhe për dështimet e reja që po ua përgatit përmes fjalimeve boshe nëpër qytete të Kosovës dhe nëpërmjet zgjedhjeve të ardhshme. Mashtrimin më të madh që u përpoq t’ua bëjë serbëve sot në Prishtinë Millosheviqi ishte premtimi se regjimi i tij nuk do të përkulet para presioneve ndërkombëtare për Kosovës. Premtime të këtilla ai u jepte me bollëk edhe serbëve në Kroaci e në Bosnjë, kurse fatin dhe fatkeqësinë e tyre e dinë të gjithë, besojmë edhe serbët e Kosovës.

Por, me ardhjen e tij në Kosovë, Millosheviqi jo vetëm që i bën një provokim të rëndë popullit të Kosovës, por me vetë aktin e pranisë këtu, shqiptarëve u çon indirekt disa sinjale po aq të rënda. Ai don që para popullit të Kosovës të demonstrojë jo forcën politike, sepse për shqiptarët ai është politikan i një shteti të huaj, por forcën fizike, brutalitetin e aparatit të tij represiv, që po vepron tash disa vjet në Kosovë kundër shqiptarëve. Nuk di a është momenti të thuhet, por me praninë e tij në Kosovë, Millosheviqi paradoksalisht ua tërheq vërejtjen të gjithë atyre politikanëve dhe njërëzve tanë publik, të cilët po e dëmtojnë unitetin politik në Kosovë, rendin që e kemi krijuar, bashkëpunimin mes institucioneve dhe mirëkuptimin mes forcave politike e shqiptarëve përgjithësisht, qoftë me mospunën e tyre, qoftë me prirjen për ngatërresa e për konfrontime rrënuese brendashqiptare. Për të gjithë shqiptarët bashkarisht, për rezistencën paqësore për pavarësinë e Kosovës, ndërkaq, ardhja e kryetarit serb në Prishtinë dhe në disa qytete të tjera të Kosovës është edhe një sinjal se për lirinë dhe për pavarësinë e Kosovës, veç deklarimeve radikale verbale, kërkohet punë shumë më e madhe dhe veprime konkrete.

Le të përkujtojmë me këtë rast se Millosheviqi në Prishtinë ishte edhe para tetë vjetësh, në kohën e grevës së minatorëve në Stan-tërg, të histerisë antishqiptare, të rrënimit me dhunë të mëvetësisë së atëhershme politike e shtetërore të Kosovës dhe të ngritjes së tij në krye të regjimit serb. Ardhja e tij e tashme në Prishtinë, ndërkaq, shënon fillimin e rënies së këtij regjimi diktatorial, të paktën në Kosovë dhe për shqiptarët. Këtë krizë dhe rënie të pashmangshme Millosheviqi e paralajmëroi indirekt sot në Prishtinë, tek ua shpjegoi serbëve presionin e madh rreth çështjes së Kosovës nga bashkësia ndërkombëtare, tha në fund të deklaratës së tij z. Mustafa.

 

27 qershor 1998

Forca të mëdha ushtarake në Sllatinë të Madhe

Në Sllatinë të Madhe të Fushë Kosovës sot në mëngjes u stacionuan forca të mëdha të ushtrisë serbe.

KI i Degës së LDK-së në Fushë Kosovë njofton se rreth orës 5 mbi këtë fshat fluturoi një aeroplan i forcave serbe ndërsa më vonë erdhi një konvoj i madh i forcave serbe i cili u vendos në pishat e Sllatinës së Madhe, ndërsa fshati pothuaj në tërësi është i rrethuar nga këto forca.

Konvoji përbëhej prej më shumë se 100 mjete motorike, prej të cilave 58 tankse, 30 kamionë me ushtar si dhe një numër i autoblindave ushtarake. Konvoji kishte me vete edhe ura të improvizuara dhe eskavatorë.

Një pjesë e mjeteve luftarake të ushtrisë i ka kthyer tytat në drejtim të fshatit Bardh i Madh, ku gjendet mihja sipërfaqësore, e cila nga fillimi i kësaj jave kontrollohet nga forcat e UÇK-së.

Njoftohet se mbrëmë rreth orës 18, derisa sa kalonin disa kamionë ushatarakë në drejtim të pishave të Sllatinës, 6 ushtarë malazezë ikën nga kamionët. Edhe pse oficerët shtinë me revole në drejtim të tyre, ushtarët ikën në drejtim të panjohur.

Gjendje e rëndë është edhe në vetë qytezën e Fushë Kosovës. Në mëngjes pizgauerët e policisë serbe morën në rrugë vullnetarët serbë, të cilët para dy ditësh janë veshur me uniforma të policisë, dhe i dërgoi në drejtim të Drenicës.

Continue Reading

Lajmet

Arapi Krasniqi ndau certifikatat për gjeneratën e re të udhërrëfyesve turistikë

Published

on

Në ambientet e Muzeut të Hidroelektranës, zëvendësministrja e Kulturës dhe Turizmit, Nora Arapi Krasniqi, ndau certifikatat për gjeneratën e re të udhërrëfyesve turistikë të trajnuar në kuadër të programit GUIDEKS.

Programi, i realizuar në bashkëpunim ndërmjet GUIDEKS, Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit dhe Ministrisë së Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, synon krijimin e një rrjeti profesionistësh që do të promovojnë kulturën, trashëgiminë dhe potencialin turistik të Kosovës.

Sipas Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit, udhërrëfyesit e certifikuar do të kenë rol të rëndësishëm në prezantimin e vlerave kulturore dhe historike të vendit, duke u ofruar vizitorëve përvoja më cilësore dhe më profesionale.

Me këtë rast, ministria ka njoftuar edhe hapjen e thirrjes për regjistrimin e udhërrëfyesve turistikë, si hap drejt krijimit të regjistrit zyrtar të udhërrëfyesve në Republikën e Kosovës.

Regjistrimi është i obligueshëm për të gjithë ata që dëshirojnë të ushtrojnë veprimtarinë e udhërrëfyesit turistik në Kosovë./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Bogujevci dhe Nora Arapi Krasniqi vizituan muzeun “Eksodi ’99”

Published

on

Ministrja e Kulturës, Saranda Bogujevci, dhe zëvendësministrja Nora Arapi Krasniqi vizituan muzeun Eksodi ’99, një hapësirë që dokumenton eksodin e shqiptarëve të Kosovës gjatë luftës përmes dëshmive dhe rrëfimeve personale.

Gjatë vizitës, ato u pritën nga Jeta Xharra dhe kuratori Gazmend Ejupi, me të cilët diskutuan për konceptin e muzeut, procesin e dokumentimit të dëshmive dhe rëndësinë e ruajtjes e prezantimit profesional të kujtesës historike.

Sipas Ministrisë së Kulturës, muzeu Eksodi ’99 përfaqëson një kontribut të rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës kolektive, duke e bërë atë të qasshme dhe të kuptueshme për publikun dhe brezat e ardhshëm.

Muzeu është i hapur për vizitorë nga e marta deri të dielën, nga ora 12:00 deri në orën 20:00. /A.K/

Continue Reading

Lajmet

Zbulime të reja arkeologjike në Istog, gjendet banesë 3.900-vjeçare në Pepaj

Published

on

Zëvendësministrja e Kulturës, Nora Arapi Krasniqi, ka vizituar lokalitetin arkeologjik të Pepajt në Lubozhdë të Istogut, ku po zhvillohen gërmime në kuadër të bashkëpunimit ndërmjet Institutit Arkeologjik të Kosovës dhe Universitetit të Miçiganit.

Sipas njoftimit, lokaliteti prehistorik, i banuar që nga fundi i Epokës së Hershme të Bronzit, po sjell rezultate të rëndësishme shkencore.

Gjatë hulumtimeve është zbuluar një banesë e datuar rreth vitit 1900 para erës sonë, e cila ofron njohuri të reja për jetën dhe organizimin e komuniteteve që kanë jetuar në këtë zonë mijëra vjet më parë.

Nga Ministria e Kulturës është vlerësuar rëndësia e këtij projekti, i cili dëshmon rolin e bashkëpunimit ndërkombëtar në kërkimin shkencor, si dhe kontributin e studentëve dhe studiuesve të rinj në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore. /A.K/

Continue Reading

Të kërkuara