Shënim: Philip Alpers është profesor i asociuar dhe drejtor themelues i GunPolicy.org, një projekt global në Shkollën e Shëndetit Publik të Universitetit të Sidneit, i cili krahason dhunën e armatosur, legjislacionin e armëve të zjarrit dhe parandalimin e lëndimeve në 250 juridiksione në mbarë botën
Një burrë – pothuajse në shumicën e rasteve një burrë – pa histori kriminale dhe pa diagnozë të sëmundjeve mendore, i armatosur me armë gjysmëautomatike në mënyrë të paligjshme, vran dhe plagos një numër njerëzish të pafajshëm në shtetet që ata i imagjinuan si të sigurta.
Ndodh në vende të ndryshme rreth botës, por në mënyrë të tmerrshme dhe në raste të shpeshta në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, dhe kryesisht në Uvalde, Teksas dhe Buffalo, New York.
Për ata prej nesh që jetojnë në kombe kulturalisht të ngjashme, por ku disponueshmëria e armëve vdekjeprurëse është e kufizuar, mbështetja në rritje e amerikanëve tek armët edhe përballë tmerreve në rritje është e paimagjinueshme.
Ne jetojmë me shumë më pak frikë nga të shtënat me armë zjarri dhe e shikojmë problemin e vetëshkaktuar të Amerikës me armët e zjarrit si një simptomë të mosfunksionimit politik të gjymtuar. Ndërsa çdo e shtënë eklipson të fundit, ndërsa frika dhe ideologjia i mposhtin provat edhe një herë, është e tmerrshme të imagjinosh shkallën, përmasat e mëdha të kësaj pike kthese që më në fund mund t’i detyrojë politikanët amerikanë të përballen me përgjegjësinë e tyre kolektive dhe të bëjnë ndryshime.
Në anën tjetër, shtetet tjera pas rasteve të tilla kanë ashpërsuar masat në këtë drejtim dhe ngadalësuan apo pothuajse zhdukën masakra të tilla. Ja si kombet sikurse Australia, Britania e Madhe dhe Zelanda e Re forcoi kontrollet e armëve pas të shtënave masive për të mbrojtur gjeneratat e ardhshme.
Australia
Port Arthur, 1996
Në vetëm 90 sekonda brenda një kafeneje turistike në Port Arthur të Tasmanisë, në vitin 1996 një i ri vrau 20 persona me 29 të shtëna nga një pushkë gjysmë automatike. Numri total i viktimave ishte 35 të vdekur dhe 18 të plagosur.
Për një komb që kishte humbur 105 jetë nga masakrat me armë në dekadën e mëparshme, kjo ishte pika e fundit. Kryeministrit të sapozgjedhur John Howard, një nga udhëheqësit më konservatorë të vendit në dekada, iu deshën vetëm 12 ditë për të ndërmjetësuar në mbarë vendin reformën dypartiake të ligjit për armët në të tetë shtetet dhe territoret.
Armët e gjata gjysmë automatike u ndaluan, ndërsa pronarëve të armëve iu kërkohej një dëshmi për arsyen e vërtetë të posedimit të armëve, kryesisht për profesion ose për anëtarësim në klube gjuajtjesh me armë. Kurse vetëmbrojtja nuk konsiderohej arsye e pranueshme, prandaj pronarët ishin të detyruar të regjistronin çdo armë në polici.
Pas 26 vitesh në Port Arthur, Australia ngriti shumë amnisti dhe blerje të armëve federale dhe shtetërore. Mbi 1 milion armë u dorëzuan për shkatërrim.
Britania e Madhe
Dunblane, 1996
I bazuar në një sistem klasor në të cilin të pasurit shkonin të gjuanin në krah të të varfërve, legjislacioni i armëve të zjarrit në Britani gjithmonë ka kontrolluar me rreptësi pushkët, revolverët dhe pistoletat. Përveç kësaj, shumë britanikë thjesht nuk i pëlqejnë armët.
Në vitin 1987, një person i armatosur qëlloi për vdekje 16 persona të tjerë, përfshirë edhe një polic të paarmatosur dhe nënën e tij në Hungerford të Anglisë. Një protestë mbarëkombëtare shtyu Britaninë e Madhe të ndalojë përdorimin e pushkëve gjysmë automatike dhe disa armë gjahu.
Thuajse një dekadë më vonë, në vitin 1996, pasi një gjuajtës me pistoletë me leje vrau 16 nxënës të shkollës fillore dhe një mësues në Dunblane, Skoci, presioni i ri i publikut, së bashku me ndryshimin e qeverisë, bëri që Britania e Madhe të ndalonte më tej të gjitha pistoletat.
Zelanda e Re
Christchurch, 2019
Në vitin 1990, në vendbanimin e vogël të Ishullit Jugor të Aramoana, një burrë i armatosur me një pushkë gjysmë automatike vrau 13 persona, përfshirë këtu katër fëmijë dhe një polic. Megjithë presionin publik për të ndaluar armët e zjarrit, lobi i mirë-formuar i armëve në vend parandaloi të gjitha kufizimet, por të pjesshme, me të meta për një numër të vogël armësh gjysmë automatike.
Tri raste të tjera të shtënave masive në vitet 1992, 1994 dhe 1997 përforcuan mbështetjen për një ndalim më të gjerë, por në një vend me më shumë armë për frymë se Britania e Madhe apo Australia, lobi i të shtënave ende diktonte politikën e policisë dhe qeverisë.
Diku tjetër në mbarë globin, në vitet 2003-2018, Argjentina, Belgjika, Gjermania, Suedia dhe Norvegjia, të cilat u përballën me të shtëna, shkatërruan më shumë se 800 mijë armë zjarri. Megjithatë, përpjekjet e tilla zvogëlohen nga stoku global i vlerësuar në 1 miliard armë, 85% e të cilave janë në duart e civilëve.
Në Amerikë, ndryshimi i kërkuar nga kaq shumë qytetarë është, një ditë, me siguri i pashmangshëm. Me rekordin e saj të admirueshëm të ndërhyrjeve të shëndetit publik që kanë shpëtuar miliona jetë, shoqëria me burimet më të mira në botë duhet të shmangë përfundimisht grupet dhe politikanët e interesit vetjak që me mosveprimin e tyre nxisin sulme të armatosura ndaj familjeve të vendit.
Megjithëse amerikanët janë të lirë të prezantojnë, ose të shfuqizojnë një amendament kushtetues ashtu siç bënë për të zgjeruar të drejtën e votës për të gjithë qytetarët, për t’i dhënë fund skllavërisë dhe për të futur dhe shfuqizuar ndalimin, masakrat me armë duket se do të rriten gjithnjë e më lart derisa votuesit e të kërkojnë ndryshim./UBTNews/
Në një kohë kur ndryshimet klimatike, siguria ushqimore dhe mbrojtja e mjedisit janë kthyer në sfidat më të mëdha globale, UBT po ofron rrugë të reja për të gjithë të rinjtë që duan të bëhen pjesë e zgjidhjes.
Përmes programit inovativ të Inxhinierisë së Agrikulturës dhe Mjedisit, UBT synon të edukojë dhe të përgatisë brezin e ri të profesionistëve të cilët do të luajnë një rol kyç në avancimin e praktikave të qëndrueshme bujqësore dhe në ruajtjen e resurseve tona natyrore.
Ky program modern është i ndërtuar mbi shtyllat e mësimdhënies bashkëkohore, kërkimit shkencor me ndikim të drejtpërdrejtë dhe menaxhimit strategjik, duke u ofruar studentëve një platformë të shkëlqyer për të zhvilluar një karrierë të suksesshme dhe me ndikim të madh në shoqëri.
Studentët që zgjedhin të bëhen pjesë e këtij rrugëtimi kanë mundësinë të profilizohen në dy drejtime tejet të kërkuara nga tregu i punës, siç janë Prodhimtaria Bimore dhe Menaxhimi i Mjedisit në Bujqësi.
Gjatë studimeve, ata do të pajisen me shkathtësi praktike për të mbikëqyrur dhe udhëhequr programe që lidhen me kultivimin, ruajtjen dhe mbrojtjen e bimëve, si dhe me parimet e kultivimit të perimeve në fusha të hapura dhe në mjedise të mbrojtura.
Për më tepër, programi u jep rëndësi të veçantë vlerave ushqyese dhe shëndetësore të produkteve me origjinë bimore, duke i aftësuar studentët të kuptojnë rolin e ushqimit në ruajtjen e shëndetit dhe mbështetjen ushqimore gjatë gjithë jetës.
Përmes punës praktike në terren dhe hulumtimeve, të rinjtë do të mësojnë të përgatisin dhe vlerësojnë të dhëna reale mbi gjendjen e kulturave bujqësore dhe të ndajnë gjetjet e tyre në konferenca shkencore kombëtare e ndërkombëtare.
Përtej aspektit teknik dhe shkencor, ky program ka një impakt të jashtëzakonshëm ekonomik dhe është i lidhur ngushtë me rritjen e PBB-së dhe krijimin e vendeve të reja të punës në Kosovë dhe rajon.
Përmes lëndëve specifike si Ekonomia Bujqësore, Menaxhimi i Biznesit Bujqësor dhe Politikat Mjedisore, studentët trajnohen të bëhen ndërmarrës të suksesshëm dhe të menaxhojnë projekte që nxisin zhvillimin e tregjeve bujqësore dhe mbrojtjen e mjedisit.
UBT mbetet e përkushtuar që t’u japë studentëve një perspektivë globale dhe t’u zhvillojë atyre aftësi udhëheqëse të bazuara në profesionalizëm dhe etikë të lartë pune. Duke u regjistruar në Inxhinierinë e Agrikulturës dhe Mjedisit, ju nuk po zgjidhni thjesht një fakultet, por po investoni në një profesion fisnik dhe fitimprurës që do të formësojë të ardhmen e qëndrueshme të vendit tonë.
Regjistrimet kanë filluar, këtu gjeni linkun për aplikim!
Lexoni pesë kuriozitete. Mund të mos i keni ditur:
Kafshët mund ta përjetojnë kohën ndryshe nga njerëzit. Për kafshët më të vogla, bota përreth tyre lëviz më ngadalë krahasuar me njerëzit. Salamandrat dhe hardhucat, për shembull, e përjetojnë kohën më ngadalë se macet dhe qentë. Kjo ndodh sepse perceptimi i kohës varet nga shpejtësia me të cilën truri mund të përpunojë informacionin hyrës.
Uji mund të mos jetë i lagësht. Kjo ndodh sepse shumica e shkencëtarëve e përcaktojnë lagështinë si aftësinë e një lëngu për të mbajtur kontaktin me një sipërfaqe të ngurtë, që do të thotë se vetë uji nuk është i lagësht, por mund t’i lagë objektet e tjera.
Shumica e njerëzve i përkëdhelin macet në mënyrën e gabuar. Hulumtimet tregojnë se ato shpesh e tolerojnë atë vetëm për ushqim dhe vëmendje. Pikat më të sigurta? Nën mjekër, faqe dhe bazën e veshëve. Më e keqja? Barku dhe baza e bishtit të tyre – nëse prekni atje, ka më shumë të ngjarë t’i bezdisni sesa të lidheni me to.
Një pulë dikur jetoi për 18 muaj pa kokë. Ngjarja e pabesueshme e pulës Mike u regjistrua në vitet 1940 në SHBA. Ai mbijetoi pasi vena e tij jugulare dhe pjesa më e madhe e trungut të trurit të tij mbetën kryesisht të paprekura, duke siguruar që funksioni i trurit të mbetej mjaftueshëm për mbijetesë. Në shumicën e rasteve, një pulë pa kokë ngordh brenda pak minutash.
Të gjitha bakteret e botës, të grumbulluara njëra mbi tjetrën, do të shtriheshin për 10 miliardë vite dritë. Së bashku, mikrobet e Tokës me gjatësi 0.001 mm mund të mbështillen rreth Rrugës së Qumështit mbi 20,000 herë.
Në Galerinë KNOW, në fshatin Livoç të Gjilanit, është hapur ekspozita personale “Hektar i Kohës” e artistit Din Azizi, e cila përmbledh mbi 26 vjet krijimtari dhe më shumë se 100 vepra në mediume të ndryshme artistike.
Përmes pikturës, skulpturës, instalacionit dhe fotografisë, ekspozita paraqet rrugëtimin artistik të Azizit, duke reflektuar zhvillimin e tij krijues ndër vite.
Galeria KNOW, e themeluar nga vetë artisti, vlerësohet si një shembull i zhvillimit të artit edhe jashtë qendrave urbane, duke krijuar një hapësirë të re për ekspozim, bashkëpunim dhe takime mes artistëve, komunitetit dhe vizitorëve.
Ekspozita synon të promovojë artin bashkëkohor dhe të theksojë rëndësinë e mbështetjes së artistëve vendorë, duke e shndërruar Livoçin në një pikë të rëndësishme të aktivitetit kulturor./A.K/
Filmi më i ri i regjisorit fitues të çmimit “Oscar”, Christopher Nolan, “The Odyssey”, ka marrë vlerësime të jashtëzakonshme nga kritika ndërkombëtare, vetëm pak para premierës së tij zyrtare.
I bazuar në poemën epike të Homerit, filmi është projekti i parë i Nolanit pas suksesit të “Oppenheimer”, i cili fitoi çmimin “Oscar” për filmin më të mirë në vitin 2023.
Kritikët nuk kanë kursyer lëvdatat. The Telegraph e ka cilësuar “filmin e vitit”, The Times e përshkroi si “një kryevepër në çdo aspekt”, ndërsa Metro shkroi se filmi “do ta ndryshojë kinemanë përgjithmonë”. Edhe The Standard e cilësoi atë si “një vepër kolosale kinematografike”.
Në rolet kryesore interpretojnë Matt Damon, Zendaya, Tom Holland, Robert Pattinson, Anne Hathaway, Charlize Theron dhe Lupita Nyong’o.
Filmi ndjek rrugëtimin e Odiseut (Matt Damon), mbretit të Itakës, në përpjekjen për t’u kthyer në shtëpi pas Luftës së Trojës dhe për t’u ribashkuar me bashkëshorten dhe djalin e tij. Gjatë udhëtimit ai përballet me krijesa mitologjike dhe sfida të shumta, ndërsa rivali Antinous synon të marrë fronin dhe zemrën e mbretëreshës.
Sipas kritikëve, “The Odyssey” sjell skena spektakolare dhe një vizion ambicioz që e vendos filmin mes produksioneve më të vlerësuara të viteve të fundit. Filmi pritet të dalë në kinematë e Mbretërisë së Bashkuar të premten./A.K/