Kulturë

Krimet e artit: Përballja me misteret e grabitjeve të artit në botë

Published

on

Nga “Lule lulekuqe” nga Van Gogh, deri te misteri i pazbuluar i veprës së mrekullueshme së Rembrandt, “Krishti në stuhinë në detin e Galilesë”, historia e artit është e mbushur me magji dhe mister. Çdo rrëfim ka një pjesë të humbur, një pikturë e zemrës së artit, që vazhdon të na trondisë në shpirt.

Në vitin 1969, hajdutët vodhën “Lindjen e Krishtit me Shën Françeskun dhe Shën Lorencin”, një pikturë e hershme barok e artistit italian Caravaggio, të cilën artisti e përfundoi në 1609 dhe e cila u var në një kishë në Palermo në ishullin e Siçilisë. Pesëdhjetë e pesë vjet më vonë, vendndodhja e tij mbetet një mister.

“Poppy Flowers”, 1887- Vincent Van Gogh


Duke përshkruar lindjen e Jezusit, vepra e madhe që shtrihej afër 3 metra në lartësi u hoq nga korniza e saj në kishë nga dy hajdutë. Dyshohet se ra në duart e mafisë siciliane.

Pasi krimi famëkeq i artit u hetua nga Byroja Federale e Hetimit të SHBA-së, Interpoli dhe policia italiane, besohet se ai do të mbetet në Siçili dhe mund të arrijë rreth 20 milionë dollarë (18.43 milionë euro). Thuhet se disa anëtarë të mafies kanë tentuar shitjen në tregun e zi, me një të arrestuar në vitin 1981, pasi thuhet se kishte varrosur kryeveprën.

Ndërkohë, pesë piktura me vlerë qindra milionë euro u vodhën nga Muzeu i Qytetit të Artit Modern në Paris në vitin 2010, duke përfshirë “Pëllumbi me bizele të gjelbër” të Pablo Picasso, “Pastoral” të Henri Matisse dhe “Ulliri pranë l’Estaque” të Georges Braque.

Këto gjithashtu nuk janë gjetur kurrë – pavarësisht se hajduti ka dalë në gjyq. Grabitja e paprecedentë franceze u përshkrua nga një zyrtar i qytetit si “një nga ngjarjet më të këqija për qytetin e Parisit, në të njëjtin nivel me zjarrin e Notre Dame, duke shkatërruar tokën për Francën dhe botën”.

The Nativity with Saint Francis and Saint Lawrence, 1609 Caravaggio

 

Krimet kryesore të pazgjidhura të artit në botë

Caravaggio i humbur prej kohësh, shfaqet në listën e publikuar të FBI-së për 10 krimet më të mira të artit, e cila përfshin gjithashtu vepra të mjeshtrit holandez Van Gogh.

Për shembull, “Lule lulekuqe” me vlerë 55 milionë dollarë, një pikturë e vitit 1887 nga Van Gogh, u vodh dy herë nga Muzeu Mohamed Mahmoud Khalil i Kajros – fillimisht në 1977 para se të gjendej një dekadë më vonë, dhe më pas përsëri në gusht 2010 – e fundit. koha u pa.

Katër piktura nga Van Gogh, Paul Cezanne, Edgar Degas dhe Claude Monet respektivisht u vodhën në vitin 2008 nga një muze zviceran në atë që u përshkrua si një “grabitje arti spektakolar”. Burra të maskuar dhe të armatosur hynë në Koleksionin Emil Bührle në Kunsthaus Cyrih dhe hoqën kryeveprat, përpara se të niseshin me makinë.

Betejat për kthimin e artit të humbur në duart e ligjshme

Fatmirësisht për artdashësit, disa prej këtyre veprave kanë gjetur rrugën e kthimit te pronarët e tyre të ligjshëm. Autorët e grabitjes së Muzeut të Kasafortës së Gjelbër të Dresdenit të vitit 2019, ku u vodhën bizhuteritë e shekullit të 18-të me vlerë më shumë se 113 milionë euro, u blenë para drejtësisë në vitin 2023 – edhe nëse të gjitha bizhuteritë nuk u shfaqën te hajdutët.

Ish-avokati Christopher A. Marinello themeloi Art Recovery International (ARI) me bazë në Mbretërinë e Bashkuar si një mjet për të ndihmuar në rikuperimin e veprave të artit të vjedhura, të grabitura dhe të humbura. Ai dha informacion për të ndihmuar në rikuperimin e bizhuterive të Dresdenit.

Marinello i tha DW se ai mori “një numër këshillash nga burime të ndryshme për vendndodhjen e bizhuterive të vjedhura” dhe ia kaloi informacionin organeve të rendit që hetonin rastin.

“Shumica e punës sonë fillon kur objektet e vjedhura dhe të grabitura ofrohen për shitje,” tha ai për strategjinë e rikuperimit të ARI.

“Ne përpiqemi të ndalojmë shitjen dhe të negociojmë një zgjidhje diskrete me poseduesit dhe viktimat,” shpjegoi Marinello, duke shtuar se marrëveshje të tilla të negociuara jashtë gjykatës shpëtojnë “proceset e shtrenjta gjyqësore publike”.

ARI së fundmi ka ndihmuar gjithashtu në kthimin e ekraneve të Andy Warhol me vlerë 500,000 dollarë nga seria e specieve të rrezikuara të artistit pop. Në fillim të këtij viti, policia spanjolle gjeti gjithashtu një pikturë të artistit britanik Francis Bacon që ishte vjedhur nga një apartament në Madrid në vitin 2015.

 

Pastoral, 1905 - Henri Matisse

 

Rikthimi i artit të grabitur nga nazistët

Marinello synon gjithashtu vepra arti të grabitura nga nazistët, duke përfshirë një vepër të piktores polake të artit, Tamara De Lempicka, të titulluar “Myrto”, e cila u vodh nga Franca e kohës së luftës. Gjetja e këtyre kryeveprave të grabitura nga nazistët, shumë nga familjet hebreje dhe tregtarët e artit, është shpesh e vështirë.

“Njerëzit që me vetëdije posedojnë vepra arti të vjedhura ose të grabitura nga nazistët, nuk kanë skrupuj apo prirje morale për të kthyer pronën e dikujt tjetër”, tha Marinello, i cili po kërkon në mënyrë aktive artin e grabitur nga impresionistët francezë Pierre-Auguste Renoir, Camille Pissarro dhe Edgar Degas.

“Individë të tillë fshihen pas ligjeve gjermane të privatësisë për të mbrojtur mallrat e tyre të paligjshme në dëm të viktimave të krimit dhe viktimave të Holokaustit”, shtoi ai. Megjithatë, hetuesi vuri në dukje se një numër veprash të vjedhura vijnë në duart e “tregtarëve të ndershëm dhe shtëpive të ankandeve” të cilët janë të gatshëm të punojnë për t’i kthyer artin.

Në vitin 1976, artisti gjerman i performancës Ulay (1943-2020) vendosi të grabiste në mënyrë simbolike artin nazist kur vodhi pikturën e preferuar të Adolph Hitlerit, “Poeti i varfër” (1839) nga Carl Spitzweg.

I dokumentuar në kamera si pjesë e performancës së tij, Ulay (emri i vërtetë i të cilit ishte Frank Uwe Laysiepen) shëtiti në Galerinë Kombëtare në Berlin, rrëmbeu veprën e artit dhe e çoi me të në enklavën e varfër të emigrantëve të Kreuzberg për ta varur në murin e apartamentit të një familjeje turke. . Megjithatë, përpara se të hynte në banesën e tyre, ai ndaloi në një kabinë telefonike në rrugë dhe thirri autoritetet e muzeut për t’i informuar se ku mund ta merrnin pikturën.

“Unë bëra një deklaratë se ky ishte një veprim demonstrues, jo një vjedhje në kuptimin tradicional,” do të shpjegonte më vonë Ulay. Ai e konsideroi atë një “aksion proteste, në radhë të parë kundër institucionalizimit të artit, së dyti për diskriminimin ndaj punëtorëve të huaj”./UBTNews/

 

The Poor Poet (1839), Carl Spitzweg

Përktheu nga Deutsche Welle, D.E.

Lajmet

Matura Shtetërore 2026: Matematika me rezultatin më të ulët mesatar

Published

on

Ministria e Arsimit dhe Shkencës ka publikuar rezultatet e afatit të dytë të Provimit të Maturës Shtetërore 2026, pas përfundimit të procesit të administrimit, vlerësimit dhe përpunimit të të dhënave.

Në këtë afat provimit iu nënshtruan gjithsej 4,433 kandidatë, ndërsa 2,444 prej tyre e kaluan me sukses, që përbën 55.1 për qind të numrit të përgjithshëm të kandidatëve. Të dhënat janë konfirmuar edhe në njoftimin zyrtar të ministrisë.

Arritshmëria mesatare e përgjithshme në test ishte 43.2 pikë.

Sipas lëndëve, rezultatet mesatare ishin:

Gjuhë amtare: 49.3 pikë

Gjuhë angleze: 44.1 pikë

Matematikë: 36.4 pikë

Lënda zgjedhore: 42.9 pikë

Rezultati më i lartë mesatar është shënuar në Gjuhën amtare, me 49.3 pikë, ndërsa rezultati më i ulët në Matematikë, me 36.4 pikë.

Gjatë administrimit të provimit, 18 kandidatë janë larguar nga testi për shkak të mosrespektimit të rregullave dhe procedurave të përcaktuara për administrimin e Provimit të Maturës Shtetërore.

Ministria e Arsimit dhe Shkencës ka falënderuar të gjithë personat e angazhuar në organizimin dhe administrimin e provimit për kontributin në mbarëvajtjen e procesit./A.K/

Continue Reading

Lajmet

“Jetimët” nga Prishtina drejt Londrës dhe skenave evropiane

Published

on

Shfaqja teatrore, një bashkëprodhim artistik Shqipëri–Kosovë, vjen më 7 shtator në Teatrin Dodona, ndërsa më 12 shtator prezantohet në Londër.

Shfaqja teatrore “Jetimët”, një produksion i realizuar përmes bashkëpunimit artistik mes Kosovës dhe Shqipërisë, do të ngjitet në skenën e Teatrit Dodona në Prishtinë, më 7 shtator 2026, ndërsa pesë ditë më vonë, më 12 shtator, do të prezantohet para publikut në Londër, në King Alfred Phoenix Theatre.


“Jetimët” është një tragjikomedi e fuqishme dhe emocionuese që sjell në skenë historinë e tre njerëzve të formësuar nga vetmia, mungesa dhe nevoja e thellë njerëzore për t’u dashur. Një takim i papritur i vendos ata përballë sekreteve, plagëve dhe të vërtetave që për një kohë të gjatë i kanë mbajtur të fshehura.

 

Duke ndërthurur humorin e zi, tensionin dhe momente thellësisht prekëse, shfaqja lëviz vazhdimisht mes së qeshurës dhe dhimbjes, duke ngritur pyetje mbi familjen, braktisjen, dashurinë dhe nevojën njerëzore për të pasur dikë që mund ta quajmë “tonin”.

 

Një tragjikomedi që të bën të qeshësh, të shqetëson dhe të fton të reflektosh, “Jetimët” vjen si një bashkëpunim artistik Shqipëri–Kosovë dhe bashkon në skenë artistë nga të dyja vendet.

 

Regjia e shfaqjes është e Ilir Bokshit, ndërsa në role interpretojnë Adrian Morina, Ylber Bardhi dhe Ledion Zoi. Asistent regjisor është Butrint Pasha, skenografinë dhe kostumet i ka realizuar Petrit Bakalli, muzika është e Butrint Pashës, ndërsa përkthimi është realizuar nga Artur Lena.

Producentë të projektit janë A&M Arts and Films dhe Teatri Dodona.

Një rol të rëndësishëm në realizimin e këtij projekti ka pasur mbështetja e Ministrisë së Kulturës së Republikës së Shqipërisë, në kuadër të projektit CultAlb. Ekipi realizues shpreh mirënjohjen për këtë mbështetje, e cila kontribuon në forcimin e bashkëpunimit kulturor dhe artistik ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë.

Bashkëpunime të tilla ndërmjet institucioneve dhe artistëve të të dyja vendeve krijojnë mundësi të reja për shkëmbim kulturor dhe për prezantimin e krijimtarisë shqiptare në skenat ndërkombëtare.

Pas prezantimeve në Prishtinë dhe Londër, shfaqja “Jetimët” pritet të vazhdojë rrugëtimin e saj ndërkombëtar, me prezantime të planifikuara në Greqi, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipëri, si dhe me pjesëmarrje në festivale dhe aktivitete të ndryshme teatrore në rajon dhe Evropë.

Përmes këtij projekti, “Jetimët” synon të sjellë para publikut një vepër të rëndësishme të dramaturgjisë bashkëkohore, por edhe të dëshmojë potencialin e bashkëpunimit artistik Shqipëri–Kosovë dhe kontributin e artistëve shqiptarë në skenat ndërkombëtare./RTK/A.K/

Continue Reading

Lajmet

Ndahet nga jeta historiani dhe publicisti Daut Dauti

Published

on

Historiani, gazetari, hulumtuesi dhe publicisti i njohur nga Kosova, Dr. Daut Dauti, ka ndërruar jetë në Londër në orët e para të mëngjesit, pas një sëmundjeje të rëndë me të cilën ishte përballur për rreth dy vjet.

Dauti lindi në vitin 1960 në Kokaj të Gjilanit dhe gjatë karrierës së tij la gjurmë në gazetari, historiografi dhe në studimet për Kosovën dhe çështjen shqiptare.

Ai kreu studimet në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës, ndërsa studimet pasuniversitare i vazhdoi në Thames Valley University në Londër, në fushën e Bashkimit Evropian.

Karrierën në gazetari e nisi në gazetën studentore “Bota e Re”, ndërsa më pas vazhdoi në revistën “Zëri”. Nga viti 1994 deri më 1999 ishte korrespondent i saj në Londër, ndërsa gjatë viteve 1999–2001 punoi si redaktor në Institute for War and Peace Reporting (IWPR).

Në vitet 2000–2002, Dauti shërbeu si sekretar i përgjithshëm i Asociacionit të Gazetarëve të Kosovës dhe ishte anëtar i pavarur i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve.

Ai ka ushtruar edhe detyrën e këshilltarit për media dhe zëdhënësit të Qeverisë së Kosovës, të udhëhequr nga kryeministri Bajram Kosumi, ndërsa në Londër ishte i angazhuar edhe me organizata ndërkombëtare.

Me veprimtarinë e tij shumëvjeçare në gazetari, histori dhe publicistikë, Daut Dauti mbetet një nga emrat e njohur të jetës intelektuale dhe mediatike shqiptare në Kosovë./A.K/

Continue Reading

Kulturë

Nga Labëria në Hollywood, fyelli shqiptar rikthehet te brezi i ri

Published

on

By

Tingujt tradicionalë të Labërisë po marrin një jehonë të re, jo vetëm në skenën ndërkombëtare të kinemasë, por edhe te brezi i ri shqiptar. Mjeshtri i instrumenteve popullore, Vendim Kapaj, për të tretin vit radhazi do të zhvillojë në Vlorë një kurs falas për mësimin e fyellit dhe instrumenteve të tjera tradicionale.

Nisma synon t’u krijojë të rinjve dhe të gjithë të apasionuarve pas muzikës popullore mundësinë të njihen nga afër me një prej pasurive më të veçanta të trashëgimisë muzikore shqiptare.

Në një prononcim për ATSH-në, Kapaj bëri të ditur se interesi për kursin është rritur ndjeshëm këtë vit. Përveç të rinjve nga Vlora, Tepelena, Kurveleshi dhe zonat përreth, në kurs ka të interesuar edhe nga Tirana.

“Ky është viti i tretë radhazi që ofroj kursin falas të fyellit. Interesi këtë vit ka qenë edhe më i madh. Kam pasur të interesuar edhe nga Tirana, përfshirë disa vajza, ndërsa pjesa më e madhe janë të rinj nga Tepelena, Vlora, Kurveleshi dhe zonat përreth”, u shpreh Kapaj.

Kursi do të zhvillohet nga shtatori i vitit 2026 deri në korrik të vitit 2027. Krahas fyellit, pjesëmarrësit do të kenë mundësi të mësojnë edhe për instrumente të tjera tradicionale, si cylja dyjare, bilbili, xhamba, pipizana, si dhe instrumente të tjera të muzikës popullore shqiptare.

Interesi i shtuar për këtë nismë lidhet edhe me një eksperiencë të veçantë të Kapajt në kinematografinë ndërkombëtare. Mjeshtri shqiptar është përfshirë si solist në fyell në kolonën zanore të filmit The Odyssey”, me regji të Christopher Nolan dhe muzikë të kompozitorit Ludwig Göransson.

Pjesëmarrja në këtë produksion ka bërë që tingulli karakteristik i fyellit shqiptar të dëgjohet edhe përtej kufijve, duke i dhënë një tjetër dimension traditës muzikore të jugut të Shqipërisë.

“Jehona që ka pasur emri im nga pjesëmarrja në filmin ‘The Odyssey’ ka ndikuar edhe në rritjen e interesit për kursin. Është kënaqësi që pas kësaj vëmendjeje ndërkombëtare, të shohim të rinj që duan të mësojnë dhe të vazhdojnë këtë traditë”, tha Kapaj për ATSH-në.

Për Kapajn, kursi falas është më shumë se një aktivitet muzikor. Ai synon të jetë një mënyrë konkrete për ruajtjen dhe përcjelljen e instrumenteve, repertorit dhe traditës së muzikës labe te brezat e rinj.

Nga Labëria në skenën ndërkombëtare të kinemasë dhe tashmë sërish te të rinjtë shqiptarë, fyelli vijon rrugëtimin e tij si një prej instrumenteve më karakteristike të muzikës popullore shqiptare, duke dëshmuar se tradita mund të ruhet dhe të marrë jetë të re edhe përmes brezave të rinj.

Foto: Kosovapress

D.L

Continue Reading

Të kërkuara