Bisedimet me Iranin për marrëveshjen bërthamore të vitit 2015 po hyjnë në një fazë të ndjeshme, thanë diplomatët evropianë, pas një raundi bisedimesh që u mbajt në Vjenë.
“Përpara kemi vendimet e vështira, pasi kemi bërë një lloj përparimi për një marrëveshje të ardhshme”, tha grupi i diplomatëve nga Britania e Madhe, Franca dhe Gjermania.
“Koha për një vendim po afron”, thanë ata.
I dërguari i BE-së, Enrique Mora tha më 2 qershor se ai beson se një marrëveshje do të arrihet në raundin tjetër të bisedimeve.
Në bisedimet Vjenës në mënyrë indirekte po marrin pjesë edhe Shtetet e Bashkuara pasi një delegacion amerikan është i vendosur afër vendit ku po mbahen negociatat dhe diplomatët evropianë po shërbejnë si ndërmjetësues mes delegacionin iranian dhe atij amerikan.
Më 2018, ish-presidenti amerikan, Donald Trump tërhoqi Shtetet e Bashkuara nga marrëveshja bërthamore mes fuqive botërore dhe Iranin e arritur në vitin 2015. Ai pati thënë se ajo ishte e negociuar keq dhe i mundësonte këtij vendi të posedojë armë bërthamore. Shtetet e Bashkuara vendosën sanksione shkatërruese ndaj Iranit.
Në anën tjetër Teherani fillojë të mos zbatojë kushtet e marrëveshjes, duke njoftuar për nivele të reja të pasurimit të uraniumit.
Administrata e presidentit amerikan, Joe Biden ka shprehur gatishmëri që të gjejë një zgjidhje, por ka kërkuar nga Irani që fillimisht të fillojë së zbatuari në plotni marrëveshjen.
Ndërsa, Teherani po kërkon që të hiqen sanksionet.
Ende është e paqartë se cilat nga sanksionet do të mund t’i hiqte Uashingtoni dhe si do të parandalonte përdorimin e objekteve bërthamore iraniane për qëllime ushtarake.
I dërguari i BE-së në bisedime, Enrique Mora, tha se beson që një marrëveshje do të arrihet në raundin tjetër të bisedimeve.
Negociatorët janë nën presion për të arritur një ringjallje të paktit përpara zgjedhjeve presidenciale të Iranit më 18 qershor, në të cilat ka të ngjarë të ftojë një president i linjës së ashpër.
Negociatori i lartë bërthamor i Iranit tha se pengesat për ringjalljen e marrëveshjes janë të komplikuara, por jo të patejkalueshme.
Në Uashington, zëdhënësja e Departamentit të Shtetit, Jalina Porter u tha gazetarëve se negociatori kryesor amerikan, Rob Malley, do të kthehej së shpejti në Uashington duke theksuar se bisedimet po ecnin ngadalë.
“Disa përparime janë bërë”, u tha ajo gazetarëve por shtoi se: “Ky nuk do të jetë një proces i shpejtë ose i lehtë”.
Administrata e Presidentit Donald Trump ka shkarkuar Gjeneralin Timothy Haugh, kreun e Agjencisë së Sigurisë Kombëtare (NSA) dhe të Komandës Kibernetike të SHBA-së, një vendim që ka shkaktuar diskutime dhe shqetësim mes zyrtarëve dhe politikës amerikane.
Arsyet e shkarkimit nuk janë bërë të qarta, por ky hap ka pasuar një takim të mërkurën mes Trumpit dhe aktivistes së ekstremit të djathtë, Laura Loomer. Raportohet se Loomer ka nxitur presidentin të largojë disa zyrtarë që ajo dyshonte se nuk mbështesnin agjendën e tij. Në një postim në platformën X, Loomer e ka quajtur Gjeneralin Haugh dhe zëvendësuesen e tij, Wendy Noble, “të pabesë” ndaj presidentit, duke e konsideruar këtë si shkakun kryesor të largimit të tyre.
Në një deklaratë për mediat, Trump ka thënë se do të largohet çdo punonjës që nuk është besnik ndaj tij, duke shtuar: “Ne gjithmonë do të largojmë njerëz – ata që nuk i pëlqejmë ose që përfitojnë, ose që mund të kenë besnikëri ndaj dikujt tjetër.” Ky koment është bërë ndërkohë që qarkullonin lajme për shkarkimin e të paktën tre zyrtarëve të tjerë nga Këshilli i Sigurisë Kombëtare të Shtëpisë së Bardhë, pas takimit me Loomer.
Agjencia e Sigurisë Kombëtare dhe Shtëpia e Bardhë kanë refuzuar të komentojnë në lidhje me shkarkimet, duke e referuar çështjen tek Zyra për Marrëdhënie me Publikun e Sekretarit të Mbrojtjes, e cila gjithashtu ka refuzuar të japë më shumë detaje.
Demokratët kryesorë në komitetet e inteligjencës të Dhomës së Përfaqësuesve dhe Senatit kanë shprehur shqetësim për këtë vendim. Përfaqësuesi Jim Himes dhe Senatori Mark Warner e kanë kritikuar shkarkimin, duke thënë se Haugh ka qenë një udhëheqës i ndershëm dhe të drejtë, dhe se mund të ishte pikërisht kjo integriteti që ka çuar në largimin e tij nga administrata Trump.
Në një deklaratë për CBS, Himes tha se ishte “thellësisht i shqetësuar” për shkarkimin, duke shtuar se Gjenerali Haugh ka vendosur sigurinë kombëtare në prioritet dhe ka ndjekur ligjin.
Pentagoni ka njoftuar një forcim të pranisë ushtarake të Shteteve të Bashkuara në Lindjen e Mesme, duke dërguar aeroplanmbajtësen “Harry S. Truman” dhe vendosur avionë luftarak shtesë, përfshirë F-15, F-16 dhe F-35, në rajon. Këto përforcime kanë për qëllim të forcojnë aftësitë detare të SHBA-së dhe të mbrojnë stabilitetin rajonal, veçanërisht pas rritjes së tensioneve me Iranin dhe zhvillimeve të fundit në Jemen.
Një zyrtar amerikan tha për Al Jazeera se kjo ngritje e forcave përfshin gjithashtu dërgimin e bombarduesve B-2 në bazën Diego Garcia në arkipelagun Chagos. Ky hap synon të mbështesë qëllimet e SHBA-së për të penguar agresionet dhe për të mbrojtur rrjedhën e lirë të tregtisë në rajon. Forcat amerikane në Lindjen e Mesme do të arrijnë rreth 40 mijë ushtarë me këto përforcime. Aeroplanmbajtëset “Harry S. Truman” dhe “Carl Vinson” do të lundrojnë në rajon, edhe pse lokacionet e sakta të vendosjes së tyre mbeten të panjohura.
Përveç kërcënimeve të mundshme nga Irani, i cili ka paralajmëruar se do të reagojë me forcë në rast sulmi, ky grumbullim forcon angazhimin amerikan në rajon për të kundërshtuar çdo kërcënim ndaj sigurisë dhe stabilitetit të tij. Teherani ka theksuar se çdo agresion kundër tij do të çonte në një reagim të fuqishëm, ndërsa ministri i Jashtëm iranian kritikoi reagimin e Bashkimit Evropian ndaj politikave amerikane, duke e quajtur atë një kërcënim për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare.
Britania dhe Franca kanë akuzuar presidentin rus, Vladimir Putin, për zvarritjen e bisedimeve për armëpushim që mund të çonin në përfundimin e luftës në Ukrainë. Ato kanë bërë thirrje për një përgjigje të menjëhershme nga Moska, duke theksuar se Putin i detyrohet një përgjigje të SHBA-së për propozimin e ndërprerjes së luftimeve.
Sipas raportimeve, Rusia ka refuzuar propozimin e Shteteve të Bashkuara për një armëpushim të plotë dhe të menjëhershëm për 30 ditë. Sekretari i Jashtëm britanik, David Lammy, dhe homologu i tij francez, Jean-Noel Barrot, kanë kritikuar këtë qëndrim të Moskës, duke theksuar se Putini vazhdon të bombardojë Ukrainën, pavarësisht kërkesave për paqe.
Të dy diplomatë kanë theksuar se Ukraina ka pranuar kushtet e armëpushimit tri javë më parë, ndërkohë që tani Rusia është e detyruar të japë një përgjigje ndaj kërkesës për ndaljen e luftimeve, duke nënvizuar se ky proces duhet të avancojë për të arritur një zgjidhje paqësore.
Presidenti amerikan, Donald Trump, ka sugjeruar se Irani mund të pranojë negociatat e drejtpërdrejta me Shtetet e Bashkuara, pavarësisht tensioneve të vazhdueshme dhe kërcënimeve të rritura ndërmjet dy vendeve. Trump u shpreh optimist për mundësinë e një dialogu të drejtpërdrejtë me zyrtarët në Teheran, duke theksuar se kjo do të ishte më efikase dhe do të lejonte një mirëkuptim më të qartë të qëndrimeve të palëve.
Muajin e kaluar, Trump dërgoi një letër udhëheqjes iraniane, duke kërkuar bisedime mbi programin bërthamor të Iranit, ndërkohë që ai vazhdon të kërcënojë me sulme ushtarake ndaj vendit. Megjithatë, Irani ka hedhur poshtë mundësinë e negociatave direkte, duke preferuar diplomacinë indirekte. Ende nuk është e qartë nëse qëndrimi i Teheranit ka ndryshuar, apo nëse Trump po spekulon mbi pozicionin e Iranit.
Në përgjigje të kërcënimeve të mundshme ushtarake nga SHBA, Irani ka deklaruar se çdo sulm ndaj vendit do të hasë në hakmarrje të fuqishme, duke e quajtur çdo veprim të tillë si një “goditje të rëndë”. Megjithatë, pozita e Iranit në rajon duket të jetë dobësuar për shkak të ngjarjeve të fundit në Gaza dhe humbjes së partnerëve kyç si Hezbollah dhe grupet e armatosura të opozitës siriane.