Ngjarjet e rëndësishme të vitit 2025

Published

3 months ago

January 1, 2026

UBTnews

Viti 2025 po përmbyllet. Le të kthehemi e të shohim cilat ishin disa prej ngjarjeve kryesore që e karakterizuan atë, duke sjellë në këtë tekst ngjarjet e periudhës janar-mars:

1 janar. Një veteran 42-vjeçar i ushtrisë amerikane kalon nëpër festimet e Vitit të Ri në Rrugën Bourbon në New Orleans në një kamionçinë të marrë me qira; 14 persona vdesin dhe dhjetëra të tjerë plagosen, shoferi vritet në shkëmbim zjarri me policinë.
1 janar. Bullgaria dhe Rumania i bashkohen Zonës Shengen, duke hequr kontrollet kufitare tokësore.
1 janar. Zjarri shkatërron pjesën më të madhe të tregut Kantamanto të Ganës në Accra – një nga tregjet më të mëdha të rrobave të dorës së dytë në botë.
1 janar. Lihtenshtajni bëhet vendi i 37-të që legalizon martesën e personave të të njëjtës gjini.
1 janar. Ukraina ndalon rrjedhën e gazit rus, duke i dhënë fund marrëveshjes së saj të tranzitit me Gazprom, duke ndërprerë furnizimin me gaz për Transnistrinë, një rajon separatist i Moldavisë lindore.
6 janar. Stuhia e madhe dimërore e shkaktuar nga një vorbull polare lëviz në lindje përmes SHBA-së nga fushat qendrore deri në Atlantikun e mesëm.
6 janar. SHBA-ja regjistron personin e parë që vdes nga gripi i shpendëve, në Luizianën jugperëndimore.
7 janar Një tërmet me magnitudë 7.1 ballë godet Tibetin, pranë qytetit të shenjtë të Shigatse, duke shkaktuar gjithashtu dëme në Nepal, Kinë dhe Indi, duke vrarë rreth 126 persona.
7 janar. Erërat ekstreme të Santa Ana shkaktojnë zjarre në të gjithë Los Angeles, duke përfshirë zjarret në Palisades, Eaton dhe Hurst, duke bërë që dhjetëra mijëra njerëz të evakuohen, duke djegur mbi 16,000 struktura dhe duke vrarë 29 persona.
9 janar. Çmimi prej 1 milion dollarësh ofrohet për këdo që mund të deshifrojë shkrimin e qytetërimit të lashtë të Indusit, nga M.K. Stalin, kryeministër i shtetit indian të Tamil Nadu.
9 janar. Libani zgjedh një president – Gjenerali Joseph Aoun, kreu i ushtrisë, në përpjekjen e tyre të 12-të për votim që nga përfundimi i mandatit të Michel Aoun në tetor 2022.
10 janar. Shkencëtarët e klimës raportojnë se viti 2024 është viti më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë në Tokë dhe viti i parë që kalon limitin simbolik të temperaturës prej 1.5 °C të rënë dakord në Marrëveshjen e Klimës së Parisit në 2015.
10 janar. NASA konfirmon vitin 2024 si viti më i ngrohtë i regjistruar ndonjëherë në botë, duke tejkaluar rekordin e mëparshëm të vendosur në 2023.
13 Janar. Kina shpall një suficit tregtar rekord prej 990 miliardë dollarësh, me vendin që tani prodhon një të tretën e mallrave të prodhuara në botë.
13 janar. Festivali më i madh fetar në botë, Mahakumbh Mela për 400 milionë njerëz fillon pranë Ganges në Prayagraj, Indi. I mbajtur çdo 12 vjet, në vitin 2025 është Kumbh Mela e madhe, e cila mbahet çdo 144 vjet.
14 janar. Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së publikon raportin përfundimtar të këshilltarit special Jack Smith mbi përpjekjet e ish-presidentit dhe të ardhshëm Donald Trump për të përmbysur zgjedhjet e vitit 2020; Trump përgjigjet në rrjetet sociale duke e quajtur Smith “të çmendur” dhe “një tru të çalë”
15 janar. Të paktën 100 persona mendohet se kanë vdekur nga uria në një goditje kundër minierave të paligjshme në minierën Stilfontein në Afrikën e Jugut, me 166 të shpëtuar.
15 janar. Daniel Chapo, kreu i ri i partisë Frelimo, betohet si president i Mozambikut, duke e zgjatur sundimin e partisë në 49 vjet pas muajsh protestash.
15 janar. Lufta në Gaza: Shpallet marrëveshja e armëpushimit Izrael-Hamas, duke përfshirë një shkëmbim pengjesh dhe duke lejuar ndihmën ndërkombëtare në Gaza për t’i dhënë fund konfliktit 15-mujor (hyn në fuqi më 19 janar).
15 janar. Ispace dhe Firefly Aerospace nisin misionet e tyre në Hënë, në bordin e një rakete SpaceX Falcon 9 nga Kepi Canaveral, përfshirë një projekt arti të një modeli të vogël të kuq të një shtëpie suedeze.
16 janar. Aktori dhe regjisori Justin Baldoni kundërpadit aktoren Blake Lively për 400 milionë dollarë për shpifje dhe zhvatje, për filmin e tyre “It Ends With Us”, pasi Lively më parë e paditi atë për ngacmim dhe një fushatë shpifjesh.
17 janar. Provat e para për një automjet transporti njerëzor të zbuluara, me shenja tërheqjeje të bëra nga travois – copa të gjata druri të ngarkuara me mallra dhe të zvarritura, 22,000 vjeçare në White Sands, New Mexico.
19 janar. Lufta në Gaza: Armëpushimi Izrael-Hamas hyn në fuqi në Gaza ndërsa lirohen pengjet e para izraelite, me numrin e të vdekurve palestinezë të paktën 46,800 (zgjat deri në një sulm të papritur izraelit më 18 mars).
19 janar Aplikacioni TikTok ndalon së funksionuari në SHBA pak para se të hyjë në fuqi një ndalim federal i aplikacionit.
20 janar. Startup-i kinez DeepSeek lançon modelin IA RI, me aftësi të ngjashme me modelet e tjera të IA-së, por me një kosto shumë më të ulët, duke i bërë ekspertët ta quajnë atë një “moment Sputnik”.
20 janar. Në ditën e parë të kthimit të tij në detyrë, Presidenti Donald Trump lëshon falje për mbi 1500 mbështetës të tij të akuzuar në lidhje me sulmin në Kapitolin e SHBA-së më 6 janar 2021, shpall një emergjencë kombëtare në kufirin jugor dhe tërheq SHBA-në nga Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe Marrëveshja e Parisit për Klimën [1] [2]
20 janar. Republikani Donald Trump inaugurohet si Presidenti i 47-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, dhe JD Vance si Zëvendëspresidenti i 50-të; Trump është personi më i vjetër që merr detyrën dhe i bashkohet Grover Cleveland si vetëm i dyti i zgjedhur në mandate jo të njëpasnjëshme në Shtëpinë e Bardhë, eventi mbahet brenda për shkak të motit të keq.
20 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump lëshon një urdhër ekzekutiv që ndalon të gjitha programet e ndihmës së huaj për 90 ditë, me disa përjashtime për ndihmën humanitare.
20 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump lëshon një urdhër ekzekutiv që agjencitë federale të shkurtojnë iniciativat e diversitetit, barazisë dhe përfshirjes në të gjithë qeverinë federale.
21 janar. 79 persona vriten në një zjarr në qytetin turistik të skive Balu në Turqinë veriperëndimore, me 51 të plagosur.
21 janar. Stuhia historike e dëborës godet jugun e thellë të SHBA-së, me Luizianën dhe pjesë të Teksasit që lëshojnë paralajmërimet e tyre të para për stuhi dëbore: akumulime rekord dëbore në Luiziana dhe Florida.
23 janar. Ish-përfaqësuesi i SHBA-së John Ratcliffe konfirmohet nga Senati i SHBA-së si Drejtor i CIA-s.
23 janar. Purdue Pharma dhe familja Sackler që zotëron kompaninë bien dakord të paguajnë 7.4 miliardë dollarë për të zgjidhur padi të reja mbi dëmin e shkaktuar nga epidemia e opioideve.
23 janar. Stuhia Éowyn godet Irlandën dhe Mbretërinë e Bashkuar me erëra rekord prej 184 km/orë, duke lënë qindra mijëra pa energji elektrike në Irlandën e Veriut dhe një person të vdekur.
23 janar. Tailanda bëhet vendi i 38-të dhe i pari në Azinë Juglindore që legalizon martesën e personave të të njëjtit seks, me më shumë se 1,800 çifte të të njëjtit seks që martohen.
23 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump lëshon falje për 23 aktivistë kundër abortit të dënuar për bllokim të paligjshëm të aksesit në klinika.
24 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump shkarkon mbi një duzinë Inspektorësh të Përgjithshëm të pavarur, pa njoftimin e kërkuar 30-ditor paraprak duke përmendur arsyet e shkarkimit në Kongres
27 janar. James McHenry, Prokurori i Përgjithshëm në detyrë i SHBA-së, shkarkon më shumë se një duzinë prokurorësh që punuan për ndjekjen penale të Donald nga këshilltari special Jack Smith Trump.
27 janar. Rebelët e mbështetur nga Ruanda, të udhëhequr nga grupi Tutsi M23, pushtojnë Gomën, qytetin më të madh në Republikën Demokratike lindore të Kongos, duke zhvendosur 500,000 njerëz.
27 janar. Aksionet e Nvidia, furnizuesit kryesor të çipave të inteligjencës artificiale, humbasin 588.8 miliardë dollarë në vlerën e tregut – më shumë se një aksion ka humbur ndonjëherë në një ditë të vetme, pas publikimit të një modeli kinez të inteligjencës artificiale nga DeepSeek.
29 janar. Helikopteri i Ushtrisë Amerikane që praktikonte fluturimin me shikim natën, përplaset në ajër me një avion komercial, duke vrarë të gjithë 67 pasagjerët, përfshirë dhjetëra patinazhistë artistikë dhe anëtarë të ekuipazhit, mbi lumin Potomac ndërsa i afrohej Aeroportit Kombëtar Ronald Reagan pranë Uashington D.C.
30 janar. Ish-senatori amerikan Bob Menendez i New Jersey merr një dënim me 11 vjet burg për dënimin e tij për ryshfet gjatë detyrës.
30 janar. Franca mbyll bazën e saj të fundit ushtarake në Çad, dy muaj pasi ish-kolonia franceze i dha fund marrëveshjes së tyre të bashkëpunimit në mbrojtje.
30 janar. Procedurat globale të mbrojtjes planetare aktivizohen për herë të parë pas Asteroidi 100 metra 2024 YR4 zbulohet se ka një shans prej 1.3% për të goditur Tokën në vitin 2032.
31 janar. Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së shkarkon më shumë se një duzinë prokurorësh federalë që hetuan trazirat e 6 janarit dhe shumë agjentë të FBI-së që hetuan trazirat ose morën pjesë në kërkimin e dokumenteve të klasifikuara në shtëpinë e Donald Trump në Mar-a-Lago.
1 shkurt. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, shpall tarifa prej 25% për Kanadanë dhe Meksikën dhe tarifa prej 10% për Kinën. Kryeministri kanadez Justin Trudeau njofton tarifa hakmarrëse prej 25% për mallra amerikane me vlerë 106.6 miliardë dollarë.
3 shkurt. Opera “Morgiane” e Edmond Dédé u shfaq premierë botërore, 138 vjet pas kompozimit të saj, nga OperaCréole dhe Opera Lafayette në Teatrin Lincoln në Uashington, D.C. • 4 shkurt. Të shtënat më vdekjeprurëse masive në historinë e Suedisë, ku një person i armatosur vret 10 studentë dhe plagos 15 të tjerë në një qendër mësimi për të rritur në Örebro, Suedi.
4 shkurt. Prova e parë klinike miratohet për të transferuar veshkat e derrave të modifikuara gjenetikisht te njerëzit nga Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave.
5 shkurt. Tajlanda ndërpret energjinë elektrike në disa zona që kufizohen me Myanmarin në një përpjekje për të kufizuar fabrikat e mëdha mashtruese të vendosura atje, të cilat strehojnë mijëra punonjës të mbajtur kundër vullnetit të tyre.
5 shkurt. Presidenti i SHBA-së Donald Trump nënshkruan një urdhër ekzekutiv që ndalon gratë transgjinore të garojnë në sportet femërore.
6 shkurt. Princi Rahim Al-Hussaini emërohet Aga Khan V, udhëheqës shpirtëror i miliona myslimanëve shiitë Ismaili në testamentin e babait të tij Aga Khan IV.
6 shkurt. Presidenti i SHBA-së Donald Trump përsërit se Gaza mund të zhvillohet në një “Riviera të Lindjes së Mesme” nga SHBA-të, me popullsinë e saj të zhvendosur diku tjetër.
7 shkurt. Ishulli grek i Santorinit vendoset në gjendje të jashtëzakonshme mes një sërë tërmetesh që filluan më 27 janar.
10 shkurt. Guatemala shpall tre ditë zie kombëtare pas një aksidenti me autobus që vrau 55 persona pasi u rrëzua në një përrua.
13 shkurt. Një balenë me gungë filmohet duke gëlltitur shkurt një burrë në një kajak në Patagoninë Kiliane, përpara se ta lirojë të padëmtuar.
13 shkurt. Robert F. Kennedy Jr. konfirmohet si sekretar i Shëndetësisë dhe Shërbimeve Njerëzore nga Senati i SHBA-së, pas shqetësimeve mbi pikëpamjet e tij kundër vaksinimit.
14 shkurt. Saksofonisti amerikan i xhazit Marshall Allen i Sun Ra Arketsra publikon “New Dawn”, albumin e tij debutues si artist solo, të regjistruar menjëherë pas ditëlindjes së tij të 100-të.
14 shkurt. Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së lëviz zyrtarisht për të rrëzuar akuzat për korrupsion kundër kryetarit të bashkisë së qytetit të Nju Jorkut, Eric Adams, por jo derisa shtatë prokurorë me përvojë të departamentit të japin dorëheqjen në vend që t’i binden asaj që e konsiderojnë një direktivë të pakëshillueshme [1]
15 shkurt. Një shembje e një miniere ari në Mali vret rreth 42 persona në Bilali Koto.
15 shkurt. Stuhi e fortë dimërore në të gjithë Kentucky, Virxhinian Perëndimore dhe Tenesi sjell temperatura të ulëta dhe përmbytje të përhapura, duke rezultuar në vdekjen e 21 personave.
15 shkurt. Imami i Afrikës së Jugut Muhsin Hendricks, imami i parë i hapur homoseksual në botë, qëllohet dhe vritet në Bethelsdorp, Afrika e Jugut
16 shkurt. Gara e 67-të Daytona 500: William Byron bëhet fituesi i parë radhazi që nga Denny Hamlin në sezonin 2019-20, pasi i shpëtoi kaosit që rrëzoi shumicën e pretendentëve në 2 aksidente në fund të garës.
17 shkurt. Një aeroplan rrëzohet dhe përmbyset në aeroportin e Torontos, duke plagosur 21 persona, aksidenti i katërt i madh aviacioni në Amerikën e Veriut brenda një muaji.
18 shkurt. Varri mbretëror i Faraonit egjiptian Thutmose II (mbretëroi nga rreth vitit 1493 deri në vitin 1479 para Krishtit) zbulohet në perëndim të Luginës së Mbretërve – varri i parë i një faraoni të gjetur që nga Tutankhamun në vitin 1922.
18 shkurt. Shtetet e Bashkuara dhe Rusia zhvillojnë bisedime në Riad, Arabi Saudite, mbi luftën në Ukrainë pa një përfaqësues nga Ukraina.
19 shkurt. Anija amerikane e oqeanit SS United States, që mban rekordin për kalimin më të shpejtë të Atlantikut, niset nga Filadelfia, Pensilvani, nën tërheqje në udhëtimin e saj të fundit përpara se të fundoset për t’u bërë shkëmbi artificial më i madh në botë.
20 shkurt. Mikroartisti anglez David A Lindon vendos një rekord botëror për skulpturën më të vogël të punuar me dorë (0.02517 mm me 0.02184 mm), e bërë nga një tullë e kuqe.
20 shkurt. Ish-trajneri i ekipit spanjoll të futbollit, Luis Rubiales, shpallet fajtor për sulm seksual ndaj lojtares Jenni Hermoso, duke e puthur atë pas finales së Kupës së Botës për Femra në vitin 2023; u gjobit me gati 13,000 dollarë amerikanë.
20 shkurt. Mbështetësi i Trump dhe zyrtari i antiterrorizmit Kash Patel konfirmohet me një diferencë të ngushtë si Drejtor i FBI-së nga Senati i SHBA-së.
21 shkurt. Presidenti i SHBA-së Donald Trump shkarkon Shefin e Shtabit të Forcave Ajrore të SHBA-së, Gjeneralin Charles Q. Brown, nga posti i Kryetarit të Shtabit të Përbashkët, si pjesë e një riorganizimi në Pentagon.
25 shkurt. Gruaja nga Misuri, Lisa Jeanine Findley, pranon fajësinë për një mashtrim të paturpshëm për të vjedhur pronën Graceland nga familja e Elvis Presley-t.
26 shkurt. Vdekja e parë nga fruthi në SHBA ndodh në Teksas në një dekadë, dhe fëmija i parë që vdes në 22 vjet, mes një shpërthimi që prek 124 persona.
2 mars. Ndërprerja pothuajse totale e energjisë elektrike në Kili, për shkak të një defekti në linjën e transmetimit, lë 8 milionë familje pa energji elektrike.
2 mars. Anija kozmike Blue Ghost e firmës amerikane Firefly bëhet vetëm mjeti i dytë komercial që ulet në Hënë.
4 mars. Arkitekti kinez Liu Jiakun shpallet fitues i Çmimit Pritzker për vitin 2025.
4 mars. Presidenti Donald Trump flet para Kongresit Amerikan në fjalimin më të gjatë të mbajtur ndonjëherë nga një president, 99 minuta, duke përfshirë një premtim se SHBA-të do ta marrin Groenlandën “ne do ta marrim – në një mënyrë ose në një tjetër”.
4 mars. Hyjnë në fuqi tarifat amerikane prej 25% ndaj Meksikës dhe Kanadasë, së bashku me rritjen e tarifave për mallrat kineze në 20%; Kanadaja dhe Kina hakmerren menjëherë.
4 mars. Ajsbergu më i madh në botë A23a, që peshon gati një trilion ton metrikë (1.1 trilion ton), mbytet në brigjet e ishullit të Xhorxhias së Jugut në Atlantikun jugor.
5 mars. Çmimi kryesor i Informatikës, Çmimi Turing, u jepet studiuesve amerikanë Andrew Barto dhe Richard Sutton për punën e tyre në të mësuarit me përforcime, një gur themeli i teknologjisë së IA-së.
5 mars. Prodhimi i veglave prej kocke nga njerëzit e lashtë shtyhet një milion vjet prapa nga zbulimi i një sasie të vogël veglash prej kocke 1.5 milion vjeçare në Grykën Olduvai, Tanzani.
6 mars. Anija kozmike Athena, që mbante një stërvitje akulli të NASA-s, të ndërtuar nga Intuitive Machines, Texas, ulet në anën e saj në Hënë, duke i dhënë fund misionit.
8 mars. Më shumë se 1,000 njerëz, përfshirë të paktën 700 civilë, vriten në përleshjet midis forcave të sigurisë siriane dhe ish-besnikëve të Assadit në provincën Latakia; një nga numrat më të lartë të vdekjeve në Siri që nga viti 2011.
8 mars. Cikloni tropikal Alfred zbarkon në Australi në ishujt pranë brigjeve të Brisbane, Queensland, si një stuhi e kategorisë së parë, duke sjellë reshje të konsiderueshme shiu.
9 mars. Kallamari kolosal (Mesonychoteuthis hamiltoni), një specie e identifikuar në vitin 1925, filmohet për herë të parë nga shkencëtarët e Institutit të Oqeanit Schmidt; I gjatë 30 cm (11.8 inç) u kap në video në një thellësi prej 600 metrash (1968 këmbë) pranë Ishujve Sandwich të Jugut në Oqeanin Atlantik të Jugut duke përdorur SuBastian, një mjet të drejtuar nga distanca.
10 mars. Përplasje në Detin e Veriut pranë brigjeve të Anglisë midis një anijeje mallrash dhe një cisterne që transportonte karburant për avionë, e cila merr flakë, duke vrarë një person.
10 mars. NASA është agjencia e parë federale amerikane që fillon të pushojë nga puna punonjësit e karrierës sipas direktivave të Presidentit Trump për zvogëlimin e personelit.
11 mars. Një anije e mbytur 132-vjeçare u rizbulua në Liqenin Superior. Anija e çelikut “The Great Western” ishte fundosur në vitin 1892, duke marrë 27 jetë.
11 mars. Astronomët njoftojnë zbulimin e 128 hënave të reja që rrotullohen rreth planetit Saturn, duke e çuar totalin e planetit në 274 hëna.
11 mars. Treni pakistanez Jaffa Express rrëmbehet nga Ushtria Çlirimtare e Balochistanit. Po udhëtonte nga Quetta në Peshawar – rezulton në një rrethim 30-orësh dhe vdekjen e mbi 50 personave.
11 mars. Raporti Botëror i Cilësisë së Ajrit identifikon Byrnihat, Indi, si qytetin më të ndotur në botë, me Çadin, Bangladeshin, Pakistanin, Republikën Demokratike të Kongos dhe Indinë vendet më të ndotura.
13 mars. Donatella Versace jep dorëheqjen pas 28 vitesh si Drejtoreshë Kreative e shtëpisë italiane të modës Versace, e themeluar nga vëllai i saj, me Dario Vitale, që merr rolin e saj.
14 mars. Një sistem i fortë stuhish fillon në të gjithë Jugun dhe Perëndimin e Mesëm të SHBA-së duke sjellë erëra të forta, stuhi pluhuri dhe më shumë se 60 tornado gjatë dy ditëve, duke vrarë të paktën 42 persona.
14 mars. Mark Carney betohet si Kryeministri i ri i Kanadasë, duke zëvendësuar Justin Trudeau pas nëntë vitesh.
14 mars. Çmimi i arit në Bursën Tregtare të New Yorkut Shkëmbimi arrin në 3,000.00 dollarë për ons për herë të parë.
15 mars. SHBA-të nisin sulme ajrore në zonat e kontrolluara nga Huthitë në Jemen duke vrarë të paktën 53 persona, pasi grupi i milicisë tha se do të rifillonte sulmet ndaj anijeve izraelite.
18 mars. Izraeli nis sulme ajrore në Gaza, duke vrarë të paktën 404 persona dhe duke plagosur 562 të tjerë, duke i dhënë fund marrëveshjes së armëpushimit të arritur në janar.
18 mars. Astronautët e NASA-s Suni Williams dhe Butch Wilmore më në fund kthehen në Tokë nga Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor pas nëntë muajsh, në vend të një jave, në bordin e një kapsule SpaceX.
20 mars. Ish-notarja Kirsty Coventry nga Zimbabve është gruaja e parë dhe afrikania e parë që zgjidhet presidente e Komitetit Olimpik Ndërkombëtar.
21 mars. Një ndërprerje e madhe e energjisë elektrike e shkaktuar nga një zjarr në një nënstacion elektrik aty pranë detyron Aeroportin Heathrow të Londrës të mbyllet plotësisht, duke ndaluar më shumë se 1,300 fluturime dhe duke anuluar më shumë se 270,000 udhëtime pasagjerësh.
24 mars. “The Atlantic” boton “Administrata Trump më dërgoi aksidentalisht planet e saj të luftës” duke pretenduar se Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së Pete Hegseth përfshiu një gazetar në një bisedë në grup që detajonte sulmet ajrore në Jemen.
26 mars. Masaki Kashiwara është matematikani i parë japonez që merr çmimin më të madh të matematikës, Çmimin Abel, për punën e tij mbi teorinë e simetrisë.
27 mars. Teleskopi hapësinor evropian Gaia mbyllet pas një dekade studimi të Rrugës së Qumështit dhe mbledhjes së të dhënave mbi gati dy miliardë yje dhe objekte të tjera qiellore.
28 mars. Një tërmet me magnitudë 7.7, i ndjekur nga një tronditje pasuese me magnitudë 6.4, godet Myanmarin qendror, duke shkaktuar dëme shkatërruese në të gjithë Azinë Juglindore, duke lënë më shumë se 4,400 të vdekur, të paktën 7,000 të plagosur dhe qindra persona të zhdukur.
31 mars. Misioni SpaceX Fram2 lëshon katër persona në bordin e një rakete Falcon 9, duke u bërë fluturimi i parë hapësinor me ekuipazh që hyn në një orbitë polare retrograde.

REL: Emri i shefit të ri të Zyrës ruse në Kosovë figuron në një databazë që e lidh me inteligjencën ruse

Published

5 hours ago

March 23, 2026

UBTNews

Radio Evropa e Lirë ka gjetur se emri i Ilia Uvarovit, shefit të ri të Zyrës Ndërlidhëse të Rusisë në Prishtinë, figuron në një databazë të publikuar nga organizata ukrainase Molfar, ku përfshihen persona që dyshohet se kanë lidhje me shërbimet sekrete ruse. REL-i nuk ka mundur ta verifikojë në mënyrë të pavarur pretendimin për rolin e saktë të tij.

Në një zyrë që prej vitesh operon pothuajse në heshtje në Prishtinë, Rusia emëroi shef të ri.

Në gusht të vitit 2025, përmes një njoftimi të shkurtër, misioni i Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) bëri të ditur se përfaqësuesja e atëhershme speciale e sekretarit të përgjithshëm të OKB-së kishte pritur shefin e ri të Zyrës Ndërlidhëse të Rusisë në Prishtinë, Ilia Uvarov.

Takimi u përshkrua si “diskutim i përgjithshëm dhe konstruktiv”.

Përtej këtij njoftimi formal, Uvarov mbeti figurë pak e njohur për publikun në Kosovë.

Madje, në ueb-faqen e Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe Diasporës së Kosovës, ku janë të listuara misionet e huaja diplomatike në vend, ai ende nuk figuron si drejtues i kësaj zyre. Aty vazhdon të jetë i listuar paraardhësi i tij, Andrei Shugurov.

Ndërkohë, emri i Uvarovit, si i emëruar për Kosovën, përmendet në listën e përditësuar të misioneve të huaja në Serbi – një praktikë që lidhet me faktin se Serbia e konsideron Kosovën pjesë të territorit të saj, ndërsa shtetet që nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, shpesh i menaxhojnë marrëdhëniet diplomatike përmes Beogradit.

Ajo që e vendos emrin e Uvarovit në një kontekst më të gjerë, është një databazë e publikuar nga Molfar Intelligence Institute – një organizatë ukrainase që merret me analiza të burimeve të hapura dhe, në disa raste, edhe me dokumente të rrjedhura nga Rusia.

Në këtë databazë, Ilia (Ilya) Uvarov përshkruhet si “oficer i departamentit RT (Zbulim nga territori) të Shërbimit të Inteligjencës së Jashtme të Rusisë (SVR)”.

Sipas organizatës, databaza është ndërtuar mbi materiale të siguruara nga një burim i brendshëm në një kompani teknologjike në Moskë dhe përmban emra diplomatësh dhe punonjësish të inteligjencës.

Një pjesë e të dhënave, sipas saj, është verifikuar përmes krahasimit me regjistra shtetërorë, por vetë organizata thekson se konfirmimi i plotë i roleve specifike mbetet i vështirë.

Instituti Molfar i tha REL-it se Departamenti RT “lidhet me operacione të inteligjencës që zhvillohen nga territori rus dhe që shpesh përdorin mbulesa diplomatike apo institucionale për të krijuar kontakte me zyrtarë të huaj, biznesmenë e të tjerë”.

REL-i nuk ka mundur të kontaktojë drejtpërdrejt me Ilia Uvarovin për të marrë një qëndrim lidhur me këto të dhëna.

Zyra Ndërlidhëse e Rusisë në Prishtinë nuk iu përgjigj pyetjeve të dërguara në adresën e saj zyrtare të emailit, e as Ambasada ruse në Beograd.

Ngjashëm, as Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës e Kosovës nuk iu përgjigj pyetjeve të REL-it nëse ka informacione që Uvarov mund të jetë i lidhur me inteligjencën ruse.

Kush është Uvarov?

Karriera diplomatike e Uvarovit, që besohet të ketë nisur qysh në vitin 2000, përfshin disa poste në vende të ndryshme.

Në dokumente zyrtare, ai shfaqet fillimisht në vitin 2011 si pjesë e stafit diplomatik rus në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Megjithatë, të dhënat më të dukshme për aktivitetin e tij lidhen me misionin diplomatik në Moldavi.

Atje, ai ka shërbyer si konsull në Ambasadën ruse në Moldavi.

Rol të rëndësishëm ka pasur edhe në strukturat e territorit të shkëputur moldavian – kryesisht rusishtfolës dhe prorus – të quajtur Transnitri, që Moldavia e konsideron pjesë të saj.

Në këtë territor ekziston Komisioni i Përbashkët i Kontrollit, i cili mbikëqyr zonën e sigurisë në Transnistri dhe përbëhet nga përfaqësues të Rusisë, Moldavisë dhe Transnistrisë.

Në vitin 2017, Uvarov u zgjodh bashkëkryesues i këtij komisioni si përfaqësues i Rusisë. Këtë post e mbajti deri në vitin 2019.

Komisioni është përgjegjës për monitorimin e zonës së sigurisë përgjatë lumit Dniestër (Nistru) që pas luftës së vitit 1992.

Sipas të dhënave që ka grumbulluar Shërbimi i Moldavisë i Radios Evropa e Lirë, në nëntor të vitit 2017, Uvarov mbështeti rihapjen e një ure mbi Dniestër, pavarësisht kundërshtimit të administratës separatiste të Transnistrisë.

Ura ishte rindërtuar me fonde të Bashkimit Evropian.

Sipas një ish-zyrtari të Qeverisë së Moldavisë, Uvarov është kthyer më vonë në Moskë pikërisht për faktin se ka mbështetur rihapjen e urës dhe mbajtjen e saj të hapur.

Përveç kësaj, sipas mediave në rajonin e Transnistrisë, Uvarov ka punuar më herët edhe në vende të tjera ish-sovjetike, si dhe në Shtetet e Bashkuara.

Çfarë ndodh kur një zyrtar i inteligjencës vepron nën mbulim diplomatik?

Ekspertët ndërkombëtarë të sigurisë thonë se përdorimi i mbulesës diplomatike për aktivitete të inteligjencës, është praktikë e njohur, por se në rastin e Rusisë ajo është “më e përhapur dhe më intensive”.

“Pothuajse nuk ka ambasadë në botë që të mos ketë një rol të caktuar të inteligjencës”, thotë Mark Galeotti, profesor britanik në University College London (UCL) dhe ekspert për krimin transnacional dhe çështjet e sigurisë ruse.

Ai thekson se, shpesh, është e vështirë të bëhet dallimi mes një diplomati dhe një oficeri të inteligjencës, por se karriera mund të japë indikacione.

“Nëse një diplomat ka një numër të madh postesh jashtë vendit, kjo ndonjëherë mund të japë indikacione për një rol në inteligjencë”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Sipas Galeottit, një mision si ai në Kosovë “duket si një bazë e përsosur për oficerë të inteligjencës, që më pas mund të udhëtojnë nëpër rajon”.

Ai shton se rëndësia e këtij misioni lidhet me kontekstin më të gjerë gjeopolitik.

“Ka rëndësi se çfarë ndodh në Kosovë. Kosova ka marrëdhënie relativisht të mira me Perëndimin… nuk ka të bëjë aq shumë me vetë Kosovën. Ka të bëjë me përdorimin e Kosovës si bazë, për të parë se çfarë mund të zbulohet rreth asaj që NATO-ja dhe vendet e tjera perëndimore po bëjnë dhe po mendojnë”, thotë Galeotti.

Ai paralajmëron edhe për ndryshimet në mënyrën e operimit të shërbimeve ruse pas dëbimit të qindra diplomatëve nga Evropa, pas nisjes së luftës së Rusisë kundër Ukrainës më 2022.

“Ata po mbështeten gjithnjë e më shumë te ndërmjetësit… njerëz që rekrutohen për të kryer detyra të caktuara, shpesh pa e ditur për kë punojnë”, thotë ai.

Në të njëjtën linjë, eksperti britanik për Rusinë, Keir Giles, thotë se praktika e përdorimit të zyrtarëve të inteligjencës nën mbulim diplomatik, është e përhapur globalisht, por se Rusia dallohet për shkallën e saj.

“Shumë vende vendosin oficerë inteligjence nën mbulesë diplomatike… por në rastin e Rusisë, një përqindje e madhe e diplomatëve janë në fakt oficerë inteligjence”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Ai shton se vendet përballen me një dilemë kur i identifikojnë këta persona: t’i dëbojnë apo t’i mbajnë nën vëzhgim.

Keir Giles.

“Ka rrethana të caktuara, në të cilat agjencitë vendase të kundërzbulimit do të jenë në dijeni të identitetit të një oficeri të inteligjencës nën mbulesë diplomatike, por do të vendosin të mos veprojnë kundër tij përtej vëzhgimit të aktiviteteve të tij”, thotë Giles.

Sipas tij, në raste si Kosova, ku kontrolli institucional mbi këtë mision diplomatik është i kufizuar, situata bëhet edhe më komplekse.

“Kur një vend nuk kontrollon kush hyn në territorin e tij… kjo paraqet një cenueshmëri potenciale”, thotë ai.

Ndërkohë, në anketat e vazhdueshme në Kosovë, për shumicën e popullatës, Rusia vazhdon të shihet si një faktor me rrezik për vendin.

Një raport i vitit 2024 i Qendrës Kosovare për Studime të Sigurisë (KCSS), që analizon narrativin e politikës së jashtme ruse kundrejt Kosovës, thotë se Moska e sheh Kosovën njëkohësisht si simbol të ndërhyrjes perëndimore, si çështje sigurie për Serbinë dhe si precedent në të drejtën ndërkombëtare.

“Në thelb, pozicioni i Rusisë ndaj Kosovës pasqyron rivalitetin e saj gjeopolitik me Perëndimin, i cili nën udhëheqjen e presidentit [Vladimir] Putin është thelluar ndjeshëm, veçanërisht përmes përpjekjeve për të forcuar ndikimin në Ballkanin Perëndimor, duke qëndruar në solidaritet me Serbinë”, thuhej në atë raport.

Edhe raporti “Vlerësimi Vjetor i Kërcënimeve 2026”, i publikuar nga Zyra e Drejtorit të Inteligjencës Kombëtar të Shteteve të Bashkuara javën e kaluar, vlerësoi se Rusia “nxit paqëndrueshmëri midis Serbisë, të cilën e favorizon, dhe Kosovës”, por gjithashtu “mbështet ndarjen e entitetit serb, Republika Sërspka, nga Bosnja dhe Hercegovina”.

Çfarë bën Zyra ruse në Kosovë?

Në Kosovë, Uvarov drejton një mision që funksionon në një kornizë të pazakontë diplomatike.

Zyra Ndërlidhëse e Rusisë është themeluar në vitin 2005, në kohën kur Kosova administrohej nga OKB-ja.

Ajo funksionon nën ombrellën e UNMIK-ut dhe nuk i nënshtrohet kontrollit të drejtpërdrejtë të institucioneve të Kosovës.

Stafi i saj nuk ka nevojë për viza, ka të drejtë hyrjeje dhe daljeje pa kufizime dhe gëzon imunitet nga juridiksioni penal, civil dhe administrativ.

Edhe ambientet e saj janë të paprekshme nga autoritetet lokale.

Kjo e bën këtë mision një nga më pak transparentët në Kosovë.

Për vite me radhë, aktivitetet e kësaj zyre kanë qenë kryesisht të padukshme për publikun. Informacionet e pakta që ekzistojnë, lidhen kryesisht me takime me misione ndërkombëtare.

Megjithatë, në vitin 2021, autoritetet e Kosovës shpallën “non grata” dhe dëbuan dy diplomatë rusë të lidhur me këtë zyrë, duke thënë se kishin “cenuar sigurinë kombëtare dhe rendin kushtetues”.

Sipas informacioneve jozyrtare të Radios Evropa e Lirë, përfaqësuesit e Zyrës së Rusisë në Kosovë mbajnë lidhje me Kishën Ortodokse Serbe.

Vetë Kisha Ortodokse Serbe thotë se përfaqësuesit e saj në Kosovë kanë kontakte të rregullta me misionet ndërkombëtare, si KFOR-i, OKB-ja, OSBE-ja, BE-ja dhe vendet e Quint-it, por se këto kontakte lidhen me çështje të sigurisë, jetës së përditshme dhe funksionimit të institucioneve kishtare, e jo me politikë.

Sa i përket Zyrës Ndërlidhëse të Rusisë në Prishtinë, Kisha tha për REL-in se, viteve të fundit, nuk ka pasur vizita formale, por vetëm vizita të herëpashershme të stafit të saj në objekte fetare, së bashku me familjarë, kryesisht për shërbesa dhe vizita fetare.

Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës e Kosovës nuk iu përgjigj pyetjeve të REL-it as nëse ka komunikim me këtë zyrë dhe diplomatët e saj, as për mënyrën se si funksionon ky mision diplomatik.

Për rolin e saktë të kësaj zyre në Kosovë, nuk foli as UNMIK-u.

Në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, OKB-ja tha se “nuk komenton për përbërjen apo aktivitetet e misioneve diplomatike të shteteve anëtare”. /REL/

Lajmet

Në UBT nis workshop-i ndërkombëtar në fushën e arkitekturës

Published

5 hours ago

March 23, 2026

UBTNews

Në UBT ka nisur një workshop i rëndësishëm ndërkombëtar, i cili po bashkon ekspertë vendorë dhe ndërkombëtarë në fushën e arkitekturës dhe planifikimit hapësinor, në kuadër të një bashkëpunimi akademik.

Aktiviteti u hap me fjalë përshëndetëse nga Rektori i UBT-së, Edmond Hajrizi, Dekani i Studimeve në Fakultetin e Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor në TU Wien, Thomas Dillinger, si dhe Dekani i Fakultetit të Arkitekturës në UBT, Binak Beqaj.

Në fjalimet e tyre u theksua rëndësia e bashkëpunimit ndërkombëtar dhe zhvillimit të arsimit të lartë në Kosovë, veçanërisht në periudhën kur vendi po ndërtonte institucionet dhe një sistem modern arsimor.

Rektori Edmond Hajrizi ndau me të pranishmit një nga momentet më domethënëse të rrugëtimit të programit të arkitekturës në UBT: “Ishte një vendim shumë i rëndësishëm për mua që të kthehesha në Kosovë, në një kohë kur vendi po ndërtonte shoqërinë, shtetin, institucionet dhe sistemin e ri arsimor. Në këtë kontekst, e pashë si thelbësore të sillja përvojën time nga Vjena dhe të nisja një program të ri, fillimisht me vetëm shtatë studentë.

Sot, UBT ka mbi 1300 studentë. Me mbështetjen e Universitetit Teknik të Vjenës, hapja e programit të parë master në arkitekturë dhe planifikim hapësinor në vitet 2007–2008 ishte një hap i guximshëm, që ka lënë gjurmë të qëndrueshme”,tregoi rektori Hajrizi Kjo javë pune dhe workshop-i synojnë të forcojnë bashkëpunimin akademik, të nxisin shkëmbimin e përvojave profesionale dhe të avancojnë programet studimore në përputhje me standardet ndërkombëtare.

Workshop-i ka mbledhur studentë, profesorë dhe ekspertë të fushës së arkitekturës dhe planifikimit hapësinor, duke krijuar një platformë bashkëpunimi për trajtimin e sfidave urbane dhe zhvillimin e ideve inovative për qytetet.

Në kuadër të aktiviteteve, pjesëmarrësit janë duke punuar në analiza konkrete të hapësirave urbane të Peja, duke propozuar zgjidhje të qëndrueshme dhe moderne në përputhje me standardet evropiane të planifikimit urban. Ky bashkëpunim ndërkombëtar synon të forcojë shkëmbimin e njohurive dhe të kontribuojë në zhvillimin e qëndrueshëm të qyteteve në Kosovë.

lajme

Kosova nënshkruan marrëveshje 96 milionëshe me Bankën Botërore

Published

6 hours ago

March 23, 2026

UBTNews

Ministria e Financave dhe Banka Botërore kanë zyrtarizuar sot dy marrëveshje të rëndësishme në vlerë totale prej 96 milionë eurosh, të cilat synojnë fuqizimin e sektorit financiar dhe lehtësimin e tregtisë në vend.

Ky investim madhor ndahet në dy projekte kyçe: 49 milionë euro për zhvillimin e sektorit financiar dhe 47 milionë euro për lehtësimin e tregtisë dhe transportit në Ballkanin Perëndimor, ku përfshihet një kredi prej 35 milionësh dhe një grant prej 12 milionë eurosh.

Projekti i parë do të fokusohet në funksionalizimin e Bankës Zhvillimore dhe modernizimin e sistemit të pagesave të shpejta, ndërsa projekti i dytë synon digjitalizimin e pikave kufitare dhe rritjen e konkurrueshmërisë së tregut kosovar sipas standardeve të Bashkimit Evropian. Këto reforma strukturore pritet të përshpejtojnë integrimin ekonomik të Kosovës në rajon dhe më gjerë.

Gjatë ceremonisë së nënshkrimit, ministri i Financave, Hekuran Murati, vlerësoi rëndësinë e këtij bashkëpunimi për stabilitetin ekonomik.

“Këto marrëveshje përbëjnë hapa të rëndësishëm drejt forcimit të stabilitetit financiar dhe zhvillimit ekonomik të vendit. Ato përmirësojnë qasjen në financa për bizneset dhe rrisin efikasitetin e tregtisë, duke kontribuar drejtpërdrejt në modernizimin e ekonomisë sonë”, theksoi Murati.

Nga ana tjetër, përfaqësuesja e Bankës Botërore, znj. Xiaoqing Yu, riafirmoi mbështetjen e vazhdueshme të këtij institucioni për Kosovën. Ajo u shpreh optimiste për zbatimin e shpejtë të këtyre nismave, duke vlerësuar bashkëpunimin efektiv me palën kosovare për realizimin e projekteve që prekin drejtpërdrejt rritjen ekonomike dhe lehtësimin e aktivitetit tregtar.

Lajmet

Aksion i Prokurorisë: Katër të arrestuar për patentë shoferë

Published

7 hours ago

March 23, 2026

UBTNews

Prokuroria Themelore në Prishtinë, përmes një aksioni të suksesshëm të Njësitit për Krime Ekonomike dhe Korrupsion, ka arrestuar sot katër persona të dyshuar për përfshirje në vepra penale të ryshfetit dhe falsifikimit.

Nga operacioni, i realizuar në bashkëpunim me Policinë e Kosovës, është arrestuar një ekzaminere të patentë shoferëve në Ministrin e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës me inicialet V.L., si dhe tre persona të tjerë, I.M., A.B. dhe Z.B., drejtues të dy auto-shkollave në Prishtinë.

Gjatë zbatimit të masave të veçanta hetimore, të dyshuarit I.M. i janë gjetur dhe sekuestruar 800 euro ryshfet, të cilat rrodhën nga fondi i simuluar i Policisë së Kosovës.

Hetuesit kanë bastisur objektet e auto-shkollave “A” dhe “I”, ku kanë siguruar prova materiale relevante dhe kanë sekuestruar telefonat mobilë të të pandehurve kryesorë.

“Të pandehurit I.M. i janë gjetur dhe sekuestruar 800 euro ryshfet të përdorura nga fondi i Policisë së Kosovës, ndërsa në zbatim të Urdhër kontrollit të lëshuar nga Gjykata Themelore në Prishtinë, është realizuar kontrolli në dy auto shkollat e cekura më lartë ku janë siguruar provat e nevojshme materiale, ndërsa të pandehurve I.M dhe V.L, u janë sekuestruar telefonat e tyre mobil”, thuhet në njoftimin e Prokurisë.

Katër të dyshuarit janë ndaluar për 48 orë me vendim të Prokurorit të Shtetit, i cili brenda afatit ligjor do të kërkojë caktimin e masës së sigurisë në Gjykatë.