Lajmet
Kur u vendos 1 janari, cilat data festoheshin më herët si ditë e Vitit të Ri
Published
2 months agoon
By
UBTnewsFesta e Vitit të Ri, çdo kremtim shoqëror, kulturor dhe fetar në mbarë botën, shënon fillimin e vitit të ri. Festa të tilla janë ndër më të vjetrat dhe më universalisht të festuara. Në ditë të ndryshme, deri në vendosjen e 1 janarit si datë që shënon fillimin e një viti tjetër
Historia dhe zhvillimi
Regjistrimi më i hershëm i njohur i një feste të Vitit të Ri daton rreth vitit 2000 p.e.s. në Mesopotami, ku në Babiloni viti i ri (Akitu) fillonte me hënën e re pas ekuinoksit të pranverës dhe në Asiri me hënën e re më të afërt me ekuinoksin e vjeshtës (mesi i shtatorit). Për egjiptianët dhe fenikasit viti fillonte me ekuinoksin e vjeshtës (21 shtator), për persianët e lashtë fillonte në ekuinoksin e pranverës (21 mars) dhe për grekët e hershëm fillonte me solsticin e dimrit (21 dhjetor). Në kalendarin republikan romak, viti fillonte më 1 mars, por pas vitit 153 p.e.s. data zyrtare ishte 1 janari, e cila vazhdoi në kalendarin Julian të vitit 46 p.e.s.
Në kohët e hershme mesjetare, pjesa më e madhe e Evropës së krishterë e konsideronte 25 Marsin, Festën e Shpalljes, si fillimin e vitit të ri, megjithëse Dita e Vitit të Ri festohej më 25 dhjetor në Anglinë Anglo-Saksonike. Villiam Pushtuesi dekretoi që viti të fillonte më 1 janar, por Anglia më vonë iu bashkua pjesës tjetër të Krishterimit dhe miratoi 25 Marsin. Kalendari Gregorian, i miratuar në vitin 1582 nga Kisha Katolike Romake, e rivendosi 1 Janarin si Ditën e Vitit të Ri dhe shumica e vendeve evropiane gradualisht ndoqën shembullin – p.sh., Skocia në vitin 1660, Gjermania dhe Danimarka rreth vitit 1700, Anglia në vitin 1752 dhe Rusia në vitin 1918.
Variacione globale
Ato fe dhe kultura që përdorin një kalendar hënor kanë vazhduar të festojnë fillimin e vitit në ditë të tjera përveç 1 janarit. Në kalendarin fetar hebraik, për shembull, viti fillon në Rosh Hashana, ditën e parë të muajit Tishri, i cili bie midis 6 shtatorit dhe 5 tetorit.
Kalendari mysliman normalisht ka 354 ditë në çdo vit, me vitin e ri që fillon me muajin Muharrem. Novruzi, një festival i lashtë zoroastrian, festohet si një vit i ri kulturor në Iran dhe pjesë të tjera të Lindjes së Mesme dhe Azisë Qendrore me ndikime persiane.
Viti i Ri kinez festohet zyrtarisht për një muaj që fillon në fund të janarit ose në fillim të shkurtit. Kultura të tjera aziatike e festojnë ditën në kohë të ndryshme të vitit.
Në Indinë jugore, populli i Kerala feston vitin e ri si Vishu dhe populli në Tamil Nadu fqinj si Puthandu më 14 prill. Tibetianët e festojnë ditën si Losar në shkurt, dhe në Tajlandë festa, e quajtur Songkran, festohet në mes të prillit. Në Japoni, festa e Vitit të Ri Shōgatsu është një festë treditore nga 1 deri në 3 janar.
Zakonet dhe traditat
Shumë nga zakonet e festave të Vitit të Ri shënojnë kalimin e kohës me keqardhje dhe pritje. Foshnja si simbol i vitit të ri daton që nga grekët e lashtë, me një plak që përfaqëson vitin që ka kaluar. Romakët e morën emrin për muajin janar nga perëndia e tyre Janus, i cili kishte dy fytyra, njëra duke parë prapa dhe tjetra përpara. Praktika e marrjes së vendimeve për t’u çliruar nga zakonet e këqija dhe për të përvetësuar zakone më të mira daton gjithashtu që nga kohërat e lashta. Disa besojnë se babilonasit e filluan zakonin më shumë se 4,000 vjet më parë. Këto vendime të hershme ka të ngjarë të jenë bërë në një përpjekje për të fituar favorin e perëndive. Në Perëndim, veçanërisht në vendet anglishtfolëse, balada nostalgjike skoceze “Auld Lang Syne”, e rishikuar nga poeti Robert Burns, këndohet shpesh në prag të Vitit të Ri.
Ushqimet simbolike janë shpesh pjesë e festimeve. Shumë evropianë, për shembull, hanë lakër ose zarzavate të tjera për të siguruar begati në vitin që vjen, ndërsa njerëzit në Jugun Amerikan preferojnë bizelet e zeza për fat të mirë. Për Ugadi në Indinë jugore, një përgatitje e veçantë kulinare e quajtur ugadi pachadi kombinon shije të shumta, dhe nëse një person që e ha atë ka një shije më të ëmbël apo më të hidhur konsiderohet tregues i vitit që vjen për atë person. Në të gjithë Azinë hahen ushqime të veçanta si petulla, makarona dhe qofte orizi, dhe pjatat e përpunuara përmbajnë përbërës emrat ose pamja e të cilëve simbolizojnë jetë të gjatë, lumturi, pasuri dhe fat të mirë.
Për shkak të besimit se ajo që bën një person në ditën e parë të vitit parashikon atë që ai person do të bëjë për pjesën e mbetur të vitit, mbledhjet e miqve dhe të afërmve kanë qenë prej kohësh të rëndësishme. Mysafiri i parë që kalon pragun, ose “këmba e parë”, është i rëndësishëm dhe mund të sjellë fat të mirë nëse personi është i tipit të duhur fizik, i cili ndryshon në varësi të vendndodhjes. Traditat e këmbës së parë respektohen, për shembull, në Skoci, Ishullin e Manit dhe pjesë të Anglisë veriore.
Festimet e Vitit të Ri në Sheshin Trafalgar të Londrës dhe në Port Jackson të Sidneit tërheqin turma të mëdha njerëzish.
Shumë njerëz e shënojnë vitin e ri me kremtime fetare, si për shembull në Rosh Hashana. Murgjve budistë u paraqiten dhurata atë ditë, dhe hindutë bëjnë oferta për perënditë. Në Japoni ndonjëherë bëhen vizita në faltoret Shinto të hyjnive mbrojtëse ose në tempujt budistë. Kinezët bëjnë oferta për perënditë e vatrës dhe pasurisë dhe për paraardhësit.
Festimet e Vitit të Ri në Shtetet e Bashkuara
Në Shtetet e Bashkuara, festimet e Vitit të Ri karakterizohen nga tubime publike. Times Square në New York City tërheq turma të mëdha dhe numërimi mbrapsht deri në rënien e një topi elektronik atje për të treguar momentin e saktë në të cilin fillon viti i ri transmetohet në të gjithë botën. Loja e parë Rose Bowl u luajt në Pasadena të Kalifornisë, më 1 janar 1902, dhe ndeshjet e futbollit universitar kanë dominuar televizionin amerikan në Ditën e Vitit të Ri. Parada e Turneut të Trëndafilave, me karroca të ndërtuara me lule të gjalla, dhe Parada e Mummers në Filadelfia janë ngjarje të njohura të Ditës së Vitit të Ri.
Burimi: britannica.com
You may like
Lajmet
Rutte nga Shkupi: KFOR-i mbetet garantues i fuqishëm i sigurisë në Kosovë
Published
2 hours agoon
March 3, 2026By
UBTNews
Gjatë një vizite zyrtare në Maqedoninë e Veriut, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka rikonfirmuar se misioni i KFOR-it do të mbetet i fuqishëm dhe plotësisht i aftë për të përmbushur detyrat e tij në Kosovë.
Rutte vlerësoi lart partneritetin me Shkupin, duke theksuar se ky shtet ka qenë një mbështetës i kahershëm i forcave paqeruajtëse.
“Maqedonia e Veriut e ka mbështetur prej kohësh misionin tonë paqeruajtës të KFOR-it dhe për këtë ju falënderoj. KFOR-i vazhdon të luajë rol të rëndësishëm në mbështetje të sigurisë së qëndrueshme, për të mirën e të gjithë njerëzve që jetojnë në Kosovë. Ne do të vazhdojmë të sigurohemi që KFOR-i të mbetet i fuqishëm dhe i aftë për qëllimin e tij”, deklaoroi Rutte.
Nga ana tjetër, vetë misioni i KFOR-it ka sqaruar se për momentin nuk ka ndryshime rrënjësore në strukturën apo numrin e forcave të saj, por aleanca rishikon dhe përshtat periodikisht praninë e saj në varësi të zhvillimeve në terren.
Për momentin, në Kosovë shërbejnë mbi 4,600 trupa të KFOR-it, ku Italia prin me mbi 900 ushtarë, ndërsa Shtetet e Bashkuara vazhdojnë të kenë një rol kyç me rreth 600 trupa të dislokuara.
Lajmet
UBT sjell në Kaçanik një reflektim akademik mbi trashëgiminë moderne përmes ekspozitës ‘Modernizmi në Kaçanik 1945–1990’
Published
2 hours agoon
March 3, 2026By
UBTNews
Në praninë e përfaqësuesve të institucioneve lokale nga Komuna e Kaçanikut dhe Komuna e Hanit të Elezit, stafit akademik dhe studentëve të interesuar nga Fakulteti i Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor në UBT, u bë hapja solemne e ekspozitës “Modernizmi në Kaçanik 1945–1990”, një projekt hulumtues dhe prezantues i kushtuar zhvillimit arkitektonik, urban dhe kulturor të periudhës së modernizmit në qytetin e Kaçanikut.
Ekspozita, e organizuar, punuar dhe kuruar nga profesori Kujtim Elezi në bashkëpunim me një grup studentësh të Fakultetit të Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor, përfaqëson një angazhim të drejtpërdrejtë akademik dhe praktik të studentëve në dokumentimin, analizimin dhe interpretimin e trashëgimisë moderne arkitektonike.
Përmes hulumtimeve në terren, mbledhjes së materialeve arkivore, analizave grafike dhe prezantimeve vizuale, studentët kanë sjellë një pasqyrë të strukturuar të transformimeve urbane dhe arkitektonike që kanë shënuar Kaçanikun në periudhën 1945–1990.
Ky projekt dëshmon qasjen bashkëkohore të Departamentit të Arkitekturës dhe Planifikimit Hapësinor në UBT, i cili integron mësimdhënien teorike me punën kërkimore dhe angazhimin praktik në komunitet.
Përmes kësaj ekspozite, studentët jo vetëm që kanë zhvilluar aftësitë e tyre profesionale në analizë urbane dhe interpretim arkitektonik, por kanë kontribuar edhe në ngritjen e vetëdijes mbi rëndësinë e ruajtjes dhe rivlerësimit të trashëgimisë moderne. Ekspozita synon të nxisë reflektim akademik dhe diskutim profesional mbi vlerat e modernizmit dhe ndikimin e tij në formësimin e identitetit arkitektonik bashkëkohor, duke e vendosur dialogun mbi trashëgiminë në një kontekst aktual të zhvillimit urban.
Lajmet
REL: Kosova në valën e shtrenjtimit global të karburanteve
Published
2 hours agoon
March 3, 2026By
UBTNews
Brenda vetëm 24 orësh, çmimi i derivateve në Kosovë u rrit për së paku 14 centë.
Më 3 mars, një litër naftë në disa pika karburanti arriti në 1.39 euro, ndërsa benzina në 1.38 euro.
Një ditë më parë, çmimet ishin deri në 1.25 euro për naftë dhe 1.24 euro për benzinë.
Lëvizja e shpejtë e tregut vendor nuk është rastësi – ajo pasqyron përshkallëzimin e tensioneve në Lindjen e Mesme dhe tronditjen e zinxhirit global të furnizimit me energji.
Tensionet gjeopolitike dhe efekti domino
Rritja u nxit nga tensionet mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit, që shtynë çmimin e naftës Brent – standardi global i referencës – të rritet deri në 10 për qind më 1 mars.
Pasiguria për ndërprerje të furnizimeve u shtua veçanërisht pas pezullimit të një pjese të dërgesave përmes Ngushticës së Hormuzit.
Kjo ngushticë, përmes së cilës kalon mbi një e pesta e furnizimeve ditore globale me naftë, shërben si arterie eksporti për vende si Irani, Arabia Saudite, Kuvajti dhe Iraku.
Çdo rrezik për bllokim apo kufizim të qarkullimit përkthehet menjëherë në rritje të kostove të sigurimit dhe transportit dhe, për rrjedhojë, në çmime më të larta në tregjet botërore.
Kosova, plotësisht e varur nga importi
Kosova nuk ka rafineri të saj dhe furnizohet tërësisht nga importet.
Vetëm gjatë vitit të kaluar, vendi importoi mbi 478 milionë euro naftë dhe më shumë se 51 milionë euro benzinë.
Furnizimet kryesore vijnë nga Gjermania, Hungaria, Greqia, Shqipëria dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, ndërsa një pjesë e konsiderueshme hyn përmes terminalit të Porto Romanos në Durrës.
Kjo varësi strukturore e bën tregun vendor jashtëzakonisht të ndjeshëm ndaj lëkundjeve globale.
Kryetari i Shoqatës së Naftëtarëve të Kosovës, Fadil Berjani, thotë për Radion Evropa e Lirë se çmimet mund të vazhdojnë të lëvizin, pasi kompanitë furnizohen sipas çmimeve aktuale të bursës dhe nuk mbajnë rezerva të mëdha.
Ai shton se nuk ka vend për panik dhe se nuk priten mungesa në treg, por thekson se dinamika e çmimeve mbetet e varur nga zhvillimet ndërkombëtare.
Institucionet mes paralajmërimeve dhe masave të përkohshme
Përballë rritjes së shpejtë të çmimeve, Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë (MINT) e Kosovës njoftoi për një intensifikim të inspektimeve dhe përgatitje të raporteve ditore mbi çmimet.
Sipas ministrisë, në rast të rritjeve të pajustifikuara mund të aplikohen masa mbrojtëse dhe rregullim i përkohshëm i çmimeve, me mbikëqyrje nga Dogana e Kosovës dhe Administrata Tatimore.
Një vendim i ngjashëm u mor më 16 dhjetor 2025 nga ministrja e atëhershme Rozeta Hajdari, duke përcaktuar marzhë maksimale tregtare prej 2 centësh për litër në shitje me shumicë dhe prej 12 centësh për litër në shitje me pakicë. Ky vendim qëndroi në fuqi vetëm 30 ditë. /REL/
Lajmet
Mbishkrime nacionaliste serbe në Ambasadën e Kosovës në Berlin
Published
3 hours agoon
March 3, 2026By
UBTNews
Mbishkrime me përmbajtje fyese dhe shoviniste në gjuhën serbe janë vendosur në objektin e Ambasadës së Republikës së Kosovës në Berlin.
Për këto veprime ka reaguar Ministria e Punëve të Jashtme dhe Diasporës e Republikës së Kosovës.
“Mbishkrimet e vendosura përmbajnë slogane nacionaliste dhe nxitëse, përfshirë mesazhe si ‘Nuk ka dorëzim’, ‘Kosova është Serbi’ dhe thirrje të tjera me konotacion propagandistik dhe përçarës”, thuhet në njoftimin e MPJD-së.
MPJD njofton se, pas identifikimit të këtij akti, janë informuar autoritetet gjermane.
“Policia gjermane është informuar dhe pritet të ndërmarrë veprimet përkatëse në vendngjarje, përfshirë hetimin e plotë të rrethanave dhe identifikimin e përgjegjësve”, bën të ditur Ministria.
Gjithashtu, MPJD ka dënuar këtë akt vandalizmi dhe çdo përpjekje tjetër për të cenuar përfaqësitë diplomatike të Republikës së Kosovës.
“Veprime të tilla janë të papranueshme dhe bien ndesh me normat dhe konventat ndërkombëtare që garantojnë paprekshmërinë e misioneve diplomatike, si dhe dëmtojnë frymën e bashkëjetesës dhe respektit ndërmjet shteteve”, thuhet në njoftim.
DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 3 mars, në vitet ‘90
Rutte nga Shkupi: KFOR-i mbetet garantues i fuqishëm i sigurisë në Kosovë
UBT sjell në Kaçanik një reflektim akademik mbi trashëgiminë moderne përmes ekspozitës ‘Modernizmi në Kaçanik 1945–1990’
REL: Kosova në valën e shtrenjtimit global të karburanteve
Irani kërcënon Evropën: “Çdo ndërhyrje do të jetë akt lufte”
Lojërat Mesdhetare po hyjnë në fazën vendimtare të planifikimit
MRS shpall kategorizimin e ri të federatave sportive, Xhudoja kryeson listen
Mbishkrime nacionaliste serbe në Ambasadën e Kosovës në Berlin
Finalja e tensionuar, Barcelona përballë Atletico Madrid sonte në “Camp Nou”
Të kërkuara
-
Vendi3 months agoDizajneri grafik Berin Hasi ligjëron për studentët e Dizajnit të Integruar në UBT
-
Lajmet3 months agoProfesori i UBT-së, Hazir S. Çadraku dhe bashkëpunëtorët publikojnë artikullin “Historia e Mbrojtjes së Shpellës në Kosovë” në SpeleoMedit Magazine
-
Kulturë3 months agoIvanka Trump zbulon librat për historinë shqiptare: Çfarë e tërheq?
-
Lajmet2 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor në revistën prestigjioze ndërkombëtare të indeksuar në Scopus (Q1)
