Lajmet

Skepticizmi: Pse të menduarit kritik ju bën më të zgjuar?

Ndonjëherë duhet të dyshoni te vetja tuaj dhe të angazhoni aftësitë tuaja kritike.

Published

on

Nga Jonny Tomson

Një nga pyetjet më të rëndësishme që mund t’i bëjë dikush vetes është: “A mund ta kem gabim?”. Kjo nuk është një pyetje e lehtë. Sepse kërkon të ndaleni dhe ta shihni veten sa më objektivisht që të mundeni. Filozofi francez Rene Dekart shkroi dikur: “Për të kërkuar të vërtetën, është e nevojshme që të paktën një herë në jetën tonë të dyshojmë, sa më shumë që të jetë e mundur, për të gjitha gjërat”.

Ndonjëherë duhet të dyshoni te vetja tuaj dhe të angazhoni aftësitë tuaja kritike. “Big Think” ka intervistuar disa nga mendimtarët më interesantë në botë duke i pyetur se si skepticizmi dhe mendimi kritik mund ta bëjnë më të zgjuar njeriun.

Lorenc Kraus: Koherentisti

Pikërisht në këtë moment, në mendjen tuaj ekziston një rrjetë e ngushtë besimesh. Është si një bashkim i disa pjesëve të një figure. Të gjitha pjesët bashkohen për të formuar një lloj tabloje, botëkuptimin tuaj. Ky bashkim pjesësh do të jetë unik për ju, dhe pjesët do të jenë besimet individuale që mbani.

Por ky bashkim nuk është i plotë, dhe bota po ju hedh vazhdimisht pjesë të reja pra besime të reja. Shtrohet pyetja:vA përshtatet kjo pjesë e re në mozaik? “Nëse jo, atëherë ndoshta ka një arsye të mirë për të qenë skeptik në lidhje me të. Se ndoshta ajo është e gabuar”- thotë fizikani Lorenc Kraus.

Koherentizmi në filozofi, është ideja se ne jemi të justifikuar të besojmë gjërat nëse ato lidhen me besimet tona të tjera. Ai thotë se nëse disa informacione të reja përputhen me botëkuptimin tonë apo peshën dërrmuese të besimeve tona të mëparshme, atëherë është normale që ne t’i besojmë ato.

Çdo gjë që duket e dobët duhet të sfidohet. Ajo që thotë Kraus tingëllon shumë si koherentizëm. Por kjo s’do të thotë që ne duhet të refuzojmë çdo gjë që nuk pajtohet me bindjet tona. Në fakt, të bësh një gjë të tillë tingëllon më shumë si fanatizëm. Ndonjëherë, duhet të krijoni hapësirë për besime të reja, të cilat mund të kërkojnë punën e pakëndshme të modifikimit të botëkuptimit tuaj.

Majkëll Shermer: Falsifikuesi

Shermer vëzhgon nga afër mekanizmat që qëndrojnë pas lajmeve të rreme, teorive konspirative dhe dhomave të jehonës. Në një botë të tillë, është e lehtë të jesh fajtor për paragjykimin e konfirmimit, dukuri që ndodh sa herë që u japim një përparësi të pamerituar argumenteve që përputhen me atë që ne tashmë besojmë.

Ndonjëherë kjo është diçka pozitive. Por nga ana tjetër, duhet të kemi kujdes që të mos jemi tërësisht kundërshtues ndaj argumenteve alternative. Siç argumentuan dikur skeptikët e lashtë grekë, çdo argument ka kundërshtarin e saj. Çdo tezë e ka një antitezë.

Për Shermer (dhe për skeptikët si Sekstus Empirikus), ne duhet të gjurmojmë dhe të shijojmë sfidat ndaj besimeve tona. Siç thotë Shermer “Mënyra e vetme për të zbuluar nëse po e gënjeni apo jo veten… është të dëgjoni njerëzit e tjerë që nuk bien dakord me ju”.

Megjithatë, ndonjëherë njerëzit kanë besime që nuk lejojnë asnjë alternativë të mundshme. Ata besojnë gjëra që nuk mund të falsifikohen me asnjë provë. Dhe besimet e pafalsifikueshme janë fundi i debatit racional. Njerëzit që nuk do të përballen asnjëherë me një mendim të kundërt apo do të njohin një pozicion rival, nuk u intereson e vërteta.

Ata kujdesen vetëm për të pasur të drejtë. Biseda me këta njerëz do të jetë gjithmonë e tipit “mendimi im kundrejt mendimit tuaj” thotë Shermer, dhe “ne i bërtasim njëri-tjetrit”. Shermer sugjeron që të kuptoni se shumica e besimeve tuaja do të kenë kritikët e tyre. Gati të gjitha besimet tuaja mund të falsifikohen. Pra mos u distanconi nga rivalët tuaj, por njihni legjitimitetin e tyre dhe pranojini ata.

Bill Nie: Gradualisti

Si filozofët ashtu edhe shkencëtarët, mund të jenë fajtorë për shitjen e tepërt të fuqisë së argumenteve të tyre. Mendohet se nëse i tregon dikujt një përfundim logjik, apo e prezanton me informacione të pamohueshme, ai do të kapitullojë aty për aty, dhe më pas dhe do t’ju përgëzojë për intelektin tuaj.

Por siç e pranoi Aristoteli mbi 2000 vjet më parë, njerëzit binden vetëm pjesërisht (dhe shpesh në mënyrë të dobët) nga argumentet racionale. Logot, fuqia e argumentit, mund të ndikojë mbi opinionet e tyre. Por po kështu do të jetë edhe etosi (reputacioni dhe pesha e folësit) dhe patosi (rezonanca emocionale e argumentit).

Për Bill Nie, nëse dikush ka një botëkuptim që nuk është në përputhje me provat “edhe unë mund të kem një të tillë, ndaj do t’ju duhet pak kohë që ta ndryshoni”. Besimet tona nuk janë si ngjitëset që mund ta vendosen mbi duart tona. Ato janë të rrënjosura thellë dhe luajnë një rol qendror për gjithçka që bëjmë.

Dhe ashtu si rrënjët e thella, ju nuk mund t’i shkulni aq lehtë. Pasi ju duhet të gërmoni për të mbërritur tek ato. Nie thotë: “Njerëzve u duhen disa vite për të ndryshuar mendje. Pra, rekomandimi im për cilindo që përpiqet të paraqesë prova është t’u përmbahet atyre”.

Derren Braun: Pragmatisti

Iluzionisti Derren Braun thotë se ne kemi nevojë për skepticizëm ndaj vetë skepticizmit. Besimet dhe botëkuptimet tona diktojnë jetën dhe përcaktojnë identitetin tonë. Prandaj, sfidimi i këtyre besimeve kërkon një qasje të kujdesshme. Kundërshtimi për hir të kundërshtimit mund të jetë një qasje naive, pasi besimet nuk ndryshojnë lehtë.

Por kjo qasje është potencialisht e dëmshme nëse njerëzit janë shumë agresivë. Siç e thekson Braun, edhe nëse dikush “përfundon me një gjë që është e lehtë t’u dëmtojë, ai mund të harrojë faktin se ka diçka në zemër të saj, e cila ndoshta është e dobishme”.

“Ndoshta narrativat rreth fesë janë të dobishme për ne në aspektin psikologjik”- nënvizon ai. Besimet fetare dhe etike të njerëzve nuk janë shumë sipërfaqësore. Ato kanë shumë rëndësi  në jetën e njeriut. Nëse dikush i drejtohet një psikologu sepse është i pikëlluar, ose përdor fallxhorët sepse ka frikë nga vdekja, atëherë është mizore dhe e rrezikshme të heqësh dorë nga këto mekanizma ndihmës.

Ju mund të argumentoni se këto të fundit janë të pashëndetshme apo se disa besime janë qesharake. Por ndonjëherë nuk ju takon juve të vendosni. Për Braun, ne duhet të pyesim pse dikush beson një gjë përpara se të synojmë që të hedhim poshtë atë./“Big Think” – Bota.al

Continue Reading

Lajmet

Deputetët e PDK-së lëshojnë mbledhjen e Komisionit: Ligji për Specialen të jetë prioritet absolut

Published

on

By

Deputetët e Partisë Demokratike të Kosovës, Ganimete Musliu dhe Fadil Demaku, kanë lëshuar mbledhjen e Komisionit për Administratë Publike, Digjitalizim, Pushtet Lokal, Media dhe Zhvillim Rajonal.

Kjo lëvizje vjen si pjesë e bojkotit të PDK-së në komisionet parlamentare, e cila kërkon që Kuvendi të mos vazhdojë me punë rutinore pa u proceduar paraprakisht ndryshimi i Ligjit për Dhomat e Specializuara.

Deputetja Musliu theksoi se Kuvendi nuk guxon të jetë indiferent ndaj kërkesave të qytetarëve në të gjithë vendin dhe në mërgatë, duke nëvizuar se asnjë çështje tjetër nuk duhet të ketë përparësi para këtij ligji.

Këtë qëndrim e mbështeti edhe deputeti Demaku, i cili u shpreh se projektligji për Dhomat e Specializuara është prioriteti numër një dhe se të gjitha temat e tjera mund të presin. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Kurti takon Trump: SHBA-ja mbetet aleati ynë kryesor

Published

on

By

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, është takuar për herë të parë me Presidentin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Donald Trump, në kuadër të punimeve të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së në Nju-Jork.

Gjatë këtij takimi, Kurti e ka falënderuar kreun e Shtëpisë së Bardhë për rritjen e investimeve në mbrojtje brenda NATO-s, duke nëvizuar rëndësinë që ka anëtarësimi i Kosovës në këtë aleancë ushtarake.

Kryeministri theksoi se SHBA-ja vazhdon të mbetet aleati kryesor, partneri i pazëvendësueshëm dhe miku special i Republikës së Kosovës.

Kreu i qeverisë ndodhet në SHBA nga fundi i muajit shtator, ku ka zhvilluar një sërë takimesh dypalëshe me liderë botërorë gjatë sesionit të 80-të të Kombeve të Bashkuara. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Nis fushata “Tetori Rozë”: Thirrje për kontrolle falas dhe diagnostikim të hershëm të kancerit të gjirit

Published

on

By

Me moton “Kontrollohu, për veten, për jetën!”, Ministria e Shëndetësisë dhe Presidenca e Kosovës kanë hapur zyrtarisht fushatën ndërgjegjësuese për kancerin e gjirit, duke i bërë thirrje të gjitha grave që të mos i shtyjnë kontrollet mjekësore.

Në ngjarjen hapëse, ushtruesja e detyrës së Presidentes, Albulena Haxhiu, theksoi se mbështetja familjare dhe shoqërore është e domosdoshme që gratë të gjejnë kohë për shëndetin e tyre.

Nga ana tjetër, Kryeministri Albin Kurti bëri me dije se mamografia ofrohet falas në shëndetësinë publike dhe se gjatë këtij viti do të shtohen tetë mamografë të rinj në komunat ku mungojnë. Ai veçoi se gjatë vitit 2025, mbi 53% e rasteve janë diagnostikuar në stadet e hershme, ndërsa rikonstruksioni i gjirit në QKUK vazhdon të kryhet falas.

Ministri i Shëndetësisë, Dr. Arben Vitia, njoftoi se buxheti për barna onkologjike është rritur nga 8 në 22 milionë euro. Gjatë tërë muajit tetor, mamografi mobil do të jetë në shërbim të qytetareve në të gjithë territorin e Kosovës, nga Dragashi deri në Leposaviq. /E.A/ 

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 2 tetor 1993-1998

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

2 tetor 1993

Vazhdojnë arrestimet e aktivistëve në Gjakovë

Gjatë javës së fundit, vala e arrestimeve të aktivistëve në Gjakovë nga ana e policisë serbe, vazhdon edhe më tej. Kështu sot në orët e hershme të mëngjesit u arrestuan Shefqet Vokshi, anëtar i Kryesisë së Partisë Fshatare të Kosovës, Dega në Gjakovë dhe Teki Dobroshi, kryetar i Orrganizatës sindikale të PTT-së në Gjakovë.

Komisioni për Informim i LDK-së së Gjakovës, gjithashtu njofton se policia serbe e mori peng Qazim Thaçin në vend të djalit të tij, Ilirit, të cilin kohë më parë e kërkoi policia serbe.

 2 tetor 1995

Në Mitrovicë policia financiare serbe plaçkiti sasi të madhe të mallit dhe të parave

Më 30 shtator, siç kemi informuar edhe më parë, një ekspeditë e policisë financiare serbe ndërhyri në tregun e Mitrovicës, me ç’rast plaçkiti sasi të konsiderueshme parashë nga pronarët shqiptarë të firmave e dyqaneve, njofton KI i Degës së LDK-së në Mitrovicë.

Policia serbe dhe ajo financiare ndërhynë edhe në kompleksin e sharrave për përpunimin e drurit në fshatin Zhabar të Epërm të Mitrovicës. Ekspeditës plaçkitëse i printe njëfarë Safet Jakupi me përkatësi gorane, i cili plaçkiti sasi të mëdha parashë. Kështu, Arif Hysenit iu plaçkitën 2.000 dinarë, Bedri Mujës 400, Sylejman Jetullahut 700, Rexhep Ceranit 1.000, Fadil Bajraktarit 300, Basri Hysenit 1.000, Bedri Çitakut 300, Sabedin Ramës 500, Sahit Padruzit 2.000, Zenë Mujës 500, Sahit Pepiqit (mysliman) 1.000, Brahim Ahmetoviqit 1.000 dhe Hamit Pepiqit 500.

Njoftohet se disa pronarë të dyqaneve janë plaçkitur edhe në lagjet “Tavnik” dhe “Ura e gjakut”, si ato të Haki Shabanit nga i cili u plaçkitën 1.200 dinarë, Ali Malokut 600, Sami Krasniqit 400, Bajram Shabanit 1.200, Fehmi Avdiut 2.700, Selim Eminit 200, Shaban Sadikut 500, Sabri Jasharit 500, Sabri Haxhiut 100, Sejdi Parallankës 200, Abedin Behramit 400, Bedri Vocës 250, Beqir Morinës 300, Nerxhivane Vocës 600 dhe Mustafë Aruçit 2080.

Bëhet e ditur se inspektorët serbë plaçkitën edhe mobile, tavolina e gjësende të ndryshme.

Bëhet e ditur se policia finaciare dhe ajo e uniformuar në tregun e pemëve dhe perimeve në Mitrovicë, nga tregtarët shqiptarë kanë plaçkitur edhe artikuj të ndryshëm ushqimorë, pa u lëshuar kurrfarë vërtetimi, ashtu siç ndodhi edhe me plaçkitjen e parave, për të cilat gjithashtu nuk u dhanë kurrfarë vërtetimesh me shkrim.

Në Informatën shtesë të KI të Degës së LDK-së në Mitrovicë bëhet me dije se janë plaçkitur edhe këta pronarë dyqanesh: Ilaz Vojvodës i janë plaçkitur 7500 DM, Bashkim Behramit 600 dinarë, Pajazit Bekës 600, Qerim Galicës 300, Afrim Shabanit 700, Abdullah Ymerit 500, Musa Dragës 600, Osman Skënderit 500, Ramadan Rexhepit 600 dhe Lavdim Vojvodës 2000 dinarë.

Izet Bilallin nga Zhabari i Poshtëm inspektorët e ndalën në rrugë dhe ia plaçkitën 450 kilogamë fasule, në vlerë prej rreth 1350 dinarë.

Në këtë njoftim gjithashtu bëhet me dije se në tregun e druve, ku ekspozohet për shitje edhe druri ndërtimor, policia plaçkiti një sasi të madhe të devizave nga tregtarët muslimanë.

Sipas shënimeve të mbledhura deri më tash, llogaritet se në këtë treg janë plaçkitur rreth 65.000 DM.

 

2 tetor 1997

  1. Engël kërkon që SHBA-të të dënojnë energjikisht Serbinë

Kongresisti amerikan Eliot Engël lidhur me intervenimin e forcave policore serbe ndaj demonstruesve studentë shqiptarë në Kosovë i bëri thirrje administratës së Klintonit që t’i dënojë me forcë autoritetet serbe për ndërhyrje me forcë ndaj protestave të studentëve në Kosovë. Ai theksoi se ky është momenti i përshtatshëm që administrata të emërojë një përfaqësues të posaçëm për Kosovën.

Eliot Engël, ligjdhënës nga Nju-Jorku, i cili kryeson grupin e deputetëve të interesuar për çështjen shqiptare, tha se e kishte indinjuar ndërhyrja e forcave policore serbe ndaj protestave të studentëve në Prishtinë.

Jam i skandalizuar nga kjo që ndodhi dhe besoj se Shtetet e Bashkuara duhet që me fjalë më të ashpra t’i japin Sllobodan Millosheviqit dhe Qeverisë serbe që të kuptojë se kjo është krejt e papranueshme dhe se ne do t’i mbajmë S. Millosheviqin dhe Qeverinë serbe përgjegjëse për veprimet e tyre. Z. Engël tha se po i shkruan sekretares ameriakne të Shtetit Medlin Ollbrajt për t’i kërkuar asaj që të protestojë ashpër ndaj një veprimi të tillë të Qeverisë serbe. Ligjvënësi tha se do të përfitojë nga ky rast për të kërkuar vazhdimin e sanksioneve ndaj Jugosllavisë së vetëshpallur.

I bëj thirrje gjithashtu asaj që të vazhdojë sanksionet ndaj Serbisë dhe t’u lihet serbëve që të kuptojnë se veprimet e tilla do të kuptojnë se veprimet e tilla do të çojnë në sanksione shtesë dhe se komuniteti ndërkombëtar nuk do të qëndrojë duarkryq për të lejuar që protestat paqësore të shtypen me dhunë. I bëj thirrje edhe njëherë presidentit Klinton, tha z. Engël, që të caktojë një përfaqësues të posaçëm për Kosovën. Z. Engël është një nga kritikët më të hapur në kongres kundër politikave të autoriteteve serbe në Kosovë dhe ka bërë vazhdimisht thirrje që administrata të emërojë një përfaqësues të posaçëm për Kosovën. Vitin e kaluar dhoma e përfaqësuesve miratoi një rezolutë të hartuar prej tij ku shtrohej me forcë kjo kërkesë. Ajo nuk është bërë realitet. Ligjvënësi tha se tani është koha më e përshtatshme pë të ndërmarrë një hap të tillë. Z. Engël tha se nëse “të drejtat” e serbëve si ajo që të shtypen me dhunë protestat e shqiptarëve në Kosovë nga forcat e armatosura e gaz lotsjellës, të cilët rrahën brutalisht njerëzit aksionet shkojnë drejt rrijtes. Shtohet pakënaqësia dhe kjo e bën shumë të vështirë që z. Rugova t’i qetësojë protestuesit. Z. Engël tha se mundësia e gjakderdhjes ekziston, por ai shfaqi shpresën se njerëzit do t’i përgjigjen thirrjes dr. Rugovës që protestat të zhvillohen paqësore, pasi siç theksoi ai, çdo akt dhune do të shkonte në favor të z. Milosheviq, njofton “Bujku”.

 

2 tetor 1998 (Ora 14:30).

Ferizaj: Në Jezerc forcat serbe plagosën disa shqiptarë – fshati sërish sulmohet e mbahet në rrethim

Nga e shtuna e kaluar, forcat e ushtrisë dhe të policisë serbe pandërprerë kanë granatuar fshatin Jezerc, ndërsa granatimet serbe në drejtim të këtij fshati kanë vazhduar edhe mbrëmë, bën të ditur KI i Degës së LDK-së në Ferizaj.

I njëjti burim bën të ditur se në këtë fshat nga forcat serbe janë plagosur disa civilë shqiptarë dhe gjendja e tyre shëndetësore është shumë e rëndë. Lidhur me këtë, banorët e këtij fshati apelojnë te organizatat e huaja ndërkombëtare humanitare që t’u vijnë në ndihmë të plagosurve, por edhe rreth 1.500 banorëve të zhvendosur të këtij fshati, të cilët kanë mbetur pa ushqime, ilaçe e gjësende tjera më elementare.

 

Suharekë: U identifikuan trupat e pajetë edhe të 3 shqiptarëve të vrarë nga forcat serbe

Dje në komunën e Suharekës janë gjetur trupat e pajetë edhe të 3 civilëve shqiptarë të vrarë nga forcat serbe, njofton KI i Degës së LDK-së në Suharekë.

Bëhet e ditur se janë identifikuar trupat e pajetë të Qazim Kolollit (60) në Budakovë dhe trupat e djegur të bashkëshortëve Arif Ndrecaj (80) dhe të Xhyzide Ndrecajt (78) në Maçitevë, kufomat e të cilëve ende janë të paprekura dhe nuk janë varrosur.

 

Malishevë: Nëntë të vrarë gjatë ditëve të fundit

Ditëve të fundit Në fshatrat Golluboc, Plaçicë e Llazicë të Malishevës, forcat serbe kanë vrarë edhe 9 civilë shqiptarë.

Njoftohet se forcat serbe kanë vrarë edhe Fazli Hoxhajn (41), Selman Gashin (31), Rrustem Malokun (42), Rasim Malokun (38), Muhamet Malokun (35), Halim Malokun (37), Ahmet Malokun (25) Aziz Malokun (48) e Ilaz Maliq Javorin.

 

KMDLNJ dëshmon edhe identitetin e 11 shqiptarëve të vrarë nga forcat serbe

Më 26 shtator të këtij viti, në afërsi të tuneleve të Murgës në Klinë, forcat serbe kanë ndarë nga turma e civilëve të zhvendosur shqiptarë dhe kanë ekzekutuar Smail Millakun (72) dhe djalin e tij Sefer Millakun (49) nga Ujmiri, bën të ditur KMDLNJ me seli në Prishtinë.

I njëjti burim bën të ditur se po këtë ditë në fshatin Gollubovc, paramilitarët serbë kanë ekzekutuar edhe 8 të rinj shqiptarë si Agron Miftar Hasanin (25), Hysen Rifat Pantinën (20), Ahmet Pantinën (25) dhe Shaip Sali Manajn (19) nga Gllareva. Po ashtu forcat serbe kanë vrarë edhe Remzi Veselajn (35) e Zeqir Berishën (40) nga Gjurgjeviku i Madh dhe vëllezërit Rasim (39) e Halim Maloku (37), që të dy mësimdhënës nga Ceroviku i Klinës.

Ndërkaq, më 29 shtator në malin e Oshlanit të Vushtrrisë, banorët e këtushëm kanë gjetur trupin e pajetë dhe të masakruar të fëmijës, Arsim Ibrahimi (13) nga Oshlani.

Njoftohet se në fshatin Gollubovc, forcat serbe kanë plagosur edhe dy të rinj shqiptarë, emrat e të cilëve nuk janë konfirmuar ende.

 Foto: Kongresisti amerikan Eliot Engël

Continue Reading

Të kërkuara