Shtetet e Bashkuara mund të përcaktojnë me siguri se kanë shkatërruar vetëm rreth një të tretën e arsenalit gjigant të raketave të Iranit, ndërsa lufta e SHBA-së dhe Izraelit kundër vendit po i afrohet markës së saj njëmujore, sipas pesë personave të njohur me inteligjencën amerikane, raporton Reuters.

Statusi i rreth një të tretës tjetër është më pak i qartë, por bombardimet ka të ngjarë të kenë dëmtuar, shkatërruar ose varrosur ato raketa në tunele dhe bunkerë nëntokësorë, thanë katër nga burimet. Burimet folën në kushte anonimiteti duke pasur parasysh natyrën e ndjeshme të informacionit.

Një nga burimet tha se inteligjenca ishte e ngjashme edhe për aftësitë e dronëve të Iranit, duke thënë se kishte një shkallë sigurie se rreth një e treta ishte shkatërruar.

Vlerësimi, i cili nuk është raportuar më parë, tregon se ndërkohë që shumica e raketave të Iranit janë ose të shkatërruara ose të paarritshme, Teherani ka ende një inventar të konsiderueshëm raketash dhe mund të jetë në gjendje të rikuperojë disa raketa të varrosura ose të dëmtuara sapo të ndalojnë luftimet.

Inteligjenca bie në kundërshtim me deklaratat publike të Presidentit Donald Trump të enjten se Irani kishte “shumë pak raketa të mbetura”. Ai gjithashtu duket se pranoi kërcënimin nga raketat dhe dronët e mbetur iranianë për çdo operacion të ardhshëm të SHBA-së për të mbrojtur Ngushticën e Hormuzit, e cila është jetike ekonomikisht.

Reuters raportoi i pari se ai po shqyrton nëse do ta përshkallëzojë konfliktin duke vendosur trupa amerikane në brigjet iraniane përgjatë Ngushticës.

“Problemi me ngushticat është ky: le të themi se bëjmë një punë të shkëlqyer. Themi se kemi goditur 99% (të raketave të tyre). 1% është e papranueshme, sepse 1% do të thotë një raketë që godet trupin e një anijeje që kushton një miliard dollarë,” tha Trump në një mbledhje kabineti të transmetuar në televizion të enjten.

I pyetur për koment, një zyrtar i Pentagonit tha se sulmet me raketa dhe dronë iranianë kanë rënë me rreth 90% që nga fillimi i luftës. Komanda Qendrore e ushtrisë amerikane “ka dëmtuar ose shkatërruar gjithashtu mbi 66% të objekteve të prodhimit të raketave, dronëve dhe mjeteve detare, si dhe kantieret detare të Iranit,” shtoi zyrtari.

Shtëpia e Bardhë nuk iu përgjigj menjëherë një kërkese për koment.

Përfaqësuesi demokrat Seth Moulton, një veteran i Korpusit të Marinës që shërbeu katër turne në Irak, refuzoi të komentonte gjetjet e Reuters, por ai kundërshtoi pretendimet e Trump për ndikimin e luftës në arsenalin e Iranit.

“Nëse Irani është i zgjuar, ata kanë ruajtur një pjesë të aftësive të tyre – nuk po përdorin gjithçetka që kanë. Dhe ata po qëndrojnë në pritë,” tha Moulton. /Reuters/

Ngushtica e Hormuzit nuk është thjesht një pikë bllokimi e naftës. Ajo është pika e vetme e dështimit të prodhimit të globalizuar.

Ngushtica e Hormuzit është e vetmja arterie e madhe tregtare në tokë që mban emrin e një zoti. Emri rrjedh nga Hormoz, interpretimi në persishten e mesme i Ahura Mazda – hyjnia zoroastrine e urtësisë, dritës dhe rendit kozmik. Kjo nuk është licencë poetike; është një fakt etimologjik. Persianët e lashtë nuk ndërtuan thjesht një rrugë tregtare këtu. Ata e shuguruan atë.

Një vend i emëruar sipas zotit të rendit është bërë pika e vetme ku rendi global përballet me cenueshmërinë e tij më të madhe. Përmes këtyre ujërave – 167 km të gjatë dhe 39 km të gjerë në pikën e tyre më të ngushtë – kalojnë rreth 30,000 anije në vit.

Ato mbajnë jo vetëm një të pestën e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm (LNG) të botës, por edhe urenë e nevojshme për plehrat që rritin ushqimin, aluminin që ndërton infrastrukturën, heliumin që ftoh gjysmëpërçuesit dhe petrokimet që mbajnë gjallë bazën farmaceutike dhe prodhuese.

Ngushtica e Hormuzit nuk është një pikë bllokimi nafte. Ajo është valvula e aortës së prodhimit të globalizuar – dhe si çdo valvul, kur ajo dështon, i gjithë sistemi i qarkullimit kolapson.

 

Nëntëqind vjet mbledhje taksash

Në shekullin e XI, një sheik arab i quajtur Muhammad Diramku – Dirhem Kub, “Prerësi i Dirhemëve” – u largua nga Omani dhe kaloi Gjirin për të themeluar Mbretërinë e Hormuzit në bregun iranian. Ai ishte një princ-tregtar, jo luftëtar, dhe e kuptoi se fuqia në këtë gjeografi rridhte nga kontrolli i hapësirës mes qytetërimeve.

Deri në shekullin e XV, Hormuzi ishte bërë një nga shtetet-emporiume më të mëdha të botës mesjetare. Tregtarë nga Egjipti, Kina, Java, Bengali, Zanzibari dhe Jemeni konvergjonin në një port të vetëm ishullor. Eksploruesi venecian Marko Polo e vizitoi dy herë. Gjatë Dinastisë Ming, admirali kinez Zheng e bëri atë destinacionin final të flotës së tij të thesareve. Çdo qytetërim që kuptonte tregtinë detare përfundimisht gjeti rrugën e tij atje. Secili arriti në të njëjtin përfundim: Kontrollo portën, mblidh taksën.

Portugezët u shfaqën në vitin 1507. Admirali Afonso de Albuquerque e kuptoi se kushdo që mban këtë pikë bllokimi, mban gjithçka midis Indisë dhe Mesdheut. Ai e pushtoi portin me shtatë anije dhe 500 burra.

Në vitin 1622, Shahu i Persisë Abbas I (Abbasi i Madh) e pushtoi Hormuzin me mbështetjen detare angleze. Britanikët përfundimisht dominuan. Në vitin 1951, marina britanike vendosi një bllokadë në ngushticë për t’i bërë presion Kryeministrit iranian Mohammad Mosaddegh që të anulonte vendimin e tij për shtetëzimin e industrisë iraniane të naftës. Duke bërë këtë, Britania ekzekutoi të njëjtën manovër që Albuquerque kishte nisur katër shekuj më parë. Bllokada zgjati më shumë se dy vjet dhe kontribuoi direkt në grushtin e shtetit të mbështetur nga CIA kundër Mosaddegh në 1953.

Gjatë luftës Iran-Irak (1980-1988), rëndësia e Ngushticës së Hormuzit doli sërish në dritë. Mes viteve 1984 dhe 1987, 546 anije tregtare u sulmuan dhe më shumë se 430 detarë u vranë; nafta vazhdoi të rridhte – ndonëse me premia sigurimi më të larta.

Ajo precedent mund të ketë inkurajuar palët ndërluftuese të vitit 2026 të besojnë se mbyllja e pjesshme ishte e qëndrueshme. Diferenca midis viteve ’80 dhe sot nuk është aftësia ushtarake, por arkitektura siguruese: Sistemi modern i sigurimeve është dëshmuar i aftë ta mbyllë ngushticën më fort se çdo marinë.

Emirati i Muhammad Diramku-t ishte ekuivalenti mesjetar i një valvule aorte, duke kontrolluar rrjedhën midis zemrës së prodhimit aziatik dhe trupit të konsumit mesdhetar. Nëntëqind vjet më vonë, anatomia është globalizuar, por fiziologjia mbetet identike.

 

Arkitektura e lëndëve të para

Karakterizimi standard i Ngushticës së Hormuzit si një korridor energjie është i gabuar. Transporti i naftës dhe gazit të lëngshëm përbën rreth 60 për qind të trafikut të saj të rregullt.

Një mbyllje në mënyrë të pashmangshme shkakton dështime zinxhir në një sërë industrish, përfshirë bujqësinë, prodhimin, ndërtimin dhe prodhimin e gjysmëpërçuesve.

Më shumë se 30 për qind e tregtisë botërore të amoniakut, gati 50 për qind e uresë dhe 20 për qind e fosfatit të diamonit – të gjitha kyçe për sektorët e plehrave dhe bujqësisë – transportohen përmes ngushticës. Rreth 50 për qind e sulfurit global, një komponent kyç i përpunimit të metaleve, eksportohet gjithashtu përmes këtij kalimi të ngushtë.

Anijet që mbajnë një të tretën e heliumit në botë, i përdorur në teknologji të ndryshme nga gjysmëpërçuesit te pajisjet MRI, kalojnë gjithashtu përmes ngushticës. Gati 10 për qind e aluminit global dhe një pjesë e konsiderueshme e plastikës së prodhuar në Gji kalon gjithashtu aty.

Ngushtica e Hormuzit është gjithashtu një rrugë kryesore për furnizimet me ushqim për vendet e Gjirit, të cilat janë shumë të varura nga importet ushqimore. Të gjitha këto të dhëna zbulojnë një brishtësi sistemike jo vetëm në rajon, por në botë.

Ndryshe nga nafta, plehu nuk mund të ridrejtohet; nuk ka tubacione për amoniakun ose urenë. Kur ngushtica mbyllet, zinxhiri i furnizimit me azot thjesht ndalon. Plehrat sintetike të azotit ushqejnë rreth 48 për qind të popullsisë globale. Afati i mesit të prillit për aplikimin e azotit në Hemisferën Veriore do të thotë që ndërprerjet në mars përkthehen drejtpërdrejt në rendimente më të ulëta në shtator.

Linjat e prodhimit të aluminit, pasi mbyllen, nuk rifillojnë shpejt – metali ngurtësohet në celula, duke kërkuar javë procedurash të kontrolluara dhe duke shkaktuar kosto shtesë substanciale.

Për më shumë se 100 milionë njerëz në dhe rreth Gjirit, paraja nuk mund të blejë siguri ushqimore kur rruga fizike është e mbyllur. Arabia Saudite importon më shumë se 80 për qind të ushqimit të saj. Katari importon 85 për qind. Gjiri është i pasur, por është strukturalisht i varur nga një kalim i vetëm 39 km për mbijetesë.

 

Testi i stresit

Kriza që filloi më 28 shkurt është strukturalisht unike. Është hera e parë që Ngushtica e Hormuzit mbyllet, dhe ekziston një rrezik real që Bab al-Mandeb (“Porta e Lotëve”), një kalim i ngushtë në Detin e Kuq, të ndjekë shembullin, nëse Huthit zgjedhin të shtojnë presionin mbi ekonominë globale në mbështetje të aleatëve të tyre iranianë. Nëse kjo ndodh, do të thoshte që dy nga tri pikat kritike të bllokimit detar në botë do të mbylleshin në të njëjtën kohë.

Bllokimi i Kanalit të Suezit në vitin 2021 ishte një ndërprerje në një pikë të vetme për gjashtë ditë. Pandemia COVID-19 ishte një goditje kërkese. Lufta në Ukrainë ndërpreu lëndë të para specifike përmes korridorëve specifikë. Konflikti aktual ka mbyllur vetë sistemin arterial.

Problemi nuk është vetëm ndërprerja fizike dhe sulmet ndaj anijeve. Është gjithashtu reagimi i sistemit financiar.

Brenda 48 orëve nga fillimi i luftës, shoqëritë më të mëdha të sigurimit detar në botë lëshuan njoftime anulimi për mbulimin e rreziqeve të luftës në Gji. Deri më 5 mars, mbulimi tregtar i mbrojtjes dhe dëmshpërblimit (P&I) ishte joekzistent.

Rezultati ishte një bllokadë fantazmë, një gjendje në të cilën barrierat ligjore dhe financiare parandalojnë lëvizjen e anijeve edhe në mungesë të pengesave fizike. Edhe sikur ngushtica të kishte qenë fizikisht e pastër, asnjë anije tregtare nuk do të mund të përballonte të lundronte përmes saj.

Tregtarët e lëndëve të para kërkuan 7 miliardë dollarë kredi emergjente për të shmangur likuidimet e detyruara. Letrat e kredisë për ngarkesat e varura nga Hormuzi u refuzuan nga bankat evropiane. Kjo nuk ishte një ndërprerje furnizimi. Ishte një arrest kardiak i tregtisë.

Portet jashtë pikës së bllokimit u bënë të vetmet alternativa të mundshme. Por edhe anashkalimi ishte nën zjarr: dronët iranianë goditën Salalah dhe Duqm të Omanit, duke i detyruar ata të pezullojnë operacionet. Alternativa po sulmohet ndërkohë që po ndërtohet.

Gati një muaj pas kësaj lufte, supozimi se rrjedha e mallrave strategjike përmes Ngushticës së Hormuzit mund të merrej si e mirëqenë – se përqendrimi gjeografik ishte një optimizim kostoje dhe jo një rrezik sistemik – është ekspozuar si një miopi strategjike kolektive.

Komuniteti ndërkombëtar duhet ta njohë Hormuzin si infrastrukturë kritike globale, që kërkon garanci sigurie shumëpalëshe që shtrihen përtej energjisë, rezerva strategjike që mbulojnë plehrat dhe metalet krahas naftës, dhe shpërndarje të infrastrukturës për të reduktuar përqendrimin e rrjedhave kritike në një kalim të vetëm 39 km.

Bota tani ka parë se çfarë ndodh kur Hormuzi dështon. Mbyllja tjetër nuk do të jetë një surprizë; do të jetë një test nëse sistemi është përshtatur. Një pikë e vetme gjeografike, e emëruar sipas një zoti të rendit, ende mban fuqinë për ta shkatërruar atë.

Mendimet e shprehura në këtë artikull janë të autorit Mohammed Al-Hashemi dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jazeera-s.

 

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, bisedoi të enjten me Kryeministrin e Qeverisë Rajonale të Kurdistanit, Masrour Barzani, njoftoi Departamenti i Shtetit, duke shtuar se ai shprehu “mirënjohje” ndaj Qeverisë Rajonale të Kurdistanit (KRG) për mundësimin e arritjes së naftës nga Iraku, përfshirë atë nga Kurdistani irakian, në tregjet globale.

“Sekretari gjithashtu shprehu mirënjohjen e tij për Qeverinë Rajonale të Kurdistanit për mundësimin e naftës nga Iraku, përfshirë Rajonin e Kurdistanit të Irakut, që të arrijë në tregjet globale,” tha Departamenti i Shtetit në një deklaratë.

Lufta me Iranin ka rritur çmimet e naftës dhe ka tronditur tregjet globale. Departamenti i Shtetit tha se Rubio “u shprehu ngushëllime familjeve të anëtarëve të Peshmerga-ve të vrarë në një sulm me raketa iraniane më 24 mars dhe u uroi shërim të shpejtë të lënduarve.”

Të paktën gjashtë luftëtarë kurdë Peshmerga u vranë dhe 30 u plagosën në një sulm me raketa në bazën e tyre në veri të Erbilit, në Kurdistanit irakian, thuhej në një deklaratë të Peshmerga-ve të martën.

Deklarata e Peshmerga-ve thoshte se Irani kreu një “sulm tradhtar,” duke shtuar se gjashtë raketa balistike iraniane goditën një selitë ushtarake të Peshmerga-ve në veri të Erbilit herët të martën.

Lufta me Iranin filloi më 28 shkurt, kur SHBA-ja dhe Izraeli sulmuan Iranin. Teherani u përgjigj më pas duke lëshuar sulmet e veta mbi Izraelin dhe shtetet e Gjirit ku gjenden baza amerikane. Sulmet e përbashkëta SHBA-Izrael në Iran dhe sulmet izraelite në Liban kanë vrarë mijëra njerëz.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka ofruar objektiva dhe afate kohore të ndryshueshme për luftën, që variojnë nga përmbysja e qeverisë së Iranit deri te shkatërrimi i aftësive të tij ushtarake dhe raketore. Të enjten, ai tha edhe një herë se mendon se ana e tij e ka fituar luftën. /Reuters/

Izraeli thotë se ka vrarë shefin e marinës së Iranit, i cili mbikëqyrte bllokadën e Ngushticës së Hormuzit.

Alireza Tangsiri u emërua komandant i Marinës së Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) në vitin 2018, ndërsa më parë kishte shërbyer si zëvendëskomandant i kësaj marine që nga viti 2010.

Një llogari në rrjetin social X, që i atribuohet atij, ka qenë aktive që nga 10 marsi i këtij viti, me mediat iraniane që citonin postimet e tij. Në këto postime, ai kishte shkruar disa herë për Ngushticën e Hormuzit, duke deklaruar se “asnjë anije e lidhur me agresorët kundër Iranit nuk ka të drejtë të kalojë”.

Tangsiri njihej si një komandant i ashpër, i cili në të kaluarën kishte bërë deklarata të shumta kundër SHBA-së dhe Izraelit. Në vitin 2019, ai kishte kërcënuar se do të mbyllte Ngushticën e Hormuzit nëse pengoheshin eksportet e naftës së Iranit. Tangsiri u sanksionua nga Thesari i SHBA-së bashkë me komandantë të tjerë të IRGC-së në vitin 2019, pasi Irani rrëzoi një dron vëzhgues amerikan pranë ngushticës./BBC/