Lajmet

Pse njerëzit ‘vdesin’ për thashetheme?

Pse thashethemet janë kaq interesante?

Published

on

Për sa kohë kemi pasur gjuhë, kemi pasur thashetheme. Në fakt, disa studiues kanë argumentuar se gjuha ka evoluar tek njerëzit pikërisht në mënyrë që ne të mund të flasim për njëri-tjetrin. Thashethemet janë shumë pjesë e natyrës njerëzore dhe se në trupin e vrullshëm të jetës shoqërore parahistorike një dashuri për thashethemet evoluoi sepse ishte e dobishme për njerëzit e hershëm që e bënin mirë.

Dhe kështu, historia e thashethemeve është historia e njerëzimit. Kur ndiqni lajmet e natës në televizion, do të shihni një paradë historish për njerëzit: përçarja në Familjen Mbretërore; skandalet dhe gënjeshtrat e politikanit të ditës; divorci i çrregullt mes dy VIP-ave; jeta e errët e vrasësit. Ne na pëlqejnë historitë e pangopura për jetën e fshehtë të të tjerëve, veçanërisht kur ato histori na lejojnë të bëjmë gjykime morale për njerëzit e përfshirë.

Pse thashethemet janë kaq interesante?

Disa thashetheme janë interesante për ne vetëm sepse japin informacione reputacioni për një person specifik. Për shembull, nëse do t’ju thoja që isha në një bar mbrëmë dhe se pashë një burrë duke pirë pije, ju do të më shikonit sikur të isha shumë i shqetësuar dhe do të pyesja veten pse do të ndjeja nevojën për të ndarë një gjë të tillë. një informacion çmendurisht jo interesant. Nga ana tjetër, nëse rezulton se njeriu që pashë duke pirë ishte shoku ynë i përbashkët Bill, dhe ne të dy e dimë se Bill është një alkoolist që nuk ka pirë për më shumë se 10 vjet, historia bëhet menjëherë më interesante sepse se për kë bëhet fjalë.

Thashethemet e tjera janë interesante për ne, pavarësisht se kujt kanë të bëjnë. Historitë për njerëzit që i mbijetuan një eksperience kërcënuese për jetën na magjepsin, sepse na mësojnë diçka që do të ishte shumë e kushtueshme për të mësuar nga dora e parë. Një informacion i tillë na jep një shans për të vlerësuar dobinë e strategjive për trajtimin e situatave të rrezikshme që mund të hasim në të ardhmen. Ne mund të përgatitemi për t’u përballur me sulmet e peshkaqenëve, vrasësit serialë ose mbijetesën në shkretëtirë duke ndjekur nga afër historitë rreth njerëzve që janë përballur me sukses pikërisht me këto sfida.

Ne i duam thashethemet për të njëjtën arsye që duam tregimet

Është për këtë arsye që dashuria jonë për thashethemet dhe dashuria jonë për historitë janë dy anët e së njëjtës medalje. Psikologu evolucionar Steven Pinker beson se për shkak se tregimi na pajis të përballemi me situata të jetës reale që mund të ndodhin më vonë, njerëzit që tërhiqeshin nga historitë kishin një avantazh evolucionar ndaj atyre që nuk ishin të tillë. Edhe një vështrim i përciptë në historitë e fëmijëve në kohë zbulon një preokupim për të dhënë mësime që mund të kenë pasoja jetë ose vdekje. Përrallat shpesh të tmerrshme të Grimm-it, në veçanti, janë plot me mësime se çfarë ndodh me fëmijët që enden vetë në pyll, pavarësisht paralajmërimeve të prindërve të tyre.

Përshtatshmëria e dashurisë sonë për trillimet e frikshme mund të ndihmojë gjithashtu për të shpjeguar pse njerëzit shpenzojnë rregullisht kohë dhe para për të terrorizuar veten duke shkuar në filma horror dhe duke vizituar shtëpi të përhumbura komerciale. Filmat horror dhe shtëpitë e përhumbura shkaktojnë ndjenja frike sepse shtypin butona në trurin tonë që na paralajmërojnë për rrezik të mundshëm. Megjithatë, na pëlqen të trembemi nga këto gjëra dhe është argëtuese sepse e dimë që nuk është e vërtetë dhe se jemi të sigurt. Filmat e frikshëm nxisin provën mendore të strategjive të arratisjes dhe mbijetesës dhe gjithashtu na mësojnë diçka për pikat e forta dhe dobësitë tona.

Prandaj, ne i duam historitë për shkak të vlerës së tyre mbijetese, dhe i duam thashethemet sepse thashethemet nuk janë asgjë më shumë se histori për njerëzit.

Dhe ndoshta për shkak se njerëzit janë të prirur në mënyrë unike të magjepsen nga thashethemet, ne kemi një marrëdhënie kaq të torturuar me to; ne i urrejmë thashethemet, por edhe më shumë e urrejmë të ngecim jashtë qarkut të thashethemeve. Ata prej nesh që kanë arritur një moshë të caktuar e kuptojnë se sa e pakëndshme mund të jetë të kalosh shumë kohë duke u parë në pasqyrë, dhe që njerëzimi të shikojë kolektivisht në pasqyrën e së kaluarës sonë dhe të shohë “një thashetheme” që shikon prapa, mund të jetë shqetësuese të thuash. më e pakta. Rrjedhimisht, shumë prej nesh preferojnë të mendojnë për thashethemet si diçka që bëjnë njerëzit “të tjerë”. Kur ne vetë po flasim për dikë, mund të besojmë vërtet se thjesht po “shprehim shqetësim” ose “ndajmë informacione të rëndësishme”. Mund të jetë e lehtë të mashtrojmë veten sepse përkufizimi i thashethemeve duket paksa i rrëshqitshëm dhe subjektiv.

Ashtu si gjyqtari i Gjykatës së Lartë të SHBA-së, Potter Steëart, shpalli shkëlqyeshëm në vitin 1964 se ai “e dinte pornografinë kur e pa”, nëse biseda gjykohet si thashetheme apo diçka më e pafajshme mund të jetë shumë në veshin e shikuesit./Classlifestyle

Lajmet

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, u takua me Prof. Daniel Serwer

Published

on

By

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, u takua me profesorin e njohur amerikan Daniel Serwer, me rastin e vizitës së tij në Kosovë. Prof. Serwer është nderuar më parë nga UBT me çmimin “Honorary Degree – Excellence in Leadership”, në vlerësim të kontributit të tij të veçantë.

Gjatë takimit u diskutua për zhvillimet e përgjithshme në Kosovë, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në nivel global, me theks të veçantë në mundësitë e bashkëpunimit akademik dhe zhvillimin e programeve të reja që UBT synon t’i avancojë në kuadër të strategjisë së saj të bashkëpunimit me SHBA-në.

Rektori Hajrizi e falënderoi Prof. Serwer për takimin dhe shkëmbimin e ideve, duke i bërë një ftesë të veçantë për një vizitë të radhës në UBT, në kuadër të aktiviteteve akademike ndërkombëtare.

Takimi rikonfirmoi rëndësinë e dialogut akademik ndërkombëtar dhe të partneriteteve strategjike në avancimin e arsimit të lartë dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.

Continue Reading

Lajmet

Nisin rrënimi i gjashtë objekteve pa leje në zonën e Liqenit të Ujmanit

Published

on

Inspektorati i Ministrisë së Mjedisit ka nisur rrënimin e gjashtë objekteve pa leje në zonën përreth Liqenit të Ujmanit, prej të cilave katër janë veranda dhe dy shtëpi.

Lajmin e ka bërë të ditur Ministria e Mjedisit, Fitore Pacolli duke njoftuar se aksioni po vazhdon pas rrënimit të ndërtimeve ilegale dhe pastrimit të zonës përreth Liqenit të Radoniqit.

Pas Ujmanit, aksioni pritet të vazhdojë edhe në zonat përreth liqeneve të Batllavës dhe Badovcit.

Ministria ka theksuar se mbrojtja e liqeneve dhe burimeve ujore është përgjegjësi e përbashkët dhe se nuk do të tolerohen ndërtime të paligjshme që cenojnë pasuritë natyrore.

“Ligji do të zbatohet pa përjashtim”, thuhet në njoftimin e ministrisë./A.K/

Continue Reading

Lajmet

A më duhet antibiotik? Një pyetje e përditshme në ambulancat dhe barnatoret e Kosovës

Published

on

By

Opinion nga Prof. Dr. Fitim Alidema, profesor i farmakologjisë në Fakultetin e Farmacisë, UBT

“Doktor, fëmija ka temperaturë që nga mbrëmë. A i duhet antibiotik?” Prindi që e bën këtë pyetje dëshiron të dijë sa serioze është gjendja e fëmijës dhe çfarë mund të bëjë për të. Nëse pas kontrollit dëgjon vetëm fjalët “është virozë”, mund të kthehet në shtëpi po aq i shqetësuar sa kur erdhi. I duhet shpjeguar çfarë tregoi kontrolli, si mund t’ia lehtësojë fëmijës shqetësimet dhe cilat shenja kërkojnë një vizitë tjetër. Si profesor i farmakologjisë, besoj se kjo bisedë është një pikënisje e mirë për të folur për përdorimin e antibiotikëve në Kosovë.

Nga 18 deri më 24 nëntor shënohet Java Botërore e Ndërgjegjësimit për Rezistencën Antimikrobike. Këtë vit, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) e ka vënë theksin te qasja “Një Shëndet”, që lidh shëndetin e njerëzve me atë të kafshëve dhe të mjedisit. Antibiotikët përdoren si në mjekësi, ashtu edhe në veterinari. Bakteret rezistente mund të përhapen mes njerëzve dhe kafshëve, por edhe përmes mjedisit. Prandaj, krahas përdorimit të kujdesshëm të këtyre barnave, OBSH-ja i kushton rëndësi parandalimit të infeksioneve përmes vaksinimit, higjienës dhe ujit të sigurt.

Po çfarë do të thotë rezistenca për një pacient? Në bisedat e përditshme dëgjohet shprehja “më është mësuar trupi me këtë antibiotik”. Në të vërtetë, rezistenca është veti e bakterit. Kjo do të thotë se bakteri mund t’i mbijetojë veprimit të një antibiotiku që zakonisht përdoret kundër tij. Për shembull, një paciente me infeksion urinar mund ta marrë barin pikërisht siç ia ka përshkruar mjeku dhe përsëri të mos përmirësohet. Një nga arsyet e mundshme është se bakteri që po e shkakton infeksionin është rezistent ndaj atij antibiotiku. Përdorimi i panevojshëm i antibiotikëve u jep baktereve rezistente më shumë mundësi të mbijetojnë dhe të shumohen. Ato mund të përhapen edhe te njerëz të tjerë.

Te ky shembull kuptohet edhe vlera e antibiogramit. Nëse infeksioni urinar përsëritet ose shqetësimet vazhdojnë pavarësisht trajtimit, mjeku mund të kërkojë urinokulturë me antibiogram. Me urinokulturë, laboratori kontrollon nëse në mostrën e urinës rritet ndonjë bakter dhe e identifikon atë. Nëse izolohet një bakter, antibiogrami tregon ndaj cilëve antibiotikë është i ndjeshëm dhe ndaj cilëve është rezistent. Mjeku e vlerëson rezultatin së bashku me simptomat dhe ecurinë e pacientes. Kështu ka një bazë më të saktë për të vendosur nëse trajtimi i filluar duhet të vazhdojë apo të ndryshojë.

Kur një analizë e tillë është e nevojshme, mostra merret, kur është e mundur, para dozës së parë të antibiotikut. Në rast të një infeksioni të rëndë që kërkon trajtim urgjent, mjekimi fillon pa pritur përgjigjen e laboratorit dhe rishikohet kur vjen rezultati. Për pacientin ka rëndësi edhe një hollësi që mund të harrohet lehtë. Kur e jep mostrën, duhet ta dijë kur pritet përgjigjja dhe me cilin mjek do ta diskutojë.

Në Kosovë, Ministria e Shëndetësisë ka hartuar një udhëzues për përdorimin e antibiotikëve në kujdesin parësor. Edhe Strategjia Sektoriale e Shëndetësisë 2025–2030 përfshin objektiva për uljen e përdorimit të tyre. Për mjekun familjar, vendimi nis nga pacienti që ka përballë. Kur një infeksion kërkon antibiotik, pacienti duhet ta marrë me kohë, në dozën e duhur dhe për aq ditë sa i nevojiten. Kur bëhet fjalë për grip ose ftohje, mjeku duhet t’ia shpjegojë se këto sëmundje shkaktohen nga viruset dhe antibiotiku nuk e përshpejton shërimin. Në të dyja rastet, pacienti ka nevojë të dijë çfarë të presë gjatë ditëve në vijim.

Qytetari ka të drejtë të pyesë “Pse po ma përshkruani këtë antibiotik?”, “Kur mund të pres përmirësim?” apo “A do të më ndihmonte një analizë në rastin tim?”. Këto pyetje duhen mirëpritur. Kujdes duhet pasur kur pacienti këmbëngul për një antibiotik të caktuar sepse “më ka bërë mirë herën e kaluar” ose sepse një familjar me shqetësime të ngjashme ka marrë të njëjtin bar. Dy njerëz me dhimbje fyti mund të kenë nevojë për trajtime të ndryshme. Po ashtu, nëse gjendja nuk po përmirësohet, hapi i duhur është rikontrolli. Ndërrimi i barit me iniciativë personale, me bindjen se një antibiotik tjetër është “më i fortë”, mund ta vonojë trajtimin që i nevojitet pacientit.

Disa qytetarë thonë se kanë mundur të marrin antibiotik pa recetë në barnatore. Këto përvoja meritojnë të dëgjohen dhe të trajtohen me seriozitet. Për shumë familje, farmacisti është ndër profesionistët shëndetësorë të cilëve u drejtohen më lehtë. Pikërisht për shkak të këtij besimi, këshilla e tij ka peshë. Kur dikush kërkon një antibiotik që e ka përdorur më parë, farmacisti mund ta dëgjojë, t’i shpjegojë pse të njëjtat shqetësime mund të kenë një shkak tjetër dhe ta drejtojë te mjeku për kontroll. Qytetari që del nga barnatorja pa antibiotik, por e ka kuptuar pse i duhet një vizitë dhe ku duhet të drejtohet, ka marrë një shërbim të vlefshëm profesional.

Puna e farmacistit është po aq e rëndësishme kur pacienti vjen me recetë. Për prindin që merr antibiotik të lëngshëm për fëmijën, një nga këshillat më të dobishme është t’i tregohet konkretisht si matet doza e përshkruar. Një pacient mund të ketë paqartësi për orarin e marrjes. Një tjetër mund të përdorë disa barna ose të ketë pasur më parë një reaksion alergjik që nuk e përmend pa u pyetur. Biseda në barnatore është rasti për t’i sqaruar këto hollësi para dozës së parë.

Si profesor i farmakologjisë, mendoj se në Kosovë duhet t’u flasim qytetarëve më hapur edhe për efektet anësore. Të përzierat, barkqitja ose skuqja e lëkurës mund të shfaqen edhe kur antibiotiku është përshkruar me të drejtë. Pacienti duhet të dijë me kë të këshillohet nëse i shfaqen këto shqetësime. Duhet t’i njohë edhe shenjat që kërkojnë veprim të menjëhershëm. Nëse pas marrjes së antibiotikut i vështirësohet frymëmarrja ose i ënjten buzët, gjuha apo fyti, duhet të kërkojë menjëherë ndihmë urgjente, sepse mund të bëhet fjalë për një reaksion të rëndë alergjik. Koha për t’ia dhënë këtë informacion është kur i përshkruhet bari ose kur e merr në barnatore.

Mesazhi im për qytetarin

Kur shkoni te mjeku, tregoni çfarë ju shqetëson, prej sa kohësh dhe çfarë barnash keni marrë. Pyeteni lirisht nëse ju duhet antibiotik dhe pse. Nëse infeksioni përsëritet ose nuk po përmirësoheni, kërkoni rivlerësim dhe pyesni nëse ka arsye për kulturë me antibiogram. Kur ju përshkruhet antibiotik, merreni në dozën, orarin dhe kohëzgjatjen e udhëzuar. Nëse keni paqartësi ose ju shfaqet ndonjë shqetësim gjatë trajtimit, këshillohuni me mjekun ose farmacistin. Mos përdorni antibiotikë të mbetur në shtëpi dhe mos ia jepni barin tuaj një familjari, edhe kur ju duket se ka të njëjtat shenja.

Nëse pas kontrollit mjeku vlerëson se mund të shëroheni pa antibiotik, bëjini edhe dy pyetje të thjeshta. “Çfarë mund të bëj që të ndihem më mirë?” dhe “Kur duhet të vij përsëri për kontroll?”. Si qytetar, keni të drejtë ta kuptoni vendimin që merret për shëndetin tuaj. Si profesionistë shëndetësorë, ne kemi për detyrë t’jua shpjegojmë me fjalë të qarta.

 

 

 

Continue Reading

Lajmet

Gjashtë nënoficerë të FSK-së përfundojnë me sukses trajnimet profesionale në Shqipëri

Published

on

Gjashtë nënoficerë të Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK) kanë përfunduar me sukses trajnimet profesionale në Qendrën e Përgatitjes Profesionale të Nënoficerëve në Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë.

Ceremonia e diplomimit përfshiu përfundimin e Kursit të Kryekapterit, Kursit të Avancuar dhe Kursit Bazë të Nënoficerit, ku morën pjesë pjesëtarë të Forcave të Armatosura të Shqipërisë dhe FSK-së.

Sipas FSK-së, pjesëmarrja dhe suksesi i nënoficerëve kosovarë dëshmojnë përkushtimin e vazhdueshëm në ngritjen profesionale, zhvillimin e lidershipit dhe avancimin e kapaciteteve të trupës së nënoficerëve.

Zhvillimi i një trupe profesionale dhe të përgatitur të nënoficerëve mbetet një nga prioritetet e FSK-së, me synimin e rritjes së gatishmërisë operacionale të njësive.

FSK-ja thekson se investimi në zhvillimin profesional të nënoficerëve është investim në lidership, profesionalizëm dhe gatishmëri operacionale./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara