(Shkëputur nga libri “Me kamerë në shtatë luftëra”, publikuar në vitin 2014 nga Grupi “Koha”)
… Në janar ndodhi kthesa tjetër e madhe, masakra e re në Reçak, dhe aty unë sërish isha protagonist me instinktin tim prej gazetari që dallon ngjarjet e rëndësishme të luftës dhe të politikës, nga ato që shpesh bëhen, për fat të keq, edhe pse janë jo më pak tragjike, vetëm numra dhe rutinë.
Për Reçakun patëm marrë vesh një ditë më herët që në këtë fshat afër qytezës së Shtimjes ka pas luftime mes policisë dhe UÇK-së. Nga burimet jozyrtare patëm mësuar për vrasjen e një ose edhe më shumë policëve serbë, e supozohej se ka mundur të ketë edhe viktima nga ana e UÇK-së.
Kjo nuk ishte befasi, sepse armëpushimi praktikisht nuk respektohej askund, çdo ditë kishte incidente. Po bëhej e qartë se pas tërheqjes taktike në tetor, Serbia sërish filloi mobilizimet dhe për çdo ditë i shtonte forcat e saj në Kosovë për një ofensivë në muajt e pranverës.
Ne gazetarët e dinim se aty ku ka policë të vrarë serbë, ka gjasa edhe për represalje ndaj popullsisë civile. Ndoshta jo në përmasat e Obrisë së Epërme, por e dija se do të ketë hakmarrje. Në mbrëmje atë ditë unë me disa gazetarë shkova në spitalin e Prishtinës për të verifikuar ngjarjen dhe eventualisht për të kuptuar se sa policë serbë ishin sjellë të vrarë ose të plagosur në spital dhe në morg.
Por, kuptohet, meqë spitali kontrollohej nga serbët, rojet e spitalit nuk patën lënë as të afroheshim, e lëre më të merrnim informata. Me atë rast pamë aty disa makina ambulante të cilat, me gjasë, sillnin viktimat, të vrarët dhe të plagosurit, por nuk e kishim as idenë se a janë viktimat serbe apo shqiptare, dhe sa ishte numri i tyre.
Sidoqoftë, kureshtja dhe instinkti im prej gazetari nuk më linte rehat. U pata marrë vesh me Visar Kryeziun, që punonte si fotograf për AP, që të nisemi të nesërmen sa më herët për Shtimje.
Ashtu edhe bëmë. U nisëm në ora 6. Kur mbërrimë në Shtime, nga ku edhe ndahet rruga lokale për në katundin Reçak, kuptuam se atje vërtetë kishte ndodhur një hata. Pas përleshjes me UÇK-në forcat serbe ishin kthyer dhe kanë masakruar fshatarët, shumë veta. Pas masakrës këto forca kriminele ishin larguar.
Ishte 15 janari dhe koha mbante shumë ftohtë. Në Shtime nuk qëndruam as 10 minuta. U nisëm menjëherë drejt Reçakut. Rruga ishte e hapur, pa postblloqe dhe shpejt arritëm atje, diku pak para orës 7. Katundin e gjetëm në pikëllim të madh; njerëzit ishin të shokuar. Disa kufoma i pashë edhe në katund, por një plak më tha se hataja më e madhe kishte ndodhë disa qindra metra jashtë fshatit, në një shpat të bregut.
- Ata që nuk janë larguar nga katundi i kanë zanë dhe i kanë pushkatua me rafal, – tregonte plaku me një zë të hollë që i dridhej pak, por në pamje ishte shumë i qetë.
Gjithnjë jam çuditë me pamjet e qeta të shumë nënave dhe burrave shqiptarë, kur tregojnë për këso ngjarje të hatashme. Mu kujtua edhe ai djaloshi i Obrisë, që po kështu na shoqëroi mua dhe Adamin deri te shpija e Deliajve me koka të prera. Athua më vonë i godit tmerri dhe traumat?
U nisa menjëherë në drejtimin që ma tregoi plaku:
- Andej i keni kufomat një mbi një.
Edhe rrugës deri te vendi i masakrës në çdo 50 metra hasja kufomat e civilëve të vrarë. E kam regjistruar krejt atë rrugëtim me kamerë, dhe më në fund erdha te ajo pjesë e kodrës ku ishte një si shtrat i thatë i përroskës, ku ishin shumë kufoma. Ashtu të shtrirë dhe në pozita të ndryshme, dukej se ishin njëqind e më shumë, por kanë qenë në atë vend diku rreth pesëdhjetë. E ndjeva një zemërim të fortë dhe urrejtje ndaj kriminelëve, por e përmblodha vetëm dhe u koncentrova vetëm në xhirim. E kisha merak kohën, që sa më parë t’i xhiroja pamjet, dhe që pamjet të jenë sa më cilësore dhe sa më informative. Një kuadër i gjatë në lëvizje që tregon në vazhdimësi “vargun” e kufomave, të mbetur në vend të vdekur, pas rafalëve që i pushkatuan. Pas totalit, fotografova edhe detajet, ku shiheshin më qartë kufomat, të mos thuhet pastaj nga propaganda serbe, se viktimat kanë qenë kukulla dhe krejt kjo masakër inskenim. Asnjë uniformë, vetëm civilë!
Kur i mora pamjet e tmerrit, ideja e parë që kisha ishte që të arrija sa më parë në Prishtinë dhe të siguroja bartjen e xhirimit në Shkup dhe nga atje për në Londër, ku pastaj do të distribuohej dhe transmetohej në të gjitha televizionet botërore. Deviza e WTN-së për këto raste ishte: Xhiro shpejt, por edhe më shpejt dërgoji xhirimet.
Unë e dija shumë mirë edhe nga përvoja e Bosnjës, (kujtoni vetëm masakrat e Sarajevës në rrugën Vase Miskina, dhe një tjetër pazarin Merkale, si dhe nga rasti i Prekazit dhe Obrisë), se sa fuqishëm kanë ndikuar raportet mediale për ndërgjegjësimin e opinionit ndërkombëtar.
Pas transmetimit të pamjeve të krimeve serbe, janë ndërmarrë masat, janë ndëshkuar serbët, janë organizuar konferencat dhe janë bërë intervenimet.
Reçaku ishte krim me më shumë viktima se Obria, patjetër duhet të dërgohet në botë… Prisja se kjo sigurisht që do të prek shumë ndërgjegje dhe do të përshpejtojë intervenimin. Tërë kohën nuk më hiqeshin nga mendja ata njerëz të shastisur të Reçakut që e kërkonin kokën e humbur të viktimës… E ndieja një shpagim në emër të tyre se kjo kasetë që po e bartja do të jetë një hakmarrja ndaj kriminelëve, se ai do të ndëshkohet.
Derisa po kthehesha në Prishtinë, vozitja me një shpejtësi të kontrolluar, pra ngutesha, por me kujdes që të mos bëjë gabime trafiku dhe të mos bie në sy policisë serbe. Nuk e lajmërova askënd për masakrën nga frika e përgjimit. Nuk u përgjigjesha telefonatave. Thirra vetëm gruan duke i thënë se kinse kisha dalë herët në qytet për riparimin e makinës dhe tani po pija kafen e mëngjesit.
Kur erdhëm te katundi çaglavica lajmëruam ekipet e WTN dhe AP që rrinin në hotelin Grand, se duhet të takohemi dhe se kemi “dhuratë” për ta. Ata do të kujdesen që xhirimet e mia dhe fotografit e Visarit të dërgohet sa më parë për Shkup.
Vetëm pasi që e dorëzova kasetën dhe u sigurova se ajo do të niset menjëherë për Shkup, u çlirova dhe fillova të sillem si në ditët e zakonshme të mëngjeseve në atë kohë të luftës në Prishtinë. I fillova kontaktet e mëngjesit me kolegët, duke i këmbyer edhe informatat për ngjarjen e Reçakut, por në formën sikur nuk kam qenë atje fare, duke plasuar edhe ndonjë dezinformatë të vogël spekulative. E kisha qëllimin që t’i mashtroja përgjuesit, nëse përgjohesha, sepse pas rastit të Obrisë e dija se do të jam në rrezik edhe më të madh nëse shërbimet sekrete serbe do të kuptonin se kam qenë i pari me xhirime edhe në Reçak. Por, edhe dezinformatat në këto raste mund të janë një lloj hutimi për “ata” që na përgjonin. Sepse unë i thosha bashkëbiseduesve se kam dëgjuar për masakrën jo afër Shtimjes, por nga ana e Kaçanikut. E ata më “demantonin, jo, jo, në Reçak.
Kuptohet se kisha shumë frikë, sepse e dija se pas kësaj do të duhej të tërhiqesha nga puna aktive ose të bëhem sa më i padukshëm.
Por atë mëngjes është dashur që ta luaja lojën deri në fund dhe unë, me Visar Rekën, vendosëm që të ktheheshim gjatë ditës sërish në Reçak, aq më parë se informata për masakrën e kishte marrë dheun dhe pritej që edhe shefi i Misionit të OSBE-së, William Walker, ta vizitojë Reçakun, pak para mesditës.
Dhe, vërtetë, ardhja e Walkerit ia dha atë vulë të fuqishme asaj ngjarjeje tragjike.
Por para se të emitoheshin pamjet e dëshmisë së shefit të Misionit Verifikues të OSBE-së nga vendi i krimit, televizionet botërore tashmë e kishin bërë kryelajm masakrën, duke e marrë si bazë xhirimet e mia të atij mëngjesi, ndërkaq që gazetat shfrytëzonin fotografitë e Visarit.
Kur pas luftës ish kolegu im Hys Shkreli i cili asokohe jetonte në SHBA, erdhi në Kosovë, më pat thënë se pamjet e masakrës së Reçakut që i transmetoi CNN. ABC, NBC dhe televizionet tjera, kanë pasur efekt të jashtëzakonshëm në opinion, dhe sipas reagimeve amerikane, kanë qenë dokumenti më i fuqishëm medial i krimeve të Millosheviqit gjatë tërë luftës në Kosovë. Më kot Serbia pastaj përhapte demantet të bazuara në gënjeshtra se kinse maskara ka qenë inskenim, se të masakruarit nuk kanë qenë civilë por ushtarë të vrarë të UÇK-së, si dhe spekulime të tjera, ndër to edhe se e gjithë ngjarja ka qenë një “montazh i Walkerit” etj.
– Nëse deri në rastin e Reçakut opinioni në Amerikë ka qenë i ndarë 50 me 50 për qind për intervenimin në Kosovë, pas pamjeve të kësaj masakre ai ndryshoi në favor të intervenimit, – më pat thënë Shkreli…
