“Ata nuk zgjodhën. Ata qëlluan të gjithë. Prindërit tanë na thanë pas luftës se cili ishte rregulli”. Pamjet e Bill Carter po qarkullojnë përsëri në internet dhe sjellin historinë e motrave që vrapuan nëpër Rrugicën e Snajperëve.
“Nuk mund të ecim thjesht sepse snajperët qëllojnë gjithmonë. Kështu që do të vrapojmë”, thotë një vajzë e re me një buzëqeshje drejt kamerës në Sarajevën e rrethuar në vitin 1993. Emri i saj është Lejla dhe ajo dhe motra e saj Selma po vraponin nëpër “rrugicën e snajperëve” për të shkuar në apartamentin e tyre, i cili ishte në vijën e frontit, përballë Grbavicës, nga vendi ku qëllonin snajperët. Ai moment, i kapur nga kamera e Bill Carter, më vonë u bë pjesë e filmit të tij “Miss Sarajeva” dhe u bë një nga simbolet e jetës së përditshme nën rrethim.
Lejla ishte në vitin e dytë në shkollën e mesme, Selma në të tretin. Të dyja e kujtojnë shumë mirë atë kohë. Meqenëse ajo video u bë virale së fundmi në rrjetet sociale, biseduam me Lejlën, e cila ndau kujtimin e saj të atyre kohërave të vështira me ne.
“Takimi me Billin ndodhi krejt rastësisht. Ai na pa mua dhe motrën time duke u përgatitur të vraponim përtej rrugës. Iu duk interesante sepse e dinte që ‘nuk ishte bërë ende’, por unë dhe Selma nuk kishim zgjidhje tjetër sepse në fakt jetonim në vijën e frontit. Në atë kohë, ne ishim adoleshente rebele 16 dhe 17 vjeç, të cilët e shihnin atë si një të huaj tjetër që kishte ardhur për të ‘fituar’ me gjakun dhe sakrificat e banorëve të Sarajevës. E ftuam të vraponte me ne dhe, për habinë tonë të madhe, ai e bëri. Ai qëndroi për drekë me ne atë ditë. Ai provoi disa nga specialitetet e Sarajevës të atyre viteve – makarona pa asgjë, bukë të thekur (buka bëhej nga krundet)”, kujtoi Lejla për “Jutarnji list”.
Një takim i bukur filloi në rrethana të tmerrshme dhe Bill vendosi të fillonte dokumentimin e jetës në Sarajevën e rrethuar.
Selma dhe prindërit e saj jetonin në atë që atëherë ishte Shëtitorja e të Rinjve, e cila, na tregon ajo, ishte më aromatike dhe një nga pjesët më të bukura të qytetit. Një shëtitore plot me pemë, blirë aromatikë, stola ku uleshin të rinjtë, ku lindnin dashuritë e para dhe njerëzit shijonin shëtitjet përgjatë lumit Miljacka.
“Fatkeqësisht, në vitin 1992, u bë vija e frontit sepse lumi Miljacka u bë kufiri midis nesh dhe Grbavicës, një pjesë e qytetit e pushtuar nga APJ-ja, ushtria e RS-së dhe vullnetarët serbë. Më vonë, edhe ata nga vendet e tjera do ta mësonin. Për disa javët e para, ne ishim të mbyllur në ndërtesë sepse hyrja jonë shikonte drejtpërdrejt nga Grbavica, por pastaj kuptuam se ajo që po na ndodhte nuk do të zgjaste shumë, kështu që babai im dhe fqinjët hapën një dalje përmes mureve të ndërtesës fqinje, dhe pastaj ndërtesave të tjera në rresht, në mënyrë që të mund të dilnim nga ndërtesat ‘të sigurta’, të paktën për sa i përket snajperëve. Por vetëm atëherë do të fillonte rreziku sepse na u desh të kalonim Rrugicën, pastaj rrugën “Vojvoda Radomir Putnik”, tani rrugën “Dragoi i Bosnës”.” Ajo pjesë ishte nën zjarr snajperësh çdo ditë. Fatkeqësisht, shumë nuk i mbijetuan asaj pjese.
“Njëra prej tyre ishte fqinja jonë Vesna, e cila u vra nga një snajper ndërsa po kthehej në shtëpi duke mbajtur bukë dhe kanaçe me ujë”, na tregon Lejla, duke shtuar se frika ishte gjithmonë aty. Kudo që të ishe në Sarajevë, mund të ishe vrarë nga një granatë ose një predhë e ngjashme. “Ata nuk zgjodhën. Ata gjithashtu shënjestruan spitalet, shkollat, rrugët dhe fushat e lojërave. Ndoshta ishte më e frikshme këtu sepse e dije me siguri se dikush ishte atje, në një nga rrokaqiejt ku jetonin miqtë e tu para rrethimit. Ai dikush të mban nën kërcënimin e armës dhe mund të të plagosë ose të të vrasë nëse do. Por ne nuk kishim zgjidhje tjetër. Na duhej të jetonim. Ne shkonim në shkollë, mami dhe babi në punë. Vetëm pas rrethimit mami dhe babi na treguan se si ishin marrë vesh në fillim që nuk do të shkonin askund bashkë në mënyrë që, në rast të një predhe, të paktën njëri prej tyre të mbijetonte. Nuk mund ta imagjinoj as si ishte për të gjithë prindërit atëherë… Duhet të kujdesesh për drutë për ta mbajtur familjen ngrohtë dhe të jesh në gjendje të gatuash diçka. Dhe pastaj duhet të mendosh se çfarë të gatuash, dhe ke pak oriz, makarona, thjerrëza dhe disa produkte të konservuara nga ndihma humanitare që mbajnë erë aq të keqe sa do të preferoje t’i hidhje, dhe prapë duhet të mendosh çdo ditë se si ti dhe të gjithë anëtarët e familjes sate jeni shënjestra”, thotë Lejla, e cila kujton gjithçka në emër të atyre që nuk mbijetuan.
