Dinamika të reja dhe kritike po shfaqen në rajon, të cilat mund ta riformësojnë atë në mënyra dramatike. Dy javët e para të sulmit izraelito-amerikan ndaj Iranit kanë gjeneruar sasi kolosale lajmesh, propagande dhe spekulimesh, duke mbingarkuar publikun botëror.
Ndërsa konflikti hyn në javën e tij të tretë, mund të identifikohen disa realitete të reja që ushqejnë njëra-tjetrën në këtë moment destruktiv:
Së pari, fushëveprimi i kësaj lufte ka zgjeruar përplasjet ushtarake në më shumë se dhjetë shtete të rajonit. Supozimi se vendet mund të jenë të sigurta duke qëndruar jashtë luftimeve u thërrmua kur Irani vendosi të sulmojë shtetet e Gjirit, Irakun dhe Jordaninë për shkak të pritjes së bazave amerikane, si dhe Qipron e Turqinë për pritjen e forcave amerikane dhe britanike.
Së dyti, ndikimi i drejtpërdrejtë i luftës ka tronditur pjesën më të madhe të botës përmes mungesës së naftës dhe gazit, kufizimeve në transportin detar, rritjes së çmimeve dhe perspektivës së një recesioni ekonomik. Asnjë vend nuk mund të izolohet nga këto pasoja.
Së treti, kohëzgjatja e luftës do të përcaktojë ndikimet afatgjata. Uashingtoni dhe Tel Avivi shpresonin për një fitore të shpejtë dhe vendimtare, duke supozuar se mund ta përmbysnin udhëheqjen iraniane brenda pak ditësh, por dështuan ta arrijnë këtë pas 14 ditësh sulmesh të pandërprera. Irani dhe aleatët e tij synojnë një luftë të gjatë që shteron aftësitë ushtarake dhe qëndrueshmërinë politike të sulmuesve.
Së katërti, bazat ideologjike janë po aq të rëndësishme sa realitetet gjeopolitike. Izraeli dhe SHBA-ja shihen si bartësit e fushatës së fundit koloni-kolonizuese perëndimore, ndërsa iranianët dhe aleatët e tyre duan të zmbrapsin këtë sulm që ka pllakosur rajonin që nga shekulli XIX.
Së pesti, kjo luftë dëshmon se kemi hyrë në një epokë të re të luftës. Përballë fuqisë ajrore dhe satelitore amerikano-izraele, Irani ka zhvilluar risi teknologjike dhe logjistike. Përdorimi i dronëve të shpejtë dhe raketave hipersonike ka lejuar Iranin të depërtojë mbrojtjet ajrore miliona dollarëshe (si Patriot dhe THAAD), duke shkaktuar dëme të mëdha madje edhe brenda Izraelit, i cili po detyrohet të censurojë mediat e veta për të fshehur dobësitë.
Së gjashti, Irani ka mësuar leksione të rëndësishme. Teherani mbijetoi pas atentatit ndaj Liderit Suprem Ali Khamenei dhe dhjetëra liderëve të tjerë në ditët e para, duke kaluar me sukses pushtetin te udhëheqësia e re. Ai ka demonstruar rëndësinë e një sistemi të decentralizuar të luftës me depo dhe qendra komandimi të shpërndara.
Së shtati, pasojat e plota nuk mund të vlerësohen ende saktësisht, por shihet se të gjitha palët po injorojnë ligjin ndërkombëtar që mbron civilët dhe infrastrukturën kritike. Egërsia e sulmeve ndaj civilëve ka qenë tronditëse.
Së fundi, lufta tregoi se mbështetja e shteteve arabe te mbrojtja e SHBA-së dështoi t’i mbante ato të sigurta. Pas shpenzimit të trilionave dollarëve në armatime, shumë kryeqytete arabe tani shohin pak ose aspak kthim nga ky investim dhe do të duhet të rishikojnë strategjitë e tyre të mbrojtjes.
Të gjitha këto dinamika lidhen me një pikë: Palestinën. Lufta në Iran është një tjetër shfaqje e paqëndrueshmërisë që prodhon konflikti i pazgjidhur izraelito-palestinez prej 75 vitesh. Stabiliteti nuk do të arrihet derisa të gjendet një zgjidhje e drejtë.
Autor: Rami G. Khouri është Anëtar i Shquar i Politikave Publike në Universitetin Amerikan të Bejrutit dhe Anëtar i Lartë jorezident në Qendrën Arabe në Uashington DC. Ai është autor dhe analist.
Shënim: Ky artikull pasqyron pikëpamjet e autorit dhe jo domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jazeera-s.
Lajmet2 months ago
Lajmet3 months ago
Lajmet3 months ago
Lajmet3 months ago