Lajmet

Mbi 4 herë më të lartë se Everesti, misteri i maleve të fshehura nën koren e Tokës

Nga Zaria Gorvett.

Published

on

Nga Zaria Gorvett

Ishte një ditë vere e shndritshme në Antarktidë. Përmes qerpikëve të ngrirë, Samanta Hansen nisi të vëzhgonte peizazhin e vdekur që nderej përpara:një mur me ngjyrë të bardhë, ku pjesa lart ishte njëlloj si poshtë. Në mesin e këtyre kushteve ekstreme, me temperatura rreth -62C, ajo identifikoi një vend të përshtatshëm në dëborë dhe nxori një lopatë nga çanta.

Hansen ndodhej në brendësinë e zymtë të kontinentit. Jo të Antarktidës relativisht të butë dhe piktoreske të tureve me anije turistike. Por në një mjedis të egër që rrallëherë frekuentohet edhe nga kafshët e egra. Si pjesë e një ekipi nga Universiteti i Alabamës dhe Universiteti Shtetëror i Arizonës, ajo ishte në kërkim të vargmaleve të fshehura, pra të majave që nuk janë pushtuar nga asnjë eksplorues më parë, dhe që nuk janë ndriçuar ndonjëherë nga rrezet e Diellit.

Këto male ndodhen në thellësi të Tokës. Ishte viti 2015, dhe studiuesit ndodheshin në Antarktidë për të ngritur një stacion sizmologjik. Pajisjet gjysmë të varrosura nën dëborë, do t’i jepnin mundësi studiuesve të studionin brendësinë e planetit tonë. Në total, ekipi instaloi 15 pajisje të tilla në të gjithë Antarktidën.

Dhe strukturat e ngjashme me malet që zbuluan janë tërësisht misterioze. Por ekipi i Hansen zbuloi se këto zona me shpejtësi ultra të ulët ose ULVZ, ka të ngjarë të jenë pothuajse kudo në botë. Pra ato mund të fshihen shumë thellë brenda tokës, madje edhe poshtë këmbëve tuaja.

Malet e brendshme të Tokës, janë të pozicionuara midis bërthamës metalike të planetit dhe mantelit shkëmbor përreth. Edhe pse “kufiri bërthamë-mantel”, është mijëra kilometra nga sipërfaqja e Tokës, ekziston një sasi befasuese e shkëmbimit midis thellësive të saj të padepërtueshme dhe botës sonë këtu sipër.

Mendohet se ai është një lloj varreze për pjesët e lashta të dyshemesë së oqeanit. Madje  mund të shpjegojë ekzistencën e vullkaneve në vende të papritura, si Hauai, duke krijuar “autostrada” super të nxehta në koren e Tokës.

Historia e maleve në thellësi të Tokës u shfaq për herë të parë në vitin 1996 , kur shkencëtarët eksploruan kufirin bërthamë-mantel shumë poshtë Oqeanit Paqësor qendror. Ata e bënë këtë nëpërmjet studimit të valëve sizmike të shkaktuara nga dridhjet e forta të tokës, që janë zakonisht tërmetet, edhe pse bombat bërthamore mund të shkaktojnë të njëjtin efekt.

Këto valë kalojnë në Tokë dhe mund të kapen nga stacionet sizmike në vende të tjera në sipërfaqen e saj, ndonjëherë edhe më shumë se 12.742 km larg nga ku filluan. Duke ekzaminuar shtigjet ku kalojnë këto valë – si për shembull mënyra se si ato përthyhen nga materiale të ndryshme  – shkencëtarët mund të ndërtojnë një panoramë të brendshme të planetit tonë.

Kur studiuesit analizuan valët e krijuara nga 25 tërmete, ata zbuluan se ato u ngadalësuan në mënyrë të pashpjegueshme kur arritën tek një pjesë e dhëmbëzuar në kufirin bërthamë-mantel. Ky vargmal i madh brenda planetit tonë, ishte shumë i ndryshëm nga malet mbi sipërfaqe.

Kështu disa maja shtriheshin deri në 40 km lartësi deri në mantel, ose 4.5 herë më të larta sesa Everesti. Ndërkohë, të tjerët ishin vetëm 3 km të lartë. Që nga ajo kohë, male të ngjashme janë zbuluar në vende të tjera të shpërndara rreth bërthamës.

Disa janë veçanërisht të mëdhej. Kështu njëri prej tyre zë një sipërfaqe 910 km nën ishujt Hauai. Megjithatë deri më sot, askush nuk e di se si mbërritën atje, apo nga çfarë janë formuar. Një nga hipotezat, është se këto male janë pjesë të mantelit të poshtëm, të cilat janë mbinxehur për shkak të afërsisë së tyre me bërthamën inkandeshente të Tokës.

Ndërsa manteli mund të arrijë temperaturën 3.700 gradë Celcus, dhe është relativisht i butë, bërthama mund të arrijë lartësitë e shpërbërjes së atomit, 5.500 gradë Celcius, jo shumë larg temperaturës në sipërfaqen e Diellit.

Mendohet se pjesët më të nxehta të kufirit bërthamë-mantel, mund të shkrihen pjesërisht, dhe kjo është ajo që gjeologët e shohin si ULVZ. Malet në thellësi të Tokës mund të përbëhen nga një material paksa i ndryshëm nga manteli përreth. Mendohet se ato mund të jenë mbetjet e kores së lashtë oqeanike, e cila u zhduk në thellësitë e saj, dhe më pas u fundos gjatë qindra miliona viteve për t’u vendosur pak mbi bërthamën e Tokës.

Gjeologët kanë kërkuar në të kaluarën të dhëna për të zgjidhur një enigmë të dytë. Malet në thellësi të Tokës priren të gjenden pranë strukturave të tjera misterioze: njollave ose zonave të mëdha me shpejtësi të ulët prerjeje (LLSVP). Të tilla janë vetëm 2:një gungë amorfe e quajtur “Tuzo” nën Afrikë, dhe një tjetër e njohur si “Jason” nën Paqësor.

Mendohet se ato janë vërtet të lashta, ndoshta miliarda vjet të vjetra. Por sërish, askush nuk e di se çfarë janë apo si arritën atje. Por afërsia e tyre me malet, ka çuar në tezën se ato kanë lidhje midis tyre.  Një nga mënyrat për të shpjeguar këtë lidhje, është se gjithçka filloi me pllakat tektonike që nisën të rrëshqisnin poshtë nën mantelin e Tokës dhe të zhyteshin në kufirin bërthamë-mantel.

Më pas, u përhapën ngadalë për të formuar një shumëllojshmëri strukturash, duke lënë një gjurmë malesh dhe blloqesh. Kjo do të thotë që të dyja janë bërë nga korja e lashtë oqeanike: një kombinim i shkëmbinjve bazaltikë dhe i sedimenteve nga fundi i oqeanit, edhe pse të transformuar nga nxehtësia dhe presioni shumë i madh.

Por Hansen thotë se ekzistenca e maleve të nëndheshme poshtë Antarktidës mund ta kundërshtojë këtë tezë. “Shumica e rajonit tonë të studimit, Hemisfera Jugore, është shumë larg nga ato struktura më të mëdha”. Për të ngritur stacionet e tyre të sizmologjisë në Antarktidë, Hansen dhe ekipi i saj fluturuan në vende të përshtatshme me helikopterë dhe avionët të vegjël, duke i vendosur pajisjet në thellësi të dëborës, disa pranë bregut dhe të tjerë në brendësi.

U deshën vetëm disa ditë për të marrë rezultatet e para. Instrumentet zbuluan lëkundje sizmike gati kudo në planet. Në disa rajone, strukturat ULVZ janë më shumë si pllaja të holla sesa male. A mundet që mbetjet më të vogla, me përmasa malore, të pllakave tektonike të jenë shpërndarë kaq larg nga mbetjet ​​më të mëdha? Çfarëdo që të zbulojmë, peizazhi i acartë i Antarktidës na ka dhënë të dhëna për malet e çuditshme dhe super të nxehta të thellësive të Tokës. / “BBC” – Bota.al

lajme

Profesorët e UBT-së, Marigona Bekteshi Ferati dhe Mirsad Ferati publikojnë artikull shkencor në revistën e indeksuar në Scopus dhe Web of Science

Published

on

By

Kontributi i stafit akademik të UBT-së në kërkimin shkencor dhe në publikimet ndërkombëtare është pasuruar me një tjetër rezultat të rëndësishëm. Prof. Dr. Marigona Bekteshi Ferati në bashkëautorësi me Prof. Mirsad Ferati kanë publikuar artikullin shkencor me titull “Ethical Imagination from Actor Training to Applied Theatre: Participatory, Horizontal and Relational Studio Practices at the Stella Adler Academy”, në revistën ndërkombëtare Applied Theatre Research: Socially Engaged Performance, të botuar nga Intellect.

Revista është një publikim ndërkombëtar, peer-reviewed, që fokusohet në kërkimet dhe praktikat bashkëkohore në teatrin e aplikuar dhe performancën e angazhuar shoqërore.

Publikimi i artikullit në këtë revistë përfaqëson një arritje të rëndësishme akademike, duke dëshmuar angazhimin e profesorëve të UBT-së në zhvillimin e kërkimit shkencor dhe në adresimin e temave bashkëkohore në fushën e artit, teatrit dhe performancës.

Artikulli trajton imagjinatën etike në procesin e formimit të aktorit dhe kalimin nga trajnimi tradicional i aktorit drejt praktikave të teatrit të aplikuar, duke u fokusuar në praktikat pjesëmarrëse, horizontale dhe relacionale të zhvilluara në studion e Stella Adler Academy. Përmes kësaj qasjeje, autorët shqyrtojnë mënyrat se si procesi i trajnimit artistik mund të krijojë hapësira për bashkëpunim, dialog, reflektim dhe angazhim të ndërsjellë.

Continue Reading

Lajmet

Propozohet që nënkryetarët e Kuvendit të votohen veç e veç

Published

on

Kryeparlamentarja Albulena Haxhiu ka bërë të ditur se shefet e grupeve parlamentare kanë rënë dakord që nënkryetarët e Kuvendit të votohen veç e veç. Megjithatë, PDK-ja më pas deklaroi se nëse ky ndryshim po përdoret si mjet bllokimi, atëherë nuk janë dakord. 

Propozimet për nënkryetar janë: Ardian Gola nga VV-ja, Vlora Çitaku nga PDK-ja e Kujtim Shala nga LDK-ja. Emilja Rexhepi dhe Sllavko Simiq janë nga komunitetet joshumicë.

Shefja e Grupit Parlamentar të VV-së, Arbërie Nagavci, ka thënë se janë dakord me cilëndo mënyrë të votimit, edhe veç e veç, edhe në paketë.

E deputeti i PDK-së, Përparim Gruda, ka thënë se nëse modeli i votimit të nënkryetarëve po bëhet si mjet për bllokim, atëherë partia e tij nuk do ta votojë. E nëse ka garanci se Kuvendi do të konstituohet, Gruda ka thënë se do të votojnë çdo mënyrë. /A.K/

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 11 shtator 1993-1998

Published

on

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 

11 shtator 1993

 

 

Në Prishtinë pritet në radhë për bukë

 

Furnizimi i Prishtinës dhe i qyteteve të tjera të Kosovës është vështirësuar dukshëm kohët e fundit, si pasojë e masave më të reja të qeverisë serbe.

Shumë dyqane private të pronarëve shqiptarë tashmë janë mbyllur, qoftë për shkak të kërcënimeve e shantazheve të policisë serbe, qoftë për shkak të vështirësive të tjera rreth furnizimit dhe të çmimeve jostabile.

Gjendje tejet e rëndë është veçmas sa i përket furnizimit me bukë. Kështu në Prishtinë qytetarët detyrohen që të presin në radhë edhe për bukë, e cila në sasi të kufizuara shitet që në orët e hershme të mëngjesit.

Furnizimi është tejet i vështirë edhe me artikuj të tjerë ushqimorë, në radhë të parë me sheqer, krip, vaj, deterxhent etj.

 

 

 

11 shtator 1995

 

Në Universitetin e Tetovës studiojnë 1.200 studentë

 

Shkup, 11 shtator (QIK)

Në vitin e parë dhe të dytë të studimeve në Universitetin e Tetovës do të studiojnë 1.200 studentë. Për ligjërimin e mësimeve momentalisht janë të inkuadruar 150 profesorë dhe ky numër mjafton për rrjedhën normale të punës.

Preokupim momental është sigurimi i kuadrit për mësimin e gjuhës maqedonishte, e cila me planprogramin e punës së Universitetit të Tetovës është paraparë të mësohet si lëndë në degët e fakultetit filologjik.

Në momentin e pikërisht, UT ka 17 mësonjtore dhe pesë zyra administrate, të cilat janë të mjaftueshme për punë normale. Ditëve të fundit, në Universitet rrjedh aksioni “libri për Universitetin”, të cilin e kanë përkrahur shumë qytetarë të republikës dhe më gjerë. Po ashtu, një grup punonjësish të këtij institucioni të lartë edukativo arsimor, vizitojnë komunat dhe bashkësitë lokale, dhe me këtë rast njoftojnë popullin për punën e universitetit dhe kushtet materiale të tij pasi që ky universitet tani për tani financohet nga vetë populli, derisa të hyjë në sistemin e financimit të republikës.

Lidhur me yçjen e Universitetit të Tetovës në sistemin edukativo-arsimor dhe financiar të Republikës së Maqedonisë, rektori i UT prof.dr.Fadil Sulejmani, thotë: “Ne të gjithë në Universitet vazhdojmë punën tonë si pedagog për çka edhe jemi të obliguar, kurse inkuadrimin e Universitetit të Tetovës në sistem ia kemi lënë subjektit politik shqiptar. Universiteti ynë nuk është hapur për qëllime politike, por për nevoja reale arsimore të popullit shqiptar”.

 

 

11 shtator 1997

 

 

Dhuna e përditshme në Kosovë

 

Skenderaj: – Driton Imeri (20) dhe Asllan Seferi (25), nga Prekazi i Epërm, u ndaluan në Shipol nga policia më 31 gusht dhe u keqtrajtuan fizikisht pa kurrfarë preteksti. Gjatë kontrollit të veturës së tyre, policia gjeti një shqiponjë dhe e dogji atë, duke fyer në baza kombëtare këta dy të rinj dhe duke i keqtrajtuar ata publikisht.

Më 5 shtator, dy autoblinda, të përcjellura nga një helikopter “shetitën” nëpër Prekaz të Poshtëm, respektivisht nëpër lagjet Jasharaj, Kodraj dhe Lushtakët, duke mos u ndalur dhe vazhduan në drejtim të Polacit.

Hamdi Osmani, Mujë e Habib Salihu, Aziz Sejdiu, Sadik e Nezir Neziri dhe Rexhep Musliu, nga fshati Krasmiroc, me pretekst të kërkimit të armëve u morën ose u detyruan të paraqiten në polici disa herë me radhë. Ata, më 29 gusht, u morën dhe u mbajtën në polici disa orë, pastaj u urdhëruan që të paraqiten në polici më 2 shtator dhe disa ditë me radhë.

Gjatë muajit gusht, në komunën e Skenderajt ndodhi një vrasje, dy plagosje, 25 veta u morën në arrest në polici, 39 u morën në bisedë informative, 1 u keqtrajtua fizikisht, 36 psiqikisht, 18 veta u dënuan për kundërvajtje, 5 veta u kërcënuan, ndërsa policia “vizitoi” 38 familje shqiptare.

Mitrovicë: – Dje, në orët e paradites, gjashtë policë të stacionuar në afërsi të ujësjellësit, që gjendet në Shipol, ndaluan dhe legjitimuan të gjithë kalimtarët, si dhe autobusët që vinin nga drejtimi i Pejës dhe Skenderajt. Disa nga udhëtarët madje u bastisën dhe u fyen.

Kamenicë: – Më 3 shtator, dy policë shkuan në shtëpinë e Jakup Hashanit në Muqivërc dhe i lanë thirrjen që të paraqitet më 6 shtator në stacionin e policisë në Kamenicë. Ditën e caktuar ai u paraqit në polici, ku prej tij u kërkua një revole dhe u lirua me porosinë se do ta vërtetojnë rastin dhe do ta thërrasin prap.

Me të njejtin pretekst z. Hashani është marrë edhe disa herë më parë në polici.

Dje, për të tretën herë, me pretekst të kërkimit të armëve, u mor në pyetje në polici Hajrush Vokshi nga Poliçka. Vlen të theksohet se ai u mor në pyetje në lokalet e kooperativës bujqësore “Bujku” në Rrogoçicë, objekt ky të cilin policia e shfrytëzon vazhdimisht për marrje në pyetje të qytetarëve shqiptarë.

Sot, po me pretekst të armës, në policinë e Kamenicës u mor në pyetje rreth një orë Hasan Rapuca, kryetar i Nëndegës së LDK-së në Korretin. Ai që nga e diela është i detyruar të paraqitet çdo ditë në polici.

 

 

11 shtator 1998

 

Dy të vrarë e 6 të plagosur në Rezallë

 

Gjatë sulmit serb në Rrezallë të Skënderajt janë vrarë Xufë Ahmeti (1990) dhe Leutrim Ahmeti (1969), ndërsa janë plagosur Brahim Ahmeti (1969), Bajram Ahmeti (1987), Makfire Ahmeti (1987), Fatmir Ahmeti (30), Fatmire Malush Ahmeti (17) dhe Tahir Lladrofci (1976) nga Gllanasella e Gllogocit, që ishte mysafir.

Sipas dëshmisë së z. Lladrofci dyshohet të ketë mbetur i vrarë edhe Ramë Ahmeti (35).

Granatimet kanë qenë të fuqishme. Njoftohet për një rezistencë heroike të UÇK-së kundër sulmeve serbe.

Sulmi i filluar në mëngjes kundër fshatrave Rezallë, Ticë e Pluzhinë u zgjerua në orët e pasdites edhe në fshatrat Makërmal e Obri.

Nga këto fshatra, pas sulmit të sotëm u zhvendosën mbi 15 mijë banorë.

 

 

Në Kosovë janë shkatërruar e djegur 41.447 objekte

 

Sindikata e Pavarur e Veprimtarive Komunale e Banesore e Kosovës publoki raportin për pasojat e operacioneve të forcave serbe në Kosovë, në periudhën ndëmjet 28 shkurtit e 10 shtatorit, dhe propozoi disa masa për zbutjen e këtyre pasojave.

Në fillim të raportit thuhet se në Kosovë, në këtë periudhë, janë vrarë së paku 881, janë zhdukur pa gjurmë (e konsiderohen të vdekur) mbi 900, kurse janë keqtrajtuar rreth 10.000 shqiptarë, shumica e të cilëve ishin gra, pleq e fëmijë.

Sipas evidencës së deritashme të kësaj sindikate, në këto aksione, në të cilat janë përfshirë 320 vendbanime të 15 komunave të Kosovës (Skënderajt, Gllogocit, Deçanit, Gjakovës, Klinës, Rahovecit, Malishevës, Pejës, Vushtrrisë, Mitrovicës, Suharekës, Ferizajt, Shtimes, Lipjanit, Prishtinës, Prizrenit dhe Istogut), janë plaçkitur, djegur ose dëmtuar 41.447 objekte të ndryshme (39.622 shtëpi banimi, 1.755 lokale tregtare dhe mbi 60 objekte shkollore). Kështu, më shumë se 445.033 banorë kanë qenë të detyruar të braktisin shtëpitë e veta, ndërsa rreth 274.311 vetë kanë mbetur pa kulm mbi krye.

Sindikata e Pavarur e Veprimtarive Komunale e Banesore, duke tërheq vërejtjen për gjendjen tepër të rëndë të popullsisë që ka braktisur shtëpitë për të shpëtuar jetën, thekson se kjo situatë nuk mund të tejkalohet pa tërheqjen e forcave policore e ushtarake serbe nga Kosova, duke përfshirë edhe heqjen e rreth 100 postblloqeve policore, të cilat e bëjnë të pamundur lëvizjen e njerëzve dhe dërgimin e ndihmave humanitare.

Kjo sindikatë vlerëson se popullsia e zhvendosur nuk mund të kthehet në trojet e veta, në qoftë se nuk jepet ndihmë për ndërtimin e shtëpive të reja ose për sanimin e shtëpive të dëmtuara. Për këtë arsye, ajo vlerëson se Qeveria e Republikës së Kosovës duhet të hartojë një program për krijimin e kushteve minimale për kthimin e të larguarve nga shtëpitë e tyre dhe të sigurojë mjete për kthim sa më të shpejt të tyre. Gjithashtu, ajo e vlerëson të nevojshëm edhe formimin e një agjencie profesionale për vlerësimin e dëmeve matriale dhe për hartimin e realizimin e programeve për sanimin e gjendjes në të gjitha vendbanimet e dëmtuara.

 

 

 

 

Continue Reading

lajme

UBT përkujton viktimat e 11 Shtatorit

Published

on

By

Sot, UBT përkujton me respekt viktimat e sulmeve terroriste të 11 Shtatorit 2001 në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, një tragjedi që tronditi jo vetëm popullin amerikan, por mbarë botën.

Në këtë ditë përkujtimi, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, ka shprehur solidaritetin e UBT-së me familjet e viktimave dhe popullin amerikan, duke theksuar rëndësinë e kujtesës, paqes dhe miqësisë së qëndrueshme ndërmjet popujve.

“11 Shtatori mbetet një kujtesë e dhimbshme e pasojave që sjell urrejtja dhe dhuna, por njëkohësisht edhe një thirrje e përhershme për paqe, solidaritet dhe bashkëpunim ndërmjet njerëzve dhe kombeve. Sot i nderojmë të gjitha viktimat e kësaj tragjedie dhe bashkëndjejmë me familjet e tyre dhe me popullin amerikan.

Për Kosovën dhe popullin shqiptar, Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë një vend të veçantë në historinë tonë. Miqësia dhe mbështetja amerikane kanë qenë dhe mbeten një simbol i fuqishëm i partneritetit, lirisë dhe shpresës.

Në këtë ditë, kujtojmë viktimat, nderojmë sakrificën e tyre dhe riafirmojmë besimin tonë në një botë ku paqja, liria, toleranca dhe bashkëpunimi ndërtojnë të ardhmen”.

Prof. Dr. Edmond Hajrizi

Rektor i UBT-së

Continue Reading

Të kërkuara