Lajmet

‘Déjà vu’ – Krejt çka dihet deri më tani për të

Është vlerësuar se rreth 80% e popullsisë së botës e ka provuar të paktën një herë në jetë këtë përvojë.

Published

4 years ago

January 15, 2022

UBT news

Shumë prej nesh do të kenë përjetuar të paktën një herë në jetën e tyre, kur përballen me një vend ose situatë krejtësisht të re, ndjesinë sikur kanë qenë tashmë atje ose kanë jetuar tashmë në të. Kjo përvojë e veçantë e njohjes me të renë përkufizohet si déjà vu.

Por pse ndodh? Dhe çfarë do të thotë?

ORIGJINA

Termi “déjà vu” shfaqet për herë të parë në Francë, në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, kur u shoqërua me habinë e lindur nga përvoja e rijetimit në të tashmen, të një fragmenti të një të shkuare jo të përcaktuar mirë nga kujtesa.

Por ky fenomen nuk është i ri. Shën Agustini flet për të në vitin 400 të erës sonë duke e përcaktuar si një “kurth të djallit”, diçka që do të çonte në vënien në dyshim të konceptit të jetës së përjetshme. Doktori i Kishës, i kushton vëmendje të veçantë kujtesës, duke e analizuar atë si një proces në të cilin ego kërkon identitetin e vet përmes saj dhe na nxit t’u rezistojmë fantazmave të prodhuara nga shqisat (déjà vu), të cilat ai i përkufizon si falsae memoriale. “Është një çështje e kujtimeve të rreme, të ngjashme me ato që ndejmë në gjumë […] dhe ndodh që afeksione të ngjashme prodhohen gjithmonë edhe në shpirtin e njerëzve që janë zgjuar, nën ndikimin e shpirtrave të këqij dhe mashtrues … ».

Shumë shekuj më herët, Aristoteli (384-322 para Krishtit) e kishte trajtuar tashmë temën në “De memoria et reminiscentia”, duke iu referuar konfuzionit që gjeneron kujtesa dhe objekti i kujtuar, duke pohuar se është më shumë çmenduri sesa urtësi metafizike.

I pari që shpiku termin déjà vu, siç u përmend më lart, ishte psikologu francez Émile Boirac, në librin e tij “L’Avenir des sciences psychiques” të vitit 1876. Boirac krijoi gjithashtu një fjalë të dytë, “metagnomia” duke bashkuar dy fjalë greke, (përtej) dhe (njohuri), duke e bërë atë sinonim me njohuritë e marra jashtë shqisave, të njohura zakonisht si perceptim jashtëshqisor.

Fenomeni i déjà vu-së nuk mund të mos analizohej nga babai i psikanalizës, Sigmund Freud, i cili e përkufizoi atë si një shprehje të një fantazie të vërtetë, të rrënjosur në të pandërgjegjshmen; fantazi që, duke qenë në gjendje të shkaktojë një ndikim emocional shumë të fortë dhe të dhimbshëm, eleminohet nga ndërgjegjja, por rishfaqet në déjà vu në formën e një kujtimi të shkurtër.

Nëse Freudi i referohej në këtë mënyrë kujtesës afatgjatë, “kolegu” i tij Carl Gustav Jung, (i cili kishte përjetuar vetë déjà vu gjatë një udhëtimi në Kenia dhe Ugandë) shkoi edhe më tej në kohë, duke iu referuar veçanërisht kujtimit të paraqitjes së déjà vu-së, si një ndryshim i pavetëdijes kolektive.

Filozofi Niçe e konsideroi “Kthimi i Përjetshëm i të Njëjtës”, që do të thotë se ajo që ekziston, ndodh dhe përsëritet pafundësisht pas një udhëtimi të gjatë nëpër histori.

Vetëm në shekullin e kaluar, déjà vu ka parë mbi 40 spekulime dhe interpretime të ndryshme që lëvizin midis shkencës dhe psikologjisë, midis filozofisë dhe poezisë, midis paranormales dhe transcendentales. Edhe sot, pavarësisht se kemi mjete moderne për të studiuar funksionimin e trurit, nuk ka qenë e mundur të gjendet një teori e vetme ose disa teori sinergjike që shpjegojnë fenomenin. Shkurt, shkaqet e déjà vu-së nuk janë ende të qarta dhe as nuk mund të demonstrohen lehtësisht.

KËRKIMI I KOHËS SË HUMBUR

Le të fillojmë nga përkufizimi i déjà vu-së, duke u përpjekur të përshkruajmë përvojën. Ne jemi duke vizituar, ndoshta jemi me pushime, një vend ku nuk kemi qenë kurrë ose ndodhemi në një shtëpi të pa parë, për shembull për inaugurimin e banesës së një miku, kur befas, për pak sekonda, na përshkon një ndjesi që nuk mund të shpjegohet me fjalë të tjera, përveçse me sa vijon: “Unë tashmë e kam jetuar këtë moment!”. Vetëdija se njohja me atë situatë nuk mund të jetë rezultat i një përvoje në të kaluarën, është e kotë.

Kush ka përjetuar déjà vu-në, e di se çdo grimcë e trupit dhe mendjes përshkohet nga bindja e diçkaje tashmë të parë, të ndjerë, të përjetuar. Por kur? Ne jemi të bindur se “kur” është, në rrugën lineare të kohës, e vendosur në të kaluarën.

Dhe mendimi që pason, për shumicën prej nesh, është i lidhur me diçka që i ngjan një “kujtimi të paregjistruar”. Prandaj, ne fillojmë një kërkim për atë që na ka kthyer në të kaluarën. Një letër-muri e ngjashme me atë që kishim në shtëpinë ku jetonim si fëmijë? Një rrugë që me siguri ngjan me atë që kemi mësuar diku tjetër? Prandaj, shumë do të kërkojnë një “kontakt” kujtese me të kaluarën. Në shumicën e rasteve, megjithatë, kjo lidhje nuk ekziston ose nuk mund të gjendet… Të tjerë, nga ana tjetër, do të binden se kanë përjetuar një fenomen të mbinatyrshëm, duke ecur përpara në kohë, drejt së ardhmes, duke besuar kështu se kanë perceptuar diçka që do të ndodhë më vonë, duke përcaktuar ndjesinë e çuditshme të përjetuar gjatë dejà vu-së si parashikuese.

Por a i ndodh të gjithëve déjà vu? Jo, jo të gjithëve, por shumë njerëzve. Është vlerësuar se rreth 80% e popullsisë së botës e ka provuar të paktën një herë në jetën e vet. Dhe se në këtë përqindje përjashtohen fëmijët dhe të moshuarit, me një preferencë për moshat që variojnë nga 15 deri në 25 vjeç, në të cilat numri më i madh i episodeve të sindromës, të cilat ndodhin në momente të rastësishme dhe nuk shoqërohen me asgjë kuptimplote. Nga ana tjetër, këto vlerësime nuk llogaritin ata që përjetojnë déjà vu si pasojë e një patologjie që zakonisht shoqërohet me epilepsi, skizofreni dhe madje edhe çrregullime ankthi, raste në të cilat “sulmet” e sëmundjes zakonisht ndodhin duke përkuar me episodin e déjà vu-së.

PERCEPTIMI I KOHËS

Por le të bëjmë një hap prapa dhe të përpiqemi të analizojmë më mirë konceptin e kohës, pikërisht sepse pyetja e atyre që e kanë përjetuar këtë fenomen bazohet në ndjesinë e një humbjeje, pikërisht, të orientimit, në vijën kohore. Ky dallim mes të tashmes, së shkuarës dhe së ardhmes na tregon gjithashtu se një fëmijë, për shembull, është rritur. Në fakt, nuhatja e një para dhe një pas është një nga detyrat më të vështira me të cilat duhet të përballet një fëmijë. Fëmija arrin të konceptojë sensin e kohës vetëm në fazën e zhvillimit, sipas pedagogjisë, nga shtatë deri në dymbëdhjetë vjeç.

Duke e thjeshtuar, mund të themi se zonat e trurit në këtë rast specifik përgjegjëse për kujtesën dhe perceptimin e kohës (hipokampus), tek fëmija i vogël ende nuk janë pjekur. Gjatë fëmijërisë, koha nuk ka kohë, para dhe pas përzihen, derisa të përfundojë procesi i formimit të hipokampusit. A mund të jetë kjo arsyeja pse déjà vu nuk ndodh tek fëmijët? Mundet, nëse do të lidhej ekskluzivisht me një “mosfunksionim” shumë të shkurtër të orientimit kohor.

Dhe nëse po, nëse do të ishte vërtet një “kontroll” të trurit tonë, një lloj kontrolli i funksionalitetit të tij, një verifikim midis ndjenjës së familjaritetit që ndihet dhe një “rikthimi” të saktë të kujtesës së të kaluarës, pse atëherë tek të moshuarit, tek të cilët ecuria e moshës shfaq vështirësi më të mëdha për të mbajtur të qëndrueshme kujtesën, nuk shfaqet dejà vu? Dhe pse disa njerëz nuk e përjetojnë kurrë atë në jetë? Ndoshta është një tregues i funksionit të tyre të përsosur të trurit? Ende nuk ka përgjigje për këto pyetje. Do të shohim më vonë se çfarë na thonë studimet më të fundit.

Ashtu si fëmija mëson të perceptojë kohën dhe të ndihet i futur saktë brenda saj, mund të supozohet se në fillim truri ynë duhej të bënte një përpjekje të madhe në nivelin evolucionar për të ruajtur kujtesën. Njeriu primitiv mund të kishte përjetuar, gjatë evolucionit të tij, ndjesi të vazhdueshme të ngjashme me déjà vu-në, sikur vetë déjà vu të ishte një enë e parë e kujtesës.

Ky evolucion përfshin jo vetëm atë neuro-biologjik, por edhe atë kulturor. Për ne është e natyrshme të ndajmë të tashmen, të shkuarën dhe të ardhmen, por për njeriun nuk ka qenë gjithmonë kështu. Dhe është pikërisht lëshimi dhe mbivendosja e këtyre tre dimensioneve që gjeneron déjà vu-në. Për shumicën e psikologëve, në fakt, déjà vu ka të bëjë me një problem të rrjetit asociativ të kujtimeve, në kujtesën afatgjatë.

Si të thuash se ajo rrugë, aq e njohur për ne, por që nuk e gjejmë dot ndër kujtimet e së shkuarës, ekziston në të vërtetë në kujtesën tonë dhe, thënë në stilin e Frojdit, ka qenë “hequr”. Por duke qenë se grupmosha më e prekur nga sindroma déjà vu është ajo pas adoleshencës, nuk do të ishte më e saktë të flitej edhe për emocione, ndjesi ekskluzive, atraksione të veçanta në të cilat vetë ngjarja nuk është e lidhur në mënyrë unike me kujtesën, por gjithashtu vetëm prej një përzgjedhjeje shqisore ekskluzive?

Njeriu, përballë risisë (ngjarja e déjà vu-së, dështimi për të kujtuar) duhet të ndjehet i alarmuar, duhet të mbrohet, ashtu si “natyrshëm” është shtyrë të largohet nga rreziku, nga një i huaj. Megjithatë, ai ndjen një ndjenjë familjariteti me atë që përjeton dhe e percepton si të re. Për këtë arsye, kërkimet janë zhvendosur edhe në një anë tjetër, atë emocionale, në të cilën diversiteti nuk paraqet rrezik, por tërheqje.

STUDIMET AKTUALE

Matja, riprodhimi dhe verifikimi i fenomenit të déjà vu në persona të shëndetshëm, për shkak të paparashikueshmërisë së ngjarjes, krejtësisht aksidentale, nuk ka qenë i mundur në realitet. Prandaj, në mënyra të ndryshme në varësi të hulumtimit, ishte e nevojshme të riprodhohej në laborator me anë të llojeve të ndryshme të testeve.

AKIRA O’CONNOR

Në vitin 2016, ekipi skocez i profesor O’Connor u përpoq të riprodhonte fenomenin e déjà vu-së në laborator. Procedura e përdorur përdori testin DRM (Deese-Roediger-McDermott) që përdoret për të “demaskuar” kujtimet e rreme duke përdorur stimuj të ngjashëm semantikë që përfundimisht konvergojnë në një fjalë të vetme. Njëzet e një vullnetarë, të cilët kishin deklaruar se kishin të paktën një déjà vu, dëgjuan dhe studiuan një listë fjalësh (p.sh.: pushim, shtrat, çarçafë, jastëk, natë) që semantikisht i referohen një fjale tjetër, me funksionin e “karremit”, i cili nuk riprodhohej në listë (për shembull: gjumi). Kur fjala “gjumë” shqiptohet më pas, në përgjithësi shkakton një ndjenjë të njohur. Kjo është déjà vu e riprodhuar në laborator.

Testi vijon më pas me një hetim të mëtejshëm që iu bë pjesëmarrësve, të cilët, të vetëdijshëm se në listën e studiuar nuk kishte as një asonancë të ngjashme me “fjalën karrem fjalës”, kuptonin se me të vërtetë fjala “gjumë” ishte një gjë e re. Por zbulimi më i rëndësishëm erdhi vetëm pasi 21 vullnetarët kryen imazhe funksionale të rezonancës magnetike (MRI).

Nëse para këtij hulumtimi, studiuesit e fenomenit ishin në një mendje në hipotezën se déjà vu duhej të kishte të bënte me kujtesën, dmth me një aktivizim të hipokampusit (zona e trurit përgjegjëse për menaxhimin e kujtesës), të dhënat e marra nga rezonanca treguan aktivizimin e zonave ballore, të cilat janë zona të trurit të përfshira në proceset vendim-marrëse, si dhe modulimi i gabimeve.

ANE KLERI

Profesorja e psikologjisë Cleary përdori një lojë video simuluese të jetës reale të njohur si The Sims për të riprodhuar ndjenjën e déjà vu. Studiuesja i shtyu vullnetarët/lojtarët e saj për të hyrë në një mjedis virtual me syze për shikim 3D, duke u ofruar atyre një sërë ambientesh dhe dhomash të ndërtuara secila në një mënyrë të ndryshme, si dhoma e pritjes së mjekut, një shteg bowling, një dyqan. Në fazën e dytë të eksperimentit, subjektet u futën në një seri të re hapësirash: disa ishin krejtësisht të reja, por të tjerat, megjithëse “semantikisht” të ndryshme, ishin projektuar me paraqitje të ngjashme me ato të mjediseve të fazës së parë.

Për shembull, rrugica e bowlingut e parë në fazën e parë i ngjante stacionit të metrosë në fazën e dytë. Për secilin nga mjediset e fazës së dytë, pjesëmarrësve iu drejtuan një sërë pyetjesh, të tilla si nëse ata kishin qenë ndonjëherë në atë skenë më parë ose nëse po përjetonin ndjenja dejà vu. Në ngjashmërinë hapësinore të mjediseve, personat që kishin harruar se kishin qenë më parë në një vend të ngjashëm shfaqën ndjesinë e déjà vu-së. Si përfundim, ajo që Cleary ishte në gjendje të tregonte pas hulumtimit të saj e quan “ndjesia” e provuar. Në thelb është ndjesia e të qenit në një vend të ngjashëm pa vetëdijen se ke qenë me të vërtetë atje, gjë që gjeneron déjà vu. “Ne mendojmë se kemi akses në ndjesi, por jo shumë,” raporton Anne Cleary.

CNR NE CATANZARO:

Në vitin 2015, studiues nga Instituti i Bioimazherisë dhe Fiziologjisë Molekulare të Cnr të Catanzaro, në bashkëpunim me Institutin e Neurologjisë të Universitetit Magna Graecia, të udhëhequr nga Angelo Labate, analizuan trurin e njerëzve me një formë të veçantë epilepsie, që ka déjà vu si manifestim kryesor i tij dhe të njerëzve të shëndetshëm. “Ne kemi kërkuar – shpjegon ai – një bazë të përbashkët anatomike-fiziologjike në gjenezën e déjà vu-së midis subjekteve të shëndetshme dhe pacientëve, e cila mund të shpjegojë bazën e një dukurie psikike, e cila, në disa rrethana, bëhet patologjike.

63 persona me epilepsi të përkohshme (gjysma e të cilëve pa manifestime të déjà vu-së) dhe 39 persona të shëndetshëm (22 prej të cilëve me përvojë të mëparshme të déjà vu-së) u ekzaminuan, përmes një depistimi për të favorizuar fillimin e fenomenit në laborator (Test IDEA – Inventari për Vlerësimin e Eksperiencës Déjà vu), një elektroencefalogram dhe një teknikë e avancuar neuorimazherie. Të dhënat që dolën tregojnë se te personat epileptike zonat që aktivizohen në tru janë ato temporale dhe ato të hipokampusit (të implikuara, le të kujtojmë, në kujtesën afatgjatë).

Prandaj, për pacientët me epilepsi do të ishte një gabim i vërtetë i sistemit të “kujtesës”, një kujtesë e rreme. Në subjekte të shëndetshme, në vend të kësaj aktivizohet një zonë tjetër e trurit, korteksi izolues, duke vënë në dukje anomalitë morfologjike në pjesën e përparme izoluese. Ky rajon i trurit tonë rregullon proceset emocionale, si një lloj lidhjeje midis informacionit që vjen nga trupi dhe ndjesive të ndërgjegjshme që burojnë nga përvoja e déjà vu-së, si një lloj “mashtrimi emocional”. Prandaj, do të ishin emocionet, të lidhura me përvojat e jetuara tashmë në të kaluarën, ato që përcaktojnë reagimin e çuditsshëm të gjësë së parë tashmë.

Rruga për të kuptuar këtë “flash kujtese” të fjetur në kush e di se çfarë vendi në trurin tonë, ose ndjesinë magjike të së kaluarës, atë ndjenjë familjariteti që na përshkon befas, duke na dhënë iluzionin e vërtetë të asaj që tashmë është parë, është ende gjatë. Por magjia për të “rijetuar” në të tashmen, diçka nga e kaluara, mbetet një shenjë e pashlyeshme për ata që e kanë jetuar. / Bota.al

Opinione

Ditar: Çfarë ngjarjesh shënuan datën 11 maj 1993-1998?

Published

10 hours ago

May 11, 2026

UBTNews

Derisa lajmet në vitet e mëhershme kryesisht kanë të bëjnë me aktivitete politike e raste të shumta të dhunës serbe ndaj shqiptarëve, lajmet e 11 majit 1998 pasqyrojnë luftën që po zhvillohej në shumë anë të Kosovës

(Foto: Ilustrim)

Në vitin 1993, lajmi kryesor i datës 11 maj ishte ai që kishte të bënte me lëvizjet e ushtrisë serbe në Kosovë.

Kjo është përmbajtja e tij:

Lëvizjet e ushtrisë serbe dhe përqëndrimi i tyre në pjesë të ndryshme strategjike në Kosovë, po intensifikohen gjithnjë e më shumë.

Sot në Gjilan, rreth orës 9.00, nga kazerma e ushtrisë serbe, në drejtim të fshatit Koretishtë, shkoi një formacion me mëse 70 ushtarë. Ushtarët ishin të pajisur me armatim të rëndë dhe të lehtë, si topa e minahedhës. Po ashtu, rreth orës 10.00, nga stacioni i autobusëve të këtij qyteti, në drejtim të Ferizajt, u nis kolona prej 11 kamionësh ushtarakë të tipit TAM. Në kamionë kishte ushtarë, që shoqëroheshin me armatim të rëndë dhe të lehtë.

Lëvizje të ushtrisë serbe ditët e fundit janë vërejtur edhe në kufirin midis Kosovës dhe Maqedonisë, në fshatrat Stanqiq, Pidiq dhe Shurdhan.

Sot, rreth orës 7.00, përsëri në aeroportin bujqësor të Dushanovës, ateruan dy helikopterë ushtarakë serbë. Gjithashtu në Dushanovë, dje në kthesën e rrugës që çon në drejtim të aeroportit, është vendosur një patrullë ushtarake serbe.

Ushtria serbe demonstronte praninë edhe në rrugët e Prishtinës:

Në kuadër të lëvizjeve të shtuara dhe të demonstrimit të forcës të ushtrisë serbe në Kosovë, dje nëpër udhëkryqet e Prishtinës ushtarët serbë, të armatosur me armë të lehta dhe të veshur me pancirë, përcillnin gjendjen. Është hera e parë gjatë muajve të fundit, në një mënyrë të tillë publike ushtarët serbë dalin në rrugë për të demonstruar forcën dhe pranin e tyre.

Ndërkohë, nëpër shumë pjesë të Kosovës, njësitë ushtarake serbe kanë zënë pozicionet strategjike, të shumtën duke i kthyer tytat e artilerisë dhe të armëve të rënda kah qytetet më të afërta. Një koncentrim i forcave serbe është vërejtur edhe në afërsi të Vushtrrisë.

Dje, një kolonë e ushtrisë shkoi deri në fshatin Shtupeq të Rugovës. Rugova është një grykë strategjike në afërsi të Pejës e banuar vetëm me shqiptarë.

Lajmet e tjera kryesore janë: Policia bllokoi një pjesë të tregut në Prishtinë; Në vend të djalit u mor peng nëna e tij; Policia serbe e Qollopekut vazhdon bastisjen e familjeve shqiptare; Në Nashec të Prizrenit u bastis një familje; Milosava Shoshkiq theu banesën e Ramiz Miftarit në Pejë; Përfaqësuesit e misionit të KSBE-së biseduan me autoritetet serbe në Odën Ekonomike të Kosovës; “Zëri i Amerikës”: U nënshkrua marrëveshja për korridorin Lindje-Perëndim nëpër Shqipëri.

Më 11 maj 1994, ka disa lajme protokollare. Një vizitë e presidentit të Shqipërisë Sali Berisha në Rumani, një vizitë e vëzhguesve të Bashkësisë Evropiane në Ulqin.

Lajme të tjera: Japonia i akordoi Shqipërisë një hua 20 milionë dollarë; Në paraburgim për zhvillimin e hetimeve; Katër vetave – 39 muaj burg; Policia financiare ua ndali hovin koncerteve në Suharekë; U promovua romani i ri i Emin Kabashit; Ushtria serbe provokon banorët e fshatit Galicë të Vushtrrisë; Aktivistët e LASH-it dhe Këshillit për Financim të Gjakovës u dërguan në Gjykatë serbe të Qarkut në Pejë; Edhe funksionari i instaluar serb në Kosovë kërkon ndalimin e punës së LDK-së së Rugovës;Në Pejë policia nxori edhe një familje shqiptare nga banesa; “Borba”: Serbët shpresojnë në gjendjen e status kuosë në Kosovë.

Rubrika “Represioni në Kosovë” ka këtë përmbajtje:

Ferizaj: – Sot, rreth orës 3,30 të mëngjesit, nën pretekst të kërkimit të armëve, policia arrestoi Milazim dhe Selman Zekën në rr.”Jusuf Gërvalla” në Ferizaj.

Në stacionin e policisë në Ferizaj, Milazim Zeka u torturua brutalisht dhe bëhet me dije se kundër tij u përdor edhe kaska elektrike. Selman Zeka u lirua me kusht që të lajmërohet nesër në orën 11 në stacionin e policisë në Ferizaj.

Sot në stacionin e policisë në Ferizaj, inspektorët serbë morën në pyetje Skënder Ferizin, anëtar i Kryesisë së Forumit Rinor të LDK-së Dega në Ferizaj.

Thirrjen për t’u paraqitur sot në stacionin e policisë në Ferizaj e mori edhe Haki Braha, koordinator i Sindikatës së Pavarur të Ferizajt.

Istog: – Pardje, inspektorët serbë morën në pyetje Sylë Maksutajn, kryetar i Aktivit të LDK-së në Sudenicë dhe anëtar i Kryesisë së Nëndegës së LDK-së në Vrellë të Istogut. Inspektorët serbë nga Sylë Maksutaj u interesuan të dinë rreth aktivitetit politik dhe për Këshillin për Financim të Istogut.

Deçan: – Pardje në orët e pasditës, policia nën pretekst të kërkimit të armëve, bastisi shtëpinë e Lush Demukajt në Deçan. Policia gjatë bastisjes shkaktoi dëme të mëdha materiale duke thyer e demoluar shumë orendi. Pas bastisjes, policia mori me vete Lushin dhe vëllain e tij Brahim Demukajn në stacionin e policisë në Deçan. Të lartëpërmendurit u mbajtën rreth dy orë në stacionin e policisë dhe u keqtrajtuan fizikisht. Vëllezërit Demukaj u liruan me kusht që Lushi të paraqitet sërish në stacionin e policisë në Deçan.

Pardje, policia bastisi shtëpinë e Haxhi Malokut në Irzniq. Meqë Haxhi Maloku nuk gjendej në shtëpi, policia bastisi shtëpinë e axhës së tij, emrin e të cilit nuk arritëm ta mësojmë.

Mitrovicë: – Pardje, policia arrestoi në shtëpinë e tij, Bekim Becajn nga Mitrovica, nxënës i shkollës së mesme. Bekim Becajn policia e pat arrestuar edhe më 5 maj, nën prtekst se disponon me një revole. Bekim Bekaj pardje në stacionin e policisë dorëzoi një pistoletë ajrore. Policia e rrahu brutalisht këtë ri, si dhe kundër tij përdori elektroshokun, të cilin ia vunë në organet gjenitale.

Bëhet me dije se Bekim Becaj gjendet në gjendje të rëndë shëndetësore.

Dje në stacionin e policisë në Stantërg, nën pretekst të dorëzimit të armëve u keqtrajtuan fizikisht vëllezërit Ajet dhe Kadri Tahiri nga Sheshi i Vjetër.

Vëllezërit Tahiri u liruan me kusht që të paraqiten sërish dje në stacionin e policisë në orën 10.

Dje, policia bastisi shtëpinë e Nuhi Morinës në të cilën banon Bahri Bunjaku në rr.”Riza Voca” në Mitrovicë. Policët thyen derën dhe morën një pushkë gjuetie me leje.

Klinë: – Më 7 maj, policia nën pretekst të kërkimit të armëve bastisi shtëpitë e Daut dhe Ismet Racit. Pas bastisjes, policia ua la thirrjet Daut dhe Shemsi Racit që të lajmërohen në polici më 8, 9 dhe 10 maj.

Podujevë: – Më 6 maj në Turuqicë, policia bastisi shtëpitë e Pajazit, Naim e Sabit Ajetit dhe atë të Ali Rrustemit. Në tri nga familjet e bastisura, policia gjeti nga një pushkë të vjetër, ndërsa personave të lartëpërmendur policia ua la thirrjet që të paraqiten në stacionin e policisë.

Po këtë ditë, policia bastisi shtëpitë e Rexhep dhe Jahir Rexhepit në fshatin Brainë. Njoftohet se personat e lartëpërmendur u keqtrajtuan rëndë.

Më 7 maj, policia bastisi edhe shtëpitë e Sylejman e Ismail Fetahut dhe ato të Beqir Azemit dhe të Murat Munishit. Njoftohet se Murat Munishi (70) u rrah rëndë në prani të anëtarëve të familjes.

Po këtë ditë në fshatin Konushevc, policia bastisi shtëpinë e Ismail Berishës. Njoftohet se pas bastisjes, policia mori me vete djalin e Ismailit, Zeqir Berishën, i cili u keqtrajtua fizikisht në stacionin e policisë në Lluzhan.

Pardje në Pollatë, policia bastisi shtëpitë e Niman L.Latifit dhe atë të Niman F.Latifit. Që të dyve iu lanë thirrjet që të paraqiten në polici.

Pejë: – Dje, rreth orës 15, policia serbe, me pretekst të kërkimit të armëve, kërkoi Adem Shalën, Halil Berishën dhe Ahmet Tafilajn nga Dobërdoli i Pejës. Këtyre iu lanë thirrjet të paraqiten në stacionin e policisë në Pejë.

Më 11 maj 1995, ndër të tjera, ishin këto lajme: Kryetari Rugova priti diplomatë norvegjezë e suedezë; Kryetari Rugova priti disa studiues grekë; “Zëri” kremton 50-vjetorin e botimit; Parlamenti Evropian shqyrton peticionin e shqiptarëve; Policia ndërhyri në objektet shkollore; Dhuna e përditshme në Kosovë; Doganierët serbë në Preshevë i morën revista e libra dr. Fehmi Aganit; PLK reagon kundër marrjes në polici të Gjergj Dedajt; Muhamet Halili bisedoi me Shtulin; Pse autoritetet maqedonase e mbyllën radiotelevizionin e pavarur “Era” në Shkup?; Eshtrat e shkrimtarit Bilal Xhaferrit varrosen në Shqipëri; Hapet festivali i dhjetë i filmit shqiptar.

11 maji 1998 ishte vit i luftës. Dhe lajmet ishin më të shumta e më të rënda.

Ja disa nga titujt e lajmeve të kësaj dite:

Të shtëna sporadike gjatë natës në Baballoq e Hulaj të Deçanit; Të shtëna me armë mbi fshatin Sllatinë të Prishtinës; Në fshatrat e Lipjanit janë vendosur shumë të ikur nga Llapushniku e Arllati; M. Ollbrajt: Kërkesat e Grupit të Kontaktit patjetër të zbatohen; Vetëm NATO mund të sigurojë paqen dhe stabilitetin; Në një tubim në Kragujevc u tha se në Kosovë në javë ka 700 shkelje të të drejtave të njeriut; Rahovec: Policia serbe keqtrajtoi rëndë një qytetar shqiptar; Nga vizita e diplomatëve amerikanë Hollbruk e Gellbard në Tiranë; Gazetat britanike për aktivitetin e diplomacisë amerikane në vijën Beograd-Prishtinë-Tiranë; Në manifestimin protestues në Prishtinë morën pjesë mijëra qytetarë shqiptarë; Gjatë tërë natës pati të shtëna armësh edhe në Cërmjan; Policia ndërhyri në zyrat e LDK-së, KMDLNJ-së dhe KKF-së në Gllogoc; Forcat serbe dëmtuan disa shtëpi në Llapushnik; Policia ndërhyri në disa familje në rrugën “R. Gajdiku” në Prishtinë; Të shtëna me armë në kazermën ushtarake në Mitrovicë; Polica arrestoi një aktivist të KMDLNJ-së në Podujevë; Mitrovicë: Shtatë shqiptarëve të arrestuar iu vazhdua paraburgimi edhe për 48 orë; Fushë Kosovë: Policia pyet për UÇK-në dhe inçizon shtëpitë e shqiptarëve; Policia ndaloi azilkërkuesin e kthyer; U hodhën bomba në dy lokale të shqiptarëve në Pejë; Policia serbe ka arrestuar tre shqiptarë të një fshati afër Klinës; Policia shkeli me pizgauer disa protestues në Shtimje; Shumë nxënës u keqtrajtuan në postbllokun e Nadakocit; Mitrovicë: Policia arrestoi katër veta; Viti: Policia serbe keqtrajtoi një qytetar dhe bastisi dy familje shqiptare; Në Pejë policët serbë keqtrajtuan një qytetar shqiptar; Në udhëkryqin e Duhlës policia serbe ndali autobusin dhe keqtrajtoi dy të rinj shqiptarë; Në shëtitjet protestuese në Vushtrri e Kaçanik morën pjesë mijëra qytetarë shqiptarë; Policia keqtrajtoi kryetarin e Degës së SHBP-së në Kaçanik; Në Biraq të Suharekës policia serbe keqtrajtoi katër shqiptarë; Gjykata serbe e Pejës i ka filluar hetimet kundër 13 shqiptarëve; Në rrugën Mitrovicë-Pejë janë plagosur katër serbë; Afër Komoranit u plagosën dy serbë; Dy civilë serbë rrahën e kërcënuan disa shqiptarë në Pejë; Dhunë e shfrenuar në Pejë; Baballoçi po sulmohet me artileri; Forcat serbe granatuan fshatin Cerovik të Klinës; Edhe në Gjilan po ngriten postblloqe të policisë serbe; Rruga Prishtinë – Pejë e mbyllur, policia shtin me armë në mbrëmje në Komoran.

Vendi

MINT publikon çmimet e reja të derivateve për fundjavë dhe të hënën

Published

1 day ago

May 10, 2026

UBTNews

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINT) ka bërë të ditura çmimet maksimale të lejuara për derivatet e naftës, të cilat do të vlejnë për datat 10 dhe 11 maj 2026.

Sipas njoftimit të ministrisë, çmimi maksimal i naftës është caktuar në 1.61 euro për litër, ndërsa benzina nuk mund të shitet më shtrenjtë se 1.50 euro për litër.

Ndërkaq, çmimi maksimal i gazit është përcaktuar në 0.79 euro për litër.

Rritja e shqetësimeve për tregun e naftës po lidhet edhe me tensionet e fundit në Ngushticën e Hormuzit, një nga korridoret më të rëndësishme të transportit të naftës në botë.

Irani ka paralajmëruar vështirësi për anijet e vendeve që mbështesin sanksionet ndaj Teheranit, duke shtuar frikën për ndikim në furnizimin global me derivate. Këto zhvillime kanë nxitur lëvizje dhe pasiguri në tregjet ndërkombëtare të energjisë.

Vendi

Kosova në Ditën e Evropës: Aspirata evropiane mes pengesave politike

Published

2 days ago

May 9, 2026

UBTNews

Kosova po e shënon 9 Majin – Ditën e Evropës – mes simbolikës së orientimit të saj pro-evropian dhe sfidave që vazhdojnë ta përcjellin në rrugën drejt Bashkimit Evropian. Ndonëse konsiderohet një nga shoqëritë më pro-evropiane në Ballkanin Perëndimor, vendi ende nuk ka marrë statusin e kandidatit, edhe pse aplikimi për anëtarësim u dorëzua në fund të vitit 2022.

Për më shumë se dy vite, procesi integrues i Kosovës u rëndua nga masat ndëshkuese të Bashkimit Evropian, të vendosura pas tensioneve në veri gjatë vitit 2023. Këto masa sollën pasoja edhe në aspektin financiar, duke bllokuar mbi 600 milionë euro projekte dhe mbështetje për Kosovën, deri në fillim të vitit 2026, kur Brukseli vendosi t’i largojë ato.

Situata nxiti reagime dhe kritika për qasjen e BE-së ndaj Kosovës, sidomos në raport me zhvillimet në rajon. Ndërkohë që Kosova u përball me masa kufizuese, Serbia nuk u sanksionua në mënyrë të ngjashme as pas sulmit të armatosur në Banjskë, ngjarje që tensionoi më tej raportet mes dy vendeve.

Profesori i marrëdhënieve ndërkombëtare dhe shkencave politike, Dritëro Arifi, vlerëson se Kosova ka treguar vazhdimisht orientim të qartë drejt Bashkimit Evropian, sidomos përmes përafrimit të legjislacionit me standardet evropiane.

“Kosova është jashtëzakonisht shumë e përkushtuar drejt integrimit evropian. Të gjitha ligjet që janë miratuar që nga pavarësia janë në përputhje me ligjet e BE-së dhe në këtë aspekt Kosova është shumë e përgatitur”, thotë Arifi.

Sipas tij, megjithëse Kosova ka bërë progres në aspektin institucional dhe ligjor, pengesat politike vazhdojnë të mbeten vendimtare në procesin e integrimit.

“Procesi i integrimit nuk është vetëm teknik, por edhe politik. Problemi politik ka ndikuar që Kosova të stagnojë në këtë proces, edhe pse është ndër vendet më pro-evropiane jo vetëm në Ballkan, por edhe në shumë vende të Bashkimit Evropian”, deklaron ai.

Arifi thekson se një ndër vështirësitë kryesore mbetet fakti që pesë shtete të Bashkimit Evropian ende nuk e njohin pavarësinë e Kosovës, gjë që, sipas tij, krijon pengesa të vazhdueshme në avancimin e vendit drejt strukturave evropiane.

“Kosova ende nuk e ka statusin e vendit kandidat dhe kjo realisht e dëmton rrugën drejt integrimit. Në një mënyrë të vetëdijshme apo jo, vetë BE-ja po e dëmton procesin e integrimit të Kosovës, por edhe të gjithë Ballkanit Perëndimor”, shprehet Arifi.

Ai kritikon edhe vendimin për masat ndëshkuese, duke i cilësuar ato si të padrejta dhe me ndikim negativ për zhvillimin e vendit.

“Masat ndëshkuese të BE-së kanë qenë jashtëzakonisht të dëmshme dhe jokorrekte dhe kanë ndikuar shumë në potencialin tonë si shtet”, thotë ai.

Profesori vlerëson se Kosova duhet të vazhdojë reformat dhe ndërtimin e standardeve evropiane, pavarësisht ritmit të integrimit formal në BE.

Ai shton se forcimi i institucioneve dhe funksionimi sipas standardeve evropiane duhet të mbetet prioritet i Kosovës, pavarësisht sfidave politike që e shoqërojnë procesin.

“BE-ja duhet ta bëjë një hap dhe ta pranojë Kosovën si vend kandidat. Kjo do ta ndryshonte edhe politikën e Serbisë, sepse do të kuptohej qartë se Bashkimi Evropian nuk ka më dykuptimësi për shtetësinë e Kosovës”, deklaron Arifi.

Pas heqjes së masave ndëshkuese, pritjet tashmë janë që institucionet e Kosovës të fokusohen në objektivat e ardhshme evropiane, përfshirë anëtarësimin në Këshillin e Evropës dhe avancimin drejt statusit të vendit kandidat.

Në Ditën e Evropës, Kosova vazhdon ta shohë integrimin evropian si synim strategjik, duke kërkuar njëkohësisht mbështetje dhe trajtim më të barabartë nga Bashkimi Evropian.

Lajmet

MINT gjobit KEDS-in edhe me 35 mijë euro pas parregullsive me njehsorët elektrikë

Published

3 days ago

May 8, 2026

UBTNews

Komisioni verifikues në kuadër të Agjencisë së Metrologjisë së Kosovës (AMK) po vazhdon me verifikimin e njehsorëve elektrikë pas ankesave të shumta të qytetarëve, proces ky që ka rezultuar me masa ndëshkimore.

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINTI) ka njoftuar se pas kontrolleve laboratorike të 16 njehsorëve, janë gjetur shkelje të rënda, për çka Inspektorati Qendror i Mbikëqyrjes së Tregut ka shqiptuar gjobë ndaj KEDS-it në vlerë prej 35 mijë eurosh.

Nga analizat e detajuara laboratorike, në gjashtë raste është vërtetuar se njehsorët elektrikë kishin afat të skaduar të verifikimit, ndërsa në gjashtë raste të tjera janë evidentuar devijime në orë dhe datë. Po ashtu, inspektorët kanë konstatuar një rast të heqjes së miratimit të tipit të njehsorit, ndërkohë që tre pajisje të tjera janë ende në proces të ekzaminimit të mëtutjeshëm.

MINTI dhe Agjencia e Metrologjisë kanë bërë të ditur se ky aksion nuk do të ndalet me aq. Verifikimet do të vazhdojnë intensivisht edhe në ditët në vijim për të garantuar që çdo pajisje matëse funksionon sipas standardeve ligjore, me qëllim mbrojtjen e konsumatorëve nga faturimet e pasakta dhe sigurimin e transparencës në tregun e energjisë.