Filmat janë çështje shijesh. Disa të bëjnë për vete dhe – nuk pyet për nivelin. Por, janë të tjerë që i mbijetojnë kohës, rangimeve, anketave – dhe të tillët sigurisht që hyjnë në listën e filmave më të mirë.

Një renditje e kohëve të fundit, ka nxjerrë 30 filmat më të ranguar të të gjitha kohëve:

1. The Shawshank Redemption – 9.20
2. The Dark Kngiht – 9.17
3. Intersteller – 9.02
4. The Godfather – 8.98
5. Goodfellas – 8.89
6. Good Fill Hunting – 8.82
7. The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring – 8.82
8. Star Wars: The Empire Strikes Back – 8.77
9. Gladiator – 8.74
10. Avengers: Infinity War – 8.69
11. Inception – 8.60
12. Puls Fiction – 8.60
13. Saving Private Ryan – 8.64
14. Whiplash – 8.59
15. Django Unchaired – 8.59
16. Avengers Endgame – 8.56
17. Fight Club – 8.46
18. Spiker-Man: Into the Spider-Verse – 8.46
19. The Wolf of Wall Street – 8.44
20. Back to the Future: 8.42
21. Forrest Gump: 8.41
22. The Matrix- 8.33
23. Star Wars: Episode IV – A new Hope – 8.31
24. The Hangover – 8.19
25. The Dark Knight Rises – 8.16
26. Oppenheimer – 8.14
27. Step Brothers – 8.14
28. Titanica – 7.70
29. Doker – 7.65
30. Avatar – 7.64

Viti 2025 po përmbyllet. Le të kthehemi e të shohim cilat ishin disa prej ngjarjeve kryesore që e karakterizuan atë, duke sjellë në këtë tekst ngjarjet e periudhës janar-mars:

• 1 janar. Një veteran 42-vjeçar i ushtrisë amerikane kalon nëpër festimet e Vitit të Ri në Rrugën Bourbon në New Orleans në një kamionçinë të marrë me qira; 14 persona vdesin dhe dhjetëra të tjerë plagosen, shoferi vritet në shkëmbim zjarri me policinë.
• 1 janar. Bullgaria dhe Rumania i bashkohen Zonës Shengen, duke hequr kontrollet kufitare tokësore.
• 1 janar. Zjarri shkatërron pjesën më të madhe të tregut Kantamanto të Ganës në Accra – një nga tregjet më të mëdha të rrobave të dorës së dytë në botë.
• 1 janar. Lihtenshtajni bëhet vendi i 37-të që legalizon martesën e personave të të njëjtës gjini.
• 1 janar. Ukraina ndalon rrjedhën e gazit rus, duke i dhënë fund marrëveshjes së saj të tranzitit me Gazprom, duke ndërprerë furnizimin me gaz për Transnistrinë, një rajon separatist i Moldavisë lindore.
• 6 janar. Stuhia e madhe dimërore e shkaktuar nga një vorbull polare lëviz në lindje përmes SHBA-së nga fushat qendrore deri në Atlantikun e mesëm.
• 6 janar. SHBA-ja regjistron personin e parë që vdes nga gripi i shpendëve, në Luizianën jugperëndimore.
• 7 janar Një tërmet me magnitudë 7.1 ballë godet Tibetin, pranë qytetit të shenjtë të Shigatse, duke shkaktuar gjithashtu dëme në Nepal, Kinë dhe Indi, duke vrarë rreth 126 persona.
• 7 janar. Erërat ekstreme të Santa Ana shkaktojnë zjarre në të gjithë Los Angeles, duke përfshirë zjarret në Palisades, Eaton dhe Hurst, duke bërë që dhjetëra mijëra njerëz të evakuohen, duke djegur mbi 16,000 struktura dhe duke vrarë 29 persona.
• 9 janar. Çmimi prej 1 milion dollarësh ofrohet për këdo që mund të deshifrojë shkrimin e qytetërimit të lashtë të Indusit, nga M.K. Stalin, kryeministër i shtetit indian të Tamil Nadu.
• 9 janar. Libani zgjedh një president – Gjenerali Joseph Aoun, kreu i ushtrisë, në përpjekjen e tyre të 12-të për votim që nga përfundimi i mandatit të Michel Aoun në tetor 2022.
• 10 janar. Shkencëtarët e klimës raportojnë se viti 2024 është viti më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë në Tokë dhe viti i parë që kalon limitin simbolik të temperaturës prej 1.5 °C të rënë dakord në Marrëveshjen e Klimës së Parisit në 2015.
• 10 janar. NASA konfirmon vitin 2024 si viti më i ngrohtë i regjistruar ndonjëherë në botë, duke tejkaluar rekordin e mëparshëm të vendosur në 2023.
• 13 Janar. Kina shpall një suficit tregtar rekord prej 990 miliardë dollarësh, me vendin që tani prodhon një të tretën e mallrave të prodhuara në botë.
• 13 janar. Festivali më i madh fetar në botë, Mahakumbh Mela për 400 milionë njerëz fillon pranë Ganges në Prayagraj, Indi. I mbajtur çdo 12 vjet, në vitin 2025 është Kumbh Mela e madhe, e cila mbahet çdo 144 vjet.
• 14 janar. Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së publikon raportin përfundimtar të këshilltarit special Jack Smith mbi përpjekjet e ish-presidentit dhe të ardhshëm Donald Trump për të përmbysur zgjedhjet e vitit 2020; Trump përgjigjet në rrjetet sociale duke e quajtur Smith “të çmendur” dhe “një tru të çalë”
• 15 janar. Të paktën 100 persona mendohet se kanë vdekur nga uria në një goditje kundër minierave të paligjshme në minierën Stilfontein në Afrikën e Jugut, me 166 të shpëtuar.
• 15 janar. Daniel Chapo, kreu i ri i partisë Frelimo, betohet si president i Mozambikut, duke e zgjatur sundimin e partisë në 49 vjet pas muajsh protestash.
• 15 janar. Lufta në Gaza: Shpallet marrëveshja e armëpushimit Izrael-Hamas, duke përfshirë një shkëmbim pengjesh dhe duke lejuar ndihmën ndërkombëtare në Gaza për t’i dhënë fund konfliktit 15-mujor (hyn në fuqi më 19 janar).
• 15 janar. Ispace dhe Firefly Aerospace nisin misionet e tyre në Hënë, në bordin e një rakete SpaceX Falcon 9 nga Kepi Canaveral, përfshirë një projekt arti të një modeli të vogël të kuq të një shtëpie suedeze.
• 16 janar. Aktori dhe regjisori Justin Baldoni kundërpadit aktoren Blake Lively për 400 milionë dollarë për shpifje dhe zhvatje, për filmin e tyre “It Ends With Us”, pasi Lively më parë e paditi atë për ngacmim dhe një fushatë shpifjesh.
• 17 janar. Provat e para për një automjet transporti njerëzor të zbuluara, me shenja tërheqjeje të bëra nga travois – copa të gjata druri të ngarkuara me mallra dhe të zvarritura, 22,000 vjeçare në White Sands, New Mexico.
• 19 janar. Lufta në Gaza: Armëpushimi Izrael-Hamas hyn në fuqi në Gaza ndërsa lirohen pengjet e para izraelite, me numrin e të vdekurve palestinezë të paktën 46,800 (zgjat deri në një sulm të papritur izraelit më 18 mars).
• 19 janar Aplikacioni TikTok ndalon së funksionuari në SHBA pak para se të hyjë në fuqi një ndalim federal i aplikacionit.
• 20 janar. Startup-i kinez DeepSeek lançon modelin IA RI, me aftësi të ngjashme me modelet e tjera të IA-së, por me një kosto shumë më të ulët, duke i bërë ekspertët ta quajnë atë një “moment Sputnik”.
• 20 janar. Në ditën e parë të kthimit të tij në detyrë, Presidenti Donald Trump lëshon falje për mbi 1500 mbështetës të tij të akuzuar në lidhje me sulmin në Kapitolin e SHBA-së më 6 janar 2021, shpall një emergjencë kombëtare në kufirin jugor dhe tërheq SHBA-në nga Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe Marrëveshja e Parisit për Klimën [1] [2]
• 20 janar. Republikani Donald Trump inaugurohet si Presidenti i 47-të i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, dhe JD Vance si Zëvendëspresidenti i 50-të; Trump është personi më i vjetër që merr detyrën dhe i bashkohet Grover Cleveland si vetëm i dyti i zgjedhur në mandate jo të njëpasnjëshme në Shtëpinë e Bardhë, eventi mbahet brenda për shkak të motit të keq.
• 20 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump lëshon një urdhër ekzekutiv që ndalon të gjitha programet e ndihmës së huaj për 90 ditë, me disa përjashtime për ndihmën humanitare.
• 20 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump lëshon një urdhër ekzekutiv që agjencitë federale të shkurtojnë iniciativat e diversitetit, barazisë dhe përfshirjes në të gjithë qeverinë federale.
• 21 janar. 79 persona vriten në një zjarr në qytetin turistik të skive Balu në Turqinë veriperëndimore, me 51 të plagosur.
• 21 janar. Stuhia historike e dëborës godet jugun e thellë të SHBA-së, me Luizianën dhe pjesë të Teksasit që lëshojnë paralajmërimet e tyre të para për stuhi dëbore: akumulime rekord dëbore në Luiziana dhe Florida.
• 23 janar. Ish-përfaqësuesi i SHBA-së John Ratcliffe konfirmohet nga Senati i SHBA-së si Drejtor i CIA-s.
• 23 janar. Purdue Pharma dhe familja Sackler që zotëron kompaninë bien dakord të paguajnë 7.4 miliardë dollarë për të zgjidhur padi të reja mbi dëmin e shkaktuar nga epidemia e opioideve.
• 23 janar. Stuhia Éowyn godet Irlandën dhe Mbretërinë e Bashkuar me erëra rekord prej 184 km/orë, duke lënë qindra mijëra pa energji elektrike në Irlandën e Veriut dhe një person të vdekur.
• 23 janar. Tailanda bëhet vendi i 38-të dhe i pari në Azinë Juglindore që legalizon martesën e personave të të njëjtit seks, me më shumë se 1,800 çifte të të njëjtit seks që martohen.
• 23 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump lëshon falje për 23 aktivistë kundër abortit të dënuar për bllokim të paligjshëm të aksesit në klinika.
• 24 janar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump shkarkon mbi një duzinë Inspektorësh të Përgjithshëm të pavarur, pa njoftimin e kërkuar 30-ditor paraprak duke përmendur arsyet e shkarkimit në Kongres
• 27 janar. James McHenry, Prokurori i Përgjithshëm në detyrë i SHBA-së, shkarkon më shumë se një duzinë prokurorësh që punuan për ndjekjen penale të Donald nga këshilltari special Jack Smith Trump.
• 27 janar. Rebelët e mbështetur nga Ruanda, të udhëhequr nga grupi Tutsi M23, pushtojnë Gomën, qytetin më të madh në Republikën Demokratike lindore të Kongos, duke zhvendosur 500,000 njerëz.
• 27 janar. Aksionet e Nvidia, furnizuesit kryesor të çipave të inteligjencës artificiale, humbasin 588.8 miliardë dollarë në vlerën e tregut – më shumë se një aksion ka humbur ndonjëherë në një ditë të vetme, pas publikimit të një modeli kinez të inteligjencës artificiale nga DeepSeek.
• 29 janar. Helikopteri i Ushtrisë Amerikane që praktikonte fluturimin me shikim natën, përplaset në ajër me një avion komercial, duke vrarë të gjithë 67 pasagjerët, përfshirë dhjetëra patinazhistë artistikë dhe anëtarë të ekuipazhit, mbi lumin Potomac ndërsa i afrohej Aeroportit Kombëtar Ronald Reagan pranë Uashington D.C.
• 30 janar. Ish-senatori amerikan Bob Menendez i New Jersey merr një dënim me 11 vjet burg për dënimin e tij për ryshfet gjatë detyrës.
• 30 janar. Franca mbyll bazën e saj të fundit ushtarake në Çad, dy muaj pasi ish-kolonia franceze i dha fund marrëveshjes së tyre të bashkëpunimit në mbrojtje.
• 30 janar. Procedurat globale të mbrojtjes planetare aktivizohen për herë të parë pas Asteroidi 100 metra 2024 YR4 zbulohet se ka një shans prej 1.3% për të goditur Tokën në vitin 2032.
• 31 janar. Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së shkarkon më shumë se një duzinë prokurorësh federalë që hetuan trazirat e 6 janarit dhe shumë agjentë të FBI-së që hetuan trazirat ose morën pjesë në kërkimin e dokumenteve të klasifikuara në shtëpinë e Donald Trump në Mar-a-Lago.
• 1 shkurt. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, shpall tarifa prej 25% për Kanadanë dhe Meksikën dhe tarifa prej 10% për Kinën. Kryeministri kanadez Justin Trudeau njofton tarifa hakmarrëse prej 25% për mallra amerikane me vlerë 106.6 miliardë dollarë.
• 3 shkurt. Opera “Morgiane” e Edmond Dédé u shfaq premierë botërore, 138 vjet pas kompozimit të saj, nga OperaCréole dhe Opera Lafayette në Teatrin Lincoln në Uashington, D.C. • 4 shkurt. Të shtënat më vdekjeprurëse masive në historinë e Suedisë, ku një person i armatosur vret 10 studentë dhe plagos 15 të tjerë në një qendër mësimi për të rritur në Örebro, Suedi.
• 4 shkurt. Prova e parë klinike miratohet për të transferuar veshkat e derrave të modifikuara gjenetikisht te njerëzit nga Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave.
• 5 shkurt. Tajlanda ndërpret energjinë elektrike në disa zona që kufizohen me Myanmarin në një përpjekje për të kufizuar fabrikat e mëdha mashtruese të vendosura atje, të cilat strehojnë mijëra punonjës të mbajtur kundër vullnetit të tyre.
• 5 shkurt. Presidenti i SHBA-së Donald Trump nënshkruan një urdhër ekzekutiv që ndalon gratë transgjinore të garojnë në sportet femërore.
• 6 shkurt. Princi Rahim Al-Hussaini emërohet Aga Khan V, udhëheqës shpirtëror i miliona myslimanëve shiitë Ismaili në testamentin e babait të tij Aga Khan IV.
• 6 shkurt. Presidenti i SHBA-së Donald Trump përsërit se Gaza mund të zhvillohet në një “Riviera të Lindjes së Mesme” nga SHBA-të, me popullsinë e saj të zhvendosur diku tjetër.
• 7 shkurt. Ishulli grek i Santorinit vendoset në gjendje të jashtëzakonshme mes një sërë tërmetesh që filluan më 27 janar.
• 10 shkurt. Guatemala shpall tre ditë zie kombëtare pas një aksidenti me autobus që vrau 55 persona pasi u rrëzua në një përrua.
• 13 shkurt. Një balenë me gungë filmohet duke gëlltitur shkurt një burrë në një kajak në Patagoninë Kiliane, përpara se ta lirojë të padëmtuar.
• 13 shkurt. Robert F. Kennedy Jr. konfirmohet si sekretar i Shëndetësisë dhe Shërbimeve Njerëzore nga Senati i SHBA-së, pas shqetësimeve mbi pikëpamjet e tij kundër vaksinimit.
• 14 shkurt. Saksofonisti amerikan i xhazit Marshall Allen i Sun Ra Arketsra publikon “New Dawn”, albumin e tij debutues si artist solo, të regjistruar menjëherë pas ditëlindjes së tij të 100-të.
• 14 shkurt. Departamenti i Drejtësisë i SHBA-së lëviz zyrtarisht për të rrëzuar akuzat për korrupsion kundër kryetarit të bashkisë së qytetit të Nju Jorkut, Eric Adams, por jo derisa shtatë prokurorë me përvojë të departamentit të japin dorëheqjen në vend që t’i binden asaj që e konsiderojnë një direktivë të pakëshillueshme [1]
• 15 shkurt. Një shembje e një miniere ari në Mali vret rreth 42 persona në Bilali Koto.
• 15 shkurt. Stuhi e fortë dimërore në të gjithë Kentucky, Virxhinian Perëndimore dhe Tenesi sjell temperatura të ulëta dhe përmbytje të përhapura, duke rezultuar në vdekjen e 21 personave.
• 15 shkurt. Imami i Afrikës së Jugut Muhsin Hendricks, imami i parë i hapur homoseksual në botë, qëllohet dhe vritet në Bethelsdorp, Afrika e Jugut
• 16 shkurt. Gara e 67-të Daytona 500: William Byron bëhet fituesi i parë radhazi që nga Denny Hamlin në sezonin 2019-20, pasi i shpëtoi kaosit që rrëzoi shumicën e pretendentëve në 2 aksidente në fund të garës.
• 17 shkurt. Një aeroplan rrëzohet dhe përmbyset në aeroportin e Torontos, duke plagosur 21 persona, aksidenti i katërt i madh aviacioni në Amerikën e Veriut brenda një muaji.
• 18 shkurt. Varri mbretëror i Faraonit egjiptian Thutmose II (mbretëroi nga rreth vitit 1493 deri në vitin 1479 para Krishtit) zbulohet në perëndim të Luginës së Mbretërve – varri i parë i një faraoni të gjetur që nga Tutankhamun në vitin 1922.
• 18 shkurt. Shtetet e Bashkuara dhe Rusia zhvillojnë bisedime në Riad, Arabi Saudite, mbi luftën në Ukrainë pa një përfaqësues nga Ukraina.
• 19 shkurt. Anija amerikane e oqeanit SS United States, që mban rekordin për kalimin më të shpejtë të Atlantikut, niset nga Filadelfia, Pensilvani, nën tërheqje në udhëtimin e saj të fundit përpara se të fundoset për t’u bërë shkëmbi artificial më i madh në botë.
• 20 shkurt. Mikroartisti anglez David A Lindon vendos një rekord botëror për skulpturën më të vogël të punuar me dorë (0.02517 mm me 0.02184 mm), e bërë nga një tullë e kuqe.
• 20 shkurt. Ish-trajneri i ekipit spanjoll të futbollit, Luis Rubiales, shpallet fajtor për sulm seksual ndaj lojtares Jenni Hermoso, duke e puthur atë pas finales së Kupës së Botës për Femra në vitin 2023; u gjobit me gati 13,000 dollarë amerikanë.
• 20 shkurt. Mbështetësi i Trump dhe zyrtari i antiterrorizmit Kash Patel konfirmohet me një diferencë të ngushtë si Drejtor i FBI-së nga Senati i SHBA-së.
• 21 shkurt. Presidenti i SHBA-së Donald Trump shkarkon Shefin e Shtabit të Forcave Ajrore të SHBA-së, Gjeneralin Charles Q. Brown, nga posti i Kryetarit të Shtabit të Përbashkët, si pjesë e një riorganizimi në Pentagon.
• 25 shkurt. Gruaja nga Misuri, Lisa Jeanine Findley, pranon fajësinë për një mashtrim të paturpshëm për të vjedhur pronën Graceland nga familja e Elvis Presley-t.
• 26 shkurt. Vdekja e parë nga fruthi në SHBA ndodh në Teksas në një dekadë, dhe fëmija i parë që vdes në 22 vjet, mes një shpërthimi që prek 124 persona.
• 2 mars. Ndërprerja pothuajse totale e energjisë elektrike në Kili, për shkak të një defekti në linjën e transmetimit, lë 8 milionë familje pa energji elektrike.
• 2 mars. Anija kozmike Blue Ghost e firmës amerikane Firefly bëhet vetëm mjeti i dytë komercial që ulet në Hënë.
• 4 mars. Arkitekti kinez Liu Jiakun shpallet fitues i Çmimit Pritzker për vitin 2025.
• 4 mars. Presidenti Donald Trump flet para Kongresit Amerikan në fjalimin më të gjatë të mbajtur ndonjëherë nga një president, 99 minuta, duke përfshirë një premtim se SHBA-të do ta marrin Groenlandën “ne do ta marrim – në një mënyrë ose në një tjetër”.
• 4 mars. Hyjnë në fuqi tarifat amerikane prej 25% ndaj Meksikës dhe Kanadasë, së bashku me rritjen e tarifave për mallrat kineze në 20%; Kanadaja dhe Kina hakmerren menjëherë.
• 4 mars. Ajsbergu më i madh në botë A23a, që peshon gati një trilion ton metrikë (1.1 trilion ton), mbytet në brigjet e ishullit të Xhorxhias së Jugut në Atlantikun jugor.
• 5 mars. Çmimi kryesor i Informatikës, Çmimi Turing, u jepet studiuesve amerikanë Andrew Barto dhe Richard Sutton për punën e tyre në të mësuarit me përforcime, një gur themeli i teknologjisë së IA-së.
• 5 mars. Prodhimi i veglave prej kocke nga njerëzit e lashtë shtyhet një milion vjet prapa nga zbulimi i një sasie të vogël veglash prej kocke 1.5 milion vjeçare në Grykën Olduvai, Tanzani.
• 6 mars. Anija kozmike Athena, që mbante një stërvitje akulli të NASA-s, të ndërtuar nga Intuitive Machines, Texas, ulet në anën e saj në Hënë, duke i dhënë fund misionit.
• 8 mars. Më shumë se 1,000 njerëz, përfshirë të paktën 700 civilë, vriten në përleshjet midis forcave të sigurisë siriane dhe ish-besnikëve të Assadit në provincën Latakia; një nga numrat më të lartë të vdekjeve në Siri që nga viti 2011.
• 8 mars. Cikloni tropikal Alfred zbarkon në Australi në ishujt pranë brigjeve të Brisbane, Queensland, si një stuhi e kategorisë së parë, duke sjellë reshje të konsiderueshme shiu.
• 9 mars. Kallamari kolosal (Mesonychoteuthis hamiltoni), një specie e identifikuar në vitin 1925, filmohet për herë të parë nga shkencëtarët e Institutit të Oqeanit Schmidt; I gjatë 30 cm (11.8 inç) u kap në video në një thellësi prej 600 metrash (1968 këmbë) pranë Ishujve Sandwich të Jugut në Oqeanin Atlantik të Jugut duke përdorur SuBastian, një mjet të drejtuar nga distanca.
• 10 mars. Përplasje në Detin e Veriut pranë brigjeve të Anglisë midis një anijeje mallrash dhe një cisterne që transportonte karburant për avionë, e cila merr flakë, duke vrarë një person.
• 10 mars. NASA është agjencia e parë federale amerikane që fillon të pushojë nga puna punonjësit e karrierës sipas direktivave të Presidentit Trump për zvogëlimin e personelit.
• 11 mars. Një anije e mbytur 132-vjeçare u rizbulua në Liqenin Superior. Anija e çelikut “The Great Western” ishte fundosur në vitin 1892, duke marrë 27 jetë.
• 11 mars. Astronomët njoftojnë zbulimin e 128 hënave të reja që rrotullohen rreth planetit Saturn, duke e çuar totalin e planetit në 274 hëna.
• 11 mars. Treni pakistanez Jaffa Express rrëmbehet nga Ushtria Çlirimtare e Balochistanit. Po udhëtonte nga Quetta në Peshawar – rezulton në një rrethim 30-orësh dhe vdekjen e mbi 50 personave.
• 11 mars. Raporti Botëror i Cilësisë së Ajrit identifikon Byrnihat, Indi, si qytetin më të ndotur në botë, me Çadin, Bangladeshin, Pakistanin, Republikën Demokratike të Kongos dhe Indinë vendet më të ndotura.
• 13 mars. Donatella Versace jep dorëheqjen pas 28 vitesh si Drejtoreshë Kreative e shtëpisë italiane të modës Versace, e themeluar nga vëllai i saj, me Dario Vitale, që merr rolin e saj.
• 14 mars. Një sistem i fortë stuhish fillon në të gjithë Jugun dhe Perëndimin e Mesëm të SHBA-së duke sjellë erëra të forta, stuhi pluhuri dhe më shumë se 60 tornado gjatë dy ditëve, duke vrarë të paktën 42 persona.
• 14 mars. Mark Carney betohet si Kryeministri i ri i Kanadasë, duke zëvendësuar Justin Trudeau pas nëntë vitesh.
• 14 mars. Çmimi i arit në Bursën Tregtare të New Yorkut Shkëmbimi arrin në 3,000.00 dollarë për ons për herë të parë.
• 15 mars. SHBA-të nisin sulme ajrore në zonat e kontrolluara nga Huthitë në Jemen duke vrarë të paktën 53 persona, pasi grupi i milicisë tha se do të rifillonte sulmet ndaj anijeve izraelite.
• 18 mars. Izraeli nis sulme ajrore në Gaza, duke vrarë të paktën 404 persona dhe duke plagosur 562 të tjerë, duke i dhënë fund marrëveshjes së armëpushimit të arritur në janar.
• 18 mars. Astronautët e NASA-s Suni Williams dhe Butch Wilmore më në fund kthehen në Tokë nga Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor pas nëntë muajsh, në vend të një jave, në bordin e një kapsule SpaceX.
• 20 mars. Ish-notarja Kirsty Coventry nga Zimbabve është gruaja e parë dhe afrikania e parë që zgjidhet presidente e Komitetit Olimpik Ndërkombëtar.
• 21 mars. Një ndërprerje e madhe e energjisë elektrike e shkaktuar nga një zjarr në një nënstacion elektrik aty pranë detyron Aeroportin Heathrow të Londrës të mbyllet plotësisht, duke ndaluar më shumë se 1,300 fluturime dhe duke anuluar më shumë se 270,000 udhëtime pasagjerësh.
• 24 mars. “The Atlantic” boton “Administrata Trump më dërgoi aksidentalisht planet e saj të luftës” duke pretenduar se Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së Pete Hegseth përfshiu një gazetar në një bisedë në grup që detajonte sulmet ajrore në Jemen.
• 26 mars. Masaki Kashiwara është matematikani i parë japonez që merr çmimin më të madh të matematikës, Çmimin Abel, për punën e tij mbi teorinë e simetrisë.
• 27 mars. Teleskopi hapësinor evropian Gaia mbyllet pas një dekade studimi të Rrugës së Qumështit dhe mbledhjes së të dhënave mbi gati dy miliardë yje dhe objekte të tjera qiellore.
• 28 mars. Një tërmet me magnitudë 7.7, i ndjekur nga një tronditje pasuese me magnitudë 6.4, godet Myanmarin qendror, duke shkaktuar dëme shkatërruese në të gjithë Azinë Juglindore, duke lënë më shumë se 4,400 të vdekur, të paktën 7,000 të plagosur dhe qindra persona të zhdukur.
• 31 mars. Misioni SpaceX Fram2 lëshon katër persona në bordin e një rakete Falcon 9, duke u bërë fluturimi i parë hapësinor me ekuipazh që hyn në një orbitë polare retrograde.

Festa e Vitit të Ri, çdo kremtim shoqëror, kulturor dhe fetar në mbarë botën, shënon fillimin e vitit të ri. Festa të tilla janë ndër më të vjetrat dhe më universalisht të festuara. Në ditë të ndryshme, deri në vendosjen e 1 janarit si datë që shënon fillimin e një viti tjetër

Historia dhe zhvillimi

Regjistrimi më i hershëm i njohur i një feste të Vitit të Ri daton rreth vitit 2000 p.e.s. në Mesopotami, ku në Babiloni viti i ri (Akitu) fillonte me hënën e re pas ekuinoksit të pranverës dhe në Asiri me hënën e re më të afërt me ekuinoksin e vjeshtës (mesi i shtatorit). Për egjiptianët dhe fenikasit viti fillonte me ekuinoksin e vjeshtës (21 shtator), për persianët e lashtë fillonte në ekuinoksin e pranverës (21 mars) dhe për grekët e hershëm fillonte me solsticin e dimrit (21 dhjetor). Në kalendarin republikan romak, viti fillonte më 1 mars, por pas vitit 153 p.e.s. data zyrtare ishte 1 janari, e cila vazhdoi në kalendarin Julian të vitit 46 p.e.s.

Në kohët e hershme mesjetare, pjesa më e madhe e Evropës së krishterë e konsideronte 25 Marsin, Festën e Shpalljes, si fillimin e vitit të ri, megjithëse Dita e Vitit të Ri festohej më 25 dhjetor në Anglinë Anglo-Saksonike. Villiam Pushtuesi dekretoi që viti të fillonte më 1 janar, por Anglia më vonë iu bashkua pjesës tjetër të Krishterimit dhe miratoi 25 Marsin. Kalendari Gregorian, i miratuar në vitin 1582 nga Kisha Katolike Romake, e rivendosi 1 Janarin si Ditën e Vitit të Ri dhe shumica e vendeve evropiane gradualisht ndoqën shembullin – p.sh., Skocia në vitin 1660, Gjermania dhe Danimarka rreth vitit 1700, Anglia në vitin 1752 dhe Rusia në vitin 1918.

Variacione globale

Ato fe dhe kultura që përdorin një kalendar hënor kanë vazhduar të festojnë fillimin e vitit në ditë të tjera përveç 1 janarit. Në kalendarin fetar hebraik, për shembull, viti fillon në Rosh Hashana, ditën e parë të muajit Tishri, i cili bie midis 6 shtatorit dhe 5 tetorit.

Kalendari mysliman normalisht ka 354 ditë në çdo vit, me vitin e ri që fillon me muajin Muharrem. Novruzi, një festival i lashtë zoroastrian, festohet si një vit i ri kulturor në Iran dhe pjesë të tjera të Lindjes së Mesme dhe Azisë Qendrore me ndikime persiane.

Viti i Ri kinez festohet zyrtarisht për një muaj që fillon në fund të janarit ose në fillim të shkurtit. Kultura të tjera aziatike e festojnë ditën në kohë të ndryshme të vitit.

Në Indinë jugore, populli i Kerala feston vitin e ri si Vishu dhe populli në Tamil Nadu fqinj si Puthandu më 14 prill. Tibetianët e festojnë ditën si Losar në shkurt, dhe në Tajlandë festa, e quajtur Songkran, festohet në mes të prillit. Në Japoni, festa e Vitit të Ri Shōgatsu është një festë treditore nga 1 deri në 3 janar.

Zakonet dhe traditat

Shumë nga zakonet e festave të Vitit të Ri shënojnë kalimin e kohës me keqardhje dhe pritje. Foshnja si simbol i vitit të ri daton që nga grekët e lashtë, me një plak që përfaqëson vitin që ka kaluar. Romakët e morën emrin për muajin janar nga perëndia e tyre Janus, i cili kishte dy fytyra, njëra duke parë prapa dhe tjetra përpara. Praktika e marrjes së vendimeve për t’u çliruar nga zakonet e këqija dhe për të përvetësuar zakone më të mira daton gjithashtu që nga kohërat e lashta. Disa besojnë se babilonasit e filluan zakonin më shumë se 4,000 vjet më parë. Këto vendime të hershme ka të ngjarë të jenë bërë në një përpjekje për të fituar favorin e perëndive. Në Perëndim, veçanërisht në vendet anglishtfolëse, balada nostalgjike skoceze “Auld Lang Syne”, e rishikuar nga poeti Robert Burns, këndohet shpesh në prag të Vitit të Ri.

Ushqimet simbolike janë shpesh pjesë e festimeve. Shumë evropianë, për shembull, hanë lakër ose zarzavate të tjera për të siguruar begati në vitin që vjen, ndërsa njerëzit në Jugun Amerikan preferojnë bizelet e zeza për fat të mirë. Për Ugadi në Indinë jugore, një përgatitje e veçantë kulinare e quajtur ugadi pachadi kombinon shije të shumta, dhe nëse një person që e ha atë ka një shije më të ëmbël apo më të hidhur konsiderohet tregues i vitit që vjen për atë person. Në të gjithë Azinë hahen ushqime të veçanta si petulla, makarona dhe qofte orizi, dhe pjatat e përpunuara përmbajnë përbërës emrat ose pamja e të cilëve simbolizojnë jetë të gjatë, lumturi, pasuri dhe fat të mirë.

Për shkak të besimit se ajo që bën një person në ditën e parë të vitit parashikon atë që ai person do të bëjë për pjesën e mbetur të vitit, mbledhjet e miqve dhe të afërmve kanë qenë prej kohësh të rëndësishme. Mysafiri i parë që kalon pragun, ose “këmba e parë”, është i rëndësishëm dhe mund të sjellë fat të mirë nëse personi është i tipit të duhur fizik, i cili ndryshon në varësi të vendndodhjes. Traditat e këmbës së parë respektohen, për shembull, në Skoci, Ishullin e Manit dhe pjesë të Anglisë veriore.

Festimet e Vitit të Ri në Sheshin Trafalgar të Londrës dhe në Port Jackson të Sidneit tërheqin turma të mëdha njerëzish.

Shumë njerëz e shënojnë vitin e ri me kremtime fetare, si për shembull në Rosh Hashana. Murgjve budistë u paraqiten dhurata atë ditë, dhe hindutë bëjnë oferta për perënditë. Në Japoni ndonjëherë bëhen vizita në faltoret Shinto të hyjnive mbrojtëse ose në tempujt budistë. Kinezët bëjnë oferta për perënditë e vatrës dhe pasurisë dhe për paraardhësit.

Festimet e Vitit të Ri në Shtetet e Bashkuara

Në Shtetet e Bashkuara, festimet e Vitit të Ri karakterizohen nga tubime publike. Times Square në New York City tërheq turma të mëdha dhe numërimi mbrapsht deri në rënien e një topi elektronik atje për të treguar momentin e saktë në të cilin fillon viti i ri transmetohet në të gjithë botën. Loja e parë Rose Bowl u luajt në Pasadena të Kalifornisë, më 1 janar 1902, dhe ndeshjet e futbollit universitar kanë dominuar televizionin amerikan në Ditën e Vitit të Ri. Parada e Turneut të Trëndafilave, me karroca të ndërtuara me lule të gjalla, dhe Parada e Mummers në Filadelfia janë ngjarje të njohura të Ditës së Vitit të Ri.

Burimi: britannica.com

Edhe pse gjatë vitit 2025 politikanët promovuan statistika që e nxirrnin Kosovën si vend që kryesonte matjet globale për përmirësim të mirëqenies dhe si një nga vendet më të sigurta në Evropë, të dhëna të tjera nxjerrin në pah një realitet krejt tjetër.

Për shembull, sipas statistikave të mbledhura nga platforma Coverge2EU, e cila ndjek gjendjen në vendet e Ballkanit Perëndimor që synojnë integrimin në Bashkimin Evropian, Kosova vazhdon të mbetet prapa shumicës së vendeve të rajonit në shumë fusha.

Përveç ekonomisë, Kosova renditet e fundit ndër të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, në krahasim me mesataren e Bashkimit Evropian, edhe në fushat e arsimit dhe të shëndetësisë. Dhe jo vetëm kaq.

Por, është një kategori ku Kosova lë prapa jo vetëm shtetet e rajonit, por edhe mesataren e Bashkimit Evropian: qasja në internet.

Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, 99 për qind e ekonomive familjare në Kosovë kanë qasje në internet.

Përdoruesit më të shpeshtë të internetit janë të rinjtë e grup-moshës 16 deri në 24 vjeç.

Të dhënat e publikuara nga zyra e organizatës Friedrich-Ebert-Stiftung në Prishtinë këtë vit, tregojnë se pikërisht fushat e shkencave kompjuterike dhe matematikore, shihen si me më së shumti perspektivë nga të rinjtë e Kosovës.

Megjithatë, kjo nuk e ndalon shumicën e të rinjve që ende të synojë një jetesë jashtë Kosovës.

E, çka tjetër mendojnë të rinjtë?

Grafikat e mëposhtme ju sjellin një pëmbledhje:

Në Kosovë, mbi gjysma (52.8%) e popullsisë 15 vjeç e sipër flasin vetëm gjuhën shqipe. Në anën tjetër, më pak se 4% flasin tri gjuhë të huaja ose më shumë.

Agjencia e Statistikave të Kosovës ka vazhduar edhe gjatë vitit 2025 të publikojë të dhëna nga regjistrimi i popullsisë, i realizuar rreth një vit më parë.

Ky regjistrim – ku nuk morën pjesë shumë serbë të Kosovës – ka zbuluar shumëçka tjetër përtej të dhënave të thjeshta demografike.

Për shembull, ai ka treguar se rreth 75% e banorëve të Kosovës janë të lidhur me sistemin publik të furnizimit me ujë.

Por, çdo i katërti banor ende detyrohet të gjejë vetë zgjidhje për t’u furnizuar me ujë.

Pak mbi 85 për qind e banorëve të Kosovës janë të lidhur me sistemin publik të kanalizimit për shkarkimin e ujërave të zeza.

Por, një numër i konsiderueshëm ende detyrohen të gjejnë forma të tjera, si lidhja në sisteme private apo hapja e gropave septike.

Vetëm rreth 39% e banorëve të Kosovës ngrohen përmes sistemit të ngrohjes publike, i cili funksionon vetëm në Prishtinë dhe në Gjakovë.

Pjesa më e madhe e qytetarëve përdor sisteme të instaluara individualisht, si ngrohje qendrore private, stufa dhe oxhakë.

Lëndët kryesore për ngrohje mbeten druri, peleti dhe pajisjet që funksionojnë me energji elektrike, ndërsa energjia diellore përdoret nga vetëm 326 shtëpi në të gjithë vendin.