Kulturë

Sterjo Spasse: Zëri që rindërtoi narrativën shqiptare

Published

on

Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit përkujtoi me nderim të thellë 110-vjetorin e lindjes së shkrimtarit të madh Sterjo Spasse (1914-1989). Një figurë qëndrore në prozën shqipe, Spasse u dallua si një ndër zërat më të fuqishëm të letërsisë së viteve ’30, duke sjellë një kontribut të çmuar në zhvillimin dhe modernizmin e romanit shqiptar.

Sterjo Spasse lindi në fshatin Gollomboç, një vend i cili përmes frymëzimit të tij të brendshëm do të rritej në një nga emrat më të ndritur të letrave shqipe. Që në hapat e parë të krijimtarisë së tij, ai tregoi një prirje të veçantë për të kapërcyer kufijtë e tematikës tradicionale romanore të kohës, duke i dhënë jetës letrare shqiptare një shtysë drejt modernizmit, një drejtim i cili do të shënjonte rrugëtimin e ardhshëm të prozës shqiptare.

Romani i tij “Pse?”, i botuar në vitin 1935, është një dëshmi e qartë e mendimit filozofik të autorit, duke u konsideruar si romani i parë filozofik i shkruar në gjuhën shqipe. Ky libër jo vetëm që sfidoi kufijtë e narrativës tradicionale, por gjithashtu vendosi një standard të ri për mënyrën se si mund të trajtohej proza në kontekstin shqiptar, duke u bërë një pikë referimi për zhvillimet letrare të mëvonshme.

Spasse nuk ishte thjesht një shkrimtar, por një personalitet me veprimtari të gjerë, duke dhënë kontribut në fusha të ndryshme të jetës intelektuale shqiptare. Ai shkroi punime pedagogjike, përpiloi tekste shkollore, përktheu vepra të rëndësishme, dhe botoi artikuj që përshkruanin e analizonin zhvillimet e kohës. Krijimtaria e tij letrare përfshin një gamë të gjerë veprash, nga tregimet e shkurtra tek romanet e fuqishme që trajtonin tema të ndërlikuara të jetës shqiptare.

Nga fillimet e tij letrare në vitet tridhjetë, Spasse arriti të ndikojë ndjeshëm në letërsinë shqiptare, duke nxjerrë në pah realitete të paprekura më parë në prozën shqipe. Veprat e tij, si “Kurorë rinie” dhe “Në krahët e një femre”, sollën një freski të re në letërsinë shqipe, ndërsa romanet e tij madhore, si “Nga jeta në jetë – Pse!?”, “Afërdita”, dhe “Ata nuk ishin vetëm”, e vendosën atë në piedestalin e letërsisë shqipe.

Një nga cilësitë që e bën Spassen të veçantë është aftësia e tij për të depërtuar thellë në shpirtin e njeriut, për të eksploruar ndjesitë dhe mendimet e brendshme të personazheve të tij, duke krijuar kështu një lloj proze introspektive që rrallë ishte parë më parë në letërsinë tonë. Romani i tij “Zgjimi”, për shembull, është përkthyer në anglisht në vitin 1980, duke i dhënë Spasses një njohje ndërkombëtare dhe duke dëshmuar fuqinë e prozës së tij për të kaluar kufijtë kombëtarë.

Sterjo Spasse, që ndërroi jetë në Tiranë në vitin 1989, mbetet një emër i paharruar në letërsinë shqipe. Veprat e tij vazhdojnë të jenë burim frymëzimi për brezat e rinj të shkrimtarëve dhe lexuesve. Në botën e letrave shqipe, ai mbetet një ndër ata pak autorë që me mjeshtëri e përkushtim arritën të ndryshojnë rrjedhën e prozës shqiptare, duke e drejtuar atë në shtigje të reja dhe të paeksploruara më parë. Me veprat e tij, Spasse e çoi prozën shqiptare drejt modernizmit, duke lënë pas një trashëgimi të çmuar që vazhdon të ndriçojë letrat tona edhe sot./UBTNews/

Lajmet

Zbulime të reja arkeologjike në Istog, gjendet banesë 3.900-vjeçare në Pepaj

Published

on

Zëvendësministrja e Kulturës, Nora Arapi Krasniqi, ka vizituar lokalitetin arkeologjik të Pepajt në Lubozhdë të Istogut, ku po zhvillohen gërmime në kuadër të bashkëpunimit ndërmjet Institutit Arkeologjik të Kosovës dhe Universitetit të Miçiganit.

Sipas njoftimit, lokaliteti prehistorik, i banuar që nga fundi i Epokës së Hershme të Bronzit, po sjell rezultate të rëndësishme shkencore.

Gjatë hulumtimeve është zbuluar një banesë e datuar rreth vitit 1900 para erës sonë, e cila ofron njohuri të reja për jetën dhe organizimin e komuniteteve që kanë jetuar në këtë zonë mijëra vjet më parë.

Nga Ministria e Kulturës është vlerësuar rëndësia e këtij projekti, i cili dëshmon rolin e bashkëpunimit ndërkombëtar në kërkimin shkencor, si dhe kontributin e studentëve dhe studiuesve të rinj në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore. /A.K/

Continue Reading

Lajmet

Baleti Kombëtar i Kosovës prezanton shfaqjen “Terminal” në festivalin ndërkombëtar në Austri

Published

on

Baleti Kombëtar i Kosovës do të prezantojë shfaqjen “Terminal” në kuadër të edicionit të 35-të të Festivalit Ndërkombëtar Internationale Bühnenwerkstatt und Tanztheater, që mbahet në Graz të Austrisë.

Shfaqja, me koreografi nga Evgeny Kozlov dhe Romane Petite, do të vihet në skenë më 15 korrik 2026, me ftesë të organizatorëve të festivalit.

Pjesëmarrja në këtë ngjarje ndërkombëtare përfaqëson një mundësi të rëndësishme për promovimin e artit skenik dhe krijimtarisë koreografike të Kosovës para publikut ndërkombëtar.

Festivali Internationale Bühnenwerkstatt und Tanztheater konsiderohet një nga ngjarjet e rëndësishme artistike që mbledh artistë dhe trupa të vallëzimit nga vende të ndryshme të botës./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Galeria Kombëtare rihapet më 9 korrik me ekspozitën “Jo gjithë njerëzit ekzistojnë në të Tashmen e njëjtë”

Published

on

Galeria Kombëtare e Kosovës ka njoftuar se më 9 korrik 2026, në orën 19:00, do të rihapë dyert për publikun pas rinovimit dhe rikonfigurimit të plotë të hapësirave ekspozuese.

Rihapja do të shënohet me ekspozitën grupore “Jo gjithë njerëzit ekzistojnë në të Tashmen e njëjtë”, e cila përuron një fazë të re në zhvillimin institucional dhe infrastrukturor të Galerisë.

Sipas njoftimit, projekti përfshin edhe krijimin e hapësirës së parë për ruajtjen e koleksionit të Galerisë, me synim konservimin, studimin dhe riinterpretimin e veprave artistike.

Ekspozita do të sjellë një përzgjedhje të gjerë artistësh nga breza të ndryshëm të artit në Kosovë dhe rajon, duke krijuar dialog ndërmjet praktikave dhe qasjeve të ndryshme artistike.

Në kuadër të ceremonisë së rihapjes do të prezantohet edhe një performancë artistike nga Oda Haliti, ndërsa dizajni grafik i projektit është realizuar nga Studio Permanentis./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Shënohet 90-vjetori i lindjes së akademikut Rexhep Qosja

Published

on

Sot shënohet 90-vjetori i lindjes së akademikut, shkrimtarit, studiuesit dhe kritikut letrar Rexhep Qosja, një prej figurave më të shquara të kulturës dhe mendimit shqiptar.

Rexhep Qosja lindi më 25 qershor 1936 në Vuthaj të Malit të Zi. Arsimin fillor e kreu në vendlindje dhe në Guci, ndërsa Shkollën Normale e përfundoi në Prishtinë. Studimet për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe i kreu në Universitetin e Prishtinës, ku diplomoi në vitin 1964.

Gjatë karrierës së tij, ai dha një kontribut të jashtëzakonshëm në fushën e albanologjisë, historisë së letërsisë dhe kritikës letrare, duke vepruar si profesor universitar, studiues dhe drejtor i Institutit Albanologjik të Prishtinës.

Qosja është autor i dhjetëra veprave letrare dhe shkencore, ndër të cilat veçohen romanet “Vdekja më vjen prej syve të tillë”, “Një dashuri dhe shtatë faje”, “Nata është dita jonë” dhe “Bijtë e askujt”, si dhe studimet “Historia e letërsisë shqipe – Romantizmi”, “Anatomia e kulturës” dhe “Çështja shqiptare – historia dhe politika”.

Për kontributin e tij në kulturë, letërsi dhe shkencë, ai u nderua me çmime dhe mirënjohje të shumta, ndërsa në vitin 2000 u dekorua me titullin “Nderi i Kombit”.

Edhe pas ndarjes nga jeta më 23 prill 2026, Rexhep Qosja mbetet një nga figurat më të rëndësishme të mendimit intelektual dhe letërsisë shqiptare, ndërsa vepra e tij vazhdon të studiohet dhe të frymëzojë breza të tërë lexuesish dhe studiuesish./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara