Kërkesat e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për një koalicion që do të ndihmonte në rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, duket se ranë në vesh të shurdhër të hënën, pasi aleatët si Japonia dhe Australia deklaruan se nuk planifikojnë të dërgojnë anije ushtarake në Lindjen e Mesme për të shoqëruar anijet në këtë rrugë ujore jetike.

Ndërsa lufta SHBA-Izrael kundër Iranit po shkakton trazira në të gjithë Lindjen e Mesme dhe po trondit tregjet globale të energjisë në javën e saj të tretë, Trump këmbënguli të dielën se kombet që mbështeten shumë te nafta e Gjirit kanë përgjegjësinë të mbrojnë ngushticën, përmes së cilës kalon 20% e energjisë botërore.

Tregjet në Azi reaguan me kujdes, me naftën bruto “Brent” që u rrit me mbi 1%, duke kaluar vlerën prej $104.50, ndërkohë që tregjet rajonale të aksioneve ishin kryesisht më të dobëta mes shqetësimeve për rrezikun ndaj objekteve të naftës në Lindjen e Mesme dhe pas kërkesës së Trump që aleatët të përfshihen më shumë.

“Po kërkoj që këto vende të vijnë dhe të mbrojnë territorin e tyre, sepse është territori i tyre,” u tha Trump gazetarëve në bordin e avionit Air Force One gjatë rrugës nga Florida për në Uashington. “Është vendi nga i cili ata marrin energjinë e tyre.”

Trump tha se administrata e tij ka kontaktuar tashmë shtatë vende, por nuk i identifikoi ato. Në një postim në rrjetet sociale gjatë fundjavës, ai shprehu shpresën se Kina, Franca, Japonia, Koreja e Jugut, Britania e Madhe dhe të tjerë do të merrnin pjesë.

Kryeministrja japoneze Sanae Takaichi, një mbështetëse e vendosur e Trump, tha të hënën se vendi i saj, i kufizuar nga kushtetuta që heq dorë nga lufta, nuk ka asnjë plan për të dërguar mjete lundruese ushtarake për të shoqëruar anijet në Lindjen e Mesme, prej nga merr 95% të naftës së saj.

“Ne nuk kemi marrë asnjë vendim lidhur me dërgimin e anijeve shoqëruese. Po vazhdojmë të shqyrtojmë se çfarë mund të bëjë Japonia në mënyrë të pavarur dhe çfarë mund të bëhet brenda kornizës ligjore,” i tha Takaichi parlamentit.

Australia, një tjetër aleat kyç i sigurisë i SHBA-së në rajonin Indo-Paqësor, e cila gjithashtu mbështetet shumë te karburantet e prodhuara me naftë bruto të Lindjes së Mesme, tha se as ajo nuk do të dërgojë anije ushtarake për të ndihmuar në rihapjen e ngushticës.

“Ne e dimë se sa e rëndësishme është kjo, por kjo nuk është diçka që na është kërkuar ose në të cilën po kontribuojmë,” tha Catherine King, anëtare e kabinetit të Kryeministrit Anthony Albanese, në një intervistë për transmetuesin shtetëror ABC.

Trump mund të shtyjë vizitën në Pekin pa mbështetjen e Kinës

Trump i tha Financial Times të dielën se priste që Kina të ndihmonte në zhbllokimin e ngushticës përpara takimit të tij të planifikuar me Presidentin kinez Xi Jinping në Pekin në fund të këtij muaji, dhe mund ta shtynte udhëtimin nëse ajo nuk ofronte ndihmë.

“Mendoj se edhe Kina duhet të ndihmojë, sepse Kina merr 90% të naftës së saj nga ngushticat,” tha Trump. “Ne mund të kemi vonesa,” tha ai duke referuar vizitën e tij nëse Kina nuk ofron mbështetje në Gjirf. Ministria e Jashtme kineze nuk iu përgjigj menjëherë një kërkese të Reuters për koment.

Trump gjithashtu rriti presionin ndaj aleatëve evropianë, duke paralajmëruar se NATO përballet me një të ardhme “shumë të keqe” nëse anëtarët e saj dështojnë të vijnë në ndihmë të Uashingtonit. Ministrat e jashtëm të BE-së do të diskutojnë të hënën për forcimin e një misioni të vogël detar në Lindjen e Mesme, por nuk pritet të vendosin për zgjerimin e rolit të tij në Ngushticën e bllokuar të Hormuzit.

Kryeministri britanik Keir Starmer diskutoi nevojën për rihapjen e ngushticës me Trump dhe me Kryeministrin kanadez Mark Carney, tha një zëdhënëse e Downing Street të dielën, ndërsa Koreja e Jugut ka thënë se do ta shqyrtojë me kujdes kërkesën e Trump.

Pasojat globale dhe sulmet me dronë

Udhëtimi ajror global mbetet i ndërprerë rëndë për shkak të luftës në Iran, e cila ka mbyllur ose kufizuar nyjet kyçe të Lindjes së Mesme si Dubai, Doha dhe Abu Dhabi. Furnizimi me karburant për avionë është gjithashtu një shqetësim, ku autoritetet në Vietnam paralajmëruan reduktime të fluturimeve pasi Kina dhe Tajlanda ndaluan eksportet e karburantit.

Sekretari i OKB-së për Klimën, Simon Stiell, deklaroi se kjo krizë është një “mësim i hidhur” mbi rreziqet e varësisë nga lëndët djegëse fosile, duke thënë se kjo varësi po shkatërron sigurinë kombëtare dhe sovranitetin.

Edhe pse disa anije iraniane dhe pak anije të vendeve të tjera kanë kaluar, kalimi është efektivisht i mbyllur për shumicën e trafikut të cisternave që kur SHBA dhe Izraeli sulmuan Iranin më 28 shkurt. Izraeli ka vazhduar sulmet në Iran, Liban dhe Gazë, duke shënjestruar militantët e Hezbollahut dhe Hamasit. Ushtria izraelite tha të hënën se trupat e saj kishin filluar “operacione tokësore të kufizuara” kundër pozicioneve të Hezbollahut në jug të Libanit.

Pavarësisht pretendimeve të SHBA-së për shkatërrimin e kapaciteteve ushtarake të Iranit, sulmet me dronë vazhduan të hënën. Autoritetet e Dubait pezulluan fluturimet pasi një dron goditi një rezervuar karburanti, ndërsa Arabia Saudite njoftoi se ka ndaluar 34 dronë brenda një ore.

Zyrtarët amerikanë parashikojnë se lufta në Iran do të përfundojë brenda javësh dhe çmimet e energjisë do të bien, por Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, e kundërshtoi këtë pretendim. “Ne nuk kemi kërkuar kurrë armëpushim dhe nuk kemi kërkuar as negociata,” tha Araqchi. “Jemi gati të mbrohemi për aq kohë sa të jetë e nevojshme.”

/Reuters/

Në 24 orët e fundit në Policinë e Kosovës janë raportuar tri raste të dhunë në familje.

Rasti i parë është regjistruar në Vushtrri, ndërsa dy raste e tjera në rajonin e Prishtinës.

Në rastin në Vushtrri është arrestuar një burrë nën dyshimin se pas një mosmarrëveshje, kishte shkaktuar dhunë ndaj viktimës grua.

“Pas inicimit të rastit viktimës i është lëshuar urdhër mbrojtës, ndërsa i dyshuari pas intervistimit me vendim të prokurorit është liruar në procedurë të rregullt”, thuhet në raportin e Policisë.

Gjithashtu edhe në Graqanicë është arrestuar një burrë pasi që dyshohet se deri sa ka qenë nën ndikimin e alkoolit ka shqetësuar dhe kanosur viktimat

Sipas policisë, me vendim të prokurorit i dyshuari është dërguar në mbajtje.

Ndërkaq, në Prishtinë është shoqëruar për intervistim një burrë i dyshuari, pasi që dyshohet se ka kryer veprën – dhunë në familje ndaj viktimës grua.

I dyshuari është arrestuar dhe me vendim të prokurorit është dërguar në mbajtje.

Autoritetet policore në Pejë kanë nisur hetimet pas gjetjes së trupit të pajetë të një personi mbrëmjen e së dielës, sipas raportit 24 orësh.

Rasti është cilësuar fillimisht si “Hetim mbi vdekjen” deri në zbardhjen e plotë të rrethanave.

Sipas raportit zyrtar të Policisë së Kosovës, viktima është një burrë, i cili u gjet pa shenja jete rreth orës 19:13, më datë 15 mars 2026.

“Në vendin e ngjarjes kanë dalë të gjitha njësitë përkatëse si dhe prokurori i cili ka urdhëruar që trupi i pajetë të dërgohet në IML për Obduksion”, thuhet në raportin e Policisë.

Me mbi 35 vite përvojë në gazetari, profesori dhe gazetari Musa Sabedini vazhdon të kontribuojë në zhvillimin e gazetarisë përmes botimeve shkencore dhe përvojës profesionale. Në një bashkëbisedim në podcast-in e mediave të UBT-së, ai foli për rrugëtimin e tij në gazetari, librat universitarë që ka botuar, sfidat e gazetarisë hulumtuese dhe ndikimin e teknologjisë në profesion.

Në këtë intervistë, Sabedini ndan përvojën e tij shumëvjeçare në gazetarinë hulumtuese, rëndësinë e etikës në profesion dhe rolin që inteligjenca artificiale dhe digjitalizimi po luajnë në transformimin e mediave.

*****

Pjesë nga intervista:

Driton Hyseni: Pas mbi 35 vite përvoje në gazetari, çfarë ju shtyu që këtë përvojë ta ktheni në libra universitarë?

Musa Sabedini: Vetë fakti që kam një periudhë kaq të gjatë në gazetari më ka shtyrë që përvojën time profesionale ta ndaj me të tjerët. Kam dashur që përvojën e gjatë dhe profesionalizmin që e kam treguar gjatë viteve – përfshirë katër çmime të fituara në gazetari dhe shumë raste të trajtuara si gazetar hulumtues – ta përcjell edhe te gjeneratat e reja.  Kam menduar se është e rëndësishme që studentët, gazetarët e rinj dhe redaktorët e mediave të kenë në dispozicion literaturë profesionale. Prandaj kam vendosur t’u dhuroj katër libra. Libri i fundit, i katërti, që trajton gazetarinë hulumtuese dhe për të cilin po flasim sot, ishte i domosdoshëm, sepse ka shumë mungesë literature në këtë fushë. Pak studiues dhe ekspertë kanë guximin ose vullnetin të merren me libra të tillë. Ky libër ka jo më pak se 718 faqe.

Driton Hyseni: Libri i fundit është mjaft voluminoz dhe përfshin literaturë të gjerë si dhe përvojën tuaj në gazetarinë hulumtuese. Çfarë e bën atë të ndryshëm nga literaturat e tjera?

Musa Sabedini: Libri përbëhet nga tre kapituj. Në kapitullin e parë trajtoj përkufizimet dhe nocionet kryesore të gazetarisë hulumtuese. Kapitulli i dytë fokusohet te digjitalizimi dhe ndikimi i tij në gazetarinë hulumtuese. Ndërsa kapitulli i tretë trajton teknikat e raportimit hulumtues. Ky kapitull i fundit është veçanërisht i rëndësishëm, sepse libri nuk është vetëm studimor, por edhe praktik. Ai përmban shumë shembuj konkretë dhe analiza të mediave dhe portaleve, jo vetëm në Kosovë, por edhe më gjerë. Në kapitullin e parë, për shembull, studentët – qoftë në bachelor, master apo doktoraturë – mund të gjejnë përkufizime dhe nocione të qarta pa pasur nevojë të kërkojnë shumë burime të tjera. Libri është i veçantë sepse përmban shumë materiale praktike dhe qindra raste konkrete. Në fakt, deri tani nuk ekziston një libër i tillë as në Ballkan. Mund të ketë dispensa të shkurtra, por një libër i këtij lloji nuk ka pasur më parë.

Driton Hyseni: Meqenëse përmendët se libri është i veçantë në rajon, a përfshin ai edhe shembuj ndërkombëtarë të mediave që fokusohen në gazetarinë hulumtuese? A ka krahasime me gazetarinë në Kosovë?

Musa Sabedini: Po, patjetër. Kjo është një nga veçantitë e librit. Kam përfshirë shembuj ndërkombëtarë dhe vendorë. Nëse kam marrë një rast nga Amerika, e kam krahasuar me një rast në Ballkan dhe më pas me Kosovën. E njëjta gjë vlen edhe për rastet nga Evropa. Kam përfshirë shembuj nga Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe madje edhe nga Serbia. Pra, libri është unik sepse ka materiale të bollshme dhe të kuptueshme, dhe secila pjesë e plotëson tjetrën.

Driton Hyseni: Sot po shohim që inteligjenca artificiale po hyn gjithnjë e më shumë në industrinë e mediave dhe po e transformon gazetarinë. Si e shihni këtë zhvillim?

Musa Sabedini: Digjitalizimi ka anët e veta pozitive dhe negative. Inteligjenca artificiale mund të jetë shumë e dobishme nëse përdoret në mënyrë profesionale dhe analitike, por ajo nuk mund ta zëvendësojë gazetarin. Një gazetar duhet të dijë ta orientojë temën hulumtuese vetë. Inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në analizë dhe verifikim, por nuk mund ta krijojë vetë gazetarinë. Gazetaria hulumtuese në thelb është proces hulumtimi dhe verifikimi. Nëse gazetarët e rinj dhe studentët dinë ta përdorin teknologjinë në mënyrë profesionale, ajo mund të ndihmojë shumë në avancimin e gazetarisë hulumtuese. Por në shumë raste po keqpërdoret, sidomos në portalet online.

Driton Hyseni: Në librat tuaj shpesh e theksoni rëndësinë e etikës. A mund të ketë gazetari të mirë pa etikë personale?

Musa Sabedini: Për mua etika është thelbi i gazetarisë. Madje e quaj edhe mbretëresha e gazetarisë. Mund të jesh gazetar shumë i aftë dhe shumë i fortë në hulumtim, por nëse nuk ke etikë, gazetaria e humb vlerën e saj. Etika nuk e ndalon gazetarinë. Përkundrazi, ajo të mëson si të sillesh profesionalisht në çdo situatë, madje edhe kur interviston persona të dyshuar për krime. Gazetari duhet të arrijë te informacioni me profesionalizëm dhe jo me fyerje ose paragjykime. Gazetaria nga A deri në Zh lidhet me etikën.

Driton Hyseni: Në librin e fundit keni përfshirë 101 pyetje dhe udhëzime për gazetarinë hulumtuese. Pse mendoni se një gazetar i ri ka nevojë për udhëzime të tilla ose një udhërrëfyes praktik në fillim të karrierës?

Musa Sabedini: Arma e dytë e fuqishme e librit janë pikërisht këto 101 pyetje dhe 101 këshilla apo udhëzime. Këto janë pyetje që i kam ndërtuar vetë nga përvoja ime shumë e gjatë në gazetari. Nuk dua të them që kam “vuajtur” për ta përjetuar gazetarinë hulumtuese, sepse tashmë jam shumë i vjetër në këtë profesion, por kam dashur që gjeneratave të reja t’u lë një lloj testamenti profesional – një dokument apo udhëzues që ua bën më të lehtë realizimin e një interviste hulumtuese, një hetimi hulumtues apo një hulumtimi të gjatë, pavarësisht temës. Nëse i lexoni këto pyetje dhe këshilla, ato janë vërtet shumë të dobishme profesionalisht. I kam përgatitur me shumë dashuri dhe me shumë vullnet dhe besoj se do të ndihmojnë çdo gazetar që dëshiron të merret me gazetari hulumtuese, por edhe studiues dhe ekspertë të fushës. Gjatë mbledhjes së materialeve dhe literaturës për këtë libër kam vërejtur se te ne mungojnë jo vetëm librat, por edhe udhëzuesit e shkurtër praktikë – për shembull një agjendë me 10 apo 20 pyetje që mund ta ndihmojnë gazetarin në terren. Gazetaria hulumtuese nuk është e lehtë. Është një sfidë e madhe. Nëse një gazetar hulumtues nuk e ka përjetuar në praktikë këtë profesion, është shumë e vështirë të shkruajë një libër për të. Këtu teoria është e lidhur ngushtë me praktikën. Unë mund të flas shumë për teorinë e gazetarisë hulumtuese, por kur vjen puna te praktika, duhet shumë punë dhe përkushtim. Është një profesion shumë delikat, por edhe shumë i bukur, me sfida dhe vështirësi të ndryshme.

Driton Hyseni: Si keni arritur t’i ndërthurni të gjitha këto përvoja – nga sfidat dhe kërcënimet deri te përvoja profesionale – në një libër kaq voluminoz universitar?

Musa Sabedini: Gazetaria hulumtuese i ka edhe rreziqet e veta. Në libër e kam përmendur këtë në disa vende dhe kam dhënë edhe shembuj konkretë. Unë personalisht kam rreth 35 raste kërcënimesh me vdekje nga njerëz të ndryshëm. Të gjitha këto raste janë të evidentuara në polici dhe në databaza përkatëse. Megjithatë, asnjëherë nuk jam frikësuar dhe as sot nuk frikësohem. E vetmja frikë që mund të ketë ekzistuar ndonjëherë për mua ka qenë nëse pa dashje i kam hyrë dikujt në hak, por nuk besoj se kjo ka ndodhur, të paktën jo me vetëdijen time. Gazetaria hulumtuese nuk ka kompromis. Këtu gjithmonë ekziston një palë tjetër dhe një e vërtetë që duhet zbuluar. Kur shkruan për gazetari hulumtuese duhet të jesh jashtëzakonisht i saktë. Parimi im ka qenë gjithmonë: verifiko ose beso – por gjithmonë verifiko. Këto dy elemente janë shumë të lidhura me njëra-tjetrën. Një gazetar nuk mund të merret me hetimin e njerëzve, kompanive të mëdha, universiteteve, profesorëve, bizneseve apo institucioneve publike pa pasur fakte dhe dëshmi. Nëse nuk ke dëshmi, është shumë e rrezikshme për një gazetar. Prandaj këshilla ime është që fokusi i gazetarit duhet të jetë gjithmonë te e vërteta. Mos i paragjykoni njerëzit dhe mos i akuzoni pa nevojë. Hulumtoni, verifikoni dhe pastaj publikoni. Kur them “beso”, nënkuptoj të besosh në dokumente konkrete: një dokument zyrtar, një incizim, një video, një fotografi, një aktakuzë, një aktgjykim apo çdo material tjetër që e mbështet informacionin. Gazetari duhet të shkojë te pala tjetër i përgatitur mirë dhe me fakte në dorë, në mënyrë që të mos duket qesharak as para palës dhe as para publikut.

Driton Hyseni: Përveç botimeve akademike, ju vazhdoni të kontribuoni edhe në gazetari dhe të realizoni tekste hulumtuese. Çfarë ju motivon të vazhdoni në këtë profesion?

Musa Sabedini: Të drejtën me thënë, nuk mund të jetoj pa gazetari. Edhe kur kam filluar angazhimet e mia akademike, një nga kushtet e mia ka qenë që të mos e ndal gazetarinë. Edhe pse sot nuk jam aq aktiv sa kam qenë më herët, vazhdoj të kontribuoj në këtë fushë. Kam fituar katër çmime në gazetarinë hulumtuese dhe për këtë arsye kam vendosur ta ul pak intensitetin e punës, për t’u dhënë hapësirë edhe gazetarëve të tjerë të rinj. Megjithatë, unë e njoh shumë mirë frymën e gazetarisë hulumtuese. E di saktësisht se si funksionon dhe sa përkushtim kërkon ky profesion. Gazetaria hulumtuese kërkon shumë vullnet, shumë përkushtim, ndërgjegje profesionale dhe kujdes të madh. Gazetari duhet të ketë intuitë të fortë, integritet profesional dhe ndikim publik. Duhet të jesh një figurë që kur dikush dëgjon emrin tënd, ta kuptojë se përballë ka një gazetar serioz që merret me të vërtetën. Fatkeqësisht, sot në hapësirën online kjo pjesë e gazetarisë hulumtuese shpesh nuk trajtohet me seriozitetin e duhur. Edhe pse vetë kam qenë pjesë e kësaj fushe dhe kam portal, shpesh vërehet se baza profesionale mbi të cilën duhet të ndërtohet gazetaria hulumtuese po anashkalohet.