Aktualitet

Intervistë 100-vjeçare në Forbes: Si i parashikoi Tomas Edison panelet diellore dhe trenat elektrikë

Published

3 weeks ago

March 21, 2026

UBTNews

Tomas Edison zuri vendin e parë në listën tonë të 250 inovatorëve më të mëdhenj në historinë amerikane. Në nder të tij, Forbes publikoi një intervistë nga numri i 15 qershorit 1929 (nga Dudley Nichols). Në të, ai parashikoi energjinë diellore dhe trenat elektrikë.

Pas më shumë se 50 vitesh frytdhënie të vazhdueshme në shpikje, gjatë të cilave ai jo vetëm që lindi, por edhe themeloi përgjithmonë epokën elektrike, Tomas Alva Edison beson se sapo kemi arritur në bregun ranor të Epokës së re të madhe të volteve dhe amperëve, se sapo kemi lagur kërcinjtë tanë në oqeanin e shpikjeve dhe zbulimeve.

Në moshën tetëdhjetë e dy vjeç, Edison, shpikësi më i madh që bota ka njohur ndonjëherë (sepse suksesi i tij nuk u reduktua në një kulm), një plak rrezatues me gëzimin e ngrohtë të një djali në fytyrën e tij të pashme dhe të madhe dhe përqendrimin mendor të një të riu në sytë e tij të kaltër të qartë, i tregoi autorit në një intervistë të posaçme për Forbes disa nga mendimet që kishte në mendje rreth drejtimit në të cilin do të lëvizte bota.

Para së gjithash, Edison beson se po vjen koha kur njerëzimi do të tërheqë energji elektrike direkt nga dielli në një shkallë të gjerë. Që kur epoka e avullit e ka vënë botën në lëvizje me një ritëm të përshpejtuar, ne kemi qenë duke e varfëruar llogarinë bankare të dritës së lashtë të diellit. Qymyri është energjia e diellit e ruajtur shumë kohë më parë në bimësi, nafta është e njëjta energji e ruajtur në format më të ulëta të botës shtazore. Por, si të gjitha llogaritë bankare, edhe ato mund të shterohen, megjithëse zoti Edison nuk ka frikë për mbijetesën e njerëzimit në këtë çështje.

Kërkesa do të rritet me rritjen e fuqisë mbi natyrën

“Njeriu do të jetë gjithmonë në gjendje të nxjerrë nga natyra aq energji sa i nevojitet”, tha ai. Pastaj ai tregoi disa nga mënyrat se si ne do të jemi në gjendje të fitojmë para nga të ardhurat tona aktuale nga Dielli, të cilat kryesisht shkojnë dëm. Është sikur të jemi qenie që ecin nën një shi të artë të vazhdueshëm parash, por të paaftë të përkulemi dhe të marrim as edhe një monedhë të vetme.

Njeriu jo vetëm që do të gjejë një mënyrë për të mbledhur të gjitha këto “para”, beson Edison. Ai gjithashtu do të zbulojë burime të tjera të energjisë së jashtëzakonshme, të cilat do t’i kërkojë në sasi gjithnjë e më të mëdha ndërsa inteligjenca e tij zgjerohet dhe përpiqet për një fuqi më të madhe mbi natyrën.

Edison, i cili mbushi 82 vjeç më 11 shkurt (1929), këtë vit humbi intervistën e tij tradicionale të ditëlindjes me gazetarët për herë të parë pas dekadash. Ajo intervistë u bë një institucion për shtypin metropolitan. Gazetarët vinin nga Nju Jorku, Çikago, Filadelfia (shkruesi i këtyre rreshtave shpesh midis tyre) në atë laborator të vjetër me tavan të lartë në Orange, New Jersey, ku, pas ceremonive të zakonshme, William H. Meadowcroft, pothuajse një pjesë po aq e rëndësishme e fotografisë sa vetë Edison, do t’i prezantonte ata me plakun me flokë të thinjur. Pastaj lapsat do të kryqëzoheshin me rezultate që çdo herë e bënin botën të mendonte mëngjesin tjetër.

Por këtë vit zoti Edison ishte në Seminole Lodge, shtëpinë e tij në Florida, në Fort Myers, dhe intervista u humb. Një mungesë që, siç mund ta njoftojmë tani, kompensohet nga kjo intervistë për Forbes.

Një shpikje në dy javë

Si zakonisht, pyetjet dhe përgjigjet u shkruan, sepse njeriu që për më shumë se 50 vjet krijoi një shpikje të re në trurin e tij të mrekullueshëm mesatarisht çdo dy të diela, mendja e të cilit krijoi industri, pasuria e të cilave vlerësohet në pesë herë më shumë se shuma totale e parave në qarkullim, sot është pothuajse plotësisht i shurdhër. Një dobësi që është më shumë një dhimbje për të tjerët sesa për të. I lejon atij të mendojë dhe të meditojë pa u ndërprerë nga bisedat ose zhurmat e vogla. Dhe nuk përfaqëson një shqetësim të vërtetë për një njeri që është nga natyra dhënës, jo marrës. Gjatë gjithë jetës së tij, Edison mori njohuri me sytë e tij, duke lexuar, dhe atë që dha – ai e dha me duart e tij të jashtëzakonshme pune…

“Të gjithë njerëzit”, më tha dikur Nikola Tesla, “janë ose centripetalë ose centrifugalë.” … Tomas Alva Edison është një tip centripetal. Idetë që rrodhën nga vorbulla e tij e thellë dhe e padepërtueshme e vunë botën në lëvizje, nëse jo në zjarr, atëherë të paktën elektrizuese.

“A besoni”, shtova unë, “se epoka e shpikjeve dhe zbulimeve elektrike ka mbaruar”?

Pa asnjë moment hezitimi, Edison shkroi me një dorë të prerë dhe të lëkundur: “Jo. Sapo ka filluar”.

Ai nuk duket se mendon kurrë. E vërteta është se ai ka menduar për këto çështje më shumë se kushdo tjetër që ka jetuar ndonjëherë. Dhe i gjithë ai mulli mendimesh ruhet në kontejnerë për përdorim të menjëhershëm. Edisoni është gjithmonë duke menduar. Kjo është një nga cilësitë e tij të jashtëzakonshme. E kam parë në vende të ndryshme: në laborator, në një darkë publike, kur personalitetet i dhuruan Medaljen e Kongresit. Dhe gjithmonë do ta shihje atë shprehje të çuditshme harrese që i shfaqej në fytyrë ndërsa zhytej në mendime. Ai mund ta bëjë këtë sepse është gjithmonë i relaksuar, gjithmonë origjinal, i veti. Truri i tij është i ekuilibruar në drejtimin e tij të përsosur, i pavarur nga dridhjet dhe zhurmat e botës së jashtme.

Mendojmë shumë pak

Dhe kujtohet ajo maksima e vendosur në kornizë që varet pranë tavolinës së tij në laboratorin e tij në Orange: “Nuk ka pothuajse asgjë në botë të cilës njeriu nuk do t’i drejtohet për të shmangur përpjekjen e vërtetë të të menduarit”.

Edisoni besonte se të gjithë mendojmë shumë pak, shumë më poshtë kapacitetit tonë. Truri ynë është motor, mendoi ai, të cilin shumica prej nesh e përdorin vetëm me 10 ose 15 për qind efikasitet. Por jo Edisoni: ai gjithmonë e përdorte motorin e tij të madh me 100 për qind. Ose të paktën më afër asaj figure ideale sesa çdo njeri i kohës së tij.

“A ka mbaruar epoka e shpikësve të pavarur”, pyeta unë.

“Jo,” u përgjigj ai.

“A është zëvendësuar nga një mori studiuesish industrialë? Me fjalë të tjera, a ia ka lënë vendin epoka e kërkimit privat kërkimit të korporatave në shkencën e aplikuar?”. “Jo”, tha Edison. “Epo, a mendoni se shpikjet e ardhshme do të vijnë nga individë privatë apo nga laboratorë të mëdhenj komercialë”? “Kryesisht nga individë privatë,” shkroi ai. “Apo nga një njeri i jashtëzakonshëm në një laborator të korporatës.” Me këtë, ai tronditi opinionin e vendosur, sepse për 10 vitet e fundit konsiderohej se epoka e shpikësit të madh individual kishte mbaruar.

Dëshira për shpikje do të ekzistojë gjithmonë

“Nëse”, shtova, “puna mbi shpikjet kalon nga individë privatë në laboratorë të mëdhenj të korporatave, a mendoni se nxitja për të shpikur do të dobësohet apo do të zhduket”?

“Jo”, tha Edison. “Ajo që nevojitet është një komision patentash ose një gjykatë, të cilës do t’i besoheshin të gjitha patentat për t’i menaxhuar në emër të shpikësit. Kjo gjykatë do të lëshonte licenca, duke mbajtur gjithmonë një pjesë të të drejtës së autorit për shpikësin, të cilën ai nuk mund ta transferonte ose zvogëlonte”.

Edison nënvizoi fjalët “për të kontrolluar” veten. Dhe ishte e qartë se ai mendonte thellë për këtë çështje dhe ndihej fort për të. Ishte diçka për Uashingtonin për të menduar… Ndërsa unë u ndala në temën e nxitjes për shpikje dhe se si mund të ndikohej nga ndryshimi industrial, shpreha gjithashtu një kuriozitet personal në lidhje me dëshirën e përjetshme të Edison për të krijuar.

Kështu që shtova: “A keni dashur ndonjëherë të shpikni diçka sepse kishte para në të apo thjesht për të krijuar gjëra të reja për njerëzimin”? Gjithashtu pyeta nëse Edison mund të kishte qenë kaq i frytshëm nëse idetë e tij do t’i përkisnin një korporate të madhe që e ushqente, e vishte dhe e çlironte nga shqetësimet financiare.

“Gjithmonë kam shpikur”, shkroi ai me seriozitet, “për të fituar para për të shpikur më tej”.

“A mund ta imagjinoni një zbulim ose shpikje revolucionare në horizont që do të trondiste, ndryshonte rrënjësisht ose do të prishte përkohësisht zhvillimin e industrisë elektrike”?

“Nuk mund ta imagjinoj një zbulim të tillë, por është i mundur”.

Mbi transmetimin pa tel të energjisë dhe shterimin e naftës

“A mendoni se shumica e zbulimeve të reja do të jenë në fushën e radios apo në fushën më të vjetër të energjisë elektrike me tela”?

“Mendoj se energjia elektrike me tela do të jetë dominuese” shtoi ai. “Përveç nëse bëhet ndonjë zbulim i madh që nuk është i njohur për ne aktualisht”.

“Sipas mendimit tuaj, a do të kemi ndonjëherë transmetim pa tel të energjisë”?

“Jashtëzakonisht e pamundur”, tha ai, “përveç në një masë të vogël”.

“A mendoni se i gjithë rrjeti hekurudhor në Amerikë dhe në botë përfundimisht do të elektrifikohet”?

“Një pjesë shumë e madhe”, tha ai.

“A besoni se do të vijë koha kur rezervat e naftës në botë do të shterohen dhe njeriu do t’i drejtohet automjeteve elektrike”?

“Nëse nafta do të shterohej”, tha Tomas Edison, “ne mund të marrim energji për makinat nga qymyri i pluhurosur, benzeni, alkooli”.

“A mendoni se njeriu do të jetë gjithmonë në gjendje të krijojë aq energji sa i nevojitet nga natyra”?

“Po”.

“A do të përdoret një ditë energjia e erës, baticave, valëve dhe nxehtësisë së bërthamës së Tokës, përveç avullit dhe energjisë së lumenjve siç është sot”?

“Nxehtësia vullkanike tashmë po përdoret për prodhimin e energjisë”, tha ai. “Disa vende në Itali, një në Kaliforni. Energjia e baticës në Maine dhe vende të tjera”.

Forma të reja të energjisë

“A mendoni se rrezet e diellit do të shndërrohen ndonjëherë drejtpërdrejt në energji elektrike në shkallë të gjerë për nevojat e njeriut?”.

“Po”, tha Edison.

“A mendoni se energjia elektrike është forma e fundit e energjisë në natyrë që njeriu mund të përdorë, apo është e mundur që ndonjë formë tjetër të zbulohet dhe të përdoret? Shkurt, a ka ndonjë formë të mundshme energjie jashtë dritës, nxehtësisë, radioaktivitetit, gravitetit dhe energjisë elektrike”?

“Unë mendoj”, shtoi Edison me mendime, “se ka forma të tjera të energjisë që ende nuk janë zbuluar”.

“A është e mundshme që të gjendet ndonjë mënyrë e re për të prodhuar energji elektrike përveç baterive dhe dinamove? A mund të imagjinoni ndonjë formë tjetër të gjeneratorit elektrik në të ardhmen e pacaktuar”?

“Ndoshta në të ardhmen do të marrim energji elektrike direkt nga qymyri”, tha ai. “Kjo është bërë tashmë në një masë më të vogël”.

“A mendoni se të gjitha mënyrat për të ruajtur energjinë elektrike janë zbuluar tashmë? Ndoshta kjo do të thotë: a mendoni se bateria juaj e ruajtjes do të tejkalohet ndonjëherë”?

“Do të ishte jashtëzakonisht e vështirë,” shtoi ai, ndërsa sytë e tij blu shkëlqenin, “të gjente ndonjë reaksion tjetër kimik që do ta tejkalonte atë. Por është e mundur”.

Dhe tani erdhi pyetja e fundit. “Nëse e krahasoni industrinë elektrike”, shtova unë, “me jetën e një njeriu – një industri që është fëmija juaj dhe që, të themi, 40 vjet më parë ishte një foshnjë – në cilën fazë të jetës është tani? Në vitet e mesme apo të vona”?

Edisoni nuk mendoi për asnjë sekondë, por shkroi dy fjalë me laps: “Foshnje që bërtet”.

Origjina evropiane

Dhe me mendimin për atë foshnjë që ulërin, për epokën e turbo-gjeneratorëve që ulërijnë, për Broadway-t që shkëlqejnë me shkëlqim elektrik dhe jehojnë me altoparlantë të lartë dhe radio nga vitrinat e dyqaneve, për një mijë e një gjëra të reja që përshpejtojnë një njeri në rrugën e tij diku, bashkëbiseduesi ndaloi së hetuari mendjen e këtij tetëdhjetedyvjeçari të madh. Fama që ai gëzon është plotësisht e merituar. Kushdo që përdor një dritë elektrike, shikon një film, dëgjon një gramafon ose udhëton me një hekurudhë elektrike është pjesërisht në borxhin e tij. Zbulimet e tij qëndrojnë në themel të industrive që punësojnë miliona njerëz dhe qindra miliona në kapital. Ai është figura qendrore e një epoke të shkencës së aplikuar. Vendi i tij e ka konsideruar me dashuri një nga qytetarët e parë të botës për dekada të tëra.

Dhe vendi i tij mund të presë me kënaqësi ta ketë atë për një kohë të gjatë. Tetëdhjetë e dy vjet nuk është një moshë e vjetër për një Edison. Prejardhja e tij holandeze dhe skoceze mbart shumë jetëgjatësi. Stërgjyshi i tij, një bankier i pasur nga Nju Jorku që nga koha e Revolucionit, jetoi deri në 104 vjeç, dhe gjyshi i tij deri në 102. Babai i tij ishte 94 vjeç kur vdiq. Z. Edison, duke qeshur, thotë: “Nuk pres të thyej mesataren familjare”.

Për më tepër, nëse do të jetonte, të themi, deri në njëqind vjeç, ai do të ishte tashmë i dyti vetëm pas Methuselahut, sepse në moshën gjashtëdhjetë e pesë vjeç, në një nga ato intervistat e ditëlindjes, ai kishte thënë se kishte jetuar tashmë deri në 115 vjeç. “Domethënë”, shpjegoi ai, “kam bërë mjaftueshëm për të qenë 115 vjeç, duke punuar siç bëjnë të tjerët. Dhe shpresoj të vazhdoj edhe për 20 vjet të tjera, të cilat, me punën mesatare në ditë, do të më bënin 155 vjeç… Dhe pastaj,” qeshi ai, “ndoshta do të mësoj të luaj brixh me zonjat”.

Ngritja e Amerikës dhe Edisonit

Megjithatë, 17 nga ato 20 vjet kanë kaluar tashmë, dhe Thomas Edison nuk tregon asnjë prirje për të luajtur një lojë brixhi me zonjat. Ai hoqi dorë nga gjumi i tij katërorësh natën, tani fle pak më gjatë. Ai madje dremitë gjatë ditës kur është i lodhur, duke bërë një sy gjumë të shkurtër për të kursyer kohë ndërsa diçka po bëhet me urdhër të tij. Ai është ende i njëjti punëtor i palodhur dhe i menduar siç ishte 50 vjet më parë. Dhe kur, në një nga udhëtimet e tij me Henry Ford, ai u interesua për furnizimin amerikan të gomës dhe një krizë të mundshme që mund të binte në vend, dhe kur Z. Ford i bërtiti në vesh: “Pse nuk bën diçka për këtë?”, Edisoni qeshi: “Do ta bëj, menjëherë”. Dhe që atëherë, në fermën e tij eksperimentale në Florida, ai ka “grumbulluar” gomë nga barërat e këqija dhe bimë të ndryshme (duke krijuar varietete të reja). Jeta e tij shtrihet në një hapësirë të gjerë, ashtu si koha e tij. Edisoni u shfaq në skenën amerikane menjëherë pas Luftës Civile. Si një telegraf i ri, ai lexoi veprat e Michael Faraday dhe patentoi shpikjet e tij të para. Në atë kohë, vendi sapo kishte filluar të maste burimet e veta. Hekurudha transkontinentale po ndërtohej, u shfaqën milionerët e parë të naftës. Carnegie dhe Frick filluan karrierën e tyre në çelik dhe koks.

Vendi po hynte gjithashtu në një epokë të re industriale të prodhimit të standardizuar. Lufta i la asaj një trashëgimi fabrikash të mëdha veshjesh dhe këpucësh, fabrika municionesh që kaluan në prodhimin e makinerive bujqësore dhe hekurishte që përvetësuan procesin e ri Besemer. Ajo filloi të kuptonte potencialin e kimisë dhe teknologjisë.

Pittsburgh dhe Midvale punësuan kimistët e parë metalurgjikë. William Sellers bëri punën e parë serioze me çelik veglash; u hap fabrika e parë e ngjyrave kimike. Elektriciteti, një lodër kur Tindal ishte në turnetë e tij amerikane në fillim të viteve 1870, u bë një forcë industriale kur lajmi për dinamon e parë mbërriti nga Austria.

Një për qind frymëzim, 99 për qind djersë

Koha ishte pjekur për një individualist, një pionier në frontin shpikës të industrisë. Ishte veçanërisht e pjekur për një gjeni të një pune kaq të gjithanshme si Edison. Jo vetëm që ai kishte një shkallë supreme të asaj që psikologët e quajnë “instinkti për gjetjen e zgjidhjeve” – i njëjti instinkt që e bëri berberin Arkwright, prodhuesin e instrumenteve Vat, mësuesin Eli Whitney dhe artistin Morse shpikës të mëdhenj – por ai gjithashtu kishte një ndjenjë të jashtëzakonshme të presionit të epokës së re industriale, sepse shpikjet varen nga nevojat industriale dhe shoqërore. Ai gjithashtu kishte një aftësi të pazakontë për të ndërtuar mbi progresin e përgjithshëm teknik dhe shkencor. Ai iu afrua mundësive të tij me metodën dhe durimin e një shkencëtari. Ai përdori 40,000 dollarët e parë për të ndërtuar një laborator dhe një punishte. Edhe pse dikur e quante veten me shaka “praktikë e pastër”, në kontrast me të ndjerin Dr. Steinmetz si “teori e pastër”, askush nuk ishte më plotësisht i informuar për përparimin e shkencës dhe “gjendjen e teknologjisë”.

Disa nga shpikjet e tij përfaqësojnë vite eksperimentimi të vazhdueshëm dhe të mundimshëm. Për ta bërë dritën elektrike të pranueshme universalisht, ai punoi pa u lodhur në dinamo, centrale, çelsa, linja, siguresa, matësa dhe pjesë të tjera të sistemit qendror të energjisë që sot formojnë themelin e industrisë së madhe elektrike. Por ai gjithmonë mbeti individualist.

Një gjeni i këtij rendi, i cili me shaka e përshkroi dhuratën e tij si “një për qind frymëzim dhe 99 për qind djersë”, është më i rrallë se një kometë. Ai është, më shumë se çdo njeri tjetër i gjallë, themeluesi i një epoke të re. Mbetet që brezat e ardhshëm të përcaktojnë nëse, përveçse është babai i epokës së re, pjesë e së cilës ata vetë do të bëhen, Tomas Alva Edison parashikoi edhe zhvillimet e mëvonshme: energjinë elektrike të tërhequr direkt nga dielli, zbulimin e energjive të reja dhe ende të paemërtuara, dhe rritjen e industrisë elektrike nga një “fëmijë që ulërinte” në forcën dhe dinjitetin e një pjekurie të paimagjinueshme.

Teksti: Alex Knapp

Foto: Forbes

Lajmet

UBT: Shkencë dhe teknologji për një jetë më të mirë

Published

3 hours ago

April 11, 2026

UBTNews

Programi i studimit në Shkencat e Ushqimit dhe Bioteknologji në UBT përfaqëson një platformë elitare arsimore, e cila është projektuar në përputhje të plotë me misionin institucional për të kultivuar liderë dinamikë dhe inovatorë në mjedisin akademik të shekullit të 21-të.

Ky program është i përkushtuar ndaj avancimit të njohurive dhe ekspertizës përmes një qasjeje shumëdisiplinore, duke i përgatitur studentët për të adresuar sfidat komplekse të industrisë ushqimore globale, shëndetit publik dhe sistemeve të qëndrueshme të ushqyerjes.

Përmes një kurrikule bashkëkohore, e cila është e krahasueshme me programet më të mira në Bashkimin Evropian dhe SHBA, UBT garanton një arsimim cilësor ku puna laboratorike, kërkimi shkencor dhe bashkëpunimi i ngushtë me industrinë janë prioritetet kryesore.

Studentët përfitojnë mundësi të shumta për lëvizshmëri ndërkombëtare dhe ndërveprim me një staf akademik ndërdisiplinor, gjë që siguron një kuptim të thellë të të gjithë zinxhirit ushqimor.

Përtej aspektit akademike, ky program ofron një mjedis mbështetës që nxit rritjen intelektuale dhe profesionale. Përmes programeve të mentorimit, projekteve praktike dhe praktikave në industri, studentët pajisen me aftësitë e nevojshme për tu zhvilluar në një peizazh global që ndryshon me shpejtësi.

Një pikë e fortë e këtij drejtimi është vetëqeverisja me pjesëmarrje, ku studentët përfshihen aktivisht në proceset vendimmarrëse, duke krijuar një ndjenjë përgjegjësie të përbashkët dhe transparence.

Ky fokus në lidership dhe perspektivë globale u mundëson të diplomuarve të zotërojnë njohuri të avancuara në kiminë e ushqimit, mikrobiologjinë dhe bioteknologjinë, duke i bërë ata të aftë të krijojnë dhe ruajnë artikuj ushqimorë të sigurt dhe me cilësi të lartë.

Programi luan gjithashtu një rol transformues në komunitet dhe rajon, duke shërbyer si një urë lidhëse mes shkencës dhe nevojave praktike të popullatës.

Për të mbështetur zhvillimin e gjeneratave të reja, UBT ofron mundësi të shkëlqyera financiare, duke përfshirë një bursë prej 20% për tre vitet e studimit për studentët e rinj që regjistrohen në këtë fakultet.

Përmes projekteve kërkimore të fokusuara në sfidat specifike rajonale, si praktikat e qëndrueshme bujqësore dhe siguria ushqimore, UBT kontribuon direkt në zhvillimin strategjik dhe ekonomik të Kosovës. Duke i pajisur studentët me kompetenca për të zgjidhur probleme komplekse dhe duke i nxitur ata drejt mësimit të vazhdueshëm, ky program siguron që çdo i diplomuar të jetë një agjent i ndryshimit pozitiv, i aftë për të udhëhequr me integritet dhe vizion në tregun ndërkombëtar të punës.

Aplikimet e hershme kanë filluar, këtu gjeni linkun për me shumë informata.

Kujtesë

DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 11 prill, në vitet nëntëdhjetë

Published

5 hours ago

April 11, 2026

UBTNews

11 prill 1994

Lajm i plotë:

NATO shënoi përmbushjen e vendosmërisë amerikane për veprim konkret kundër serbëve

Lajmi i parë që mbrëmë dhe sot u transmetua në masmediumet gjermane është bombardimi i objektivave ushtarake serbe në periferi të Gorazhdës nga ana e aeroplanëve bombardues amerikanë. Sulmi i aeroplanëve amerikanë u bë me pëlqimin e sekretarit të përgjithshëm të OKB-së, Butros Gali, i cili të shtunën deklaroi se duhet të përdoren të gjitha mjetet për t’i detyruar serbët që të ndalin pushtimet.

Sot TV Gjerman e dha me storie filmike procesin e bombardimit mbi objektivat ushtarake serbe, ku më së paku u shkatërruan dy tanke serbe. Si rezultat i këtij aksioni serbët u detyruan të ndërprejnë sulmet mbi popullsinë boshnjake të Gorazhdes.

Sulmin kundër serbëve e përshëndeti presidenti amerikan, Bill Klinton. Ai theksoi se ky aksion i NATO-s shënoi përmbushjen e vendosmërisë amerikane për të vepruar konkretisht kundër serbëve. Ai tërhoqi vërejtjen se në rast se serbët nuk ndalen, ata përsëri do të ndeshen me kundërgoditje të ngjashme nga NATO-ja.

Emërues i përbashkët i komentatorëve gjermanë të cilët mbrëmë paraqitën pikëpamjet e tyre qoftë nga Uashingtoni, Brukseli apo Boni, është se fillimi i veprimit të NATO-s përmes hedhjes së bombave kundër serbëve shënon hapin e parë që dëshmon se NATO-ja është e vendosur të veprojë edhe herave të tjera në mënyrë të ngjashme kundër agresorit serb. Edhe pse aksioni i NATO-s, i cili u ekzekutua përmes aeroplanëve luftarakë amerikanë, u vlerësua si veprim i vonuar, përkatësisht në momentin e fundit, kundër agresorit serb, me shpresë se ky rast nuk do të jetë i fundit.

Përderisa në Perëndim ky aksion i NATO-s kundër serbëve u mirëprit, ndërkaq në Moskë presidenti rus, i cili është përgatitur për udhëtim në Madrid, deklaroi se proteston ashpër kundër aksionit amerikan mbi serbët. Jelcini ishte i prekur sidomos pse SHBA-të para se të intervenonin në objektivat ushtarake serbe nuk janë konsultuar me Rusinë, prandaj, theksoi ai, ka biseduar për këtë me presidentin amerikan dhe ka kërkuar që për aksionet e ngjashme në ish-Jugosllavi Rusia të konsultohet paraprakisht.

Lajme të tjera:

Kryetari i Turqisë: Do ta përkrahim Kosovën e Shqipërinë në rast të agresionit serb

Demaçi prezentoi çështjen e Kosovës në një tubim ndërkombëtar në Veneci

Terroristët grekë vranë dy e plagosën tre ushtarë shqiptarë

Gjatë marsit në komunën e Gjilanit policia serbe bastisi 40 familje

Stërvitje të forcave serbe në Landovicë të Prizrenit

Në fshatrat e Opojës së Dragashit policia ndjek aktivistët

Represioni në Kosovë

Kryqi i Kuq i Suedisë: Të mos kthehen refugjatët shqiptarë

Në demonstratën e boshnjakëve në Bon morën pjesë edhe shqiptarë nga Kosova

Sanie Matoshi fituese e festivalit “Kosovarja këndon ’93-94”

Grupi folklorik dhe Dega e LDK-së në Nju-Jork dhanë 5.060 dollarë për Fondin e Kosovës

Ekstremisti serb Sheshel në Kosovë

Lajm i plotë:

Policët malazias vranë kolegun e tyre duke menduar se po shtijnë në një shqiptar

Gazeta serbe “Veçernje novosti” ka njoftuar ditëve të fundit për një proces gjyqësor në Podgoricë, në të cilin dy policë malazias, Velizar Darmanoviqi (34) dhe Predrag Vuçiniqi (22) u liruan nga akuza për vrasjen e kolegut të tyre Miodrag Rackoviq më 15 mars të vitit 1992 në Sukobinë të Ulqinit.

Siç njoftonte kjo gazetë në numrin e së shtunës “vrasja kishte ndodhur afër mesnatës më 15 mars 1992 në kufirin jugosllavo-shqiptar, ku patrulla e ministrisë së punëve të brendshme të Ulqinit ishte nisur për të arrestuar një qytetar shqiptar, i cili duhej të sillte material propagandistik në Jugosllavi. Patrulla ishte ndarë në dy grupe dhe kur këto ishin takuar në terr në një çufrrajë – kishin shtënë me armë në njëra-tjetrën, duke menduar se në anën tjetër është armiku nga Shqipëria”, ku u vra polici Miodrag Rackoviq.

11 prill 1995

Lajmet kryesore:

Kryetari Rugova arriti në Tiranë

Unioni Evropian intensifikon përpjekjet kundër keqësimit të mëtejshëm të gjendjes në Kosovë

David Atkinsonit nuk iu dha viza për të vizituar Kosovën

Mbledhje me udhëheqësit e nëngedëve të LDK-së në Skënderaj

Adem Demaçi: Kemi nevojë për një organizim më të mirë

Shqipëria respekton sanksionet

Një delegacioni i Pax Christit nga Holanda u takua me përfaqësuesit e FR të LDK-së

Gazeta “Nju-Jork Tajms” për situatën aktuale në Kosovë

Frika e një lufte të zgjeruar në Ballkan

Vazhdon procesi i montuar në Pejë

Lajm i plotë:

Në Bllacë të Suharekës humbën jetën dy fëmijë

Dje, rreth orës 16:30 minuta në lagjen “Zekolli” të fshatit Bllacë të Suharekës ndodhi një tragjedi e rëndë, me ç’rast humbën jetën Nexhat Abdyl Zekolli (1985) dhe Shpend Mehmet Zekolli (1986), njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Suharekë.

Të dy fëmijët, duke u kthyer nga shkolla shkuan për t’u larë në vendin e quajtur “Lugu i botës”, ku Milaim Zekolli me ekskavator kishte hapur një pus për ujë.

Edhe pse Nexhati u nxor i gjallë nga uji i ftohtë, ai vdiq rrugës për në ambulancën e Suharekës, ndërsa të gjitha përpjekjet e fshatarëve për ta shpëtuar Shpendin ishin të kota.

Lajme të tjera:

Dhuna e përditshme në Kosovë

Policia serbe arrestoi dy dezertorë nga ish-ushtria jugosllave

Policia në Gjilan ndërpreu një ndeshje futbolli dhe burgosi Shemsedin Mustafën

Policia ndërhyri sërish në SHMT ” Marin Beçikemi” në Vushtrri

Policia rrahu arsimtarin Man Veliqi

Policia serbe sërish plaçkiti mall në tregun e plaçkave në Prishtinë

Po vazhdon xhirimi i filmit artistik të Ekrem Kryeziut

Persona të shumtë u arrestuan nën pretekst të dhënies e marrjes së ryshfetit

Kërkohet Haxhi Bytyçi

11 prill 1997

Lajmet kryesore:

Konferencë për gazetarë e kryetarit të Republikës së Kosovës, dr. Ibrahim Rugova

Në Durrës arritën dy anije ushtarake italiane

Parlamenti turk mbështet dërgimin e trupave në Shqipëri

Danimarka e gatshme të marrë pjesë në misionin ushtarak shumëkombësh në Shqipëri

Parlamenti gjerman mbështet misionin e forcave shumëkombëshe në Shqipëri

OSBE‑ja rithekson rëndësinë e mbledhjes së armëve në Shqipëri

Nikollas Hill e Majkëll Mekllellen vizituan Universitetin e Prishtinës

Reagimet e shtypit serb pas tryezës së Nju Jorkut

Kryeministri maqedonas u takua me kancelarin gjerman

Presione në Kaçanik kundër pronarëve të ndërmarrjeve e dyqaneve

Për armëmbajtje u dënua me një vit burg

Dhuna e përditshme në Kosovë

Lajm i plotë:

Dje në Baicë të Gllogocit persona të panjohur vranë Ramiz Lekun

Dje, në orët e mëngjesit në fshatin Baicë, persona të panjohur me armë zjarri vranë Ramiz Ymer Lekun, punëtor në Kuvendin e instaluar komunal serb në Gllogoc, njofton KI i Degës së LDK-së në Gllogoc.

Bëhet e ditur se pas vrasjes së Ramiz Lekut, në afërsi të vendit të ngjarjes janë stacionuar forca të armatosura të policisë serbe, të cilat ishin të pajisura edhe me automjete, ndërsa me vete kishin edhe dy qenë nuhatës.

Gjatë ditës së djeshme pas vrasjes së Ramiz Lekut, forca të shtuara të policisë serbe u stacionuan edhe nëpër rrugë e udhëkryqe të qytezës së Gllogocit.

Ndërkaq, dje rreth orës 11:00, policia serbe bllokoi lagjen e Lekajve në Baicë dhe arrestoi Feriz Lekun (47) dhe Jetmir Lekun (21), të cilët nga dita e djeshme ende po mbahen në arrest.

Të përkujtojmë se më 29 qershor të vitit 1994, nga persona po ashtu ende të paidentifikuar, qe vrarë edhe babai i Ramizit, Ymer Leku.

Në përpjekje për të futur pasiguri e përçarje në mesin e shqiptarëve, shtypi serb njoftoi dje menjëherë se kinse vrasës të Lekut janë pjesëtarët e të së ashtuquajturës UÇK. Mediumet serbe kanë vepruar kështu edhe në dy raste të tjera, lidhur me vrasjen e Xunë Durmishit nga Rakinica e Skënderajt dhe të Isuf Halitajt e Fehmi Hazirajt të vrarë më 25 mars në fshatin Siçevë të Klinës. Mirëpo, pohimet për kolaboracionizëm, i kanë hdehur poshtë me shkrim dhjetëra shqiptarë të fshatrave prej nga ishin viktimat.

11 prill 1998

Edicioni i parë (15:00)

Lajm i plotë:

Në rrugën kryesore të Prishtinës edhe sot defiluan në mënyrë të qetë mijëra qytetarë

Dhjetëra mijëra qytetarë shqiptarë të të gjitha moshave e gjinive, bënë sot një sheti protestuese në qendër të Prishtinës, në rrugën “Nëna Tereze”. Protesta u mbajt me moton “Kosova burgu më i madh në botë”.

Qytetarët filluan të grumbulloheshin para orës 12,00, ndërsa në mesditë, e gjithë rruga “Nëna Tereze”, prej ndërtesës së Kuvendit të Kosovës e deri te shtëpia e vjetër e mallrave u bllokua nga numri i madh i pjesëmarrësve në këtë shëtitje.

Ndryshe nga dita e djeshme, protestuesit sot nuk bartnin pankarta, nuk brohorisnin, por vetëm shetisnin të qetë, duke duartrokitur herë pas herësh.

Policia serbe në kohën sa zgjati kjo sheti e qytetarëve ndaloi qarkullimin e automjeteve rrugës kryesore të kryeqendrës.

Gjatë ditës së sotme protestuesit iu përmbajtën me përpikëri thirrjes së Këshillit Organizativ të Protestave dhe në orën 12. 30 u shpërndanë të qetë.

Policia serbe edhe sot përcolli me vëmendje pjesëmarrësit e kësaj proteste, e cila u mbajt me moton: “Kosova burgu më i madh në botë”, por kësaj radhe nuk intervenoi.

Shetitje të ngjajshme dhe me moto të njëjtë u mbajtën edhe në të gjitha qendrat e Kosovës. Në rrugën kryesore të Prizrenit edhe pse binte një shi i imët, ishin prezentë disa dhjetëra mijëra qytetarë. Qytetarët bënë shetinë pa pankarta dhe pa brohoritje. Por, pasiqë numri i pjesëmarrësve ishte i madh, në “Shadërvan” u krijuan dy rreshta të mëdhenj qytearësh, që shëtisnin në radhë, kurse në rrugët tjera kishte qytetarë të shumtë. Ishte e dukshme prezenca e forcave policore.

Në Suharekë edhe sot, në mënyrë spontane qytetarët dolën në qendër të qytetit për të protestuar kundër dhunës serbe mbi popullin shqiptar të Kosovës. Protesta filloi në ora 12 dhe mbaroi në ora 12,30. Në protestë morën pjesë rreth 10. 000 qytetarë.

Në orët e para të mëngjesit e me pretekst të kontrollimit të automjeteve në komunikacion, policia ka përjashtuar nga qarkullimi në komunikacion një pjesë të madhe të autobusëve. Kjo ka ndikuar që një numër imjaft i madh i qytetarëve të mos mund të marrin pjesë në protestë.

Edhe sot forcat policore ishin prezente, por intervenime nuk pati, kështu që protesta përfundoi pa ekscese, njofton KI i Degës së LDK-së në Suharekë.

Pejë: Në qytet, në orën 12:00 pati shetitje të qytetarëve nëpër të gjitha rrugët që shpiejnë në qendër. Nga mëngjesi, në hyrje të qytetit ishin përqëndruar forca të mëdha të policisë serbe, të cilat i legjitimonin qytetarët.

Numri i qytetarëve që mori pjesë sot në shetitje nuk ishte aq i madh për shkak se ishte ditë me shi, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Pejë.

Gjilan: – Edhe sot, në Gjilan, në mënyrë masive, me dhjetëra mijëra qytearë iu përgjigjën ftesës së organizatorit për shëtitje të qetë e spontane.

Ashtu, siç ishte paraparë nga Këshilli Organizativ i Protestave, sikurse dje, edhe sot, më 11 prill, para orës 12, në komunën e Gjilanit, turma të mëdha qytetarësh ia mësynë qytetit, për t’i pushtuar trotuaret e tij. Sot, për shkak se ishte edhe ditë tregu, qyteti i Gjilanit ishte i bllokuar, kështu që edhe shetitja ishte e zgjatur për shkak se kordonet e policisë, nuk lejonin qytetarët të niseshin drejt qendrës dhe tregut, për të kryer shërbimet e tyre, njofton KI i Degës së LDK-së në Gjilan.

Mijëra qytetarë shetiten sot në mesditë edhe në Malishevë, Shtime, Han të Elezit e në Rahovec, ndonëse në shumicën e këtyre qendrave moti ishte me shi.

Lajm i plotë:

Raporti i dhunës në Skënderaj, 74 të vrarë në periudhën janar-mars 1998

Vrasje 74, plagosje 22, ndalim arbitrar 144, arrestim arbitrar 34, bisedë informative 52, torturë fizike 107, torturë psikike 686, dënim për vepër penale 2, dënim për kundërvajtje 5, marrje e pasaportës 5, të zhdukur 18, bastisje 65, kërcënim 423, marrje peng 110, tentim vrasje 572, fyerje 24, lëndime trupore 105, plaçkitje 76, ndërhyrje në institucionet humanitare 1, ndërhyrje në institucionet arsimore 5, ndërhyrje sociale 5, punëtorë në botën e jashtme 1, ndalim kthimi në atdhe 2, azilkërkues të kthyer 2, vizitë e policisë në shtëpi 36, goditje e shtëpive me armë të ndryshme 53, pengim për t’u varrosur në varrezat e veta 5. Gjithsej 2. 635 raste të shkeljeve, njofton “Bujku”.

Lajme të tjera:

Civilët serbë rrahën disa të rinj shqiptarë

Forcat serbe plaçkitën lagjen e Kastratëve në Turiçefc

Izet Ismaili: Popullin e Drenicës e kërcënon uria

Gllogoc: U morën në polici tre veprimtarë politikë dhe humanitarë

Ahmet Mustafa u lirua dje në gjendje të rëndë fizike

Policia serbe arrestoi shumë persona nga Hasi

Shpërthim i zjarreve në malet e Vushtrrisë e të Kaçanikut

Forca ushtarake u vendosën në aeroportin bujqësor të Dushanovës së Prizrenit

Serbët formojnë edhe një qendër propagandistike gazetare në Prishtinë

Pengohet qarkullimi i autobusëve nëpër Komoran

U lirua objekti i shkollës së mesme në Rahovec

Në shkollën e Janjevës zvarritet kthimi i nxënësve shqiptarë

Edicioni i dytë (19:30)

Lajmet kryesore:

Kryetari Rugova priti diplomatin rumun Jon Donka

Forca të mëdha ushtarake u stacionuan në zonën kufitare Kosovë-Shqipëri

Ushtria serbe provokon banorët e fshatrave të Gjilanit

Në rajonin e Hasit policia bastis familjet shqiptare

Në Mitrovicë dolën në shetitje proteste 20 000 vetë

Konferencë për Kosovën në Kaliforni

Në Mitrovicë u bastis një familje shqiptare

Marrje në biseda informative

Policët dhe civilët serbë keqtrajtojnë shqiptarët në Gjilan

Foto: Skenderaj

Vendi

Vdes ish-kongresisti Eliot Engel, zë i fuqishëm në mbështetje të Kosovës

Published

17 hours ago

April 10, 2026

UBTNews

Ish-kongresisti amerikan Eliot Engel ka vdekur në moshën 79-vjeçare, duke lënë pas një trashëgimi si një nga mbështetësit më të mëdhenj të Kosovës. Ai u largua nga Kongresi i Shteteve të Bashkuara në janar 2021, pas mbi 30 vjetësh shërbim.

Kryetarja e Kuvendit të Kosovës, Albulena Haxhiu, e cilësoi vdekjen e tij si humbje të një miku të dëshmuar dhe përkrahësi të palëkundur të lirisë dhe shtetësisë së Kosovës. Ajo theksoi se Engel, gjatë dekadave në Kongres, ishte në anën e drejtë të historisë – nga mbështetja për ndërhyrjen e NATO më 1999 kundër regjimit të Slobodan Milošević, deri te përkrahja për pavarësinë e Kosovës më 2008.

Edhe kongresisti Ritchie Torres e vlerësoi Engelin si një zë të fortë për Kosovën dhe komunitetin shqiptar në kohë kur pak të tjerë i kushtonin vëmendje.

Engel, pjesë e Partisë Demokratike, përfaqësoi që nga viti 1989 një zonë të Bronksit në New York City me komunitet të madh shqiptar. Ai ishte ndër figurat kyçe në sigurimin e mbështetjes së Kongresit për njohjen e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008.

Për kontributin e tij, Kosova ka emërtuar rrugë dhe autostradë me emrin e tij, si dhe ka lëshuar pullë postare me portretin e Engelit. Ndërkohë, qëndrimet e tij pro Kosovës e bënë figurë të diskutueshme në Serbi, e cila vazhdon të kundërshtojë pavarësinë e saj.

Gjatë një seance dëgjimore në vitin 2020, Engel kishte shprehur lidhjen e veçantë me rajonin, duke theksuar se asnjë vend në Ballkan nuk e kishte prekur më shumë se Kosova.

Ai hyri në Kongres në periudhën e shpërbërjes së dhunshme të Jugosllavisë dhe u angazhua në çështjet e rajonit përmes Komitetit për Punë të Jashtme, duke u bërë një nga njohësit më të mirë të Ballkanit në politikën amerikane.

Aktualitet

Kalon në parim ligji për sigurime shëndetësore dhe çmimet tavan

Published

17 hours ago

April 10, 2026

UBTNews

Në vazhdimin e seancës së dytë të jashtëzakonshme të pasdites, Kuvendi i Kosovës ka miratuar në parim projektligjin për sigurimin e detyrueshëm të kujdesit shëndetësor dhe atë për çmimet tavan.

Projektligji për sigurimet shëndetësore u miratua me 65 vota për, duke marrë mbështetje edhe nga një pjesë e opozitës, e cila e cilësoi atë si të domosdoshëm. Ky projektligj parasheh krijimin e një pakete bazike shëndetësore që do të përditësohet çdo vit, ndërsa kontributet do të jenë 3.5 për qind nga paga e të punësuarit dhe 3.5 për qind nga punëdhënësi, për financimin e fondit të sigurimit.

Megjithatë, u theksua se funksionalizimi i Sistemit Informativ Shëndetësor mbetet parakusht për zbatimin e tij, ndërkohë që digjitalizimi i këtij sistemi ende nuk është përmbyllur. Një ligj i ngjashëm ishte miratuar edhe në vitin 2014, por nuk kishte gjetur zbatim praktik. Ndërkaq, ky projektligj ishte rrëzuar nga Gjykata Kushtetuese në janar për shkak të miratimit jokushtetues. Shqyrtimi i dytë i tij pritet të bëhet më 23 prill.

Në të njëjtën seancë, Kuvendi miratoi në parim edhe projektligjin për çmimet tavan me 63 vota për, pa mbështetjen e opozitës. Sipas ministrit të Financave, Hekuran Murati, ligji synon mbrojtjen e qytetarëve dhe do të përdoret si masë e jashtëzakonshme në raste të destabilizimit të tregut, duke theksuar se nuk është kundër tregut të lirë, por kundër abuzimeve me çmimet.

Nga ana tjetër, deputetët opozitarë e kundërshtuan projektligjin, duke vlerësuar se ai rrezikon ndërhyrjen në tregun e lirë dhe i jep Qeverisë kompetenca të drejtpërdrejta për kontrollin e çmimeve. Ata ngritën shqetësime edhe për mënyrën e funksionimit të bordit të paraparë në projektligj, duke e cilësuar atë si jopavarur dhe me mungesë të metodologjisë së qartë për vendimmarrje.