Lajmet

Historia e 150 viteve të fundit, ka treguar se pushtimi e fundos ekonomikisht pushtuesin

Pushtimi nuk sjellë asnjëherë përfitime për pushtuesin.

Published

on

Paul Krugman nga “New York Times”

Mrekullia e Ukrainës mund të mos zgjasë. Përpjekja e Vladimir Putin për të arritur një fitore të shpejtë me një kosto të vogël, duke pushtuar qytetet e mëdha me forca të armatosura relativisht lehtë, është përballur me një rezistencë të madhe. Por tani po përdoren armët më të rënda.

Dhe përkundër heroizmit të jashtëzakonshëm të popullit të Ukrainës, ka ende më shumë gjasa që flamuri rus të vendoset midis rrënojave të Kievit dhe Kharkivit. Por edhe nëse kjo ndodh, Federata Ruse do të dalë nga kjo luftë më e dobët dhe më e varfër se sa ishte para pushtimit. Pushtimi nuk sjellë asnjëherë përfitime për pushtuesin. Pse? Nëse i riktheheni historisë, do të shihni shumë shembuj të fuqive që u pasuruan përmes aftësive të tyre ushtarake. Romakët përfituan me siguri nga pushtimi i botës helenistike, siç bëri edhe Spanja me pushtimin e Aztekëve dhe Inkasve në Amerikë. Por bota moderne është ndryshe, dhe me “moderne” nënkuptoj të paktën shekullin e kaluar e këtej. Shkrimtari britanik Norman Angell botoi në vitin 1909 traktin e tij të famshëm “Iluzioni i Madh”, ku argumenton se lufta është një mjet i vjetruar për pasurimin e një shteti.

Libri i tij u keqinterpretua gjerësisht, duke thënë se lufta nuk mund të ndodhte më. Një hipotezë që rezultoi të ishte tmerrësisht i gabuar gjatë dy brezave të ardhshëm. Por ajo që tha në fakt, ishte se edhe fituesit në luftë nuk mund të nxirrnin më asnjë fitim nga suksesi i tyre.

Dhe sigurisht që kishte të drejtë. Ne të gjithë i jemi përjetë mirënjohës Aleatëve që triumfuan në Luftën e Dytë Botërore. Por më vonë Britania u shfaq si një fuqi e dobësuar, dhe përjetoi për vite me radhë masa ekonomike shtrënguese, teksa hasi shumë vështirësi në  kapërcimin e mungesën së këmbimit valutor.

Edhe Shtetet e Bashkuara pas luftës patën më shumë probleme sesa mund ta mendojnë sot shumë njerëz. Ajo përjetoi një periudhë të rritjes çmimesh, të cilat e çuan për një kohë inflacionin në nivelin mbi 20 për qind. Dhe anasjelltas, edhe kapitullimi i plotë nuk e pengoi Gjermaninë dhe Japoninë që të arrinin më vonë një zhvillim të paparë.

Pse dhe kur u bë i padobishëm pushtimi? Angell thotë se gjithçka ndryshoi me lindjen e një “ndërvarësie jetike” midis kombeve “që zhvlerësoi kufijtë ndërkombëtarë”, dhe sipas tij kjo ishte “kryesisht një punë e 40 viteve të fundit”, duke filluar rreth vitit 1870. Dhe duket se argumenti i tij qëndron.

Viti 1870 ishte afërsisht koha kur hekurudhat, anijet me avull dhe telegrafët bënë të mundur krijimin e asaj që disa ekonomistë e quajnë ekonomia e parë globale. Në një ekonomi të tillë globale, është e vështirë të pushtosh një vend tjetër pa e shkëputur atë vend – por edhe veten – nga ndarja ndërkombëtare e punës, për të mos përmendur sistemin financiar ndërkombëtar, me kosto të madhe.

Ne mund ta shohim sot këtë dinamikë tek Rusia. Po ashtu Angell u vuri theksin tek limitet e aneksimit të një territori në një ekonomi moderne. Ju nuk mund të sekuestroni asetet industriale të një vendit ashtu si pushtuesit e epokës para-industriale pushtonin territoret. Pasi konfiskimi arbitrar shkatërron stimujt dhe ndjenjën e sigurisë, për të cilën ka nevojë një shoqëri e përparuar për të qëndruar produktive. Sërish, historia e vërtetoi analizën e tij. Për një farë kohe, Gjermania naziste arriti të mbajë të pushtuar vende me një Produkt të Brendshëm Bruto të përbashkët të para luftës që ishte afro dyfishi i saj.

Por pavarësisht shfrytëzimit të pamëshirshëm, territoret e pushtuara duket se kompensuan vetëm rreth 30 për qind të kostos së fushatës ushtarake gjermane, pjesërisht sepse shumë nga ekonomitë që u përpoq të shfrytëzonte Hilteri u futën nën kolaps.

A nuk është diçka sa e jashtëzakonshme aq edhe e tmerrshme të gjendemi në një situatë ku dështimet ekonomike të Hitlerit, na tregojnë gjëra të dobishme për perspektivat e ardhshme? Por ja ku jemi. Falë Putinit!Do të shtoja edhe dy faktorë të tjerë që shpjegojnë se përse pushtimi është një sipërmarrje e kotë.

E para është se lufta moderne përdor një sasi të jashtëzakonshme burimesh. Ushtritë para-moderne përdornin sasi të kufizuara municionesh, dhe mund të jetonin në një farë mase nga ambienti përreth. Në vitin 1864, gjenerali i Unionit William Tecumseh Sherman, mundi të shkëputej nga linjat e tij të furnizimit, dhe të marshonte nëpër Xhorxhia duke pasur racione ushqimore për vetëm 20 ditë.

Por ushtritë moderne kërkojnë sasi të mëdha municionesh, pjesë këmbimi dhe mbi të gjitha karburant për automjetet e tyre. Në fakt, vlerësimet e fundit nga Ministria britanike e Mbrojtjes thonë se përparimi rus në Kiev ka ngecur përkohësisht “ndoshta si rezultat i vështirësive të vazhdueshme logjistike”.

Kjo do të thotë për pushtuesit e mundshëm se pushtimi, edhe nëse i suksesshëm, është jashtëzakonisht i kushtueshëm, dhe ka pak të ngjarë që ai të mund të shlyejmë ndonjëherë kostot e shpenzuara për të. Së dyti, ne jetojmë sot në një botë të nacionalizmit pasionant.

Fshatarëve të lashtë dhe atyre të Mesjetës ndoshta nuk u interesonte se kush i shfrytëzonte;  por punëtorëve modernë po. Përpjekja e Putinit për të pushtuar Ukrainën duket se bazohet jo vetëm në besimin e tij se nuk ekziston diçka e tillë si kombi ukrainas, por edhe në supozimin se vetë ukrainasit mund të binden që ta konsiderojnë veten rusë.

Kjo duket shumë e pamundur që të ndodhë. Prandaj edhe nëse bie Kievi dhe qytetet e tjera të mëdha ukrainase, Rusia do ta gjejë veten duke shpenzuar shumë për vite të tëra në përpjekje për të mbajtur nën kontroll një popullsi armiqësore.

Pra, pushtimi është një bast i humbur. Kjo ka qenë e vërtetë për të paktën një shekull e gjysmë. Ka qenë e qartë për cilindo që ka parë faktet e 100 viteve të fundit. Fatkeqësisht, ka ende të çmendur dhe fanatikë që refuzojnë ta besojnë këtë, dhe disa prej tyre drejtojnë kombet dhe ushtritë e tyre.

Shënim: Paul Krugman, ekonomist i njohur amerikan, fitues i Çmimit Nobel në Ekonomi në vitin 2008./bota.al

Vendi

Albanians For America për herë të parë në takimin e CEEC në Capitol Hill

Published

on

Organizata shqiptaro-amerikane Albanians For America (AFA) ka marrë pjesë për herë të parë në takimin e Koalicionit të Evropës Qendrore dhe Lindore (CEEC) në Capitol Hill, duke përfaqësuar komunitetin shqiptar në diskutimet për sigurinë dhe stabilitetin rajonal.

E përfaqësuar nga Doc Vranici, AFA iu bashkua 18 organizatave anëtare të CEEC-së, ku u diskutuan çështje strategjike si agresioni rus në Ukrainë, situata në Gjeorgji, sanksionet ndaj Rusisë, rruga e Kosovës drejt anëtarësimit në NATO dhe mbështetja për organizimin e Samitit të NATO-s në Shqipëri vitin e ardhshëm.

Në kuadër të vizitës, delegacioni mori pjesë edhe në konferencën “Rritja e qëndrueshmërisë: Një vështrim nga Qendrat e Ekselencës së NATO-s në vendet baltike”, ku morën pjesë kongresmenë amerikanë dhe zyrtarë nga Lituania, Letonia dhe Estonia.

Përfaqësuesit e AFA-së zhvilluan gjithashtu takime me zyrtarë amerikanë, përfshirë përfaqësues të Komisionit të Helsinkit, senatorë dhe kongresistë, ku u diskutua roli i SHBA-së në Evropën Qendrore dhe Lindore, si dhe forcimi i sigurisë në rajon.

Gjatë qëndrimit në Uashington, delegacioni u takua edhe me një përfaqësues të Këshillit të Sigurisë Kombëtare pranë Shtëpisë së Bardhë dhe me ambasadorin e Kosovës në SHBA, Ilir Dugolli, me të cilin biseduan për zhvillimet aktuale dhe thellimin e marrëdhënieve Kosovë–SHBA.

Sipas organizatës, pjesëmarrja në këtë forum shënon një hap të rëndësishëm në forcimin e zërit të komunitetit shqiptaro-amerikan në institucionet ku hartohen politikat dhe në promovimin e interesave të shqiptarëve në rajon./A.K/

Continue Reading

Vendi

Rriten çmimet e derivateve , nafta arrin në 1.60 euro për litër

Published

on

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë ka publikuar çmimet maksimale të lejuara të derivateve të naftës për 17 korrik.

Sipas njoftimit, çmimi maksimal i naftës është 1.60 euro për litër, katër centë më shumë krahasuar me një ditë më parë, kur ishte 1.56 euro.

Është shtrenjtuar edhe benzina, e cila sot mund të shitet deri në 1.43 euro për litër, tre centë më shumë se të enjten, kur kushtonte 1.40 euro.

Ndërkaq, çmimi i gazit mbetet i pandryshuar në 0.60 euro për litër.

Çmimet hyjnë në fuqi nga ora 10:00 dhe vlejnë për 24 orë./A.K/

Continue Reading

Rajoni

Rangimi prestigjioz Times Higher Education 2026 konfirmon UBT-në si lider në arsimin e lartë dhe zhvillimin e qëndrueshëm

Published

on

By

Rangimet ndërkombëtare vazhdojnë ta pozicionojnë UBT-në si institucionin lider të arsimit të lartë në Kosovë dhe si institucioni më i suksesshëm në rajon. Përmes ekselencës në arsim, shkencë, teknologji, inovacion dhe ndikimit në shoqëri, UBT ka forcuar edhe më tej reputacionin e tij global, gjë që është dëshmuar edhe në rangimet e fundit në Times Higher Education Impact Rankings 2026, një nga vlerësimet më prestigjioze në botë për universitetet.

Ky rangim vlerëson jo vetëm cilësinë akademike, por edhe ndikimin real të institucioneve në shoqëri, ekonomi, mjedis dhe inovacion.

Në edicionin e vitit 2026, UBT është renditur në grupin 801–1000 të institucioneve me ndikimin më të madh në botë, duke konfirmuar rolin e tij si një kontribuues aktiv në adresimin e sfidave globale.

Një tregues tjetër domethënës i këtij vlerësimi është fakti se UBT është vlerësuar në të 17 Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm, duke dëshmuar se ndikimi i tij shtrihet në një gamë të gjerë fushash – nga arsimi, shkenca dhe inovacioni, deri te mbrojtja e mjedisit, zhvillimi ekonomik dhe përfshirja sociale.

Ndër rezultatet më të mira, UBT i ka arritur në SDG 6, SDG 7, SDG 9, SDG 13 dhe SDG 15 (301–400), fusha që lidhen me menaxhimin e qëndrueshëm të ujit, energjinë e pastër, industrinë dhe inovacionin, veprimin për klimën dhe mbrojtjen e ekosistemeve tokësore.

UBT ka arritur rezultate të dukshme në këto fusha:

  • SDG 1 dhe SDG 2 – lufta kundër varfërisë dhe urisë (201–300)
  • SDG 3 – shëndet dhe mirëqenie (601–800)
  • SDG 4 – arsim cilësor (1001+)
  • SDG 5 – barazi gjinore (801–1000)
  • SDG 6 – ujë i pastër dhe kanalizime (301–400)
  • SDG 7 – energji e pastër (301–400)
  • SDG 8 – punë dinjitoze dhe rritje ekonomike (601–800)
  • SDG 9 – industri, inovacion dhe infrastrukturë (301–400)
  • SDG 10 – reduktim i pabarazive (601–800)
  • SDG 11 – qytete dhe komunitete të qëndrueshme (401–600)
  • SDG 12 – konsum dhe prodhim i përgjegjshëm (401–600)
  • SDG 13 – veprim për klimën (301–400)
  • SDG 14 – jeta nën ujë (401+)
  • SDG 15 – jeta tokësore (301–400)
  • SDG 16 – paqe, drejtësi dhe institucione të forta (601–800)
  • SDG 17 – partneritete për qëllimet (1001–1500)

Rangimet në Times Higher Education Impact Rankings 2026 konfirmojnë edhe një herë rolin e UBT-së si një institucion lider në rajon, i angazhuar në mënyrë të vazhdueshme për zhvillim të qëndrueshëm, inovacion dhe ndikim real në shoqëri.

Continue Reading

Lajmet

United Hospital vendos shëndetin e gjakut në qendër të kujdesit – diagnostikim modern dhe trajtim profesional nga ekspertët e hematologjisë

Published

on

Prishtinë – Shëndeti i organizmit nis nga një prej elementeve më të rëndësishme të jetës sonë – gjaku. Çdo ndryshim në përbërjen dhe funksionimin e tij mund të jetë një sinjal i hershëm që kërkon vëmendje profesionale, diagnostikim të saktë dhe trajtim të përshtatur sipas nevojave të pacientit.

Duke e vendosur kujdesin parandalues dhe trajtimin cilësor në fokus të misionit të saj, United Hospital vazhdon të zgjerojë shërbimet e avancuara mjekësore, duke ofruar kujdes të specializuar edhe në fushën e hematologjisë – një degë e mjekësisë që luan rol thelbësor në identifikimin dhe trajtimin e sëmundjeve të gjakut.

Në këtë departament, pacientët marrin shërbime profesionale nga Dr. Aferdita, e cila ofron vlerësim të detajuar mjekësor, diagnostikim të avancuar dhe trajtim për një gamë të gjerë të çrregullimeve hematologjike, nga anemitë e ndryshme deri te patologjitë më komplekse të sistemit të gjakut.

Lodhja kronike, dobësia fizike, rënia e imunitetit, marramendja apo shqetësimet me koagulimin shpesh mund të jenë shenja që organizmi kërkon një kontroll më të thelluar. Përmes ekzaminimeve profesionale dhe qasjes individuale ndaj çdo pacienti, ekipi i United Hospital synon që problemet shëndetësore të identifikohen në kohë dhe të trajtohen sipas standardeve bashkëkohore mjekësore.

Filozofia e këtij institucioni shëndetësor bazohet në një parim të qartë: kujdesi për shëndetin nuk fillon vetëm kur shfaqet sëmundja, por shumë më herët – përmes kontrollit, diagnostikimit të hershëm dhe ndërhyrjes së duhur profesionale.

Me investim të vazhdueshëm në ekspertizë mjekësore, teknologji moderne dhe shërbime të specializuara, United Hospital mbetet e përkushtuar që çdo pacient të marrë trajtim të sigurt, profesional dhe njerëzor, duke menduar për çdo detaj që ndikon në mirëqenien dhe cilësinë e jetës së qytetarëve./rajonipress/

📞 038 60 70 70 / 046 60 70 70
📍 M2 Prishtinë-Ferizaj Km7, Prishtinë-Kosovë

Continue Reading

Të kërkuara