Lajmet

Çfarë ndodh kur një vend kriminalizon muzikën?

Vitet 1980 ishin një nga periudhat më të vështira në historinë e Iranit.

Published

on

Këngët perëndimore u ndaluan, dyqanet e disqeve u zhdukën dhe sallat e koncerteve ranë në heshtje…

Kushdo që kapet me muzikë që konsiderohet ‘joislamike’ mund të gjobitet, rrihet me kamxhik ose burgoset për ‘shkaktim të korrupsionit në tokë’ sipas ligjit iranian.

Megjithatë, kjo nuk i pengoi njerëzit të dëgjonin muzikë.

Para revolucionit, Irani drejtohej nga një Shah (Mbreti) pro-perëndimor, modernizues, Mohammad Reza Pahlavi, i cili lejonte njëfarë lirie kulturore.

Shumica e iranianëve, pasi e kaluan tërë jetën e tyre duke shijuar muzikën perëndimore, thjesht vazhduan të dëgjonin grupet e tyre të preferuara, ndërsa ata të lindur pas revolucionit ishin kureshtarë për kulturat e tjera.

Ashtu si tregu i paligjshëm i drogës në Evropë, kaseta dhe LP u kontrabanduan në Iran nga jashtë dhe u shpërndanë mes njerëzve në fshehtësi.

Vendet fqinje, si Turqia dhe Iraku, ishin burimet më të njohura të kontrabandës muzikore, por disa me fat morën muzikë nga miqtë dhe të afërmit në Perëndim.

“Ishte e vështirë të qasesh në kaseta origjinale me cilësi të lartë”, tha Darya Hosseini, e cila ishte adoleshente gjatë viteve 1980. “Zakonisht kishim akses vetëm në një kopje të një kopjeje.

“Sigurisht, cilësia nuk ishte më e mira. Por gjatë atyre ditëve, ne ishim disi të pakujdesshëm për cilësinë. Gjithçka që donim ishin publikimet më të reja”.

Ndërsa qeveria islamike shtrëngoi kontrollin e saj, muzika perëndimore ishte e vështirë për t’u gjetur dhe e shtrenjtë, me çmimet që shpejt u dyfishuan, trefishuan e katërfishuan.

Por, me kalimin e kohës, u bë më e lehtë për t’u gjetur pasi u zhvillua një treg i madh i zi. Deri në vitin 1986, hitet e fundit në Perëndim do të arrinin në rrugët e Iranit brenda vetëm një jave.

“Ju mund të merrni gjithçka në tregun e zi” tha Maziar Bahari, një gazetar dhe regjisor iranio-kanadez. “Edhe llojet më të errëta të muzikës”.

Artistët e tij të preferuar në atë kohë ishin Led Zeppelin, Pink Floyd dhe David Bowie.

“Unë fusja kokën midis dy altoparlantëve të mëdhenj dhe do i lëshoja zërin as shumë sa mundja”, tha ai. Nëna e tij e frikësuar do të nxitonte në dhomën e tij dhe do t’i thoshte të ulë zërin, nga frika se fqinjët do të thërrisnin policinë.

“Popullariteti i Pink Floyd në Iran ishte në një nivel tjetër” thotë Bahari, “nëse ata do të vinin këtu edhe tani, do të kishte 10 milionë njerëz në koncert”.

Disponueshmëria e gjerë e muzikës ishte kryesisht për shkak të përpjekjeve të tregtarëve të përkushtuar që fitonin jetesën e tyre duke ecur në rrugicat e pasme dhe rrugët anësore të Iranit.

“Në disa zona të qytetit, kur ne po kalonim, një djalë i rastësishëm pëshpëriste kaseta, kaseta, kaseta” tha Hosseini.

“Shumicën e kohës, ne merrnim përditësime nga vetë tregtarët. Ndërsa ecnim në rrugë, ata pëshpëritnin gjëra të tilla si “Albumi i ri i Metallica është këtu”.

Me dënime kaq të ashpra, një shqetësim i vazhdueshëm ishte nëse shitësve mund t’u besohej, pasi ekzistonte gjithmonë rreziku i kurthit ose tradhtisë.

“Ne ishim të frikësuar dhe kishte rreziqe të mëdha” tha Hosseini. “Por kjo ishte pjesë e procesit. Bërja e diçkaje të konsideruar të paligjshme u bë argëtuese dhe emocionuese pas një kohe”.

“Ne u ndjemë si rebelë”, shtoi ajo.

Një ish-shitës, i cili dëshironte të mbetej anonim, tha për Euronews se filloi të shiste kaseta pasi një i afërm i solli atij një kasetë Metallica nga SHBA.

Ai bëri kopje të saj në shtëpi dhe ua shiste miqve të tij, madje edhe tekstin e këngës i përkthente fjalë për fjalë në gjuhën persiane.

“Asgjë që përkthej nuk kishte kuptim, por fitova 200 dollarë atë verë” kujton ai.

Por gjërat nuk ishin të gjitha të thjeshta për shitësit!

Pas revolucionit, automjetet kontrolloheshin në mënyrë rutinore në pikat e kontrollit të policisë. Nëse do të gjendeshin shirita, ato do të kalonin përmes një pajisjeje të madhe magnetike për të fshirë përmbajtjen e tyre.

“Ndonjëherë ata do t’ju kthenin edhe kasetën bosh, dhe unë do të përpiqesha ta regjistroja përsëri” tregoi teksa qeshte ish-shitësi.

Gjithsesi, kjo po kalonte lehtë. “Policia e moralit” kishte në shënjestër shpërndarësit, duke i çuar ata në burg ose duke i gjobitur rëndë.

Në moshën 17-vjeçare, Bahari u arrestua dhe u fut në një qeli prej 30 personash të mbushur me “vrasës, kontrabandistë droge dhe përdhunues”, pasi u kap në një kafene me të dashurën e tij dhe disa kaseta nga “The Doors” dhe “Queen”.

“Policia e mori vërtet seriozisht” thotë Bahari. “Ata e quajtën atë muzikë të adhuruesit të djallit dhe thanë se do të më bënte imoral”.

Megjithatë, me gjithë përpjekjet e tyre më të mira, autoritetet nuk mundën ta ndalonin valën e kasetave dhe LP-ve që futeshin në Iran jo vetëm nga shitësit, por nga njerëzit e zakonshëm.

Vitet 1980 ishin një nga periudhat më të vështira në historinë e Iranit.

Rreth 500,000 iranianë u vranë në luftën e përgjakshme të vendit me Irakun, ndërsa qeveria e re zbatoi një regjim islamik të linjës së ashpër dhe shtypi pamëshirshëm të gjithë ata që i rezistuan.

“Muzika ishte vërtet e dobishme për ne mendërisht” tha Hosseini. “Na dha kurajo kur e luanim në festat dhe mbledhjet tona të fshehta.

“Kjo muzikë për mua, njerëzit përreth meje dhe mendoj se shumica e njerëzve në vendin tim nuk ka datë skadimi. Është bërë pjesë e historisë iraniane pas revolucionit”.

Më shumë se arratisja nga vështirësitë, muzika kishte një pikë politike.

“Kasetat ishin si një armë në Iran” tha Bahari. “Ato u përdorën nga Khomeini [ish-udhëheqësi suprem i Iranit] përpara revolucionit për të shpërndarë fjalime dhe për t’u dhënë njerëzve mesazhe ndërsa ai ishte jashtë vendit.

“Pas revolucionit, dëgjimi i muzikës dhe kërcimi së bashku … u bë një akt rezistence sepse ne nuk donim të përputheshim me atë që qeveria na thoshte të bënim.

“Ishte një formë proteste” shtoi ai.

Ajo që doli nga kjo situatë i ka mbetur Baharit për gjithë jetën.

“Dëgjimi i muzikës nuk është diçka që unë e marr si të mirëqenë, sepse mbaj mend gjithmonë se si duhej të luftonim dhe të luftonim për ta dëgjuar atë” tha ai.

Kjo e la Baharin me një “vlerësim më të thellë” se sa e fuqishme ishte kultura në sfidimin e regjimeve autoritare.

“Fillova të shoh se muzika, filmat dhe pikturat me të vërtetë thyejnë sipërfaqen e diktaturës duke prekur zemrat dhe mendjet e njerëzve. Ndërsa dhënia e njerëzve lajme ose aktivizmi politik mund të ketë një efekt të rëndësishëm në afat të shkurtër, ndikimi i kulturës është shumë më afatgjatë dhe më i thellë.

“Duhet ta vlerësoni atë” shtoi ai./UBTNews/

Lajmet

Pinchotti dhe Marquez në UBT: Kosova frymëzoi karrierat tona në ushtrinë amerikane

Published

on

By

Në kuadër të forumit akademik për shënimin e 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të mbajtur në Kampusin Inovativ të UBT-së, dy krerët e organizatave të njohura amerikane për veteranët dhe familjet ushtarake, Besa Tafilaj Pinchotti dhe Mario Marquez, ndanë lidhjet e tyre personale me Kosovën dhe ndikimin që ky vend pati në rrugëtimet e tyre profesionale.

Drejtoresha Ekzekutive e Shoqatës Kombëtare të Familjeve Ushtarake në SHBA (NMFA), Besa Tafilaj Pinchotti, tregoi se si përvojat e saj fëmijërore në Kosovë dhe përjetimi i luftës nga distanca e shtynë drejt angazhimit për ushtrinë amerikane. Ajo potencoi rëndësinë e mjedisit akademik për të çuar përpara marrëdhëniet dypalëshe.

“Nuk mund të mendoj asnjë vend më të mirë për të festuar 250-vjetorin e Amerikës se sa Kosova, sepse nuk njoh askënd që e do Amerikën më shumë se populli i saj. Njerëzit më të mirë për të zgjidhur problemet janë ata që janë më afër tyre, prandaj është kaq e rëndësishme të jemi në këtë mjedis akademik me këto mendje të shkëlqyera, sepse ju jeni njerëzit që do ta çoni këtë marrëdhënie përpara,” u shpreh Tafilaj Pinchotti.

Nga ana tjetër, Drejtori Ekzekutiv për Çështjet Qeveritare në “The American Legion”, organizata më e madhe e veteranëve në SHBA, Mario Marquez, evokoi kujtimet e tij nga viti 2002, periudhë kur kishte shërbyer në kuadër të misionit ushtarak në Kosovë. Ai përshkroi përvojat nga terreni dhe bashkëpunimin me banorët vendas për rindërtimin e infrastrukturës së ujësjellësit nëpër zona rurale, duke e cilësuar qëndrueshmërinë e popullit kosovar si frymëzim.

“Trashëgimia e Kosovës jeton dhe ka jetuar brenda meje gjatë gjithë jetës sime që nga viti 2002, që ishte hera e fundit që isha këtu. Ajo që njësiti ynë bëri së bashku me ata fshatarë është përkufizimi i një partneriteti të vërtetë, ku kapaciteti teknik takoi vullnetin e pandalshëm njerëzor; ne nuk u solli atyre vetëm ujin e rrjedhshëm për herë të parë, por ndërtuam një linjë jete së bashku,” deklaroi Marquez.

Të dy panelistët nënvizuan se vlerat e përbashkëta dhe partneriteti i ngushtë mes dy kombeve mbeten shtylla të fuqishme, mbi të cilat po edukohen edhe gjeneratat e reja në institucionet si UBT.

/E.A/

Continue Reading

Lajmet

Edward P. Joseph në UBT: Roli i NATO-s është thelbësor për stabilitetin në Kosovë, por ka pengesa të jashtme

Published

on

By

Në Kampusin Inovativ të UBT-së ku u mbajt forumi akadaemik me temën “Nga Çlirimi te Lidershipi: Edukimi i Gjeneratës së Ardhshme përmes Partneritetit Kosovë–SHBA”. Në këtë ngjarje, me një fjalim u paraqit profesori në Universitetin “Johns Hopkins” SAIS dhe eksperti i politikës së jashtme amerikane, Edward P. Joseph, i cili u fokusua në sigurinë rajonale, rrugëtimin historik të Kosovës dhe sfidat aktuale gjeopolitike.

Profesor Joseph, i cili ka një përvojë të gjatë me zhvillimet në Ballkanin Perëndimor, ndau me audiencën kujtimet e tij nga viti 1999, periudhë kur shërbente si menaxher i kampit të refugjatëve kosovarë në Fort Dix të SHBA-së. Përmes një fotografie të asaj kohe, ai pasqyroi transformimin që ka pësuar vendi që nga periudha e luftës.

“Konfuci ka thënë se një fotografi vlen sa një mijë fjalë. Kjo fotografi këtu është e vitit 1999. Ata janë refugjatët kosovarë. Kjo është shkrepur në Fort Dix, ku unë shërbeja si menaxher i atij kampi refugjatësh. Ishte një periudhë vërtet e jashtëzakonshme intensive dhe jashtëzakonisht e vështirë për fëmijët dhe prindërit e tyre, shumë prej të cilëve, natyrisht, kishin ende të afërm këtu në Kosovë. Prandaj, dikush si unë ka një vlerësim dhe mirëkuptim shumë të thellë për gjithçka që ka kaluar Kosova,” u shpreh Joseph.

Në pjesën e fjalimit që ndërlidhej me sigurinë rajonale dhe arkitekturën e mbrojtjes, profesori amerikan vuri në dukje rëndësinë e aleancës veri-atlantike në rajon, si dhe sfidat diplomatike që lidhen me integrimin ndërkombëtar të Kosovës.

Profesor Joseph vuri në dukje se roli i NATO-s ka qenë vendimtar jo vetëm për sigurimin e lirisë së Kosovës, por mbetet shtyllë thelbësore edhe për stabilitetin afatgjatë të të gjithë Ballkanit Perëndimor. Megjithatë, ai sqaroi se procesi i integrimit dhe anëtarësimit të vendit në organizatat kryesore ndërkombëtare po bllokohet nga pengesa të jashtme politike dhe diplomatike në arenën globale.

Në përmbyllje të fjalës së tij, Profesor Edward P. Joseph vlerësoi progresin në fushën e arsimit të lartë dhe infrastrukturën akademike të krijuar nga UBT.

“Dua të falënderoj Rektorin Hajrizi për nderin që më bëri duke më pritur në këtë objekt, dhe dua t’ju përgëzoj për këtë universitet të jashtëzakonshëm që keni ngritur. Mendoj se të gjithë këtu duhet t’u japim atyre një duartrokitje të ngrohtë,” përfundoi Joseph. /E.A/

 

Continue Reading

Lajmet

Kurti në Bondsteel: Roli i SHBA-së dhe KFOR-it mbetet i pazëvendësueshëm për paqen dhe sigurinë

Published

on

Kryeministri në detyrë i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, mori pjesë në ceremoninë e pranimit të Komandës së Grupit për Mbështetje Rajonale në Ballkan të Ushtrisë Amerikane nga koloneli Kurt A. Rorvik, e mbajtur në Kampin Bondsteel në Ferizaj.

Sipas njoftimit, Grupi për Mbështetje Rajonale në Ballkan vepron në kuadër të Ushtrisë Amerikane për Evropën, duke ofruar mbikëqyrje teknike, ekspertizë dhe mbështetje për Komandën Rajonale – Lindje të KFOR-it në Kampin Bondsteel.

Në njoftim theksohet se Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe misioni i KFOR-it kanë një rol kyç në garantimin e paqes dhe stabilitetit në Kosovë dhe rajon.

“Roli i Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe KFOR-it në përgjithësi ka qenë dhe mbetet i pazëvendësueshëm në ruajtjen e paqes, sigurisë dhe stabilitetit në vend dhe rajon”, thuhet në njoftimin për media./A.K/

Continue Reading

Lajmet

IKShPK: Në Kosovë janë konfirmuar 47 raste me fruth, Prishtina dhe Ferizaj me më së shumti raste

Published

on

Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKShPK) ka njoftuar se gjatë periudhës 16 prill – 29 qershor 2026 në vend janë konfirmuar gjithsej 47 raste me fruth.

Sipas të dhënave të Institutit, numri më i madh i rasteve është regjistruar në Prishtinë me 14 raste, e ndjekur nga Ferizaj me 12 raste. Ndërkohë, në Kaçanik janë raportuar 6 raste, në Fushë-Kosovë 3 raste, ndërsa në Lipjan, Vushtrri, Shtime dhe Obiliq nga 2 raste secila. Me nga një rast janë evidentuar komunat Gjilan, Drenas, Deçan dhe Viti.

IKShPK u bën thirrje qytetarëve që çdo person me simptoma të dyshimta të fruthit, si temperaturë e lartë, skuqje ose ndryshime në lëkurë, kollë, rrufë apo konjuktivit, të paraqitet sa më parë në institucionin më të afërt shëndetësor.

Instituti thekson se, duke pasur parasysh përhapjen e lehtë të fruthit dhe rrezikun e komplikimeve, prindërit dhe kujdestarët duhet të verifikojnë statusin e vaksinimit të fëmijëve dhe të sigurojnë imunizimin sipas Kalendarit të rregullt të vaksinimit në qendrat e mjekësisë familjare.

Sipas IKShPK-së, vaksinimi mbetet masa më efektive dhe më e sigurt për parandalimin e fruthit, mbrojtjen e personave të pavaksinuar dhe ruajtjen e shëndetit publik./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara