Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 21 tetor 1993-1998

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

21 tetor 1993

Nga fshati Stançiq u shpërngulën dhjetë familje

Disa fshatra të Karadakut, komuna e Gjilanit, në zonën kufitare ndërmjet Kosovës dhe Maqedonisë, pas njohjes së këtij shteti, janë vënë në një trajtim të posaçëm ushtarak e policor. Njëri nga më të goditurit, gjthsesi, është Stançiqi, prej ku, në katër-pesë muajt e fundit, u shpërngulën dhjetë familje shqiptare në rrethinën e Kumanovës e të Shkupit, për shkak të lidhjeve farefisnore e gjeografike me këto treva. Për shkak të presionit policor e ushtarak në këtë brez kufitar, ka rrezik për shpërngulje edhe më të mëdha nga fshatrat përreth kësaj zone.

Sipas të dhënave të Këshillit për mbrojtjen e të drejtave e lirive të njeriut në Gjilan, për këto arsye, prej qershorit e deri para dy ditësh, nga Stançiqi u shpërngulën familjet e Kadri Bajramit (me 8 anëtarë), Destan Bajramit me 11 anëtarë, Shefki Dautit me 6 anëtarë, Isuf Veliut me 10, Salih Ajetit, gjithashtu me 10 anëtarë, pastaj familjet e Sejdi Osmanit, Baftiar e Naip Osmanit, Fehmi Murselit dhe familja e Rabit Latifit. Pra, një lagje e tërë shqiptarësh braktisi fshatin e lindjes dhe u vendos në Haraqinë, Qerkez, Kumanovë e gjetiu nëpër Maqedoni, pos dy familjeve të fundit, të cilat u vendosën në Zhegër, përkatësisht në Gjilan, njofton gazeta e sotme “Bujku”.

21 tetor 1994

Në komunën e Mitrovicës në nëntë muajt e fundit u bastisën 228 familje

Në komunën e Mitrovicës në nëntë muajt e fundit, policia serbe kryesisht nën pretekst të kërkimit të armëve, bastisi gjithësej 228 familje shqiptare, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Mitrovicë.

Policia serbe gjatë kësaj kohe ndërhyri 44 herë në institucione shkollore, në pyetje i mori 46 persona, plaçkiti 55 tregtarë dhe qytetarë shqiptarë, i konfiskoi 22 pasaporta, maltretoi në forma të ndryshme 39 persona, nën pretekst të dorëzimit të armëve dhe në forma të tjera i arrestoi dhe i mbajti deri në 3 ditë në burg 140 persona, u bë hapja e procedurave gjyqësore kundër 33 personave, u rrahën 218, u dënuan me burg 12 persona, ndërsa u dërguan me dhunë në ushtrinë serbe 13 të rinj shqiptarë.

21 tetor 1995 

New York Times: A është në rend eksplodimi në Kosovë?

Gazeta autoriative amerikane “The New York Times” botoi në numrin e sotëm (21 tetor 1995) një vështrim për Kosovën të autorit Julie Mertus (Xhuli Mertës) me titull “A është në rend eksplodimi në Kosovë?”. Në artikull thuhet:

“Iniciativa paqësore amerikane në ish-Jugosllavi po sjell një lehtësim të nevojshëm në Bosnjë-Hercegovinë, por ajo gjithsesi nuk do të arrijë të vendosë paqe afatgjatë në Ballkan po qe se në negociata nuk përfshihen të gjithë liderët e grupeve më të mëdha etnike në rajon. Duke i dhënë përparësi pragmatizmit para drejtësisë, ndihmëssekretari amerikan i shtetit Hollbruk e ka lënë pasdore përbërësin kryesor në zgjidhjen e problemit të Ballkanit: shqiptarët etnikë në Kosovë.

Ndonëse shqiptarët përbëjnë më tepër se 85 për qind të popullsisë së Kosovës, e cila ishte rajon autonom në ish-Jugosllavi, ata qe një kohë të gjatë po kontrollohen nga minoriteti etnik serb.

Presidenti serb Sllobodan Millosheviq hypi në pushtet pas një fjalimi në Kosovë më 1989 me të cilin ai denonconte, siç thoshte ai, brutalitetin e shqiptarëve ndaj serbëve të Kosovës. Fjalët e tij çuan në një dhunë të tmerrshme policore kundër shqiptarëve; arrestime masive, gjykime të montuara në bazë të deklaratave të nxjerra me dhunë. Shumë shqiptarë u përzunë nga puna pasi që refuzonin të nënshkruanin deklarata të lojalitetit ndaj Jugosllavisë së re.

Kështu, shqiptarët kanë organizuar shoqërinë e tyre paralele dhe shkollat, spitalet, qeveritë lokale etj. Komisioni i të Drejtave të Njeriut i OKB-së thotë: “Pjesa dërrmuese e popullsisë jeton me frikë konstante”.

Millosheviqi ka kundërshtuar të bisedojë rreth Kosovës në takimet ndërkombëtare, duke e quajtur këtë çështje të brendshme. Ai ka penguar OKB-në që të njohë Ibrahim Rugovën, i zgjedhur kryetar i Kosovës në zgjedhjet e vitit 1992, të cilat nuk njihen nga autoritetet serbe. Nëse përkrahja për presidentin Millosheviq në Serbi bie pas marrëveshjes paqësore në Bosnjë dhe disfatave ushtarake në Kroaci, ai mund të përpiqet të forcojë pushtetin e vet duke provokuar një konflikt në Kosovë. Luftimet në Kosovë padyshim do të përhapeshin në Shqipëri dhe do të mund të përfshinin edhe Maqedoninë (me 23 për qind popullsi shqiptare), Greqinë dhe Bullgarinë. Në rrafshin diplomatik, kjo do të vinte Amerikën kundër Rusisë, e cila mbështet regjimin serb në Kosovë.

Për të evituar këtë skenar, Kosova duhet të jetë e pranishme në tryezën ndërkombëtare të negociatave. Kjo mund të arrihet vetëm po qe se Shtetet e Bashkuara e injorojnë qëndrimin e OKB-së, sipas të cilit Qeveria e zgjedhur e shqiptarëve të Kosovës nuk meriton karrikë në tryezën e negociatave.

Një rol negociues (i SHBA-ve) nuk është i pamundur. Shtetet e Bashkuara, të brengosura për Kosovën, kanë dërguar atje miliona dollarë në vit për shërbime shëndetësore.

Për më tepër, tashmë është bërë presedan që të bisedohet me liderë të cilët nuk udhëheqin shtete të njohura ndërkombëtarisht. Zoti Holbruk po rropatet me Radovan Karaxhiqin dhe Ratko Mlladiqin, liderë të serbëve të Bosnjës, të cilët akuzohen për krime të luftës. Prandaj, zoti Rugova nuk mund të përjashtohet nga negociatat vetëm pse ka fituar në zgjedhjet “e paligjshme”.

Çka mund të shpresojnë shqiptarët e Kosovës? Shtetet e Bashkuara do të duhej së paku të përkrahnin kërkesat e tyre për mbikëqyrje ndërkombëtarë të shkeljeve drastike të të drejtave të njeriut. Zoti Rugova, sipas të gjitha gjasave, po ashtu do të kërkojë një palë të tretë, helmetkaltërit e OKB-së ose trupat e NATO-s, për të ndihmuar normalizimin e një procesi në rajon, i cili do të zbuste praninë policore serbe dhe do të mundësonte rihapjen e shkollave lokale, spitaleve, shërbimeve qeveritare e të tjera. Duhet të jemi të sigurtë se një vend rreth tavoline për shqiptarët do ta iritonte Millosheviqin, por të përpiqesh të arrish paqe në Ballkan pa e pasë shqyrtuar çështjen e Kosovës është sikur të përpiqesh ta fikësh zjarrin duke e lënë thëngjillin të ndezur”, përfundon shkrimi i autorit Xhuli Mertës, që po shkruan një libër për Kosovën.

21 tetor 1997 

Policët e stacionuar në Morinë keqtrajtojnë kalimtarët

Që nga 17 tetori, Skenderaj e sidomos rruga në drejtim të Gllogocit po vërshohet nga patrulla të policisë, të përcjella me autoblinda e armatim të ndryshëm. Viktimë e policëve janë të gjithë qytetarët që kalojnë në këtë drejtim pas orës 20.

KI i Degës së LDK-së në Skenderaj njofton se tash pesë netë me radhë policët stacionohen në afërsi të deposë së materialit ndërtimor të Nuredin e Kajtaz Deliut nga Rrezala, e cila ndodhet në fshatin Morinë. Në këtë vend policia nga orë 20 deri në orën 24 maltreton kalimtarët. Nga policët ka pësuar rëndë edhe vetë Kajtazi. Policët madje djegin dërrasa dhe material tjetër të kësaj depoje, duke dëmtuar kështu pronarët e deposë edhe materialisht.

Në këtë vend, më 17 tetor u keqtrajtuan Petrit Murtezaj, student nga Klina e Poshtme, Vezir Ymeri nga Kopriva e Mitrovicës dhe Bajram Haziraj nga Llausha. Ata po udhëtonin me veturë dhe u keqtrajtuan pa ndonjë pretekst. Në Morinë u keqtrajtuan rëndë edhe Musa, Musdtafë e Mehdi Koca nga Polaci dhe Tafil e Daut Gjinofci nga Makermali.

Po në Morinë, siç njofton KI i Degës së LDK-së në Gllogoc, më 17 tetor, pas orës 22, u keqtrajtua fizikisht edhe Adem M. Kiqina (40) nga Baica e kësaj komune, punëtor në Ferronikel. Sipas deklaratës së tij, këtu është keqtrajtuar edhe një punëtor tjetër.

21 tetor 1998

Vdiq edhe një anëtare e familjes Deliu nga Obria e Epërme

Mbrëmë, në shok dhomën e spitalit të Prishtinës vdiq Bedrie Deliu (25) nga Obria e Epërme e Skënderajt, nënë e katër fëmijëve.

Burime nga spitali bëjnë të ditur se ajo ishte sjellë në spital me lëndime të rënda në kokë, si pasojë e torturës fizike.

Bedria është anëtare e familjes Deliu, 25 pjesëtarë të së cilës u vranë e u masakruan gjatë një aksioni të forcave serbe në fund të muajit të kaluar.

Foto: New York Times

Kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës (PDK), Bedri Hamza, ka njoftuar sot zyrtarisht Kryesinë e partisë për dorëheqjen e tij të parevokueshme nga pozita e kryetarit.

Sipas njoftimit zyrtar, ky vendim merr rrugë për të lejuar fillimin e një procesi të ri zgjedhor brenda PDK-së, ku anëtarësia do të vendosë për drejtimin e ardhshëm të subjektit politik, me fokus të veçantë në hapjen e hapësirave dhe marrjen e përgjegjësive nga të rinjtë.

Hamza nënvizoi se përpjekjet e tij drejtuese nga viti 2020 pas dërgimit në Hagë të ish-drejtuesve të PDK-së përfshirë sfidat elektorale në Mitrovicë dhe kandidimet për kryeministër, kanë ardhur gjithmonë si rezultat i përgjegjësisë ndaj partisë e vendit dhe jo nga ambiciet personale. Ai nëvizoi se gjatë mandatit të tij ka pasur prioritete ruajtjen e unitetit të brendshëm dhe besimin e votuesve.

Gjatë fjalës së tij, ai nuk la pa përmendur as vendimin e Dhomave të Specializuara ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së, duke shprehur zhgënjim për padrejtësinë në Hagë dhe duke konfirmuar se përpjekjet për të vërtetën dhe kthimin e tyre në atdhe do të vazhdojnë.

Duke konfirmuar se do të mbetet pjesë e pandashme e PDK-së, Hamza u shpreh.

“Nuk po largohem nga PDK-ja. Po largohem vetëm nga pozita e kryetarit, por jo edhe nga besimi në vlerat tona politike. Derisa të kem jetë, do të jem votues besnik i Partisë Demokratike të Kosovës dhe anëtar i kësaj familjeje të madhe politike”, u shpreh Hamza.

Në përmbyllje të njoftimit, ai falënderoi strukturat, anëtarët dhe mbështetësit për përkrahjen e dhënë, duke nëvizuar se interesi i Kosovës dhe i partisë duhet të qëndrojë gjithmonë mbi atë personal: “Unë nuk e dua PDK-në vetëm për ta udhëhequr. E kam dashur dhe do ta dua edhe pa e udhëhequr”.

Ekspertë, shkencëtarë dhe profesorë ndërkombëtarë po prezantojnë zhvillimet më të fundit në fushën e mjekësisë sportive, edukimit dhe teknologjisë, në kuadër të edicionit të dytë të Konferencës Ndërkombëtare të Mjekësisë Sportive, i cili po zhvillon punimet në Parkun Shkencor, Inovativ dhe Teknologjik të UBT-së.  

Ngjarja ka mbledhur personalitete drejtuese të mjekësisë sportive botërore dhe ekspertë nga Italia, Austria, Gjermania dhe Kosova, me fokus kryesor kalimin drejt mjekësisë parandaluese, shëndetit funksional dhe integrimit të inteligjencës artificiale në ekosistemet e qëndrueshme shëndetësore.  

Punimet e konferencës u hapën me prezantimin e Prof. Dr. Fabio Pigozzi, President i Federatës Ndërkombëtare të Mjekësisë Sportive (FIMS), i cili trajtoi rolin global të FIMS-it dhe rrjetit të saj prej 118 shoqatash kombëtare në ndërthurjen e shkencës, edukimit dhe politikave shëndetësore.  

Pigozzi vuri në dukje se mjekësia sportive moderne po i shërben gjithnjë e më shumë shëndetit të popullatës përmes konceptit “Ushtrimi si Mjekësi” (Exercise is Medicine), si një përgjigje ndaj pandemisë së pasivitetit fizik që prek 1.8 miliardë të rritur në botë dhe shkakton miliona vdekje nga sëmundjet jo të transmetueshme. Ai vlerësoi përfshirjen e Institutit për Mjekësi Sportive të UBT-së në rrjetin e Qendrave Bashkëpunuese të FIMS-it (CCSM).  

Në vijim, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, prezantoi vizionin e UBT Smart City, si një platformë e integruar e teknologjive emergjente dhe mbështetjes inteligjente për edukimin, kërkimin shkencor, inovacionin dhe shërbimet klinike në mjekësinë sportive.  

Duke u bazuar në konceptin e UBT 5S, Rektori Hajrizi theksoi se UBT nuk ofron thjesht infrastrukturë fizike, por një ekosistem të plotë dhe laborator të gjallë (Living Lab) që ndërlidh edukimin, spitalin UNITED Hospital, Institutin për Mjekësi Sportive, rrjetet 5G/IoT, inteligjencën artificiale dhe realitetin e zgjeruar (XR).  

Ai prezantoi rrugëtimin e integruar klinik — nga parandalimi, triazhi, trajtimi kirurgjikal, fizioterapia dhe rehabilitimi deri te rikthimi i sigurt i sportistit në fushë (Return-to-Sport) — si dhe agjendën kërkimore strategjike 2027–2030 për parandalimin preciz dhe shëndetin e komunitetit.  

Prof. Dr. Norbert Bachl nga Austria, Zëvendëspresident i FIMS-it dhe profesor në Universitetin e Vjenës dhe UBT, u përqendrua në shëndetin funksional, parashikimin e rreziqeve dhe revolucionin e inteligjencës artificiale.  

Bachl prezantoi kalimin nga mjekësia tradicionale episodike drejt “Mjekësisë P4” (parandaluese, e personalizuar, pjesëmarrëse dhe prediktive), ku theksi vihet te kapaciteti funksional dhe trajektoret dinamike të jetëgjatësisë së shëndetshme (healthspan).  

Duke analizuar rolin e AI-së si një “krah ndihmës” (helping hand), ai tregoi sesi integrimi i të dhënave të vazhdueshme multimodale dhe simulimi i skenarëve të stilit të jetesës mbështesin mjekun dhe pacientin në vendimmarrjen e përbashkët (Shared Decision-Making).  

Ndërkaq, një paraqitje të thelluar mbi rolin e teknologjisë dha Christian Stammel nga Gjermania, Themelues dhe Drejtor Ekzekutiv (CEO) i platformës globale WT | Wearable Technologies AG.  

Stammel trajtoi temën se si pajisjet e bartshme (wearables) dhe inteligjenca artificiale po mundësojnë parandalimin preciz dhe avancimin e shëndetit funksional. Duke theksuar rritjen e shpejtë të industrisë së teknologjive të bartshme — me një parashikim prej rreth 1 miliard pajisjesh të prodhuara në vit deri në vitin 2026 — ai shpalosi segmentimin e këtij tregu, nga unazat inteligjente (smart rings), orët dhe byzylykët (wristables), syzet (eyewearables), kufjet me sensorë shëndetësorë (hearables), e deri te fashat e zgjuara me biosensorë (smart patches).  

Stammel shpjegoi rolin e “Binjakut Digjital Njerëzor” (Human Digital Twin) në zbulimin e hershëm të anomalive dhe udhëheqjen e procesit të rimëkëmbjes, duke theksuar se përparësia e së ardhmes po zhvendoset nga sensorët e thjeshtë matës drejt sistemeve të plota “nga sensori në veprim” (sensor-to-action). Ai nënvizoi se nëse sensorët fiziologjikë janë tashmë të maturuar, e ardhmja deri në vitin 2030 i përket sensorëve biokimikë në kohë reale (si matja e kortizolit, glukozës dhe metabolitëve përmes djersës dhe lëngut intersticial), të cilët funksionojnë si një ndërlidhës i pandërprerë mes biologjisë njerëzore dhe vendimmarrjes klinike.  

Përmes kësaj Konference, UBT po rikonfirmon rolin drejtues në rajon për bashkimin e mjekësisë sportive me teknologjinë më bashkëkohore dhe inteligjencën artificiale, duke krijuar një mjedis unik ku shkenca, klinika dhe inovacioni vihen drejtpërdrejt në shërbim të shëndetit publik dhe mirëqenies njerëzore. 

Punuan: Diona Hajrizi, Gresa Osmani, Elisa Istrefi, Dea Gashi, Enkela Maqedonci, Anisa Kryeziu – studente të vitit të tretë në programin Media dhe Komunikim në UBT.

Komisioni për Buxhet nuk e ka mbështetur amendamentin për ndarjen e një milion eurove shtesë për pajisje, proteza dhe mjete të tjera mjekësore për invalidët e luftës, në kuadër të shqyrtimit të Projektligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për ndarjet buxhetore për Buxhetin e Republikës së Kosovës për vitin 2026, raporton Ekonomia Online.

Amendamenti i propozuar nga Komisioni për Mirëqenie Sociale, Punë, Familje, Vlerat e Luftës Çlirimtare, Viktimat e Dhunës Seksuale të Luftës dhe Persona të Pagjetur, nuk mori mbështetjen e anëtarëve, pasi pesë votuan për, asnjë kundër dhe pesë abstenuan.

Kryetari i Komisionit për Buxhet, Enver Haliti, e prezantoi amendamentin që parasheh ndarjen e mjeteve shtesë për këtë kategori.

“Komisioni për Mirëqenie Sociale, Punë, Familje, Vlerat e Luftës Çlirimtare, Viktimat e Dhunës Seksuale të Luftës dhe për Persona të Pagjetur në nenin 6 të projektligjit ka bërë që ka të bëjë me nenin 32 të ligjit bazik të paragrafit 2, neni 32a, në fund të tekstit shtohet teksti si në vijim. Të shtohet edhe 1 milion euro për pajisjet, protezat dhe mjetet tjera mjekësore për invalidët e luftës”, tha ai.

Ministri i Financave, Hekuran Murati, tha se kjo çështje tashmë është e rregulluar përmes një udhëzimi administrativ të Ministrisë së Shëndetësisë, i miratuar në mars të vitit 2024, dhe se mbulimi bëhet përmes Fondit të Sigurimeve Shëndetësore.

“Në lidhje me këtë çështje, tashmë ka rregullim institucional, pra që prej marsit të vitit 2024 është miratuar udhëzimi administrativ, i cili e mbulon këtë këst përmes Fondit të Sigurimeve Shëndetësore. Pra, është miratuar udhëzimi nga Ministria e Shëndetësisë, kështu që kjo çështje tashmë ka zgjidhje, nuk e shoh që është e nevojshme të bëhet një amendament i tillë”, tha Murati.

Ndërkaq Haliti theksoi se sipas informatave të marra nga Ministria e Shëndetësisë gjatë vitit 2024 janë nxjerrë dy vendime të veçanta për invalidët e luftës së UÇK-së dhe invalidët civilë të luftës, përmes të cilave është përcaktuar mundësia e mbulimit financiar për protezat.

“Unë kam marrë një informatë nga Ministria e Shëndetësisë ku na kanë njoftuar që me vendim të ministrit të Shëndetësisë, Arben Vitia, në vitin 2024 janë nxjerrë dy vendime të veçanta që kanë të bëjnë me personat me status të invalidit të luftës, UÇK-së, dhe me personat me status të invalidit civil të luftës, ku përmes këtyre vendimeve është përcaktuar edhe mundësia e mbulimit financiar për ndërrimin, mirëmbajtjen dhe vendosjen e protezës sipas kërkesave individuale të aplikuesve, duke respektuar rregullat dhe procedurat e legjislacionit në fuqi. Sipas raporteve të trajtimit dhe rimburësimit, deri më tani nga këto vendime kanë përfituar 103 persona. Do të thotë, janë 58 invalidë të luftës, UÇK-së, dhe 45 invalidë të civilë të luftës. Çka do të thotë që të gjitha kërkesat që kanë ardhur në për mbulimin e shpenzimeve të gjitha rastet 100% janë zgjidhur dhe janë ofruar me përjashtim të një rasti që është në shqyrtim e sipër. Përndryshe, të gjitha kërkesat janë mbuluar dhe kanë marrë zgjidhje”, shtoi Haliti.

Megjithatë, deputeti i PDK-së, Mergim Lushtaku, e mbështeti amendamentin, duke thënë se invalidët e luftës vazhdojnë të paraqesin ankesa për mbulimin e shpenzimeve të protezave.

“Ky amendament besoj që është i qëlluar. Për vetë faktin, kemi qytetarë kemi këtë rast edhe invalidë të luftës, veteranë të luftës, që na paraqiten vazhdimisht, edhe kanë ankesa në këtë pjesë të pjesës së protezave. Nuk është e vërtetë që janë të mbuluar me të gjitha domethënë financimet për proteza. Prandaj, besoj është e bazuar edhe kërkesa e komisionit në këtë drejtim dhe mbështetjen time e ka në këtë drejtim. Nuk është shumë e madhe që besoj që ndikon në buxhet edhe besoj që kjo kategori duhet edhe duhet vlerësohet më shumë në mbështetjen edhe të buxhetit të Republikës së Kosovës”, tha ai.

Edhe deputetja e Aleancës, Teuta Haxhiu, e vlerësoi të qëlluar amendamentin, duke thënë se invalidët e luftës janë përballur me vështirësi në sigurimin e protezave dhe se, sipas saj, shpesh kanë pasur nevojë për ndihmën e miqve dhe të bashkatdhetarëve në diasporë.

“Është amendament i qëlluar. Është një realitet i dhimbshëm nëpër çka kanë kaluar invalidët e luftës, njerëz të cilët ndërrimin e protezave shpesh herë e kanë bërë përmes miqve, shokëve në diasporë, të cilët ju kanë ndihmuar vazhdimisht duke u përkujdesur për shëndetin e tyre, kanë qenë kategoria që kanë qenë anash komplet nga institucionet e vendit”, tha ajo.

Deputeti i LDK-së, Avdullah Hoti, tha se përkrah amendamentin, por vlerësoi se çështja duhet të zgjidhet në mënyrë të përhershme, duke i përfshirë shpenzimet për protezat në buxhetin e rregullt të Klinikës së Ortopedisë në QKUK.

“Unë këtë amendament e përkrah. Mendoj që diskutimi për këtë çështje tregon dështimin tonë si shoqëri dhe si institucione për me e adresuar një herë e përgjithmonë këtë çështje. Qeveri pas qeverie kemi dështuar që ta institucionalizojmë kujdesin për këta njerëz. Në kohën e pandemisë kemi ndarë plot atëherë kur kemi qenë në qeveri ne kemi ndarë plot mbështetje për grupe të ndryshme të shoqërisë, përfshirë edhe për organizatat e dala nga lufta. Atëherë, në vitin 2020, kemi bërë një marrëveshje të shkruar me Organizatën e Veteranëve të Luftës, që kjo çështje të institucionalizohet, të bëhet pjesë e buxhetit të rregullt në klinikën e ortopedisë në QKUK, ata të evidentojnë të gjitha rastet që kanë nevojë për proteza, cilat mund t’i kryejnë vetë, dhe cilat duhet t’i dërgojnë jashtë për trajtim, dhe të futet si pjesë e buxhetit të rregullt të QKUK-së dhe të klinikës së ortopedisë, që të mos ketë nevojë as për amendamente shtesë në komision, as për vendime ekzekutive të qeverisë ose të ministrit të Shëndetësisë. Unë mendoj që kjo është qasje që një herë e përgjithmonë duhet me e adresuar këtë çështje. Unë e përgëzoj ministrin që e ka marrë një vendim në vitin 2024, por nuk është zgjidhje përfundimtare. Nuk mund t’i lëmë këta njerëz nën mëshirën, si me thënë, të vendimeve ekzekutive të qeverisë e të ministrave, ose të amendamenteve në komision. Unë besoj që me buxhetin e vitit 2027, kur të vjen, ta adresojmë ne. Nëse qeveria nuk e sjell të tillë, ta adresojmë ne dhe ta zgjidhim një herë e përgjithmonë atë çështje. Pra, protezat të bëhen pjesë e buxhetit të rregullt të klinikës së ortopedisë, jo të fondit për sigurime shëndetësore, se nuk ka nevojë të shkojnë aty”, shtoi Hoti.

Në të njëjtën mbledhje, anëtarët e Komisionit diskutuan edhe ndryshimin e nenit 5 të projektligjit, që lidhet me kompensimin retroaktiv të përvojës së punës, në përputhje me vendimin e Gjykatës Kushtetuese.

Lushtaku kërkoi sqarime për formulimin e dispozitës, konkretisht për përdorimin e fjalës “mund” në pjesën ku thuhet se Qeveria mund të miratojë pagesën e kompensimeve retroaktive.

“Po më interesonte neni 5, se kemi pasur diskutime edhe në mbledhjet e kaluara të legjislaturës së kaluar. Që realisht është dashur me pasur një kompensim të përvojës së punës dhe gjykata kushtetuese vetëm pse e ka marrë vendimin për atëherë nuk ishte në planifikim. Tash, ju me këto po mundoheni me i vendos në planifikim. Por përveç kësaj, po më interesonte fjala te fjala te rreshti i parë me propozim të ministrit të financave, “qeveria mund të miratojë pagesën e kompensimeve retroaktiv”. Domethënë, pse fjala “mund” kur besoj që deri sot është nen i ligjit duhet të jetë, duhet të miratojë. Po sigurisht, ndoshta kjo është çështje e fjalive, por besoj që është e rëndësishme edhe teknikisht e përmirësuar”, tha Lushtaku.

Ministri Murati tha se formulimi është çështje juridike dhe se përdorimi i fjalës “mund” synon krijimin e bazës ligjore për kompensimin, pa krijuar detyrime që mund të çojnë në tejkalime buxhetore.

“Kjo është çështje më shumë juridike, do të thosha, sesa financiare. Është gjuhë që përdoret zakonisht, nëpër ligje të tilla, ideja është pra që të krijohet mundësia dhe baza ligjore. Dhe me këtë rast, kjo fjali e krijon bazën ligjore, pra për t’u bërë ky kompensim retroaktiv. Ndërkaq, tek fjala “duhet”, zakonisht nuk hezitojnë edhe juristët, pra që të shtojnë fjalë të tilla obligative marrë parasysh që shpesh herë mund të ketë edhe nuanca në pjesën e mbetur të fjalisë. Edhe nëse ka një gabim, pastaj ai bëhet obligim, pavarësisht nëse është, nëse ka qenë qëllimi i tillë apo jo. Prandaj, çdo herë është fjala “mund” që përgjatë rrugës, pra nëse shihet se mund të, le të themi, përshtatet dhe të mos ketë tejkalime buxhetore apo të mos ketë tejkalime të asaj që është paraparë qëllimi fillestar, pra që është kompensimi sipas gjykimit të gjykatës kushtetuese, kjo veçse e krijon bazën ligjore. Pra, është më se e mjaftueshme për ta bërë një gjë të tillë”, tha ai.

Hoti kundërshtoi këtë formulim, duke thënë se zbatimi i vendimit të Gjykatës Kushtetuese përbën obligim dhe jo çështje diskrecionale të Qeverisë.

“Besoj që në rastin konkret të fjali- fjalia duhet të jetë: “Duhet” ose “Qeveria ndan mjete për pagesën e tjera”. Jo “mund”. Sepse tash, duke qenë se është akt gjykimi i gjykatës kushtetuese, nuk është më diskrecion. Unë e kuptoj gjuhën afirmative si shkruhen nenet, por në rastin konkret është obligim për ekzekutivin për zbatimin e këtij akt gjykimi. Pra, ose bëjmë “duhet” ose themi “Qeveria ndan mjete për pagesën e tjera”, potencoi Hoti.

Edhe përfaqësuesja e Zyrës Ligjore të Kuvendit u shpreh se formulimi mund të rishikohet duke e hequr fjalën “mund”.

“Edhe unë e kam vërejtur këtë specifikë te projektligji, edhe realisht në këto kishim mundur me e përshtat vetëm me bo qeveria miraton, me e heq këto “mund të”, me e bo me propozim të ministrisë, së financave, që qeveria miraton pagesën e kompensimit retroaktiv”, theksoi ajo.

Burimi: Nga Ekonomia Online