Kulturë

“A Silent Scream Is a Yawn”: Ekspozita e Manushaqe Ibrahimit, arti që dekodon emocionet, zëri i mendimeve të pashprehura dhe një alfabet për të gjithë

Published

on

Në një mbrëmje të zakonshme në Galerinë 17, heshtja e zakonshme e hapësirës u prish nga një shpërthim i butë tingujsh të brendshëm, i ngjashëm me një zhurmë të lehtë kur hap një letër të mbyllur prej kohësh. Kështu u hap ekspozita e Manushaqe Ibrahimit, e cila, me titullin e saj provokues “A Silent Scream Is a Yawn- Një ulërimë e heshtur është një përgjumje”, sfidoi çdo perceptim të zakonshëm për artin dhe të pashprehurën.

Duke mishëruar fragmente të jetës së përditshme, artistja ndërton një univers të formuar nga përvojat personale dhe reflektimet mbi izolimin, duke përdorur ngjyrat, format dhe simbolet si mjete për të krijuar një “alfabet personal.”

Ekspozita nuk është thjesht një përmbledhje e veprave artistike, por një kod i përjetimeve të brendshme që kërkon zbërthim. Si një ndërthurje midis intimitetit të Edward Hopper-it dhe simbolizmit të Gustav Klimt-it, Ibrahimi krijon një alfabet të ri, ku çdo vepër është një fragment i një gjuhe që nuk është folur kurrë.

Jastëkët e zi: Platforma e reflektimit… një ftesë për të dekoduar veten!

Shtatë piktura dhe tri video u shfaqën si një ftesë për të hyrë në thellësitë e mendimeve të pathëna, gabimeve të paanalizuara dhe bisedave të lëna pezull brenda vetes.

“Ekspozita është një hapësirë ku çdo gjë është e rastësishme, si jeta vetë. Ato biseda që nuk kemi guxuar t’i themi, ato momente kur kemi dështuar të mësojmë nga gabimet, të gjitha marrin jetë këtu,” tha artistja.

Me një ftesë delikate, ajo shtoi: “Jastëkët nuk janë thjesht për t’u ulur; ata janë një metaforë për një vend ku mund të ndalosh, të përqendrohesh dhe të dëgjosh zërin tënd të brendshëm, Nëse dëshironi, mund të uleni dhe të reflektoni para këtyre pikturave, ose të keni një bisedë të hapur me njëri-tjetrin. E rëndësishme është të mos i lini mendimet brenda, por t’i nxirrni jashtë.”

Lexime të ndryshme mbi një gjuhë unike… një zë që gjen kuptim në vetmi!

Kevin Kqira, artist, e interpreton këtë alfabet si një zë që kërkon vesh nga një monotoni e heshtur, një kontrast të fuqishëm mes dominimit dhe kaosit, një zë të ngritur që përplaset mbi mure të paqarta

“Zëri këtu është monotoni dhe ngritje njëkohësisht. Manushaqja krijon një hartë suksesi përmes figurave të saj. Ka një vale zëri që nuk pushon nga monotonia në ngritje, nga dështimi në triumf, është një hartë suksesi dhe një rrugë që i përket secilit, ku gjithkush gërvisht si macja në një hapësirë që të mban brenda, por edhe të sfidon të dalësh jashtë.” Ai pyet: “Çfarë ndodh nëse figura kthehet mbrapsht? A është ky një gabim, apo një tjetër mënyrë për ta lexuar botën?”

Sadri Çoçaj, dizajner grafik, e përshkruan ekspozitën si një vend ku mendimet e pathëna bien ndesh me njëra-tjetrën, duke na treguar konfliktin midis të shfaqurës dhe të fshehtës. Një gjuhë që refuzon të jetë e qartë, si rrudhat e pikturave të Egon Schiele-s.

“Ka mendime që s’kanë zë, por bien ndesh mes veti. Kjo është forca e artit të Manushaqes, të flet për konfliktin e brendshëm që, në fund, të ndihmon të shohësh më qartë.”

Ndërkohë, Gent Ademaj, dizajner shpalos një melankoli të qetë mbi vështrimin e tij për veprat:
“Ky është një udhëtim nostalgjik – çfarë kemi qenë, çfarë jemi, dhe çfarë kemi për t’u bërë. Veprat e Manushaqes janë si kujtimet e ndërlikuara, të dhimbshme dhe të bukura, që të detyrojnë të mendosh për rrugët që ke ndjekur dhe ato që të presin. Ka një ndjesi të thellë të nostalgjisë në këtë art.”

Në anën tjetër, Dea Berisha, studiuese e politikës i përkufizon veprat si zona të tensionuara ku “je brenda, por ndihesh i përjashtuar.” Për të, këto piktura pasqyrojnë luftën për ekzistencë dhe përpjekjen për t’u bërë “personazh në botën toksike të së përditshmes.” Edhe Dea sikur figurat e Giacometti-t, që humbin formën, por ruajnë një identitet të heshtur.

“Jam, por nuk jam. Si kjo pikturë, që ndihesh pjesë e saj, por je jashtë. Sikur të të përjashtonte dhe të të mirëpriste njëkohësisht. Një luftë e brendshme për të qenë diçka më shumë se një pikë në univers.” 

Në veprat e Ibrahimit, Sara Çafleshi, artiste, sheh një “kaos të bukur,” që i ngjan lëvizjeve surrealiste të Miró-s: “Kombinimi i ngjyrave duket i pamundur, por ato bashkëpunojnë me një harmoni që sfidon logjikën. “Është kaos i bukur. Nuk të shkon në mend se këto ngjyra (e kuqe, e gjelbërt, e verdhë) mund të kombinohen, por ja që funksionojnë. Si një ditë me shi që papritur bëhet diell.”

Yll Avdiu, artist, vlerëson aftësinë e veprave për të krijuar një kaos të kontrolluar: “Elementet abstrakte sfidojnë perceptimet tona, duke nxitur një analizë të hollësishme për të zbërthyer alfabetin si një element të përhershëm të dialogut njerëzor.”

Ai e përshkroi alfabetin e Manushaqes si një enigmë që vazhdon të sfidojë: “Pamja dhe dëgjimi këtu janë dy elemente që bashkëjetojnë. Një alfabet i përsëritur, por që gjithmonë zbulon diçka të re. Është një kod që kërkon durim për t’u deshifruar.”

Por më i habitshëm është këndvështrimi profesorit të sportit, Milaim Berisha, i cili e përjeton artin në mënyrën e tij praktike: “Secili këtu tërheq diçka, sikur të ishin lojtarë në një fushë loje. Vijat e bardha shfaqen kur të këqijat largohen. Ky është arti – një lojë e heshtur, por me rregulla të brendshme që vetëm koha mund t’i shpjegojë. Ngjyrat e bardha ngrihen mbi të zezat kur e keqja zhduket. Ka një optimizëm të heshtur në këtë luftë për t’i dhënë formë kaosit.”

Një alfabet që pret të dekodohet…

Së fundi, artistja dhe ish- profesoresha e Manushaqes, Koja Isufi- Shukriu, përmbledh gjithë filozofinë e këtij universi artistik: “Këtu janë dy bota të brendshme që kërkojnë të komunikojnë. Kufijtë midis realitetit dhe virtualitetit janë të zbehtë, dhe veprat e saj na sfidojnë të mendojmë për dilemat tona si krijues. Ky alfabet, që ngjason me kodet e antikitetit, është një thirrje për të mos pasur frikë nga e panjohura. Ndoshta një ditë, dikush do ta deshifrojë. Por deri atëherë, të jetosh në këtë heshtje të pasigurt është vetë thelbi i krijimtarisë.”

Kur heshtja bëhet urë midis artit dhe shikuesit…

Në këtë univers të krijuar nga Manushaqe Ibrahimi, arti nuk është thjesht një medium, por një ekzistencë e heshtur që kërkon të përftohet, të zbulohet dhe të dialogohet. Çdo pikturë është një përpjekje për të kapur të pashprehshmen, një ftesë për t’i dhënë kuptim heshtjes dhe për t’i kthyer ndjenjat e fshehura në një alfabet të përbashkët njerëzor.

Ekspozita “A Silent Scream Is a Yawn” tejkalon rolin e saj si një ngjarje artistike; ajo bëhet një akt meditimi kolektiv, një hapësirë ku vizitori gjen jo vetëm artin, por edhe vetveten. Në këtë përplasje të mendimeve, ndjenjave dhe ngjyrave, Ibrahimi sjell një reflektim filozofik që prek thellësinë e ekzistencës njerëzore: A është arti një pasqyrë e shpirtit, apo shpirtit i duhen pasqyrat e artit për të parë më qartë?

Heshtja këtu është gjithçka përveç mungesës së zërit; ajo është mbushja e boshllëqeve, një pëshpëritje që rritet në zhurmë, një urë midis artistit dhe shikuesit. Dhe në fund, ndoshta arti nuk kërkon as të deshifrohet, as të kuptohet plotësisht, por vetëm të përjetohet si një fragment i pakohë i asaj që jemi dhe asaj që aspirojmë të bëhemi!

 

Gazetare: Dionesa Ebibi

Continue Reading

Lajmet

Ramë Lahaj nis turneun ndërkombëtar “PASSION & ORIGIN” në Zürich

Published

on

Tenori kosovar me famë ndërkombëtare, Ramë Lahaj, po përgatitet për koncertin që do të hapë turneun e tij ndërkombëtar “PASSION & ORIGIN”, më 10 tetor në Zürich të Zvicrës.

Në skenën e Kongresshaus Zürich, Lahaj do të performojë së bashku me ARMA Ensemble, me një program muzikor që ndërthur repertorin shqiptar me këngë italiane, chanson franceze dhe muzikë nga kinemaja.

Pas koncertit në Zürich, turneu do të vazhdojë në Düsseldorf më 30 tetor, në Vjenë më 8 nëntor dhe në Toronto më 13 dhjetor. Organizatorët kanë bërë të ditur se pritet të shtohen edhe qytete të tjera në kalendarin e turneut.

Biletat për koncertin në Zürich tashmë janë në shitje përmes platformës Ticketmaster.

Përmes këtij turneu, Ramë Lahaj synon të sjellë para publikut ndërkombëtar një program që bashkon traditën muzikore shqiptare me repertorin ndërkombëtar, duke promovuar kulturën dhe identitetin shqiptar në skenat botërore./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Baleti i Shqipërisë dhe Kosovës bashkohen në një skenë, publiku duartroket për 10 minuta

Published

on

Premiera botërore e veprës “Neighbours / from Motherland”, e cila hapi Festivalin Ndërkombëtar të Vallëzimit në Tiranë, u prit me duartrokitje për 10 minuta nga publiku.

Vepra, e krijuar nga Brigel Gjoka dhe Rauf “Rubberlegz” Yasi, bashkoi për herë të parë në të njëjtën skenë trupat e Baletit të Shqipërisë dhe Baletit të Kosovës.

E shfaqur në Teatrin Kombëtar të Operës dhe Baletit në Tiranë, kjo vepër e baletit bashkëkohor vuri në qendër rrënjët e përbashkëta dhe identitetin, duke sjellë një bashkëpunim artistik mes dy trupave shqiptare.

Salla e teatrit ishte e mbushur me artdashës, të cilët ndoqën hapjen e edicionit të pestë të Festivalit Ndërkombëtar të Vallëzimit në Tiranë (IDFT).

Ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit në Shqipëri, Blendi Gonxhja, ndau pamje nga performanca dhe bëri të ditur se më 7 tetor shfaqja do të prezantohet edhe në Teatrin Kombëtar të Kosovës në Prishtinë.

Festivali vazhdon me aktivitete të tjera, duke sjellë në Tiranë artistë dhe produksione nga skena ndërkombëtare e vallëzimit bashkëkohor./ATSH/A.K/

Continue Reading

Lajmet

Xhevat Qena, aktori që la gjurmë në teatrin dhe filmin shqiptar

Published

on

Më 5 tetor shënohet përvjetori i lindjes së aktorit Xhevat Qena, një prej figurave të njohura të teatrit dhe kinematografisë shqiptare në Kosovë. I lindur në Mitrovicë më 5 tetor 1930, ai ndërtoi një karrierë të gjatë artistike dhe u nda nga jeta më 24 mars 2003 në Prishtinë.

Për më shumë se katër dekada në skenë, Qena interpretoi qindra role në teatër, film dhe produksione televizive. Ai u dallua veçanërisht në komedi, por gjatë karrierës së tij interpretoi me sukses edhe role dramatike.

Ndër rolet e tij më të njohura në teatër ishin Shvejku në shfaqjen “Ushtari i mirë Shvejk”, Vinetu në shfaqjen me të njëjtin emër, si dhe interpretimet në “Përqafimi”, “Duart e ndyra”, “Revizori”, “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, “Oda e errët”, “Mbreti Edip” dhe “Tartufi”.

Në kinematografi dhe televizion, ai u shfaq në produksione të njohura, ndër to “Kapetan Lesi”, “Po e zëm, po e zëm”, “Si të vdiset”, “Gjurmët e bardha”, “Kur pranvera vonohet”, “Proka”, “Autobusi” dhe “Shkolla e fshatit”.

Një pjesë e rëndësishme e jetës së tij artistike lidhet edhe me bashkëshorten, aktoren Leze Qena. Të dy interpretuan së bashku në shumë shfaqje dhe produksione, duke u bërë një prej çifteve më të njohura të skenës shqiptare në Kosovë.

Kolegët e kujtonin Xhevat Qenën si një aktor me imagjinatë, spontanitet dhe mjeshtëri të veçantë në interpretim. Ai dallohej për aftësinë për të krijuar atmosferë në skenë, për të bashkëpunuar me aktorët e tjerë dhe për ta mbajtur publikun të përqendruar gjatë shfaqjes.

Edhe pse komedia ishte një prej fushave ku shkëlqeu, Qena kishte një lidhje të veçantë me dramën. Ndër rolet që i kishin lënë mbresa ishte ai i një avokati në dramën “Oda e errët”.

Për më shumë se 40 vjet në skenë, Xhevat Qena i dha teatrit dhe filmit shqiptar një trashëgimi të rëndësishme artistike. Ai mbetet në kujtesën e publikut për humorin, energjinë dhe mënyrën e natyrshme të interpretimit, ndërsa rolet e tij vazhdojnë të kujtohen edhe sot./A.K/

Continue Reading

Kulturë

Ethan Hawke zbulon rolin që i ndryshoi jetën: “Tape më bëri aktor të pjekur”

Published

on

By

Ylli i Hollywood-it, Ethan Hawke, ka interpretuar gjatë karrierës së tij një sërë personazhesh të paharrueshëm. Megjithatë, kur pyetet për rolin që ka pasur ndikimin më të madh në jetën dhe karrierën e tij, aktori zgjedh një film të papritur: “Tape”, drama e errët dhe klaustrofobike e vitit 2001, e realizuar së bashku me regjisorin Richard Linklater.

Hawke është shfaqur në ekran në role nga më të ndryshmet gjatë një karriere rreth 40-vjeçare. Ai u bë i njohur si nxënësi i turpshëm që gjen zërin e tij te “Dead Poets Society”, ndërsa në “Reality Bites” interpretoi një muzikant cinik, rol që e shndërroi në një prej figurave simbolike të brezit X. Më pas erdhi prifti alkoolik dhe i përfshirë nga dyshimet në “First Reformed”, ndërsa së fundmi ai portretizoi tekstshkruesin e talentuar, por të plagosur, Lorenz Hart në “Blue Moon”, një rol që i siguroi nominimin e tij të parë për Oscar si aktori më i mirë në moshën 54-vjeçare.

Këtë javë, në Mbretërinë e Bashkuar publikohet edhe filmi i tij më i ri, “The Weight”, një dramë aventureske e vendosur gjatë viteve të Depresionit të Madh. Hawke luan Murphy-n, një të dënuar që pranon të kontrabandojë ar përmes zonave të thella të Oregonit në këmbim të lirimit nga një kamp pune.

Por, pavarësisht numrit të madh të roleve të luajtura ndër vite, Hawke thotë se filmi që shënoi kthesën më të rëndësishme në karrierën e tij ishte “Tape”.

“Nëse do të më duhej të zgjidhja një rol që më ndryshoi jetën, do të ishte ‘Tape’”, tha Hawke për BBC-në. “Ishte hyrja ime në aktrimin e pjekur. Isha gati të mbushja 30 vjeç dhe po bëhesha një i rritur.”

“Tape” u realizua në një periudhë kur teknologjia e videos digjitale sapo kishte nisur të përdorej në mënyrë të gjerë. Hawke dhe Linklater ishin të intriguar nga mundësitë që kjo teknologji e re mund t’i sillte kinemasë dhe vendosën të realizonin një film jashtëzakonisht minimalist: gjithçka zhvillohet brenda një dhome hoteli.

“Askush nuk dëshiron vërtet të shohë një film që zhvillohet në një dhomë të vetme. E dinim se duhej të ishim jashtëzakonisht të saktë, të përqendruar dhe qesharakë”, kujton Hawke.

Filmi, i xhiruar në vetëm gjashtë ditë me kamera dore digjitale, zgjat 86 minuta dhe në kast përfshin edhe ish-bashkëshorten e Hawke, Uma Thurman, si dhe Robert Sean Leonard, me të cilin ai kishte luajtur më parë në “Dead Poets Society”.

Në “Tape”, Hawke interpreton Vince, një shpërndarës droge në kohë të pjesshme, i cili regjistron fshehurazi një mik të vjetër, Jon, të luajtur nga Leonard. Jon rrëfen se ka përdhunuar Amy-n, një ish-shoqe klase e cila dikur kishte pasur marrëdhënie me të dy burrat. Kur Amy mbërrin në hotelin ku ndodhen Vince dhe Jon, versionet e tyre për të kaluarën fillojnë të përplasen dhe të zbulojnë gjithnjë e më shumë sekrete.

Mënyra e xhirimit e bën filmin veçanërisht intensiv. Kamera lëviz vazhdimisht nëpër dhomën e vogël, duke krijuar ndjesinë se edhe shikuesi është i mbyllur në të njëjtën hapësirë me personazhet.

“Sollëm një mënyrë krejt tjetër pune, për shkak të mënyrës se si funksiononin këto kamera. Nuk kishte vend për neglizhencë”, shpjegon Hawke. “Askush nuk dëshiron të shohë një film të vendosur në një dhomë të vetme. E dinim se duhej të ishim jashtëzakonisht të saktë, të mprehtë dhe argëtues.”

Fakti që Hawke, Thurman dhe Leonard njiheshin prej kohësh e ndihmoi procesin. “Ne të tre ishim miq dhe kjo bëri që provat të bëheshin shumë shpejt më të thella”, thotë ai.

Një tjetër element interesant ishte lidhja me “Dead Poets Society”. Linklater kishte vënë re se marrëdhënia mes Hawke dhe Leonard sillte një nëntekst të veçantë, pasi të dy kishin luajtur më herët shokë dhome në shkollë. “Tape” zhvillohet dhjetë vjet pasi personazhet e tyre kanë përfunduar shkollën.

Në kohën e publikimit, një kritik shkroi se “Tape” kishte nxjerrë në pah “aktorin e brendshëm” të Hawke. Vetë aktori thotë se përvoja e këtij filmi e përgatiti për një nga rolet më të rëndësishme të karrierës së tij: policin e ri dhe idealist Jake Hoyt në “Training Day”, ku luajti përkrah Denzel Washington.

“E bëra ‘Tape’ menjëherë përpara ‘Training Day’ dhe kujtoj se sa mirënjohës isha që kisha kaluar atë përvojë. Denzel ishte artisti më i jashtëzakonshëm me të cilin kisha punuar ndonjëherë. Imagjinata e tij është jashtëzakonisht e fuqishme dhe karizma e tij të përfshin plotësisht. ‘Training Day’ vuri në provë gjithçka që kisha mësuar”, shprehet Hawke.

Bashkëpunimi mes Hawke dhe Linklater ka vazhduar për rreth 30 vjet dhe përfshin nëntë filma. Ata punuan për herë të parë së bashku në dramën romantike “Before Sunrise” në vitin 1995, e cila më pas u pasua nga “Before Sunset” dhe “Before Midnight”. Të dy vazhduan bashkëpunimin edhe në “Blue Moon”, të publikuar në vitin 2025.

Hawke thotë se Linklater ishte një prej njerëzve që i dha mundësinë të eksperimentonte pa pasur nevojë të fitonte sërish besimin e tij.

“Kur takova Linklaterin, e kuptova se po takoja dikë absolutisht unik. Tani është 66 vjeç dhe vazhdon të jetë po aq lozonjar dhe krijues sa gjithmonë. Nuk mund ta parashikosh kurrë se çfarë do të bëjë më pas”, thotë ai.

Duke reflektuar mbi karrierën e tij, Hawke thotë se e sheh atë si një seri kapitujsh të ndryshëm.

“Kam luajtur që kur isha 14 vjeç. Disa role kanë hapur një pjesë tjetër të vetes sime ose një kapitull tjetër të marrëdhënies sime me aktrimin. Është e qartë se ‘Dead Poets Society’ më dha një karrierë, por ‘Reality Bites’ ndryshoi mënyrën se si dukej ajo karrierë, sepse papritur gjithçka lidhej me ‘Generation X’. Pastaj erdhi ‘Training Day’ dhe hapi diçka tjetër. Por unë kisha fituar shumë vetëbesim nga ‘Tape’ – ai film më kishte bërë një aktor të pjekur.”

Edhe pas gati katër dekadash në skenë dhe ekran, Hawke thotë se ende ka role që nuk i ka provuar. Një prej tyre ishte personazhi Murphy në “The Weight”, një hero tradicional, të cilin aktori thotë se nuk e kishte interpretuar më parë.

“Deri tani nuk më ishte kërkuar të luaja një djalë të mirë të stilit të vjetër si Murphy. Nuk e kuptoj pse. Më dukej se nuk shihja shumë personazhe të tillë në filma. Doja të provoja diçka ndryshe dhe t’i jepja pak shpirt.”

“The Weight”, me regji të Padraic McKinley, vendos Hawke në rolin e Murphy-t, ndërsa Russell Crowe interpreton një gardian të korruptuar të një kampi pune. Ky i fundit i ofron Murphy-t një marrëveshje: të kontrabandojë ar në këmbim të lirisë dhe mundësisë për t’u ribashkuar me vajzën e tij të vogël.

Për Hawke, filmi ishte gjithashtu një mundësi për të realizuar një lloj kinemaje që e kishte ëndërruar që fëmijë.

“Nuk do të bëje një film të tillë nëse nuk do të kërkoje aventurë në natyrë. E xhiruam verën e kaluar në pyllin bavarez. Nuk kishim shumë para, por kishim një mision: të bënim një film aksion të stilit të vjetër, llojin e filmit që ëndërroja të bëja kur isha fëmijë.”

Një çerek shekulli pas publikimit të “Tape”, Hawke tashmë është në një pozicion ku mund të ndihmojë edhe në realizimin e filmave eksperimentalë dhe të guximshëm.

“Duhet të vazhdosh të kërkosh gjëra që mendon se ia vlejnë kohën e dikujt, por edhe gjëra që do të të shtyjnë përpara”, thotë ai.

Megjithatë, aktori pranon se me kalimin e moshës ka kuptuar se sa e madhe është bota dhe sa shumë mbetet ende për të mësuar.

“Një nga gjërat më interesante të plakjes është se të duket sikur një jetë e vetme nuk mjafton. Sa më shumë mëson, aq më shumë kupton se sa shumë gjëra nuk i dije.”

“The Weight” publikohet në kinematë e Mbretërisë së Bashkuar dhe Irlandës më 2 tetor 2026.

BBC

Continue Reading

Të kërkuara