Vendimi i Netflix për të shfaqur filma si “Farha” dhe seriali “Mo” ishte një devijim nga biznesi i zakonshëm për gjigantin e transmetimit me bazë në Kaliforni.
Në janar, faqja e internetit në gjuhën angleze e gazetës së shquar Israel Hayom raportoi me kënaqësi se Netflix kishte shtuar papritur një “numër jashtëzakonisht të lartë të filmave të prodhuar nga Izraeli”. Gazeta spekuloi se ky “gjest i veçantë” ishte ndoshta një përpjekje për të “tërhequr klientët”, pasi një numër i madh izraelitësh kishin anuluar në mënyrë dramatike abonimet e tyre në Netflix si përgjigje ndaj një “filmi anti-izraelit” që “portretizon ushtarët izraelitë si vrasës”.
Filmi “fyes” në fjalë është, sigurisht, “Farha” – të cilin Netflix e publikoi në dhjetor dhe filmi përshkruan tmerret e Nakba-s në vitin 1948, kur Izraeli arriti të ashtuquajturën “pavarësi” në tokën palestineze duke vrarë më shumë se 10 mijë palestinezë dhe duke shkatërruar më shumë se 500 fshatra. Edhe nëse ktheheni shpejt përpara 75 vitesh, ushtarët izraelitë nuk kanë nevojë për shumë ndihmë për t’u dukur si vrasës; thjesht pyesni familjen e gjyshes 61-vjeçare Majida Obaid, e cila u qëllua për vdekje në qafë gjatë tërbimit të ushtrisë izraelite më 26 janar në qytetin e pushtuar të Jeninit në Bregun Perëndimor.
E megjithatë vendimi i Netflix për të shfaqur filma si “Farha” si dhe serialin “Mo” përbën një devijim nga biznesi i zakonshëm në gjigantin e transmetimit me bazë në Kaliforni, duke ofruar një paraqitje të shkurtër të realitetit palestinez dhe historisë legjitime që kundërshton narrativën dominuese të fabrikuar nga Izraeli.
Për pjesën më të madhe të historisë së tij të fundit, Netflix ka qenë i mbushur me përmbajtje pro-izraelite që humanizon dhe heroizon shërbimet e sigurisë dhe inteligjencës izraelite duke mbështetur mitin e viktimizimit izraelit. Titujt kryesorë variojnë nga “The Spy” – me protagonist Sacha Baron Cohen si një agjent i njohur i Mossad-it – deri te seriali jashtëzakonisht i popullarizuar izraelit “Fauda”, i bërë sipas modelit të vjetër – Izraeli kundër “terroristëve”. Pastaj është “The Red Sea Diving Resort”, e cila e konsideron Izraelin si shumë të shqetësuar për refugjatët globalë, pa përmendur përgjegjësinë e tij të drejtpërdrejtë për krijimin e miliona prej tyre.
Kur kontaktova Netflix në vitin 2019 për një përgjigje ndaj pretendimeve se kompania po vepronte si një vend për propagandën izraelite, një zëdhënës më informoi se “ne jemi në biznesin e argëtimit, jo medias apo politikës”. Mos harroni se rritja efektive e vlerësimeve të një vendi përgjegjës për masakrën e rregullt të civilëve nuk është as apolitike dhe as argëtuese.
Zëdhënësi gjithashtu e drejtoi vëmendjen time te disa nga “përmbajtjet e larmishme arabe” të Netflix, duke përfshirë një shfaqje të quajtur “Comedians of the World”, e cila përfshiu katër komedianët nga Lindja e Mesme.
Dhe ndërsa “përmbajtja arabe” në Netflix është bërë padyshim më e larmishme që atëherë, i gjithë operacioni shihet si ende paksa miqësor ndaj Izraelit – një paragjykim që padyshim vazhdon gjithashtu të prekë diskursin e zakonshëm perëndimor në përgjithësi. Me gjithë rëndësinë e saj, “Farha” nuk ka rënë nën seksionin “Filma dhe TV izraelit” të Netflix, i cili fton audiencën të “qesh, të qajë, të psherëtijë, të bërtasë, të ulërijë apo çfarëdo që të ndjejë me këto komedi, drama, romanca, thriller dhe shumë më tepër, të gjithë me origjinë nga Izraeli”.
Duke mos pasur llogari timen Netflix, përdora fjalëkalimin e një miku libanez për të parë “Farha-n”. Shfrytëzova gjithashtu rastin për të kërkuar “Izraelin” në faqen e Netflix, e cila prodhoi një breshëri titujsh si dhe sugjerime për kërkime shtesë në lidhje me “Israel: Birth of a Nation”, “Against All Odds: Israel Survives”, etj.
Një kërkim për “Palestinë”, ndërkohë, solli serialin “Mo” dhe “Farha” në vendin e parë dhe të dytë, respektivisht, dhe sezonin e ri të “Fauda” në të katërtin – se mos mësohemi shumë me idenë e palestinezëve si njerëz dhe jo si “terroristë”.
Duke shkruar në vitin 2020, Orly Noy, kryetar i organizatës izraelite të të drejtave të njeriut B’Tselem, vuri në dukje se suksesi i “Fauda-s” – i krijuar vetë nga veteranë të një njësie komando ushtarake izraelite – kishte të bënte deri më tani me transformimin e palestinezëve në figura të frikshme dhe “ekzotike në atdheun e tyre”.
Noy theksoi se nuk ishte vetëm Rripi i Gazës – nën një rrethim shkatërrues dhe bombardime të rregullta nga Izraeli – ai që iu dha shfrytëzimit kinematografik nga krijuesit e serialit; Bregu Perëndimor ishte gjithashtu një terren pjellor, ekzotik: “Nablus, Ramallah, Jenin – të gjitha kanë ardhur për të simbolizuar sferat e botës së poshtme ku djemtë tanë [ushtarakë] hyjnë dhe dalin me guxim, në vend të qyteteve të gjalla pak larg nga vendi ku jetojmë” .
Sa i përket paraqitjes së Jeninit në janar 2023 në episodin e fundit të egërsisë ushtarake të jetës reale të Izraelit, nuk duhet nënvlerësuar kurrë rolin që mund të luajnë produksione si “Fauda” në legjitimimin e marifeteve të tilla kur një pjesë e madhe e botës shpenzon kaq shumë kohë në Netflix. Dhe për palestinezët për të cilët çdo ditë e ekzistencës është thjesht një vazhdim i Nakba-s, shfaqja e dobët e Netflix nuk do të harrohet aq lehtë – pavarësisht nga “Farha”.
Washington Post kohët e fundit citoi vlerësimin e politikanit izraelit të ekstremit të djathtë dhe ish-ministrit të Financave, Avigdor Lieberman se, “është çmenduri që Netflix ka zgjedhur të publikojë një film, i gjithë qëllimi i të cilit është të krijojë përfaqësime të rreme që nxisin kundër ushtarëve [izraelitë]”. Por shërbimi i transmetimit — i drejtuar nga fitimi — ka bërë vërtet shumë gjëra më të çmendura.
Dhe ndërsa Izraeli po përgatitet për zbavitjen e tij të ardhshme të vrasjeve të suksesshme, është koha që perdja të bjerë mbi çfarëdo që mbetet nga marrëdhënia e veçantë.
Opinion nga: Belén Fernández, përkthyer dhe përshtatur në shqip nga UBT News.
*Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të vetë autores dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin e portalit.
Dita e tretë e festivalit “Etno Fest” solli një gërshetim të arteve skenike, trashëgimisë kulturore dhe kujtesës kolektive, duke përfshirë shfaqje teatrale, demonstrime tradicionale, dokumentarë historikë dhe muzikë live.
Programi artistik nisi me monodramën “No Surprises”, me regji të Endrit Gashit dhe interpretim të Ergjan Mehmetit. Shfaqja u prezantua përmes një qasjeje skenike interesante, duke trajtuar përjetimet e individit, raportin e tij me realitetin bashkëkohor dhe dimensionin emocional të dashurisë.
Në kuadër të promovimit të trashëgimisë kulturore u prezantua etno-performanca “Zeje në zhdukje: Farkëtari”. Përmes demonstrimit praktik të mjeshtërisë së farkëtimit, performanca vuri në pah rëndësinë e ruajtjes dhe transmetimit të zanateve tradicionale.
Mbrëmja vazhdoi me shfaqjen e dy dokumentarëve me tematikë nga historia e Kosovës:
“Ferdonija” me autorë Gazmend Bajri dhe Shkurte Dauti: Një rrëfim për historinë dhe qëndresën e Ferdonije Qerkezit nga Gjakova, e cila jeton me kujtimin e bashkëshortit dhe katër djemve të saj të humbur gjatë luftës.
“Pesë lulet, një notë e humbur” me autor Fatlum Haziri: Dokumentar që trajton temën e helmimeve të nxënësve në shkollat e Kosovës gjatë viteve ’90, i ndërtuar mbi dëshmi, intervista dhe materiale arkivore.
Aktivitetet e ditës u përmbyllën me “Etno Nejën”, ku interpretoi grupi “Ardian Behrami CIPA & Band”, duke sjellë përpunime muzikore për publikun pranishëm. /E.A/
Nata e dytë e edicionit të 16-të të “Etno Fest-it” nisi me Ansamblin “Devolli” nga Korça, i cili solli për publikun valle tradicionale devolliane, veshje autoktone dhe harmoninë e lojës instrumentale ku dominonte klarineta.
Programi vazhdoi me aktorin Armend Baloku dhe shfaqjen e tij mbështetur në veprën monumentale të Gjergj Fishtës, “Lahuta e Malësisë”. Permes një interpretimi me ekspresivitet e temporitëm dinamik, ai përcolli fuqishëm historinë dhe mesazhin aktual të Fishtës “Lidhnju bashkë si kokrrat në shegë”, duke i shtuar mbrëmjes dozën e adrenalinës kombëtare.
Më pas, kompania Dance Theatre nga Gjergj Prevazi prezantoi shfaqjen e baletit “Void” (Bosh). Lëvizjet e precizuara të balerinave Katerina Goga dhe Chiara Xoxi përcollën përmes gjuhës së trupit përpjekjen për të mposhtur apatinë e zbrazëtinë përmes artit. Mbrëmja u përmbyll te “Qilimi fluturues i gjyshes” me performancën e grupit “NA” dhe DJ Cabo, duke gërshetuar muziken tradicionale me atë moderne. /E.A/
Sot mbushen 118 vjet nga lindja e akademikut të shquar Eqrem Çabej, i cili u lind në Eskishehir të Turqisë. Pasi kreu studimet fillore në Gjirokastër dhe të mesmet në Klagenfurt, ai braktisi mjekësinë në Romë për t’u përkushtuar në Fakultetin e Filologjisë në Universitetin e Gracit dhe më pas në atë të Vjenës, ku edhe u diplomua.
Me të u kthyer në atdhe, Çabej kontribuoi si arsimtar në gjimnazin e Shkodrës, Shkollën Normale të Elbasanit, Liceun e Tiranës, si dhe shërbeu për një periudhë të shkurtër pranë Ministrisë së Arsimit.
Gjatë karrierës së tij, ai nisi punën madhore për hartimin e Atlasit Gjuhësor të shqipes, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore shërbeu si anëtar i Institutit të Shkencave, pedagog në Universitetin e Tiranës dhe anëtar themelues i Akademisë së Shkencave. Integriteti i tij i lartë intelektual u dëshmua edhe kur dha dorëheqjen nga Instituti Mbretëror i Studimeve Shqiptare.
Si studiues poliedrik në leksikologji, gjuhësi historike, dialektologji e etimologji, Çabej mbetet i njohur për botimin kritik të “Mesharit” të Gjon Buzukut dhe Fjalorin Etimologjik të Gjuhës Shqipe. Sot mbushen po ashtu 46 vjet nga ndarja e tij nga jeta, prapa të cilës la një trashëgimi të paçmueshme për kulturën kombëtare. /E.A/
Filmi më i ri i regjisores kosovare Blerta Basholli, “Dua”, është vepra e dytë e saj që i është dorëzuar Akademisë së Filmit për t’u marrë në konsideratë për çmimet “Oscar 2027”. Në një intervistë të fundit për agjencinë e lajmeve “Associated Press”, Basholli ka treguar se të qenit shqiptare në Kosovë gjatë asaj periudhe e bënte të ndihej e vogël, dhe sikur i përkiste një shtrese më të ulët shoqërore
Filmi i dytë artistik i regjisores nga Kosova, bazohet në përvojat e saj personale gjatë rritjes në Kosovë në fund të viteve ’90 dhe rrëfen historinë e një vajze adoleshente me të njëjtin emër, e cila jeton nën hijen e luftës dhe tensioneve etnike, ndërsa përballet me sfidat e moshës së adoleshencës.
Në një intervistë të fundit për agjencinë e lajmeve “Associated Press”, Basholli ka treguar se të qenit shqiptare në Kosovë gjatë asaj periudhe e bënte të ndihej e vogël, dhe sikur i përkiste një shtrese më të ulët shoqërore.
“Gjithmonë jam ndier e vogël duke qenë shqiptare në Kosovë gjatë kohës së okupimit, edhe pse ne ishim shumicë. Gjithmonë ndiheshim më pak të rëndësishëm, sepse shpesh na kërkohej të flisnim serbisht ose nuk kishim shkolla, ose edhe kur i kishim, nuk kishim kabinete të mira, sepse nxënësit serbë kishin marrë pjesët e shkollës ku ndodheshin kabinetet e fizikës dhe biologjisë. Gjithmonë të krijohej ndjenja se vije nga një shtresë më e ulët. Në njëfarë mënyre mendoja: ‘Nuk do të mund të bëj asgjë, nuk do të mund të shkoj askund, nuk do të mund të udhëtoj’, sepse ne nuk mund të udhëtonim lirshëm atëkohë”, ka thënë ajo. Ka shpjeguar se edhe kur dikush shkonte në një koncert, të gjithë mblidheshin rreth tij për ta pyetur si kishte qenë. Ka rrëfyer se vetë nuk kishte qenë kurrë në një koncert para luftës.
“Për mua ishte shumë e rëndësishme të tregoja atë që kemi kaluar, mënyrën se si njerëzit përpiqen të jetojnë edhe në rrethana të tilla dhe si përpiqen ta ndryshojnë realitetin e tyre. Doja t’ia tregoja dhe t’ia rrëfeja këtë botës. Por gjithashtu sepse mendoj se kjo histori lidhet me shumë adoleshentë sot që ende jetojnë në zona konflikti, fatkeqësisht”, ka deklaruar regjisorja për dramën e saj.
Filmi zhvillohet në periudhën e luftës së Kosovës, e cila zgjati nga viti 1998 deri në vitin 1999, kur presidenti i atëhershëm serb Slobodan Milosheviq ia hoqi Kosovës statusin e vetëqeverisjes. Gjatë kësaj periudhe, shqiptarët e Kosovës u përballën me shtypje të gjerë, ndërsa Ushtria Çlirimtare e Kosovës luftoi kundër kontrollit jugosllav dhe serb.
Filmi i parë i Bashollit – “Hive” (i lansuar në vitin 2021) – ishte kandidatura e Kosovës për çmimet “Oscar” dhe arriti të futet në listën e ngushtë të Akademisë në vitin 2022. Tani, regjisorja shpreson që historia të përsëritet edhe me filmin “Dua”.
“Është shumë e rëndësishme, sigurisht, kur realizon filmin e parë. ‘Hive’ ishte kandidati i Kosovës për ‘Oscar’ dhe arriti në listën e ngushtë të Akademisë. Ishte një rrugëtim i jashtëzakonshëm dhe një kënaqësi e madhe. Kur nisa realizimin e filmit të dytë, fillimisht mendova se nuk do të kishte shumë presion dhe se do të punoja si për çdo film tjetër. Por mendoj se ishte një presion shumë i madh, veçanërisht sepse filmi bazohej në jetën time. Kur krijon diçka kaq personale, disa gjëra bëhen më të lehta, por në të njëjtën kohë shumë të vështira, sepse nuk e di nëse je vetëm ti që je kaq e lidhur emocionalisht me të apo nëse publiku do të arrijë të lidhet dhe ta përjetojë historinë. Fakti që ‘Dua’ është sërish kandidatura e Kosovës për ‘Oscars’ është një nder dhe një kënaqësi e madhe. Tani duhet të punojmë fort dhe të zhvillojmë fushatën promovuese”, është shprehur Basholli.
Sipas regjisores, filma të tillë janë gjithashtu një burim frymëzimi për njerëzit dhe kineastët që jetojnë në Kosovë.
“Mendoj se është shumë e rëndësishme që historitë tona të tregohen. Kemi shumë histori për të rrëfyer dhe ato kanë rëndësi. Për një vend kaq të vogël dhe për kinematografinë e tij është shumë e rëndësishme të realizohen filma dhe vepra artistike. Tani që po flasim për filmin, është e rëndësishme që këto histori të udhëtojnë, që njerëzit t’i shohin, të informohen dhe, shpresojmë, edhe t’i shijojnë filmat tanë. Por në të njëjtën kohë, kjo është shumë e rëndësishme edhe për kineastët në Kosovë, sepse ndonjëherë ekziston ndjenja se, për shkak se je nga një vend i vogël, nuk mund të bësh shumë. Unë besoj se mundesh, nëse punon fort, e do atë që bën dhe e bën me pasion. Sigurisht, nuk kemi buxhete të mëdha, por kemi histori të mëdha dhe zemra të mëdha. Prandaj besoj se është e mundur. Këta filma, jo vetëm ‘Dua’ dhe ‘Hive’, por edhe shumë filma të tjerë, po frymëzojnë njerëzit dhe kineastët që jetojnë këtu”.
“Dua” e nisi furishëm rrugëtimin me premierë botërore në edicionin e 79-të të Festivalit të Filmit në Cannes, në majin e sivjetmë. Historia e sinqertë, e përshkruar me sytë dhe ndjesinë e një adoleshenteje të fundviteve të shekullit të kaluar, do të arrinte të merrte vëmendje tek mori çmimin “SACD”. Është çmimi për skenar që ndahet nga seksioni paralel i Festivalit të Cannes, “Semaine de la Critique” (Java e Kritikës)./A.K/
Sport4 days ago
Lajmet2 months ago
Aktualitet3 days ago
Sport1 week ago