Kulturë
“Manifesta 14 Prishtina” ka bashkuar në kryeqytet 103 pjesëmarrës nga 30 vende
Edhe në “Manifesta14 Prishtina” u ngrit çështja e mosliberalizimit të vizave për qytetarët e Kosovës.
Published
4 years agoon
By
Betim GashiNjë ditë para hapjes zyrtare të “Manifesta14 Prishtina”, sot është mbajtur konferencë për media ku është shpalosur programi 100 ditor i këtij edicioni të 14-të të “Manifesta, Bienales Nomade Evropiane”, i cili është i pasur me ndërhyrje të shumta artistike, urbane, shfaqje, ngjarje e punëtori.
Edhe në “Manifesta14 Prishtina” u ngrit çështja e mosliberalizimit të vizave për qytetarët e Kosovës.
Drejtoresha e “Manifesta14 Prishtina”, Hedwig Fijen u shpreh se për herë të parë Bienalja Nomade Evropiane po mbahet në Ballkanin Perëndimor. Ajo tha se në këtë edicion të 14-të po marrin pjesë 103 pjesëmarrës nga 30 vende të ndryshme.
“Jemi krenar të prezantojmë 103 pjesëmarrës nga 30 vende përfshirë 25 kolektive, 40 pjesëmarrës nga Kosova dhe 26 të tjerë nga Ballkani Perëndimor që nënkupton dhe kjo është unike 65% e pjesëmarrëse të përgjithshëm janë nga rajoni. Ky edicion i ‘Manifestas’ bazohet në katër shtyllat kryesore si rezultat i hulumtimeve 4-vjeçare dhe gjenerimit të informatave… Është ish-fabrika e tullave, Hoteli ikonik ‘Grand Hotel’ hapësira e komunitetit që quhet qendra për praktikë narrative në ish-bibliotekën ‘Hivzi Sylejmani’ dhe një pjesë të 24 hapësirave gjithandej qytetit. I kemi vendosur këto hapësira dhe lokacione si pjesë e rikthimit të qytetit pjesët origjinale të qytetit të Prishtinës”, tha ajo.
Fijen ngriti si shqetësime dhe mosliberalizimin e vizave për kosovarët, për çka tha se kjo ndikon që komuniteti kulturor e artistik kosovar të përballet me kufizime bazike për të zhvilluar kapacitet e tyre.
“Duhet të rrisim vetëdijësimin e ndërgjegjësimin për kufizimet e padrejta të kësaj pjese të Evropës. Kosova është duke iu dëshiruar mirëseardhje të gjithë juve vizitorëve, artistëve e krijuesve, profesionistëve nga e tërë Evropa, por fatkeqësisht Evropa së pari Qeveria ime nuk i mirëpret kosovarët për shkëmbimet e tyre të ngjashme kulturore, një prej parimeve bazike të ‘Manifestës’, liberalizimi i vizave është pritur në vitin 2018, por tani në vitin 2022 Kosova vazhdon të mbetet me regjim të kufizuar të vizave… Kjo mungesë e liberalizimit të vizave nënkupton se komuniteti kulturor dhe artistik i Kosovës përballet me kufizimet më bazike duke kufizuar kapacitet e tyre për të zhvilluar dhe vazhduar dialogun konstruktiv me pjesën tjetër të Evropës lëre më pjesën tjetër të botës”, tha ajo.
Ministri i Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Hajrullah Çeku tha se “Manifesta” është lobimi politik për të ecur pa u diskriminuar në rrugën integruese evropiane të Kosovës.
Çeku tha se Qeveria e Kosovës ka ndihmuar “Manifestën” me rreth 2 milionë euro.
“Banorët e Kosovës e cila organizon ‘Manifestën’ nuk mund të udhëtojnë pa viza nëpër Evropë, ‘Manifesta’ është edhe lobimi ynë politik për të ecur pa diskriminuar në rrugën tonë integruese evropiane. ‘Manifesta’ është edhe kërkesa jonë legjitime për trajtim të barabartë me popujt e tjerë në rajon dhe në Evropë, është dëshmia më e prekshme që Prishtina jonë me numrin 14 nuk është se dallon fortë nga Marsej juaj me numrin 13 e as nga Barcelona me numër 15. Prandaj, vizat e BE-së ndaj qytetarëve të Kosovës ka kohë që kanë humbur nëse ndonjë herë kanë pasur kuptim. ‘Manifesta’ është edhe ekonomi përmes turizmit kulturor është edhe rrjetëzim artistik ndërkombëtar dhe reputacion për shtetin. ‘Manifesta’ është platformë diskutimi për muzeun tonë të ardhshëm të artit bashkëkohor wshtw gjithashtu edhe dëshmi që vendi ynë mund të organizojë ngjarje edhe më të mëdha botërore të artit dhe rrit potencialin e zhvillimit të monumenteve të trashëgimisë kulturore”, theksoi Çeku.
Minsitri Çeku theksoi se përmes “Manifestës 14 Prishtina”, objekti i Hamamit të Madh, ish-Gërmia, ish-Tullorja e hapësira të tjera po marrin kuptim të ri përmes ndërhyrjeve artistike.
“Shumë nga këto ndërtesa do të rikuptimësohen përmes ndërhyrjeve artistike në këtë periudhë, për shumë nga këto ndërtesa do të zbulojmë ide e funksione të reja, një alternativ ndaj privatizimit, një model ripërdorimi adaptues një qasje ndaj hapësirës dhe ndaj publikes”, theksoi ai.
Kurse, kryetari i komunës së Prishtinës, Përparim Rama duke u shprehur i lumtur që Bienalja Nomade Evropiane kësaj radhe po mbahet në kryeqytetin e Kosovës, tha se trashëgimia e Manifestës do të jetoj edhe përtej 100 ditëve sa është kjo platformë në Kosovë.
Rama tha se “Manifesta” me ndryshimet e saj ka sjellë artin te qytetarët.
“Ideja e re ishte që ne së bashku të bashkojmë forcat për transformimet publike që të hap mundësi për qytetin që të shohim dhe shfrytëzojmë mundësitë që paraqet qyteti dhe të shfrytëzojmë ‘Manifestën’ si platformë për diskutim, debat, për të bërë bashkë komunitetet për të hapur mundësi të reja për të theksuar hapësirat publike brenda qytetit si vende që krijojnë këto mundësi që njerëzit të flasin lirshëm për nevojat e tyre, dëshirat dhe idetë e tyre për qytetin… Nuk jemi këtu duke i çuar njerëzit tek arti, jemi duke e sjell artin tek njerëzit përmes këtyre intervenimeve në hapësira të ndryshme publike dhe pastaj mundësi të tjera… Kemi disa intervenime guximtare që janë shumë të dukshme në qytet pra ato ofrojnë këtë optimizmin për njerëzit këtu për qytetarët e Prishtinës”, tha ai.
Në këtë konferencë për shtyp morën pjesë edhe ndërmjetësuesit kreativ, Carlo Ratti dhe Ctherine Nichols.
“Manifesta14 Prishtina” do të jetë e hapur nga 22 korriku deri më 30 tetor. Përgjatë kësaj kohe qytetarët e Kosovës por edhe të huaj do të mund të vizitojnë 25 hapësirat e “Manifestës” duke nisur nga Hamami i Madh e deri tek Pallati i Rinisë.
Ndërhyrjet kryesore urbane përfshijnë korridorin e gjelbër i cili lidh dy anët e kryeqytetit me një shteg të qëndrueshëm të lëvizshmërisë dhe hap qasje në laboratorin e të mësuarit eko-urban në ish-fabrikën e tullave.
Manifesta po ashtu ka krijuar edhe një institucion të përhershëm ndërdisiplinor kulturor Qendër për Praktikë Rrëfyese e cila është e vendosur në mjediset e ish-bibliotekës “Hivzi Sylejmani”.
Ndyrshe, Bienalja Nomade Evropiane “Manifesta” ndryshon vendndodhjen çdo dy vjet, dhe është e themeluar në fillim të viteve 1990.
Të shtunën (07.02.2026) u shënuan gjashtë vjet nga shkuarja në amshim e ikonës së muzikës shqiptare, Nexhmije Pagarusha, e njohur për publikun si Bilbili i Kosovës.
E lindur në maj të vitit 1933 në Malishevë, Nexhmije Pagarusha e nisi karrierën muzikore në vitin 1948 në Radio Prishtinë, duke u shndërruar në një nga zërat më të veçantë dhe më të dashur të muzikës shqiptare.
Karrierën si këngëtare e përmbylli në vitin 1984. Përveç muzikës, ajo ishte aktive edhe si aktore filmi dhe teatri.
Për kontributin e saj të jashtëzakonshëm artistik, Pagarusha u nderua me çmimin “Nderi i Kombit” nga Presidenca e Shqipërisë, si dhe me titullin “Artiste e Merituar” nga Presidenca e Kosovës.
Nexhmije Pagarusha u nda nga jeta në moshën 86-vjeçare, duke lënë pas pesë albume dhe 88 këngë, ndër to këngët e pavdekshme “Baresha” dhe “Zambaku i Prizrenit”. Ajo do të kujtohet gjithmonë si një yll i pashuar i muzikës shqiptare dhe një figurë frymëzuese për brezat e rinj të artistëve.
Më 6 shkurt të vitit 2007, ndërroi jetë figura e mirënjohur e kinematografisë dhe e skenës shqiptare, Kadri Roshi.
Roshi u lind më 4 janar të vitit 1924 në Ballsh të Mallakastrës në një familje me prejardhje nga Libohova. Aktori përjetoi një vogëli të trazuar, pasi humbi të ëmën teksa numëronte veçse 2 vjeç dhe mbeti jetim dhjetë vjet më vonë, kur vdiq edhe i ati.
Karriera e tij si aktor nisi në moshën 21-vjeçare në skenën e të ashtuquajturit Teatër Popullor. Në vitin 1951 finalizoi rrugëtimin e tij kushtuar edukimit universitar, të përshkuar në Pragë. Me t’u kthyer në vendin e tij të origjinës, Roshi rimori ekzekutimin e roleve të para në logun e jetës artistike të vendit, Teatrin Kombëtar.
Përllogaritet se aktori ka luajtur rreth 180 role në skenë dhe në kinematografi, duke lënë në kujtesën e teleshikuesve dhe të spektatorëve një portret të pashlyeshëm. Në celuloid është përjetësuar në sajë të një shumësie rolesh, që variojnë nga skllavi Ezop tek kujdestari i “Lulëkuqe mbi mure”, si edhe nga mbojtësi i thekshëm i gjuhës shqipe në Rilindje deri tek plaku Mere.
Disa prodhime të tjera filmike ku Roshi ka mishëruar role protagoniste janë: Vdekja e burrit (1991), Apasionata (1983), Partizani i vogël Velo (1980), Ballë për ballë (1979), Gjeneral gramafoni (1978), Njeriu me top (1977), Fije që priten (1976), Përballimi (1976), Malet me blerim mbuluar (1971), I teti në bronz (1970).
Për kontributin e dhënë në artin e fjalës dhe të interpretimit, Roshi u nderua me Çmimin e Karrierës në Festivalin e Filmit Artistik të vitit 1995, me Çmimin e Madh të Nderit në vitin 1997 dhe iu akordua vlerësimi “Nderi i Kombit” në vitin 1999. /Kosovapress/
Kulturë
“Halili dhe Hajria”, 63 vjet nga vënia në skenë e baletit të parë shqiptar
Published
4 days agoon
February 6, 2026By
ubtnews
“Halili dhe Hajria” është një vepër baleti tërësisht shqiptare, e para në skenën e baletit shqiptar.
Ishte 13 janari i vitit 1963, kur kompozitori Tish Daija, baletmaestri Panajot Kanaçi, dirigjenti Mustafa Krantja e një grup i madh artistësh, vunë në skenë baletin “Halili dhe Hajria”.
Interpretuesit e parë në rolin e Halilit, kanë qenë Xhemil Simixhi, Kristaq Rada dhe Llaqi Nako dhe në rolin e Hajries: Ganimet Vendresha (Simixhi) Zoica Haxho, ndërsa në rolet e tjera përmenden emrat e Luan Shtinos, Miltiadh Papës, Agron Aliajt, Skënder Jazexhiut, etj.
Në vitin 1983, kjo vepër rivihet në skenë. Krahas emrit të Llaqi Nakos, në rolin e Halilit, radhitet edhe ai i Ilir Kernit, ndërsa në rolet e tjera Albana Sulejmani, Pëllumb Agalliu, Hajdar Shtuni, Ludmill Çakalli, etj.
Më 12 dhjetor 1973 u luajt për të 150-n herë, ndërsa në skenën e Teatrit Kombëtar të Operës e Baletit dhe jashtë saj u luajt mbi 250 herë.
Në turnetë në Greqi, Itali, Turqi, Francë, ka pasur sukses të padiskutueshëm. Në Francë është vënë në skenë nga një trupë franceze, më pas edhe në Prishtinë.
Gjatë viteve, BBC Culture ka kryer sondazhe të mëdha me kritikë filmi dhe televizioni, ekspertë dhe figura të industrisë nga e gjithë bota për të vendosur mbi filmat dhe shfaqjet televizive më të mira në një kategori të caktuar.
Megjithatë, në një sondazh të para disa muajsh, BBC Culture u mor me librin. Dhe nuk ka shumëllojshmëri librash më të ngulitur në to sesa letërsia për fëmijë – në fund të fundit, cilado qofshin argëtimet tona ndërsa rritemi, shumë prej nesh ndajnë gëzimin e leximit në një moshë të re, brenda dhe jashtë shkollës.
Nisur nga kjo, kjo radio solli titujt e 100 librave më të mirë për fëmijë. Mund t’ia kenë qëlluar saktë, por edhe mund të ketë ndonjë huqje. Sidoqoftë, janë rezultate të nxjerra nga hulumtimet dhe sondazhet.
Le t’i lexojmë titujt në vazhdim:
- Ku janë gjërat e egra (Maurice Sendak, 1963)
- Aventurat e Alisës në Botën e Çudirave (Luis Karroll, 1865)
- Pipi Çorapegjata (Astrid Lindgren, 1945)
- Princi i Vogël (Antuan de San-Eksuper, 1943)
- Hobiti (Tolkien, 1937)
- Dritat Veriore (Filip Pullman, 1995)
- Luani, Shtriga dhe Garderoba (Luis, 1950)
- Winnie-the-Pooh (Milne dhe Shepard, 1926)
- Rrjeta e Sharlotës (Vhajt dhe Garth Williams, 1952)
- Matilda (Roald Dahl dhe Kuentin Blejk, 1988)
- Ana e Gables të Gjelbër (Montgomery, 1908)
- Përralla (Hans Kristian Andersen, 1827)
- Harry Potter dhe Guri Filozofal (Rowling, 1997)
- Vemja shumë e uritur (Erik Karle, 1969)
- Errësira po ngrihet (Susan Kuper, 1973)
- Ardhja (Shaun Tan, 2006)
- Gratë e Vogla (Luisa May Alcott, 1868)
- Çarli dhe Fabrika e Çokollatës (Roald Dahl, 1964)
- Heidi (Johana Spyri, 1880)
- Natën e mirë Hëna (Margaret Vise Brovn dhe Clement Hurd, 1947)
- Aventurat e Pinokios (Karlo Kollodi, 1883)
- Një Magjistar i Detit të Tokës (Ursula Le Guin, 1968)
- Moominland Midwinter (Tove Jansson, 1957)
- Dua kapelen time mbrapa (Xhon Klassen, 2011)
- Kopshti Sekret (Frances Hoxhson Burnett, 1911)
- Rosa, Vdekja dhe Tulipani (Volf Erlbrush, 2007)
- Vëllezërit zemërluanë (Astrid Lindgren, 1973)
- Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit (Rowling, 1999)
- Vajza ngjyrë kafe duke ëndërruar (Zhaklin Vudson, 2014)
- Tre Grabitësit (Tomi Ungerer, 1961)
- Dita me dëborë (Ezra Zhak Keats, 1962)
- Tigri që erdhi për çaj (Xhudit Kerr, 1968)
- Kështjella lëvizëse e Howl (Diana Vajn Xhons, 1986)
- Një rrudhë në kohë (Medlin L’Engle, 1962)
- Ujëmbledhësi (Riçard Adams, 1972)
- Kopshti i mesnatës i Tomit (Filipa Pirs, 1958)
- Përrallat e Grimm (Vëllezërit Grimm, 1812)
- Përralla e Peter Rabbit (Beatriks Poter, 1902)
- Fëmijët e hekurudhës (Edit Nesbit, 1906)
- Zero dhe kryqe (Malorie Blakman, 2001)
- BFG (Roald Dahl dhe Kuentin Bejk, 1982)
- Rregullat e Verës (Shaun Tan, 2013)
- Momo (Majkëll End, 1973)
- Historia e Ferdinandit (Munro Leaf dhe Robert Lavson, 1936)
- Zoti i Unazave (Tolkien, 1954)
- Shërbimi i Bufit (Alan Garner, 1967)
- Ronia, vajza e grabitësit (Astrid Lindgren, 1981)
- Historia e Pafundme (Majkëj End, 1979)
- Panchatantra (Anonim / folk, -200)
- Ishulli i Thesarit (Robert Luis Stevenson, 1883)
- Mary Poppins (Travers, 1934)
- Këpucë baleti (Noel Streafield, 1936)
- Kaq shumë! (Trish Koke dhe Helen Oksenbury, 1994)
- Po shkojmë në gjueti arinjsh (Mihael Rosen dhe Helen Oksenbury, 1989)
- Aventurat e Çipolinos (Xhani Rodari, 1951)
- Pema që jep (Shel Silverstein, 1964)
- Gruffalo (Xhulia Donaldson dhe Aksel Shefler, 1999)
- Julián është një sirenë (Xhesika Love, 2018)
- Kometa në tokën e muminëve (Tove Jansson, 1946)
- Familja Finn (Tove Jansson, 1948)
- Shtrigat (Roald Dahl dhe Kuentin Blejk, 1983)
- Një ari i quajtur Paddington (Mihael Bond, 1958)
- Era në shelgje (Kenet Graham, 1908)
- Rrëshqitja e Bubullimës (Mildred Tejlor, 1977)
- Karlsson-në-Çati (Astrid Lindgren, 1955)
- Kabina e Taksave Fantazmë (Norton Juster dhe Jules Feiffer, 1961)
- Macja me Kapelë (Dr. Seuss, 1957)
- Udhëtimi i mrekullueshëm i Edward Tulane (Kate Di Kamillo dhe Bagram Ibatouline, 2006)
- Peter dhe Vendy (Barrie, 1911)
- Një Mijë e Një Net (Anonim / folk)
- Nga Dosjet e Përziera të Znj. Basil Frankveiler (Konigsburg, 1967)
- Kur Hitleri Vodhi Lepurin Rozë (Xhudit Kerr, 1971)
- Shum bola (Gafur Gulоm, 1936)
- Ernesti dhe Celestina (Gabriel Vincent, 1981)
- Një Lloj Shkëndije (Elle MekNikoll, 2020)
- Nikolla i Vogël (René Goscinny dhe Zhan-Zhak Sempé, 1959)
- Bukuroshja e Zezë (Anna Sewell, 1877)
- Babai me Këmbë të Gjata (Zhan Vebster, 1912)
- Asnjë Puthje për Nënën (Tomi Ungerer, 1973)
- Familja ime dhe Kafshët e Tjera (Gerald Durrell, 1956)
- Jakobin e kam dashur (Kaherina Paterson, 1980)
- Loraksi (Dr. Seuss, 1971)
- Përrallat / Rrëfenjat e Nënës Patë (Çarls Perrault, 1697)
- Moominët dhe Përmbytja e Madhe (Tove Jansson, 1945)
- Magjistari i Mrekullueshëm i Ozit (Frank Baum, 1900)
- Vetëm Villiam (Riçmal Crompton, 1922)
- Twitët (Roald Dahl dhe Kuentin Blejk, 1980)
- Miu dhe Fëmija i Tij (Russell Hoban, 1967)
- Jashtë Mendjes Sime (Sharon M. Draper, 2010)
- Lugina e Moominit në Nëntor (Tove Jansson, 1970)
- Shtëpi e Vogël në Pyllin e Madh (Laura Ingalls Vilder, 1932)
- Danny – Kampioni i Botës (Roald Dahl, 1975)
- Njeriu i Dëborës (Rajmond Brigs, 1978)
- Vala (Suzy Li, 2008)
- Vëllezërit e Zinj (Lisa Tetzner, 1940)
- Lepuri Kadife (Marger Villiams, 1921)
- Fillimi i Keq (Lemon Snicket, 1999)
- Libri i Varrezave (Neil Gaiman, 2008)
- Kinez i Lindur Amerikan (Gene Luen Jang dhe Lark Pien, 2006)
- Haroun dhe Deti i Historive (Salman Ruzhdi, 1990).
PDK: Qëndrimet e Prokurorisë në Hagë i shërbejnë narrativës së rreme serbe
VV: Kërkesa për dënime ndaj ish-krerëve të UÇK-së synon përmbysjen e së vërtetës historike
Osmani: Lufta e UÇK-së ishte e pastër, historia nuk rishkruhet
Këshilltari i Liderit Suprem të Iranit viziton Omanin të martën pas bisedimeve SHBA-Iran
Policia nis kontrolle të shtuara për kamionë dhe autobusë
Policia e Kosovës sekuestron 7 kg marihuanë në Merdarë
Heshtja mbretëroi në qytetin e vogël italian, a është identifikuar personi i parë i “Sarajeva Safari”?
WSJ: Vala e dytë e zemërimit popullor po fillon në Iran, regjimi po tërhiqet, por tani është tepër vonë!
Lista e vendeve ku përgatitet pica më e mirë në Evropë
Të kërkuara
-
Lajmet nga UBT3 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor mbi cilësinë e ujërave nëntokësore në Komunën e Suharekës
-
Lajmet nga UBT2 months agoMe shumicë votash, Vesa Shatri zgjidhet Kryetare e re e Këshillit Studentor të UBT-së
-
Lajmet nga UBT3 months agoNga klasa në praktikë! Studentët e drejtimit Media dhe Komunikim vizitojnë shtypshkronjën e UBT-së
-
Lajmet nga UBT2 months agoNjohja me proceset profesionale televizive, vizita e studentëve të Media dhe Komunikim në Klan Kosova
