Aktualitet

Ujgurët po dëbohen nga vendet myslimane, duke ngritur shqetësime rreth shtrirjes në rritje të Kinës

Published

on



Amannisa Abdullah dhe burri i saj, Ahmad Talip, ishin rrugës për të blerë rroba për fëmijë në Dubai, kur iu erdhi një mesazh që u ndryshoi jetën të dyve përgjithmonë. Ahmedi e lexoi atë dhe kuptoi që ai duhej të paraqitej menjëherë në një stacion policie.

Ahmad e zbriti gruan e tij në shtëpinë e një shoku atë ditë në shkurt në vitin 2018, duke premtuar ta merrte më vonë.

Burri i Amannisa Abdullah, Ahmed Talip dhe djali i tyre, Musa, në Dubai.

Ai nuk u kthye më kurrë!

Në apartamentin e tyre në Dubai, Amannisa shihte orët që kalonin ndërsa thirrjet e saj të përsëritura drejtuar Ahmedit mbeteshin pa përgjigje.

Të nesërmen në mëngjes, 29-vjeçarja shtatzënë u largua nga apartamenti, ku përshëndetën një taksi në stacionin e policisë dhe ajo përpiqej t’i shpjegonte gjendjen e saj të vështirë një oficeri policie.

Ndërsa fliste, djali i saj i vogël i tërhoqi dorën. Në heshtje, ai tregoi drejt një qelie burgu, ku ishte ulur Ahmedi.

Për 13 ditë, Amannisa ishte midis shtëpisë së saj dhe burgut, duke iu lutur zyrtarëve për të liruar Ahmedin.

Me çdo vizitë, burri i saj dukej më i dëshpëruar. Ai i tha asaj se ishte i bindur se shtrirja e gjatë e Kinës kishte arritur në familjen e tij ujgure në Emiratet e Bashkuara Arabe.

“Nuk është e sigurt këtu. Ju duhet ta merrni djalin tonë dhe [të shkoni] në Turqi”, i tha ai Amannisas në bisedën e tyre të fundit. “Nëse foshnja jonë është vajzë, ju lutem vendosni emrin Amina. Nëse është djalë, vendoseni emrin Abdullah“.

Një javë më vonë, Ahmedi u dërgua në Abu Dhabi. Pesë ditë më vonë, autoritetet e Abu Dhabi i thanë asaj se ai ishte ekstraduar në Kinë.

Vajza e tyre, Amina, u lind një muaj më vonë në Turqi. Ajo nuk e ka takuar kurrë babanë e saj.

Amannisa Abdullah me vajzën, Amina, 3, u largua dhe djali Musa, 8. Amina ka lindur në Turqi dhe nuk e ka takuar kurrë babanë e saj, Ahmed Talip, të paraqitur në ekran në sfond me Musën.

Dëshmia e saj është një nga shumë të mbledhura nga CNN, duke detajuar arrestimin dhe dëbimin e pretenduar të Ujgurëve me kërkesë të Kinës në tre vende kryesore arabe: Egjipti, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite.

CNN në Egjipt, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabinë Saudite ka kërkuar vazhdimisht për komente mbi ekstradimet dhe nuk ka marrë një përgjigje. Qeveria e Kinës gjithashtu nuk i është përgjigjur kërkesës për koment.

Në Egjipt, grupet e të drejtave kanë dokumentuar qindra ndalime – dhe të paktën 20 dëbime – të Ujgurëve. Në vitin 2017, shumica e tyre studentë në universitetin prestigjioz Islamik të Al-Azhar.

Në Arabinë Saudite midis viteve 2018 dhe 2020, të paktën një mysliman ujgur u dyshua se u ndalua dhe u dëbua pasi kreu pelegrinazhin Umrah në qytetet më të shenjta të Islamit. Një tjetër u arrestua pas një pelegrinazhi dhe përballet me deportimin.

Ndërsa zgjerohet ndikimi global i Pekinit, aktivistët e të drejtave kanë frikë se edhe kur kombet perëndimore marrin detyrën e Kinës për trajtimin e ujgurëve, vendet në Lindjen e Mesme dhe më gjerë do të jenë gjithnjë e më të gatshme të pranojnë shtypjen ndaj anëtarëve të grupit etnik brenda dhe jashtë .

Një raport i Human Rights Watch i lëshuar në prill tha se Kina kishte gjetur qindra Ujgurë në të gjithë globin, duke i detyruar ata të ktheheshin dhe të përballeshin me persekutime. Në shumë raste “është e pamundur të kuptosh se çfarë ka ndodhur me ta”, tha raporti.

CNN ka parë një dokument të lëshuar nga prokurori publik i Dubait që konfirmon kërkesën e Kinës për ekstradimin e Ahmad Talip. Aty thuhet që autoritetet e Dubait vendosën fillimisht ta lirojnë.

CNN ka parë një dokument të lëshuar nga prokurori i shtetit në Dubai më 20 shkurt 2018 – tetë ditë pasi Ahmad Talip u mor në paraburgim – duke konfirmuar një kërkesë ekstradimi kinez për të, të renditur në dokumente me emrin e tij kinez, Aihemaiti Talifu.

Dokumenti thotë se autoritetet e Dubait fillimisht vendosën të lirojnë Ahmedin për shkak të provave të pamjaftueshme që ai të ekstradohej. Prokuroria e Dubait udhëzoi policinë “të ndalojë kërkimin e personit të lartpërmendur dhe të heqë të gjitha kufizimet ndaj tij, përveç nëse ai kërkohet për një arsye tjetër”.

Por më 25 shkurt 2018, Amannisa u tha se Ahmedi ishte dëbuar. Autoritetet në Emiratet e Bashkuara Arabe kurrë nuk shpjeguan për çfarë akuzohej burri i saj. Tre vjet më vonë, ajo ende nuk ka përgjigje.

Nëse burri im [ka kryer] ndonjë krim, pse nuk më thonë? Pse Kina nuk më thotë?”, pyeti ajo.

Unë nuk e di nëse burri im është ende gjallë apo jo”, tha ajo. “Unë nuk kam asnjë … lajm për të nga Kina, nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Ata janë të heshtur, plotësisht të heshtur“.

Pse nuk i bindeni letrës suaj të gjykatës? Ju thoni se jeni vend mysliman. Dhe unë kurrë nuk kam besuar që kjo ka ndodhur, unë kurrë nuk ju besoj juve“.

Autoritetet e Dubait dhe Ministria e Jashtme e Emirateve të Bashkuara Arabe nuk u janë përgjigjur kërkesave të përsëritura të CNN për komente mbi çështjen e Ahmad.

Dëbimet nga vendet me shumicë myslimane

Tensionet ndëretnike janë shkaktuar nga ankesat e lidhura me akuzat për politika të padrejta ekonomike dhe kufizime të mbështetura nga qeveria për sjelljen fetare, ushqimin hallall dhe veshjen islamike.

Në vitet e fundit, politika e Pekinit ndaj grupeve të pakicave të rajonit është forcuar dukshëm, duke bërë që shumë të largohen jashtë shtetit.

Që nga viti 2016, kanë dalë prova se qeveria kineze ka operuar qendra të mëdha dhe të fortifikuara për të ndaluar qytetarët ujgurë në Xinjiang. Deri në dy milionë njerëz mund të jenë marrë në kampe, sipas Departamentit të Shtetit të ShBA.

Ish-të arrestuarit dhe aktivistët i quajnë këto “kampe përqendrimi” – vendet ku të burgosurit i nënshtrohen indoktrinimit intensiv që synon de-islamizimin e tyre, të detyruar të mësojnë Mandarin dhe të udhëzuar në propagandën e Partisë Komuniste.

Kina mohon me forcë akuzat për abuzime të të drejtave të njeriut, duke këmbëngulur se kampet e Xinjiang janë vullnetare “qendra të trajnimit profesional”, të dizajnuara për të zhdukur ekstremizmin fetar dhe terrorizmin.

Por dëshmitë e mbledhura nga CNN nga ish-të burgosurit përshkruajnë incidente të punës së detyruar, torturave, abuzimit seksual dhe madje edhe vdekjeve të të burgosurve.

Departamenti i Shtetit i ShBA ka akuzuar Pekinin për “gjenocid” ndaj Ujgurëve.

Përveç asimilimit kulturor, grupet e të drejtave të njeriut dhe aktivistët ujgurë jashtë shtetit gjithashtu kanë pohuar se qeveria kineze i detyroi ujgurët t’i nënshtrohen kontrollit të lindjes dhe sterilizimit të detyruar.

Gjatë viteve, familjet janë shkatërruar, dhe shumë fëmijë po rriten si jetimë, pa asnjë kontakt nga prindërit e tyre në shtëpi.

Abduweli Ayup, një aktivist ujgur me seli në Oslo, thotë se ai ka dokumentuar dhe konfirmuar të paktën 28 ​​dëbime ujgure nga tre vende me shumicë myslimane midis 2017 dhe 2019: 21 nga Egjipti, pesë nga Arabia Saudite dhe dy, përfshirë Ahmedin, nga Emiratet e Bashkuara Arabe, sipas Ayup.

Por ai ka frikë se kjo mund të jetë vetëm maja e ajsbergut. Shumë shpesh, thotë ai, anëtarët e familjes kanë frikë të dalin në publik për dëbime në rast se rrezikon sigurinë e të dashurve të tyre që janë zhdukur, si dhe anëtarëve të tjerë të familjes në Xinjiang.

Kina ka marrëdhënie gjithnjë e më të forta si me Arabinë Saudite ashtu edhe me Iranin.

Presidenti kinez Xi Jinping zhvillon një ceremoni mirëseardhje për Sheik Mohammed bin Zayed Al Nahyan, princin e kurorës së Abu Dhabi të Emirateve të Bashkuara Arabe, para bisedimeve të tyre në Pekin, Kinë, më 22 korrik 2019.

Vendet e Lindjes së Mesme në gjendje të tmerrshme financiare, të tilla si Libani, mund të kenë vështirësi për t’u rezistuar çdo përpjekje nga Kina. Në mënyrë të ngjashme, vendet arabe të Gjirit të pasura me naftë, që përballen me një rënie ekonomike të shkaktuar nga pandemia, gjithashtu e shohin Kinën si një varkë të mundshme financiare.

Në një letër të hapur të vitit 2019, më shumë se një duzinë vende me shumicë myslimane – miratuan publikisht politikat e Kinës në Xinjiang. Ata ishin midis 37 nënshkruesve që iu përgjigjën kritikave perëndimore ndaj Kinës në Këshillin e KB për të Drejtat e Njeriut.

Ambasadori i Emirateve të Bashkuara Arabe në Pekin, Ali al-Dhaheri në një intervistë këtë shkurt tha se ajo që “i bëri përshtypje” më shumë gjatë vizitës ishte “plani pozitiv dhe vizioni për Xinjiang – Kina dëshiron që rajoni të luajë një pjesë aktive në ekonominë kineze, të sigurojë stabilitet, të rrisë standardet e jetesës dhe të përmirësojë jetën e njerëzve të rajonit”.

Aktivistët thonë se situata është një aktakuzë mallkuese e udhëheqjes së botës myslimane.

Këto vende krenohen me faktin se janë udhëheqës të botës islamike, por ata nuk “iu intereson” kur kthejnë njerëzit për persekutim për [shkak] të qenit myslimanë“, thotë Wang. “Kjo ilustron realitetin gjeopolitik“.

Gjatë dekadës së fundit, mijëra ujgurë janë vendosur në Turqi, me lagjet dhe shkollat ​​ujgure që po korren në qytetet kryesore të vendit.

Por në vitet e fundit, presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan – i cili dikur mbrojti të drejtat e Ujgurëve – ka zbutur kritikat e tij ndaj politikës së Kinës Xinjiang, në një përpjekje të dukshme për të rritur marrëdhëniet me Pekinin.

Zyrtarët turq kanë kërkuar të sigurojnë ujgurët, si dhe publikun turk, se ata nuk do të ekstradojnë ujgurët përsëri në Kinë.

“Nuk është e drejtë të interpretohet kjo pasi Turqia do të dorëzojë Turqit Ujgurë në Kinë”, tha Ministri i Jashtëm turk, Mevlut Cavusoglu dhjetorin e kaluar, duke shtuar se Pekini kishte bërë kërkesa në të kaluarën, por Turqia nuk i kishte përmbushur ato.

Shtatorin e kaluar, Drejtoria e Përgjithshme e Turqisë e Menaxhimit të Migracionit mohoi që Turqia kishte ekstraduar ujgurët në Kinë. “Ne nuk kemi dëbuar drejtpërdrejt, ose përmes vendeve të treta, asnjë Turq Ujgurë në Kinë dhe Turqia nuk ka dhe nuk do të ketë kurrë një politikë të tillë“, tha drejtoria në një deklaratë me shkrim.

Por deklaratat zyrtare si këto bëjnë pak për të qetësuar shqetësimet e Ujgurëve.

Një apartament i vogël në Stamboll është shtëpia e vetme që vajza 3-vjeçare e Amannisas ka njohur ndonjëherë. Ndërsa ndjek zhvillimet në Turqi, Amannisa ka frikë se bota po i afrohet asaj dhe fëmijëve të saj.

Disa javë pasi mbërriti në Stamboll, ajo eci nëpër qytet, duke u kërkuar kalimtarëve udhëzime për në det. Ajo u tha atyre se donte t’i merrte fëmijët e saj për të shijuar pamjen, por thotë se qëllimet e saj të vërteta zbulojnë thellësitë e dëshpërimit të saj.

Ajo që dua të bëj është të dua të hyj brenda … me fëmijën tim … sepse nuk di të notoj“, thotë Amannisa. “Unë nuk kam të drejtë të jetoj [në] këtë botë. Ndoshta kjo botë nuk është aq e madhe sa të më lejojë të jetoj si njerëzit e tjerë“./UBTNews

(Burimi CNN, përktheu dhe përshtati UBTNews)

Aktualitet

Qeveria mban mbledhjen e 28-të, miraton disa vendime

Published

on

Qeveria në detyrë e Republikës së Kosovës ka mbajtur mbledhjen e saj të 28-të në mënyrë elektronike, ku ka miratuar këto vendime:

  • Është emëruar Ragmi Dalipi në pozitën e Drejtorit të Përgjithshëm të Agjencisë së Shoqërisë së Informacionit.
  • Është miratuar vendimi përfundimtar për shpronësim për interes publik të pronave ish-shoqërore të administruara nga AKP-ja për realizimin e dy projekteve në Komunën e Gjakovës:
    • administrimi i objektit të ish-“Bankos”-it për nevojat e administratës komunale;
    • ndërtimi i një fushe futbolli dhe hapësirave rekreative në fshatin Trakaniq dhe zonat përreth.
  • Është miratuar ndryshimi i Vendimit të Qeverisë Nr. 11/08, me të cilin Besnike Mehmeti nga Zyra e Kryeministrit emërohet zëvendësuese e anëtarit të Komisionit për shqyrtimin dhe vendosjen e zyrtarizimit të gjendjes faktike dhe mospërputhjeve me Regjistrin e të Drejtave të Pronës së Paluajtshme, në vend të Ervina Gashit./A.K/

Continue Reading

Vendi

Helmim nga ushqimi: 31 të hospitalizuar në QKUK

Published

on

By

Klinika Infektive e Qendrës Universitare Klinike të Kosovës ka njoftuar se po trajton një situatë të helmimeve të dyshuara nga ushqimi, ku deri më tani janë hospitalizuar 31 pacientë.

Fluksi i rasteve ka nisur gjatë datave 13, 14 dhe 15 korrik, periudhë gjatë së cilës ndihmë mjekësore urgjente në këtë klinikë kanë kërkuar rreth 30 persona, prej të cilëve 11 raste kanë rezultuar pozitivë me bakterin Salmonella Enteritidis pas analizave të hollësishme laboratorike.

Në kuadër të këtyre rasteve, janë pranuar edhe pesë pacientë nga komuna e Hanit të Elezit me simptoma të ngjashme, të cilët kanë deklaruar se kanë konsumuar ushqim në të njëjtin lokacion, gjë që ngre dyshime se numri i personave të helmuar mund të jetë edhe më i madh.

Ekipi shëndetësor po punon intensivisht për të identifikuar burimin e saktë të infeksionit dhe konfirmon se të gjithë pacientët e shtruar janë duke marrë trajtimin e duhur dhe gjendja e tyre po shkon drejt përmirësimit.

Për shkak të temperaturave të larta që favorizojnë shumimin e shpejtë të baktereve, stafi mjekësor u bën thirrje qytetarëve të shmangin konsumimin e ushqimeve të shpejta të tipit “fast food” dhe të kërkojnë menjëherë ndihmë mjekësore në qendrën më të afërt nëse shfaqin simptoma si të vjella, diarre, temperaturë të lartë apo dhimbje të forta barku, ndërsa Klinika Infektive ka premtuar se do të mbajë të informuar opinionin publik në mënyrë transparente për çdo zhvillim të ri epidemiologjik. /E.A/

 

 

Continue Reading

Vendi

Dorëzohen nënshkrimet për Kuvend të jashtëzakonshëm të LDK-së

Published

on

By

Deputeti i zgjedhur i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Armend Zemaj, dhe kryetari i degës së dytë të LDK-së në Prishtinë, Florian Dushi, kanë dorëzuar të mërkurën nënshkrimet e grumbulluara për thirrjen e Kuvendit të jashtëzakonshëm të partisë.

Iniciativa u nis me kërkesën për shkarkimin e Lumir Abdixhikut nga posti i kryetarit të partisë, pasi LDK-ja doli sërish e treta në zgjedhjet e 7 qershorit.

Abdixhiku pati refuzuar kërkesën e disa degëve për dorëheqje.

Siç pati thënë vetë Zemaj ditë më parë, për thirrjen e këtij kuvendi janë mbledhur më shumë se 150 nënshkrime.

Sekretari i partisë, Ilir Ferati, një ditë më parë u shpreh se sapo të ketë zyrtarisht kërkesë të tillë, ajo do të trajtohet me seriozitet.

Kuvendi i LDK-së ka 355 delegatë, kurse mbledhjen e tij mund të thirren me 118 nënshkrime. Pas deponimit të këtyre nënshkrime, sipas statutit të LDK-së, kryesia e partisë është e obliguar që ta thërrasë Kuvendit brenda 60 dite.

Abdixhiku i pati mbijetuar votëbesimit më 31 janar, pas zgjedhjeve të 28 dhjetorit.

Nga ato zgjedhje, në zgjedhjet e 7 qershorit LDK-ja u rrit për tre deputetë. Në zgjedhjet e qershorit ajo kandidoi me ish-presidenten Vjosa Osmani si prijëse të listës. /Koha/

Continue Reading

Kulturë

Kosova, arti, letërsia dhe diplomacia

Published

on

By

Prof. dr. Lirak Karjagdiu

(Rreth romanit “Sërish në Alpbah” të Halil Bashotës, botoi ShB. LENA, Prishtinë, 2026, fq. 190)

Romani “Sërish në Alpbah” i Halil Bashotës është një vepër me frymë bashkëkohore evropiane, në të cilën përvoja personale, kujtesa historike, dashuria, identiteti dhe shqetësimet politike ndërthuren në një rrëfim të përmbajtur, refleksiv dhe emocionalisht të ngarkuar. I vendosur kryesisht në mjedisin ndërkombëtar të Alpbahut austriak, romani nuk kufizohet në paraqitjen e një historie dashurie apo në rindërtimin letrar të disa ngjarjeve të përjetuara. Ai synon të shqyrtojë njëkohësisht fatin e individit dhe të bashkësisë, marrëdhënien ndërmjet kujtesës dhe së ardhmes, si dhe vendin e Kosovës dhe të shqiptarëve në hapësirën politike, kulturore dhe shpirtërore të Evropës.

Vetë titulli, “Sërish në Alpbah”, bart një kuptim që shkon përtej rikthimit fizik në një vend të njohur. Fjala “sërish” nënkupton kthimin në kujtesë, në një përvojë që nuk është përmbyllur, në ndjenja të mbetura pezull dhe në pyetje që koha nuk ka arritur t’i shuajë. Rikthimi në Alpbah është, rrjedhimisht, edhe një rikthim te vetvetja. Ai bëhet përpjekje për ta kuptuar të kaluarën, për t’i dhënë kuptim së tashmes dhe për ta imagjinuar të ardhmen nga një këndvështrim më i pjekur.

Midis përvojës autobiografike dhe imagjinatës letrare

Kosova, arti, letërsia dhe diplomacia

15 korrik 2026| 10:41

Prof. dr. Lirak Karjagdiu

(Rreth romanit “Sërish në Alpbah” të Halil Bashotës, botoi ShB. LENA, Prishtinë, 2026, fq. 190

Romani “Sërish në Alpbah” i Halil Bashotës është një vepër me frymë bashkëkohore evropiane, në të cilën përvoja personale, kujtesa historike, dashuria, identiteti dhe shqetësimet politike ndërthuren në një rrëfim të përmbajtur, refleksiv dhe emocionalisht të ngarkuar. I vendosur kryesisht në mjedisin ndërkombëtar të Alpbahut austriak, romani nuk kufizohet në paraqitjen e një historie dashurie apo në rindërtimin letrar të disa ngjarjeve të përjetuara. Ai synon të shqyrtojë njëkohësisht fatin e individit dhe të bashkësisë, marrëdhënien ndërmjet kujtesës dhe së ardhmes, si dhe vendin e Kosovës dhe të shqiptarëve në hapësirën politike, kulturore dhe shpirtërore të Evropës.

Vetë titulli, “Sërish në Alpbah”, bart një kuptim që shkon përtej rikthimit fizik në një vend të njohur. Fjala “sërish” nënkupton kthimin në kujtesë, në një përvojë që nuk është përmbyllur, në ndjenja të mbetura pezull dhe në pyetje që koha nuk ka arritur t’i shuajë. Rikthimi në Alpbah është, rrjedhimisht, edhe një rikthim te vetvetja. Ai bëhet përpjekje për ta kuptuar të kaluarën, për t’i dhënë kuptim së tashmes dhe për ta imagjinuar të ardhmen nga një këndvështrim më i pjekur.

Midis përvojës autobiografike dhe imagjinatës letrare

Një nga veçoritë më të rëndësishme të romanit është ndërthurja e elementit autobiografik me atë fiksional. Halil Bashota ka doktoruar në Vjenë në fushën e letërsisë amerikane dhe ka marrë pjesë në takime e forume të zhvilluara në Alpbah, ku janë diskutuar çështje të politikës ndërkombëtare, të Evropës, të Ballkanit dhe të Kosovës. Kjo përvojë jetësore përbën një nga burimet themelore të botës së romanit.

Megjithatë, “Sërish në Alpbah” nuk është autobiografi në kuptimin e ngushtë të fjalës. Përvoja personale është përpunuar, riorganizuar dhe shndërruar përmes imagjinatës artistike. Autori nuk e riprodhon jetën mekanikisht, por e rikrijon atë nëpërmjet personazheve, situatave, dialogëve dhe simbolikës së hapësirës. Në këtë kuptim, romani mund të lexohet si një formë e autofiksionit, ku kufiri ndërmjet faktit dhe trillimit mbetet qëllimisht i hapur.

Personazhi i Stilit mbart disa karakteristika që mund të lidhen me përvojën intelektuale, akademike dhe ndërkombëtare të autorit. Mirëpo Stili nuk duhet identifikuar plotësisht me Halil Bashotën. Ai është një konstrukt letrar, një vetëdije narrative përmes së cilës përvoja e autorit fiton kuptime më të gjera. Në figurën e tij bashkohen intelektuali shqiptar, pjesëmarrësi në dialogun evropian, dëshmitari i historisë së afërt të Kosovës dhe njeriu që përpiqet të kuptojë jetën e vet emocionale.

Kjo distancë ndërmjet autorit dhe personazhit i jep romanit liri artistike. Përvoja individuale bëhet përfaqësuese e një brezi të tërë intelektualësh shqiptarë që kanë studiuar jashtë vendit, kanë hyrë në kontakt me kultura të ndryshme dhe janë përpjekur ta paraqesin Kosovën para botës jo vetëm përmes historisë së saj tragjike, por edhe përmes kulturës, dijes dhe argumentit.

Alpbahu si hapësirë reale dhe metaforike

Në roman, Alpbahu nuk është vetëm sfondi ku zhvillohen ngjarjet. Ai fiton peshën e një personazhi të veçantë. Është një hapësirë takimi ndërmjet njerëzve, kulturave, kujtimeve dhe ideve politike. Në të njëjtën kohë, ai është vend i dashurisë, i vetëzbulimit, i dilemave dhe i përballjes me të kaluarën.

Personazhet që mbërrijnë në Alpbah dalin përkohësisht nga mjediset e tyre të zakonshme dhe vendosen në një hapësirë ndërkombëtare ku identitetet kombëtare nuk zhduken, por vihen në dialog. Shqiptarë, austriakë, serbë, kroatë, boshnjakë, malazezë, polakë dhe pjesëmarrës nga vende të tjera takohen në salla konferencash, në hotele, në kafene dhe në biseda joformale. Në këto takime, Evropa nuk paraqitet si një nocion abstrakt institucional, por si bashkëjetesë e vështirë, por interesante dhe dramatike e kujtimeve dhe përvojave të ndryshme.

Kjo shfaqet qartë në takimin e Stilit me Majën, vajzën e re serbe, e cila përshkruhet si një njeri me “mentalitet shumë të përparuar” (fq.47), pa urrejtjen etnike që vazhdon t’i ndajë popujt e Ballkanit. Ajo e kritikon qasjen hegjemoniste të Beogradit dhe shoqërohet lirshëm me kolegët shqiptarë. Në këtë episod, marrëdhënia njerëzore bëhet një kundërpeshë ndaj paragjykimeve kolektive. Stili dhe Maja largohen nga simpoziumi për të pirë kafe, duke zgjedhur dialogun e drejtpërdrejtë në vend të fjalimeve formale.

Edhe tema e teknologjisë, e përmendur në bisedën e tyre, fiton një domethënie të veçantë. Kur Stili thotë se “ekspertët flasin për teknologjitë e reja, të cilat do të jenë të integruara në sisteme të ndryshme inteligjente” (fq. 47), romani krijon një lidhje ndërmjet së ardhmes teknologjike dhe një rajoni që ende përpiqet të çlirohet nga konfliktet e së kaluarës. Modernizimi teknik nuk mjafton nëse nuk shoqërohet me përparim moral, kulturor dhe njerëzor.

Dashuria si njohje dhe sprovë njerëzore

Në qendër të romanit ndodhet edhe marrëdhënia ndërmjet Stilit dhe Matildës. Dashuria e tyre lind në një mjedis të panjohur, larg përditshmërisë së zakonshme dhe brenda një atmosfere ku takimet duken njëkohësisht të rastësishme dhe të paracaktuara. Megjithatë, dashuria në këtë roman nuk paraqitet si një strehë romantike që i zgjidh të gjitha problemet. Ajo është një sprovë e ndërsjellë, një mënyrë për ta parë dhe kuptuar tjetrin në thellësi.

Një gjest i vogël, si ai i Matildës që ia mbështet dorën Stilit gjatë diskutimit për traumën e Kosovës, bëhet më domethënës se një deklaratë e gjatë sentimentale. Kur Stili dëgjon për një dhimbje “që e ka bartur në lëkurë” (fq.94), Matilda e vëren ndryshimin e tij dhe, “pa e kuptuar, ia mbështeti dorën lehtë, një gjest i vogël, instinktiv, që thoshte pa fjalë se ai nuk ishte vetëm në atë çast” (fq. 94).

Ky është një nga momentet më të ndjeshme të romanit. Historia kolektive hyn në marrëdhënien intime, ndërsa dashuria bëhet aftësi për ta njohur dhe për ta mbajtur dhimbjen e tjetrit. Heshtja dhe prekja marrin funksionin e një gjuhe më të thellë se fjala. Nëpërmjet kësaj afërsie, romani tregon se dashuria e vërtetë nuk është harrim i së kaluarës, por gatishmëri për ta përballuar atë së bashku.

Kujtesa, arti dhe përballja me të kaluarën

Një nga shtresat më të realizuara të romanit është reflektimi mbi kujtesën historike dhe rolin e artit. Biseda ndërmjet Matildës dhe Veronikës për kulturën dhe kujtesën në Evropën Qendrore shndërrohet në një nga nyjat ideore të veprës.

Matilda pohon se shoqëritë shqiptare bartin një “kujtesë të mbingarkuar” (fq.75), ku “çdo ngjarje, çdo vit, çdo përvjetor na rikthen në dhimbjen e një kohe që s’duam ta harrojmë, por që s’dimë si ta jetojmë ndryshe”. (fq. 75). Kjo fjali prek një problem thelbësor të shoqërive që kanë kaluar luftëra dhe përplasje politike: si të ruhet kujtesa pa u burgosur prej saj dhe si të dëshmohet dhimbja pa e shndërruar atë në burim të një urrejtjeje të re.

Përgjigjja që ofron romani lidhet me artin, letërsinë dhe rrëfimin e ndershëm. Matilda shprehet: “Ne flasim për paqe, por çdo kujtesë është një plagë që ende pikon. Ndonjëherë kam përshtypjen se e vetmja mënyrë për ta shëruar është duke e treguar… me art, me letërsi, me ndershmëri.” (fq.75).

Këtu mund të gjendet edhe një lloj poetike e vetë romanit. “Sërish në Alpbah” është pikërisht një përpjekje për ta treguar përvojën: për ta kthyer kujtesën personale dhe kolektive në rrëfim, jo që dhimbja të zhduket, por që ajo të bëhet e komunikueshme dhe e përballueshme.

Veronika e përforcon këtë ide kur thotë se “arti është mënyra më e ndershme për të folur për të vërtetën”, sepse “politika tenton ta mbulojë realitetin, ndërsa arti e zhvesh, pa mëshirë, por edhe me dashuri” (fq. 77). Ky formulim përmbledh tensionin kryesor ndërmjet artit dhe politikës. Politika shpesh kërkon ta kontrollojë ose ta përshtatë të vërtetën, ndërsa arti synon ta zbulojë atë në gjithë ndërlikueshmërinë e saj.

Po aq domethënëse është edhe thënia: “Arti nuk shëron dhimbjen duke e zhdukur, por duke e bërë të durueshme.” (fq. 77).

Kjo ide e largon romanin nga optimizmi i lehtë. Arti nuk premton mrekulli dhe nuk e fshin traumën. Ai krijon një formë përmes së cilës njeriu mund ta njohë, ta ndajë dhe ta përballojë dhimbjen. Prandaj konstatimi se “pa art nuk ka Evropë, nuk ka kujtesë, nuk ka njeri” nuk është vetëm një deklaratë për rëndësinë e kulturës. Është pohim se një Evropë pa kujtesë kulturore dhe pa ndjeshmëri njerëzore do të mbetej vetëm një strukturë administrative.

Kosova në hapësirën evropiane

Dimensioni politik dhe diplomatik zë një vend të rëndësishëm në roman. Diskutimet për pavarësinë e Kosovës, ndërhyrjen e NATO-s, shtetndërtimin, bashkëjetesën ndëretnike dhe integrimin evropian i japin veprës një karakter dokumentar dhe historik.

Megjithatë, këto pjesë nuk funksionojnë vetëm si rikujtim i debateve të një periudhe të caktuar. Ato tregojnë se si një vend i vogël dhe një popull me përvojë të rëndë historike përpiqen ta artikulojnë të drejtën e tyre për liri dhe shtetësi në një forum ndërkombëtar.

Në diskutimin për organizimin e një mbrëmjeje shqiptare, personazhet shprehin dëshirën që Shqipëria dhe Kosova të paraqiten si më shumë se “lajme politike”. Kryeministri Çeku e përmbledh këtë ide me fjalët: “Kultura shpesh arrin aty ku politika nuk mundet.” (fq. 88).

Ndërsa Stili propozon një panel për historinë dhe kulturën shqiptare, në mënyrë që pjesëmarrësve t’u tregohet “se sa afër Evropës jemi edhe në mënyrën si mendojmë, e jo vetëm në hartë”. Kjo është një nga idetë qendrore të romanit. Përkatësia evropiane nuk përcaktohet vetëm nga gjeografia ose nga vendimet institucionale. Ajo dëshmohet përmes kulturës, mendimit kritik, respektit ndaj tjetrit dhe aftësisë për të marrë pjesë me dinjitet në dialogun ndërkombëtar.

Pohimi se “shtetësia nuk është vetëm shpallje. Është funksionim” (fq. 96) e zhvendos diskutimin nga simbolika e pavarësisë drejt përgjegjësisë institucionale. Shteti nuk ndërtohet vetëm me deklarata, por me sundim të ligjit, institucione efikase, luftë kundër korrupsionit dhe mbrojtje të të drejtave të njeriut. Në të njëjtën frymë, paralajmërimi se “Kosova nuk duhet të bëhet projekt i ngrirë. Duhet të bëhet shtet funksional” (fq. 97) e vendos pavarësinë jo në fundin, por në fillimin e një procesi të gjatë politik, institucional, etik dhe moral.

Në këto skena, romani i afrohet herë pas here kronikës, esesë politike dhe dëshmisë historike. Dialogët bartin një dendësi të madhe idesh dhe personazhet shpesh bëhen zëdhënës të qëndrimeve të ndryshme politike. Por kjo prirje është në përputhje me natyrën e hapësirës ku zhvillohet rrëfimi: Alpbahu është forum idesh, vend ku jeta private dhe çështjet ndërkombëtare ndërthuren vazhdimisht.

Dialogu ndërkulturor dhe tejkalimi dhe kundërshtimi i urrejtjes

Romani nuk e paraqet Ballkanin vetëm si hapësirë konflikti. Përkundrazi, ai përpiqet të krijojë mundësinë e një gjuhe të re rajonale, të mbështetur në mirëkuptim, argument dhe pranimin e dhimbjes së tjetrit.

Kur Filipi thotë se “e vërteta s’del pa dhimbje” fq. 98) dhe se, nëse popujt e Ballkanit duan të jetojnë në Evropë, duhet “të mësojnë të pranojnë të vërtetat e njëri-tjetrit, edhe kur na dhembin”, romani formulon një etikë të bashkëjetesës. Pa pranimin e së vërtetës nuk mund të ketë pajtim të sinqertë. Por, ky pranim nuk kërkon që individët të heqin dorë nga kujtesa e tyre, kërkon që kujtesa të mos përdoret si armë kundër tjetrit.

Një mendim veçanërisht i goditur shprehet në fjalët e Filipit në vijim: “Ballkani nuk e ka luksin të jetojë me urrejtje të reja. Të gjitha kombet tona kanë kaluar nëpër të njëjtën derë. Ndryshon vetëm dhoma ku përfunduam.” (fq.100)

Metafora e derës dhe e dhomave është e fuqishme. Popujt e Ballkanit kanë kaluar përvoja të ngjashme të dhunës, shtypjes, copëtimit dhe krizës së identitetit, edhe pse secili ka përfunduar në rrethana të ndryshme historike. Njohja e kësaj afërsie nuk i barazon viktimat dhe përgjegjësitë, por mund të krijojë një bazë për mirëkuptim, paqe dhe solidaritet.

Stili, nga ana e tij, përpiqet ta ndërtojë argumentin për ndërhyrjen ndërkombëtare mbi raportin ndërmjet sovranitetit shtetëror dhe mbrojtjes së jetës njerëzore. Ai e bën të qartë se kundërshtimi i politikës kriminale nuk është kundërshtim i një populli. Kjo qasje e matur e dallon dialogun nga propaganda dhe e vendos forcën e argumentit mbi forcën e zemërimit.

Gjuha, dialogu dhe atmosfera psikologjike

Proza e Halil Bashotës është kryesisht e qartë, komunikuese dhe e orientuar drejt reflektimit. Rrëfimi zhvillohet përmes ndërthurjes së përshkrimit, dialogut dhe vëzhgimit psikologjik. Dialogët nuk shërbejnë vetëm për ta çuar përpara ngjarjen; ata zbulojnë botëkuptimet, kujtimet, konfliktet dhe aspiratat e personazheve.

Autori i kushton rëndësi edhe gjesteve të vogla: një shikimi, një buzëqeshjeje, mënyrës së mbajtjes së një gote, ndryshimit të fytyrës ose heshtjes që pason një deklaratë të rëndë. Pikërisht këto hollësi i japin rrëfimit ndjeshmëri dhe e pengojnë atë të shndërrohet tërësisht në debat idesh.

Në roman krijohet vazhdimisht një kontrast ndërmjet qetësisë së jashtme të Alpbahut dhe trazimit të brendshëm të personazheve. Peizazhi alpin, sallat e rregullta të konferencave dhe atmosfera elegante evropiane qëndrojnë përballë kujtimeve të luftës, humbjes, shpërnguljes dhe pasigurisë. Ky kontrast e shton tensionin emocional: historia e dhimbshme e Ballkanit diskutohet në një vend që duket i qetë dhe i mbrojtur nga tronditjet e saj.

Romani përmban gjithashtu një dimension polifonik. Personazhet vijnë nga vende dhe kultura të ndryshme, ndërsa secili sjell një mënyrë të veçantë të të parit të historisë. Përdorimi i herëpashershëm i anglishtes e përforcon atmosferën ndërkombëtare dhe realizmin e forumit. Gjuhët ndërthuren ashtu siç ndërthuren edhe identitetet, por shqipja mbetet qendra emocionale dhe narrative e veprës.

Një roman për rikthimin dhe përgjegjësinë

“Sërish në Alpbah” mund të lexohet si roman i dashurisë, i kujtesës, i diplomacisë kulturore dhe i formimit intelektual. Mbi të gjitha, ai është roman i rikthimit: rikthim në një vend, në një kohë, në një marrëdhënie dhe në një përvojë historike që vazhdon të kërkojë kuptim.

Vlera e veprës qëndron në aftësinë e saj për ta lidhur historinë personale me atë kolektive. Stili dhe Matilda nuk janë të shkëputur nga bota ku jetojnë. Dashuria, frika, malli dhe shpresa e tyre ndikohen nga historia e Kosovës, nga transformimet e Evropës dhe nga dilemat e një brezi që ka jetuar ndërmjet luftës dhe paqes, izolimit dhe hapjes, kujtesës traumatike dhe dëshirës për një fillim të ri.

Romani na kujton se identiteti nuk ndërtohet vetëm nga vendi prej nga vijmë, por edhe nga mënyra se si hyjmë në marrëdhënie me të tjerët. Evropa që paraqitet në këtë vepër nuk është një hapësirë e përfunduar dhe e pajtuar me vetveten. Ajo është një projekt i papërfunduar, i cili duhet të rindërtohet vazhdimisht përmes kujtesës, kulturës, dialogut dhe përgjegjësisë.

Për mua, që e kam njohur Halil Bashotën fillimisht si student dhe më pas si koleg, botimi i këtij romani përbën një dëshmi të çmuar të formimit të tij intelektual, krijues, artistik dhe letrar. Përvoja akademike, njohja e mjedisit vjenez dhe pjesëmarrja në forumet ndërkombëtare nuk paraqiten në vepër si të dhëna të jashtme biografike, por janë shndërruar në materie letrare. Ato ushqejnë personazhet, dialogët, atmosferën dhe vizionin evropian të romanit.

Me “Sërish në Alpbah”, Halil Bashota ka krijuar një vepër që dëshmon se letërsia mund të jetë njëkohësisht intime dhe politike, autobiografike dhe fiksionale, kombëtare dhe evropiane. Romani nuk kërkon vetëm të tregojë se çfarë ka ndodhur. Ai pyet se si duhet ta kujtojmë atë që ka ndodhur, si mund të jetojmë me plagët e historisë dhe si mund ta ndërtojmë të ardhmen pa e mohuar të kaluarën.

Në këtë kuptim, rikthimi në Alpbah nuk është kthim pas. Është një ecje përpara përmes kujtesës. Është kthim te vendi ku individi e kupton më qartë veten, tjetrin dhe përgjegjësinë e tij ndaj botës. Pikërisht këtu qëndron një nga mesazhet më të qëndrueshme të romanit: e ardhmja nuk ndërtohet duke harruar, por duke e shndërruar kujtesën në mirëkuptim, kulturën në urë dhe fjalën në përgjegjësi. /Bota Sot/

 

Continue Reading

Të kërkuara