Lajmet

Udhëtimi në kohë: Nga mitologjia e lashtë te shkenca moderne

Shkencëtarët kanë shqyrtuar nëse një ditë mund të bëhet realitet kjo gjë.

Published

on

Udhëtimi në kohë dhe “makinat e udhëtimit në kohë”, kanë qenë prej dekadash një temë e fantashkencës dhe e shumë filmave. Në fakt, duket se mundësia për të udhëtuar në kohë, qoftë në të ardhmen apo në të kaluarën, e ka ngacmuar për shekuj me radhë imagjinatën e njerëzimit.

Ndërsa shumë njerëz mund të mendojnë se është absurde të besohet që ne mund të udhëtojmë mbrapa ose përpara në kohë, disa nga shkencëtarët më të shkëlqyer në botë, kanë shqyrtuar nëse një ditë mund të bëhet realitet kjo gjë.

Për shembull Albert Ajnshtajni, arriti në përfundimin se e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja ekzistojnë të gjitha njëkohësisht, dhe shumica e dinë konceptin e tij të njohur të relativitetit. Kjo do të thotë se koha është relative dhe jo absolute siç pretendonte Njutoni.

Me teknologjinë e duhur, siç është një anije kozmike shumë e shpejtë, një person është në gjendje të përjetojë disa ditë, ndërsa një person tjetër përjeton njëkohësisht vetëm disa orë ose minuta. Megjithatë, teoritë e Ajnshtajnit patën shumë pak ndikim në kozmologji apo shkencë në përgjithësi.

Shumica e fizikanëve, kanë hequr shumë ngadaltë dorë nga supozimet e zakonshme që ne bëjmë për kohën. Megjithatë, nëse udhëtimi në kohë do të ishte vërtet i mundur, vështirë se mund të mendohet se çfarë do të thotë kjo për njerëzimin.

Kushdo që do të ishte fuqinë për t’u zhvendosur nëpër kohë, do të kishte fuqinë për ta modifikuar historinë. Edhe pse kjo gjë mund të tingëllojë tërheqëse, do të ishte e pamundur të dihen pasojat e çdo ndryshimi të ngjarjeve të së kaluarës, dhe se si do të ndikojë kjo gjë në të ardhmen.

Udhëtimi në kohë në mitologjinë e lashtë

Nëse shohim tekstet e lashta, gjejmë një sërë referencash për udhëtimin në kohë. Në mitologjinë hindu, ekziston historia e mbretit Raivata Kakudmi, i cili udhëton për të takuar krijuesin Brahma. Kur Kakudmi u rikthye në Tokë, në Tokë kishin kaluar 108 juga, dhe mendohet se çdo juga përfaqëson rreth 4 milionë vjet.

Shpjegimi që Brahma i dha Kakudmit, është se koha ecën ndryshe në plane të ndryshme të ekzistencës. Po ashtu, ne kemi referenca në Kuran për shpellën e Al-Kehf. Historia i referohet një grupi të rinjsh të krishterë, të cilët në vitin 250 Pas Krishtit u përpoqën t’i shpëtonin persekutimit dhe u tërhoqën nën drejtimin e Zotit në një shpellë, ku Zoti i vuri në gjumë.

Ata u zgjuan 309 vjet më vonë. Kjo histori përkon me historinë e krishterë të Shtatë të Fjeturve, por me disa dallime.

Një histori tjetër na vjen nga legjenda japoneze e Urashima Taro, një njeri që thuhej se vizitonte pallatin nënujor të Zotit të Dragoit Rujin. Ai qëndroi atje për 3 ditë, por kur u kthye në sipërfaqe, kishin kaluar 300 vjet.

Në tekstin budist, Pali Kanon, shkruhet se në qiellin e tridhjetë Devave (vendi i perëndive), koha kalon me një ritëm të ndryshëm, ku 100 vjet në Tokë llogariten si një ditë e vetme për ta. Brenda mitologjisë antike, ka shumë referenca të tjera për udhëtimin në kohë.

Kërkimi shkencor mbi udhëtimin në kohë

Ndoshta historia më e njohur e udhëtimit aksidental në kohë, është Eksperimenti i Filadelfias,

i cili supozohet se ndodhi në vitin 1943, me synim mbulimin e një anije me valë elektromagnetike, për ta bërë atë të padukshme për radarët e armikut.

Por ai eksperimenti shkoi jashtëzakonisht keq. Anija jo vetëm që u zhduk plotësisht nga Filadelfia, por u tele-transportua në Norfolk, dhe u kthye në kohë për 10 sekonda. Kur anija u rishfaq sërish, disa anëtarë të ekuipazhit zhvilluan çrregullime mendore, disa u zhdukën plotësisht, dhe disa të tjrë raportuan se kishin udhëtuar para në të ardhmen dhe pas në të shkuarën.

Dyshohet se Nikola Tesla, që në atë kohë ishte drejtor i Inxhinierisë dhe Kërkimeve në “Radio Company of America”, ishte i përfshirë në eksperiment, duke bërë të gjitha llogaritjet dhe vizatimet e nevojshme, dhe gjithashtu duke siguruar gjeneratorët.

Në vitin 1960, kemi një tjetër raport interesant rasti të shkencëtarit Pelegrino Erneti, që pohoi se kishte ndërtuar “Chronivisor”, një makineri që i mundësonte dikujt të shihte në të kaluarën. Teoria e tij ishte se çdo gjë që ndodh, lë një shenjë energjie që nuk mund të shkatërrohet kurrë (diçka si regjistrimet mistike Akashik). Erneti dyshohet se ka zhvilluar një pajisje që mund të zbulojë, zmadhojë dhe konvertojë këtë energji në një imazh, si një lloj televizioni që tregon atë që ka ndodhur në të kaluarën.

Eksperimente të diskutueshme në lidhje me udhëtimin në kohë

Në vitet 1980, ka pasur raporte për një tjetër eksperiment të diskutueshëm të udhëtimit në kohë, Projekti Montauk. Nëse eksperimentet e Filadelfias dhe Montauk u zhvilluan vërtet, kjo debatohet ende sot. Gjithsesi, është e arsyeshme të supozohet se ushtria amerikane ishte shumë e interesuar mbi mundësinë e udhëtimit në kohë, dhe do të angazhohej në kërkime të gjera mbi këtë çështje.

Në vitin 2004, Marlin Polman, shkencëtar, inxhinier dhe anëtar i MENSA-s, aplikoi për një patentë për një metodë të shtrembërimit të gravitetit dhe zhvendosjes së kohës. Në vitin 2013, Vasfi Alshdaifat paraqiti një patentë tjetër, për një makineri që bën ngjeshjen e hapësirës dhe zgjerimin e kohës, që mund të përdoret për udhëtimin në kohë.

Sipas PHYS.ORG, fizikani Ronald Malett i Universitetit të Konektikatit në SHBA, po punonte në vitin 2006 mbi konceptin e udhëtimit në kohë, bazuar në teorinë e relativitetit të Ajnshtajnit. Në atë kohë, Malet ishte absolutisht i bindur se udhëtimi në kohë ishte i mundur.

Ai parashikoi se udhëtimi i njeriut në kohë do të jetë i mundur brenda shekullit XXI.

Edhe fizikani i grimcave Brajan Koks, deklaroi në vitin 2013 se udhëtimi në kohë është i mundur, por vetëm në një drejtim. Por ashtu kemi gjithashtu historinë misterioze të Ali Razekit, drejtor i Qendrës Iraniane për Shpikjet Strategjike, që raportoi për “Daily Mail” se kishte zhvilluar një pajisje që mund të shihte ngjarjet e 3-5 viteve në të ardhmen.

Në teori, udhëtimi në kohë është i mundur, edhe nëse është i vështirë për t’u kuptuar. A na kanë afruar hulumtimet e përmendur më sipër drejt realizimit të udhëtimit në kohë? Nëse po, na mbetet vetëm të shpresojmë që teknologjia të mos bjerë në duar të gabuara./Ancient Origins – Bota.al

Continue Reading

Lajmet

DITARI: Çfarë lajmesh kemi lexuar në çdo 20 mars, në vitet nëntëdhjetë

Published

on

By

20 mars 1993

 Lajmet kryesore:

Kryetari Rugova priti këshilltarin e Ministrisë së Jashtme të Francës;

Këshilltari i Ministrisë së Jashtme të Francës bisedoi me përfaqësues të partive politike të Kosovës;

Uoren Kristofer: SHBA-të do të veprojnë vendosmërisht në rast të agresionit në Kosovë e Maqedoni;

Manfred Verner: Konflikti në Kosovë rrezikon paqen ndërkombëtare;

Pjesë nga komenti i ATSH-së rreth luftës propagandistike serbe;

Pesë refugjatë të Kosovës pësuan në Itali;

Në fshatin Llazicë të Malishevës u stacionuan rreth 100 ushtarakë serbë;

Edhe në Klinë parakalime të ushtrisë serbe;

Në Gjilan vazhdon arrestimi i veprimtarëve shqiptarë;

Nga shkolla e mesme teknike “Fan S.Noli” të Podujevës u konfiskuan rreth 20.000 litra naftë;

Në Torinë të Lipjanit u bastisën gjashtë familje;

“Die Presse”: Austria veçmas do të ndihmojë arsimin shqiptar;

Nënkryetari i Bosnjës thotë se sulmi serb në Kosovë vjen mbas rënies së Bosnjës;

Kryeministri i Serbisë paralajmëron aksion energjik në Kosovë;

Arkani – personifikim i klasës politike të gangsterëve në Serbi;

Policia e Malit të Zi i dëboi emigrantët që kishin ardhur nga Shqipëria;

Policia serbe thekson se zuri një bandë vjedhësish të veturave;

Francezët ofruan ndihmë profesionale ndërmarrjeve të dhunshme serbe në Kosovë.

 

 

Dr.Ibrahim Rugova: NATO-ja do të na mbrojë

 Presidenti i Republikës së Kosovës dr.Ibrahim Rugova pas turneut diplomatik në SHBA, Bruksel, Paris, Romë dhe Tiranë, i dha një intervistë revistës “Zëri” të Prishtinës.

Pas kontakteve që patëm me administratën e re amerikane, tha dr.Rugova, u vërtetuam se ajo ka një disponim mjaft të mirë ndaj çështjes së Kosovës dhe një interesim të shtuar për rajonin. Ne kërkuam nga SHBA-të të parandalojnë konfliktin në Kosovë, sepse po të ndodhë konflikti atëherë mund të jetë vonë. Deklarata e presidentit amerikan Klinton është një mbrojtje për Kosovën dhe një inkurajim për shqiptarët, që të qëndrojnë në rezistencën e tyre.

Duke folur për konfliktin e mundshëm në Kosovë, kryetari Rugova tha se shqiptarët nuk mund të fillojnë konflikt në Kosovë, sepse janë tërësisht të paarmatosur dhe janë populli më i pambrojtur, ata mund të revoltohen dhe Serbia mund ta përdor këtë si alibi për të intervenuar, prandaj mendimet e tilla se shqiptarët po inkurajohen nga Amerika për të hyrë në luftë janë joserioze. Brengën e SHBA-ve për Kosovën duhet ta shprehin edhe evropianët.

Në Kosovë mund të ketë grupe që janë më radikale në kërkesat e tyre, pra fjala është për një radikalizëm verbal, por askush nuk ka mundësi të organizojë mbrojtje. Ne kemi kontroll mbi popullin, por nëse nuk gjejmë zgjidhje në bazë të referendumit dhe kërkesave politike, atëherë radikalizimi do të shënojë rritje.

I pyetur të komentojë planin e tij paqësor, kryetari Rugova tha se është fakt se preventivë e vetme e sigurt, që të mos ndodhë konflikti në Kosovë, është vendosja e Kosovës nën protektoratin e Kombeve të Bashkuara. Kjo ide po depërton gjithnjë më shumë edhe në qarqet shtetërore diplomatike të Perëndimit dhe në vet OKB-në. Para nesh e shtrojnë çështjen e legalitetit të zgjedhjeve tona por ne ishim pjesë e ish-Jugosllavisë, e cila po ashtu nuk është legale, madje as vet Serbia nuk e ka njohjen ndërkombëtare. Po ashtu nuk mund të harrohet se Kosova ishte pjesë e ish-Federatës, kështu që ka legalitetin dhe legjitimitetin e vet edhe sipas ligjeve të ish-Jugosllavisë por edhe sipas atyre ndërkombëtare. Ideja e protektoratit do të ishte vërtetë zgjidhje që do të çonte kah një zgjidhje fatlume.

Duke folur për pritjen që iu organizua kryetarit Rugova në Itali, ai tha se Italia është zgjuar dhe ka zënë të interesohet më shumë për shqiptarët dhe për Ballkanin. Ajo e njeh më së miri çështjen shqiptare dhe Ballkanin në tërësi, ishte pak a shumë anash deri tash dhe tani dëshiron të inkuadrohet në këto çështje si anëtare e BE-së, e NATO-s dhe si fuqi në rajon. Ndoshta, Italia interesohet më shumë për këtë zonë edhe me mandatin e OKB-së, tha Rugova dhe vazhdoi se mund të jetë që Italia të ndërmjetësojë midis shqiptarëve dhe serbëve, por po ashtu ajo interesohet edhe për shkak të lidhjeve ekonomike në rajon.

Kryetari i Republikës së Kosovës foli edhe për rolin e NATO-s në Ballkan dhe shtoi se ajo po merr një rol të ri në Evropë, por jo më si në kohën e luftës së ftohtë. Aksionet e NATO-s i shikoj si preventivë në këtë pjesë të Ballkanit… NATO do të jetë mbrojtëse dhe stabilizuese në rajon.

Lidhur me marrëdhëniet e NATO-s me Shqipërinë, Rugova tha se Republika e Shqipërisë do të bashkëpunojë ngushtë me NATO-n dhe sigurisht do të bëhet edhe anëtare e saj, por dihet se janë edhe disa kushte të cilat duhet t’i plotësojë një anëtare e këtij pakti. Sidoqoftë, tha dr.Rugova në intervistën dhënë “Zërit”, është me rëndësi që Shqipëria është ndër vendet e para të Lindjes që bashkëpunon në mënyrë intensive me NATO-n.

 

 

20 mars 1995

 Lajmet kryesore:

Ministri Serreqi: Statusi i Kosovës është çështje e bisedimeve në prani të palës së tretë;

  1. Zhulali: Të aftë për ruajtjen dhe mbrojtjen e sovranitetit;

Kultura shqiptare në Festivalin XII të Emigracionit në Luksemburg;

Eksodi ndërpritet me shembullin personal;

Dhjetëra shqiptarëve nuk iu lejua hyrja në vendkalimin kufitar në Suboticë;

Dhuna e përditshme në Kosovë;

Mbledhja e Këshillit Profesional të Festivalit Kombëtar të Komedisë në Preshevë;

Shtypi serb për veprimtarinë private në Kaçanik.

 

 

20 mars 1997

Përmirësohet gjendja në Durrës

Balla: Përmirësohet furnizimi me artikuj të domosdoshëm në Tiranë

Ministria e Shëndetësisë bën apel për vazhdimin e vaksinimit të fëmijëve

Katër të vrarë gjatë ditës së djeshme në Shqipëri

 

Prishtinë, 20 mars (QIK)

Katër veta u vranë me plumba gjatë 24 orëve të fundit në Shqipëri, njofton AFP, duke cituar burime të Ministrisë së Brendshme të Shqipërisë. Këta persona u vranë në Pukë, Korçë dhe Fier dhe në Tiranë, ndërsa pesëmbëdhjetë persona ishin vrarë një ditë më parë.

Këto viktima të reja e çojnë në më se 115 veta numrin e të vdekurve, që nga 28 shkurti.

 

Lajmet kryesore:

U rihap Aeroporti i Rinasit;

Banorët e Gjirokastrës kërkojnë mbrojtje prej bandave;

Shpëtoi nga përmbytja një anije me 350 shqiptarë;

Sovraniteti i Maqedonisë mbështetet mbi sovranitetin e qytetarëve;

Parlamenti i Maqedonisë miratoi deklaratën për marrëdhëniet ndëretnike.

 

 20 mars 1997

Lajmet kryesore:

Komiteti i Shpëtimit Mbarëkombëtar në mbrojtje të institucioneve demokratike;

Rezolutë e Unionit Kombëtar të studentëve danezë për arsimin në Kosovë;

Komitetit Danez për Kosovën nuk i lejohet vizita në Kosovë;

Rektori i UP-së priti diplomatët gjermanë;

Qeveria Shqiptare hodhi poshtë ultimatumin e rebelëve;

Shehu: Për organet legjitime, e jo komitetet e vetëshpallura;

BE e kushtëzon dërgimin e ndihmave në Shqipëri;

Brengosje për shkak të një vale të re të refugjatëve nga Shqipëria;

De Sharet: Evropianët të gatshëm për të ndihmuar Shqipërinë;

Tirana kritikon qëndrimin e zëvendësministrit të jashtëm grek në Gjirokastër e Sarandë;

Qeveria analizoi punën dhe detyrat që i dalin SHIK‑ut;

Korçë: Merren masa për stabilizimin e situatës;

Në Shqipëri vazhdon dorëzimi i armëve;

U mor në pyetje një nxënës nga Kamenica;

Dhuna e përditshme në Kosovë;

U lirua nga burgu Halit Rama.

 

 

Autoritetet italiane shpëtuan 400 shqiptarë

 Prishtinë, 20 mars (QIK)

Autoritetet ushtarake të Barit kanë shpëtuar jetën e rreth 400 qytetarëve shqiptare, të cilët gjatë lundrimit për në Itali, kishin mbetur në det të hapur, pasi anija e tyre “Rozafa” pësoi një defekt të rëndë, ndërkohë që deti ishte me dallgë të medha.

Ka qenë një sinjal i Rita Bishës, punonjëse tek firma “Poseidon” në Shëngjin që ka njoftuar pronarin e kësaj firme në Itali, Alfredo Shermino për këtë ndodhi. Shermino mënjëherë ka njoftuar autoritetet ushtarake të Barit, të cilat kane nisur 2 helikopterë dhe 3 anije ushtarake në drejtim të anijes “Rozafa” që po mbytej.

Sipas zotit Shermino, rreth orës 16.00, të gjithë njerëzit janë imbarkuar në anijet ushtarake, duke i shpëtuar kështu tragjedisë.

 

20 mars 1999

Edicioni i orës , 10:00:

Sulme të forcave serbe në disa komuna të Kosovës

Në ditën e parë të largimit të Misionit Verifikues të OSBE-së nga Prishtina dhe qendrat tjera të Kosovës, forcat serbe kanë ndërmarrë aksione në disa anë të Kosovës.

Burime të degëve të LDK-së kanë njoftuar për sulme të ndërmarra nga forcat serbe që në orët e mëngjesit në komunat e Podujevës, Vushtrrisë, Mitrovicës, Skënderajt e Gllogocit.

Banorët e fshatrave Dumnicë e Epërme dhe Përpellac të komunës së Podujevës, që gjenden afër kufirit Kosovë-Serbi, janë larguar me orët e para të ditës së sotme nga shtëpitë e tyre.

Në këto fshatra ka hyrë një kolonë e madhe e forcave serbe e cila tash një kohë të gjatë qëndronte e stacionuar në afërsi të kufirit. Forca të mëdha dhe automjete të shumta luftarake janë vendosur në vendin e quajtur “Te lisat” në Dumnicë të Epërme dhe në afërsi të objektit të shkollës në Përpellac.

Ndërkohë forcat serbe në orët e mëngjesit kanë granatuar fshatrat Majac, Buricë, Godishnjakë e Sallabajë të Podujevës.

Nga ora 6.30 forcat serbe kanë filluar të granatojnë në drejtim të fshatrave Ashlan, Pantinë e Lkej të Vushtrrisë, të cilat pothuaj tash një muaj me radhë sulmohen e granatohen për çdo ditë.

Një konvoj i madh i forcave serbe, i përbërë prej mbi 50 automjetesh luftarake, ka shkuar sot nga Mitrovica në drejtim të Skënderajt, prej ku ditëve të fundit gjithashtu ka pasur njoftime për koncentrim të madh forcash dhe për zhvendosje të popullsisë nga frika e aksioneve të mundshme.

Në orën 6.30 forcat serbe kanë filluar granatimet në drejtim të Mikushnicës e Prekazit të Skënderajt.

Nga Mitrovica u njoftua se në rrugën nga Tërrnafci e deri në Skënderaj ka automjete të shumta të forcave serbe, ndërkohë që këmbësoria serbe ka mësyrë Prekazin e Ulët, Prekazin e Epërm dhe Polacin.

Ndërkohë, një burim nga Skënderaj njoftoi se përreth kësaj qyteze ka shumë forca serbe, ndërsa banorët kanë nisur të zhvendosen nga lagjja në afërsi të Fabrikës së Municionit. Gjithashtu, thuhet se rrugëve të Skënderajt po vërehen pjesëtarë të forcave serbe të veshur me uniforma të bardha. Banorët që kanë mbetur nëpër shtëpitë e tyre druajnë për ndonjë aksion të mundshëm kundër popullatës së pambrojtur.

Edhe nga komuna e Gllogocit është njoftuar se forcat serbe në orët e mëngjesit kanë filluar granatimet në drejtim të fshatrave të kësaj komune.

 

 

Edicioni i orës 11:30:

KMDLNJ: Forcat serbe sulmuan sot pesë fshatra të Prishtinës;

Kanë filluar të granatohen shumë fshatra të Drenicës;

Vazhdon gjendja e rëndë në Skënderaj;

Vushtrri: Granatohen disa fshatra shqiptare – stacionime të forcave serbe në Mihaliq;

Në Lipjan kanë mbërritur një konvoj i madh i mjeteve ushtarake;

Deçan: Policia arrestoi një të ri shqiptar;

Mediat serbe njoftojnë për tri sulme në stacionet e policisë serbe.

 

Edicioni i orës , 14:00:

LDK: Të mbrohet populli i Kosovës sa s’është bërë vonë;

Klinton: “Hezitimi për të vepruar është dhënie e lejes për të vrarë”;

Shtetet perëndimore u kërkojnë qytetarëve të tyre të largohen nga “RFJ”-ja;

Thaçi: “Morëm garanci për intervenim ndërkombëtar”;

Komunikatë e Kryesisë së Degës së LDK-së në Podujevë;

Vazhdojnë sulmet në fshatrat e Drenicës – mijëra të zhvendosur në Qirez;

Obiliq: Forcat serbe granatuan sot edhe Milloshevën e Breznicën;

Granatat serbe ranë edhe në katër fshatra të Vushtrrisë;

Shumë shtëpi të demoluara në Dumnicë te Epërme të Podujevës;

Podujevë: U varrosën Nazmi Ismajli e Ismet Beqiri;

Kaçanik: Forcat serbe hynë në fshatin Llanishtë, dogjën 2 shtëpi dhe arrestuan 11 shqiptarë;

Nuk dihet për fatin e Shqipe Kacabashit nga Topliçani i Lipjanit;

Ferizaj: Në stacionin e policisë u sollën rreth 20 persona të keqtrajtuar fizikisht;

Rahovec: Të shtëna me armë automatike dhe lëvizje të mëdha të forcave serbe;

Nga Bujanoci në drejtim të Gjilanit shkoi një konvoj i madh i ushtrisë serbe;

Anan: “Shpresoj se serbët do të marrin qëndrim pozitiv”;

Solana: “NATO është e gatshme të marrë gjithë përgjegjësinë”;

Klark: NATO ka disa opcione të gatshme;

KKA i Vushtrrisë ndërpreu procesin mësimor;

Rekomandim i LASH-it dhe organeve arsimore të Kosovës;

Për Moskën të papranueshme sulmet pa pëlqimin e KS të OKB-së;

Partia Socialdemokrate e Serbisë: “Procesi i negociatave nuk bën të mbyllet”.

 

Edicioni i orës , 17:30:

Në fshatin Vranidoll nga shpërthimi i një granate u plagosën babë e bijë;

Rreth 2000 banorë shqiptarë të Breznicës i braktisën shtëpitë e tyre;

Tensionet situata për shkak të lëvizjeve të forcave ushtarake serbe në Kamenicë e rrethinë;

LD në Mal të Zi kërkon kthimin e ushtrisë “jugosllave” në kazerma;

Gjakovë: Lëvizje të shtuara të forcave serbe;

U gjet trupi i Murat Sylajt nga Sllapuzhani i vrarë më 18 mars;

Në drejtim të Drenicës shkuan 12 tanke dhe disa kamionë ushtarakë;

Në fshatin Lubizhdë të Vitisë u arrestua një grup qytetarësh;

Fushë-Kosovë: Civilë të armatosur serbë sulmuan të rinjtë shqiptarë;

Forcat serbe për 10 orë kanë djegur shumë shtëpi në disa fshatra të Vushtrrisë;

Fëmija Gentian Nezir Berisha gjendet në Prishtinë.

 

Continue Reading

lajme

REL:Kush përfiton nga heqja e masave të BE-së ndaj Kosovës?

Published

on

By

Masat ndëshkuese që Bashkimi Evropian ia vendosi Kosovës në qershorin e vitit 2023, u hoqën përfundimisht vetëm në mars të këtij viti, ani pse drita e gjelbër u dha në fund të dhjetorit të vitit 2025. Kosova ka insistuar për kohë të gjatë se masat ishin të padrejta dhe që i kishte plotësuar të gjitha kushtet për heqjen e tyre. Kush saktësisht ua sheh hairin fondeve evropiane për Kosovën?

Pas gati tre vjetëve, Kosovës nuk i rëndon më pesha e masave ndëshkuese që Bashkimi Evropian ia vendosi për shkak të tensioneve në veriun e banuar me shumicë serbe.

Lajm edhe më i mirë është se përfituesit më të mëdhenj janë qytetarët e Kosovës, pasi lëshimi i fondeve pritet të ndikojë, mes tjerash, edhe në hapjen e vendeve të reja të punës.

Autoritetet në Kosovë i kanë cilësuar masat vazhdimisht si të padrejta, pasi deklaronin me bindje se i kishin plotësuar kohë më parë kërkesat e BE-së për heqjen e tyre: uljen e tensioneve dhe zvogëlimin e pranisë policore afër objekteve të katër komunave në veri të Kosovës.

Masat patën kosto të konsiderueshme financiare për Kosovën, pasi u pezulluan apo u shtynë projekte të ndryshme në kuadër të Instrumentit të Para-Anëtarësimit (IPA II dhe III), si dhe Kornizës Investuese për Ballkanin Perëndimor (WBIF).

 

Përfitimet kryesore

Njomza Arifi, drejtoreshë ekzekutive në Grupin për Studime Juridike dhe Politike (GLPS), thotë për Radion Evropa e Lirë (REL) se në dhjetor të vitit 2025 u liruan 216 milionë euro që lidheshin kryesisht me arsimin, sikurse është skema e bursave Young Cell dhe projekte infrastrukturore e mjedisore.

Young Cell ofron bursa për të rinjtë që dëshirojnë të studiojnë në vendet evropiane. Këtë muaj, kjo skemë përmbylli aplikimin për 37 bursa të plota pasuniversitare. BE-ja i ka ndarë 3 milionë euro, ndërsa Kosova 1 milion shtesë.

Te projektet infrastrukturore përfshihet ndarja e 12 milionë eurove për ndërtimin e impiantit për trajtimin e ujërave të zeza në termocentralin Kosovën B, mbështetja për ngrohjen qendrore me 17.6 milionë euro si dhe projekte të tjera.

“Pjesa e mbetur prej 205 milionë eurosh që u lirua këto ditë përfshin kryesisht fonde të IPA-s dhe të WBIF-it dhe do të programohen për të mbështetur reforma të ndryshme që ndërlidhen kryesisht me fushat thelbësore siç janë sundimi i ligjit, qeverisja e mirë, zhvillimi ekonomik, dhe arsimi”, thotë Arifi për REL-in.

Për Rrona Zhurin, koordinatore e hulumtimeve në Institutin për Studime të Avancuara – GAP, heqja e masave mundëson rikthimin e normalitetit në raportet me BE-në.

“Lirimi i fondeve pritet të ketë një ndikim të gjerë pozitiv në disa dimensione të zhvillimit. Në aspektin ekonomik dhe të punësimit, rifillimi i projekteve kapitale dhe investimeve pritet të gjenerojë vende të reja pune dhe të rrisë aktivitetin ekonomik në vend. Njëkohësisht, në fushën e shërbimeve publike, sektorë si energjia, mjedisi dhe infrastruktura do të përfitojnë drejtpërdrejt, duke kontribuar në përmirësimin e cilësisë së jetës për qytetarët”, thotë Zhuri.

Sipas saj, ndikimi i lirimit të fondeve shtrihet edhe në reformat strukturore, pasi fondet e Bashkimit Evropian zakonisht lidhen me kushte të caktuara reformash, duke nxitur përparim në fusha të rëndësishme sikurse sundimi i ligjit, administrata publike dhe zhvillimi i qëndrueshëm.

E, Arifi beson se pikërisht këto reforma e përmirësojnë mirëqenien e qytetarëve.

“Prandaj përfitues të këtyre fondeve natyrisht që janë qytetarët e Kosovës, në përgjithësi. Si të tilla, ndihmojnë vendin për të shënuar progres në rrugën evropiane, duke mbështetur procese reformuese që ndërlidhen ngushtë me parakushtet për anëtarësim në BE”, thotë ajo.

Kosova është vendi i vetëm i Ballkanit Perëndimor që nuk e gëzon statusin e vendit kandidat për anëtarësim në BE. Aplikimi që ka bërë vendi më 2022, nuk është shqyrtuar ende nga institucionet e bllokut evropian.

 

Pasojat e masave

Përveç bllokimit të fondeve, masat e prekën edhe aspektin politik, meqë pati kufizime të takimeve dypalëshe të nivelit të lartë dhe në nivelin e nënkomiteteve të lidhura me Marrëveshjen e Stabilizim – Asocimit, marrëveshjen e parë kontraktuale mes Kosovës dhe BE-së.

Megjithatë, Brukseli ka sinjalizuar se synon riangazhim të plotë me autoritetet në Kosovë.

Arifi beson se kështu do të krijohet momentum i ri në dialogun e ndërsjellë me BE-në, pasi masat patën “ndikim negativ në kredibilitetin ndërkombëtar të Kosovës”.

Edhe Rrona Zhuri beson se masat i humbën shumë mundësi Kosovës.

“Çdo vonesë apo pezullim i projekteve nënkupton shtyrje apo humbje e mundësive për zhvillim, përmirësim të mirëqenies së qytetarëve, forcim institucional dhe vonesë në procesin e integrimit evropian”.

Sipas një hulumtimi të GAP-it të vitit 2025, masat financiare rezultuan me 613.4 milionë euro projekte të pezulluara apo të shtyra, dhe sektori më i goditur ishte ai i mjedisit me 350 milionë euro.

Sipas njohëseve të këtyre çështjeve, realiteti i ri duhet të shërbejë si shtysë për përparim në fusha që lidhen me integrimin evropian.

“Mbetet shumë e rëndësishme që Kosova ta shfrytëzojë këtë moment pozitiv për t’i përshpejtuar proceset integruese, duke shmangur bllokimet e mëtutjeshme nga krizat e brendshme politike”, porosit mes tjerash Njomza Arifi. /REL/

 

 

Continue Reading

Sport

Sllovakia shpall listën kundër Kosovës: Skriniar e Lobotka në dyshim

Published

on

By

Përzgjedhësi i Sllovakisë, Francesco Calzona, ka publikuar këtë të enjte listën e lojtarëve për ndeshjen vendimtare kundër Kosovës, e cila do të luhet më 26 mars në Bratislavë.

Kjo përballje është gjysmëfinalja e plejofit kualifikues për Kupën e Botës 2026, ku sllovakët kanë përfshirë dy yjet kryesorë, Milan Skriniar dhe Stanislav Lobotka, pavarësisht problemeve të tyre fizike.

Kapiteni Skriniar nuk ka luajtur fare që nga lëndimi me Fenerbahçen më 19 shkurt në Ligën e Evropës, por stafi teknik po shpreson në rikuperimin e tij të shpejtë për sfidën ndaj “Dardanëve”.

Krahas tij, në dyshim mbetet edhe gjendja e mesfushorit me përvojë, Stanislav Lobotka, duke krijuar pasiguri në formacionin e Calzonës para këtij takimi jetik që do të zhvillohet në Stadiumin Nacional.

 

Continue Reading

lajme

Kamberi: Provokimet e Serbisë në Bujanoc rrezikojnë sigurinë, NATO të ndërhyjë

Published

on

By

Deputeti shqiptar në Kuvendin e Serbisë, Shaip Kamberi, ka ngritur alarmin për rritjen e tensioneve në Luginën e Preshevës, duke deklaruar se stërvitjet e fundit ushtarake të Serbisë në territorin e Komunës së Bujanocit, pranë kufirit me Republikën e Kosovës, përbëjnë një kërcënim serioz për mjedisin e sigurisë në rajon.

Sipas Kamberit, këto aktivitete që përfshijnë kapacitete ajrore dhe zhvillohen afër zonave të banuara, ndikojnë negativisht në perceptimin e sigurisë te komuniteti shqiptar dhe ulin besimin ndërmjet aktorëve lokalë, duke u interpretuar si faktorë që nxisin destabilizimin e Ballkanit Perëndimor.

Ai ka theksuar se përballë provokimeve të vazhdueshme të regjimit të Vuçiqit ndaj Kosovës dhe shqiptarëve të Luginës, është bërë i domosdoshëm reagimi i bashkësisë ndërkombëtare për të inkurajuar transparencën dhe për të shmangur veprimet provokuese që shkelin normat ndërkombëtare.

“Duke marrë parasysh rëndësinë e stabilitetit afatgjatë në Ballkanin Perëndimor, mbetet thelbësore që të veprohet me përmbajtje dhe në përputhje me parimet e sigurisë bashkëpunuese. Në këtë drejtim, roli i bashkësisë ndërkombëtare është kyç për të inkurajuar dialogun konstruktiv, transparencën dhe shmangien e veprimeve që mund të perceptohen si provokuese”, shkruan Kamberi

Në këtë kuadër, Kamberi ka bërë thirrje urgjente për shtimin e forcave të KFOR-it si një masë të rëndësisë primare për ruajtjen e paqes, duke i kërkuar NATO-s që të rishikojë vendimin për Zonën Toksore të Sigurisë me qëllim parandalimin e krizave të mundshme dhe garantimin e një mjedisi të qëndrueshëm e të parashikueshëm në këtë pjesë delikate të rajonit.

Lidhur me këtë situatë, sot ka reaguar edhe Kryeministri i Kosovës, i cili gjatë mbledhjes së Qeverisë i dënoi fluturimet e helikopterëve dhe lëvizjet e parashutistëve mbi zonat e banuara me shqiptarë si një shfaqje të rrezikshme agresioni.

Kreu i ekzekutivit bëri një lidhje të drejtpërdrejtë mes këtyre njësive ushtarake dhe sulmit terrorist në Banjskë, duke theksuar se Beogradi po përdor armatimin rus e kinez për të shantazhuar stabilitetin e Ballkanit Perëndimor në interes të aleatëve si Rusia dhe Irani. Pavarësisht kësaj trysnie, Kryeministri u bëri thirrje shqiptarëve në Luginë që të mos bien pre e provokimeve, duke vlerësuar se këto veprime vijnë nga dëshpërimi i Serbisë pas dështimit të strukturave të saj ilegale brenda territorit të Kosovës.

Continue Reading

Të kërkuara