Sipas provave gjenetike të botuara në një studim të vitit 2023 në revistën Science, paraardhësit tanë kaluan nëpër një ngushticë ekstreme të popullsisë rreth 900,000 vjet më parë. Kjo do të thotë se vetëm pak më shumë se 1,000 individë të aftë për riprodhim mbijetuan gjatë një periudhe më të gjatë se 100,000 vjet. Nëse kjo është e vërtetë, do të ishte një nga rëniet më të rënda të popullsisë të regjistruara ndonjëherë në një gjitar të madh. Në fakt, një kolaps kaq dramatik mund ta zhdukte potencialisht prejardhjen njerëzore para se të fillonte vërtet.

Kjo ide ka tërhequr shumë vëmendje publike sepse ndryshon rrënjësisht pikëpamjen e evolucionit tonë. Shumica do të supozonin, duke pasur parasysh suksesin e njerëzimit sot, se evolucioni ynë ka qenë një ngjitje graduale dhe jo një shmangie e ngushtë e zhdukjes. Megjithatë, si me çdo pretendim të shquar shkencor, ky ka shkaktuar gjithashtu një debat të nxehtë.

Shumë veta tani po pyesin veten nëse kjo ishte vërtet një ngjarje gati-zhdukjeje apo nëse ajo që po shohim është në të vërtetë një iluzion për shkak të kufizimeve të metodave të nxjerrjes së përfundimeve gjenetike. E vërteta qëndron në kryqëzimin e gjenomikës, ndryshimeve klimatike dhe pasigurive të thella që shoqërojnë rindërtimin e jetës pothuajse një milion vjeçare.

Më poshtë është një përmbledhje e asaj që dimë, sipas hulumtimeve.

Gryka e ngushtë e fshehur në ADN-në njerëzore

Kjo histori filloi me analizën e gjenomeve moderne njerëzore, jo të fosileve. Në një studim të vitit 2023, një ekip studiuesish analizoi të dhënat gjenetike të më shumë se 3,000 individëve të sotëm nga popullatat afrikane dhe jo-afrikane. Është veçanërisht e rëndësishme që ata përdorën një metodë të re statistikore të quajtur FitCoal (Procesi i Shpejtë i Kohës Infinitesimal Coalescent). Kjo i lejoi ata të rindërtonin ndryshimet në madhësinë e popullatës paraardhëse shumë më thellë në të kaluarën sesa lejonin metodat e mëparshme.

Rezultatet treguan se midis afërsisht 930,000 dhe 813,000 vjet para së tashmes, madhësia efektive e popullatës njerëzore ra në rreth 1,280 individë. Kjo përfaqëson një rënie prej më shumë se 98 % krahasuar me nivelet e mëparshme. Më çuditërisht, gjetjet sugjerojnë se kjo ngushticë zgjati më shumë se 100,000 vjet, një periudhë jashtëzakonisht e gjatë për një kolaps kaq të rëndë demografik.

Në terma evolucionarë, kjo do të thotë se njerëzit ishin në prag të zhdukjes.

Megjithatë, është e rëndësishme të bëhet dallimi midis madhësisë efektive të popullsisë dhe numrit të përgjithshëm të individëve. Madhësia efektive e popullsisë nuk përfaqëson “numërimin total të krerëve”, por numrin e individëve që në të vërtetë kontribuojnë me gjene në brezin e ardhshëm. Domethënë, ata që u riprodhuan me sukses. Megjithatë, edhe me këtë ndryshim, popullsia e vlerësuar është ende jashtëzakonisht e vogël për një specie që më vonë u përhap në të gjithë planetin.

Ndryshimi i klimës

Vetëm gjenetika nuk e shpjegon plotësisht pse ndodhi kjo ngushticë. Megjithatë, ndoshta nuk është rastësi që kohëzgjatja e saj përkon me një periudhë ndryshimesh të mëdha në mjedis – kalimi nga Pleistoceni i hershëm në atë të mesëm.

Gjatë asaj periudhe, rreth një milion vjet më parë, sistemi klimatik i Tokës ndryshoi në mënyrë dramatike. Ky ndryshim ndikoi veçanërisht në ciklet akullnajore, të cilat u bënë më të gjata, më të ftohta dhe dukshëm më ekstreme. Shtresat e akullit po zgjeroheshin, nivelet e detit po binin dhe ekosistemet në të gjithë Afrikën dhe Euroazinë po ndërpriteshin vazhdimisht.

Për paraardhësit e hershëm njerëzorë (me shumë mundësi anëtarë të gjinisë Homo që i parapriu species Homo heidelbergensis), këto ndryshime ishin me shumë gjasa shkatërruese. Burimet e ushqimit ishin të pakta dhe habitatet e fragmentuara. Kjo e bëri mbijetesën jashtëzakonisht të vështirë.

Autorët e studimit argumentojnë se ky presion afatgjatë mjedisor mund të shpjegojë pse popullatat njerëzore kanë mbetur në mënyrë të rrezikshme të ulëta për dhjetëra mijëra vjet. Thuhet gjithashtu se kjo është arsyeja pse ato nuk u rikuperuan shpejt, siç bëjnë shumë specie pas rënies afatshkurtër të numrit. Nëse këto gjetje janë të sakta, atëherë kjo pengesë mund të ketë formësuar të gjithë rrjedhën e evolucionit njerëzor.

Si e goditën njerëzit butonin e rivendosjes gjenetike

Një nga implikimet më interesante të ngushticës së propozuar të popullsisë është roli që mund të ketë luajtur në speciacionin njerëzor. Në veçanti, koha e kësaj ngushtice duket se përkon me periudhën kur të dhënat fosile bëhen jashtëzakonisht të rralla dhe të paqarta. Vetëm më vonë shfaqen forma më të njohura njerëzore.

Disa spekulojnë se kjo rënie e popullsisë mund të ketë shërbyer si një “rivendosje” gjenetike, në kuptimin që mund të ketë zvogëluar diversitetin dhe të ketë krijuar kushtet për inovacione të mëvonshme evolucionare.

Është veçanërisht interesante që kjo ngushticë përkon gjithashtu me vlerësimet se kur njerëzit mund të kenë humbur një palë kromozomesh paraardhëse. Me fjalë të tjera, pika në kohë kur kaluam nga 48 kromozome, si primatët e tjerë të mëdhenj, në 46 kromozomet që kemi sot.

Edhe pse vetëm bashkimi i kromozomeve nuk na bëri njerëz, do ta bënte shumë më të lehtë për një popullsi të vogël dhe të izoluar të shfaqte ndryshime gjenetike që do të përhapeshin me sukses dhe do të bëheshin të qëndrueshme.

Pse nuk e zbuluam këtë më herët?

Një pyetje e rëndësishme që shumë kanë bërë pas studimit të vitit 2023 është: nëse me të vërtetë jemi pothuajse të zhdukur, pse na u desh kaq shumë kohë për ta zbuluar atë? Kjo është një pyetje legjitime dhe përgjigjja qëndron në kufizimet e modeleve tradicionale demografike.

Shumica e metodave të mëparshme treguan pak besueshmëri në vlerësimin e madhësisë së popullsisë nga periudha më të vjetra se disa qindra mijëra vjet. Kjo për shkak se sinjalet gjenetike nga e kaluara e largët mund të errësohen nga mutacionet, rikombinimi dhe zgjerimet pasuese të popullsisë – veçanërisht rritja shpërthyese e njerëzve në 50,000 vitet e fundit. FitCoal është projektuar për të kapërcyer disa nga këto kufizime duke modeluar procesin gjenealogjik në shkallë kohore shumë më të imëta.

Thënë thjesht, në vend që të mesatarizojë gjatë periudhave të gjata, FitCoal përpiqet të kapë ndryshimet e shpejta në madhësinë e popullsisë, madje edhe ato të varrosura thellë në historinë evolucionare. Ishte ky përmirësim metodologjik që i lejoi studimit të vitit 2023 të zbulonte një sinjal që analizat e mëparshme mund të mos kenë qenë në gjendje ta zbulonin.

Megjithatë, metodat e reja mbartin edhe rreziqe të reja.

A po përballeshin njerëzit me të vërtetë me zhdukje?

Jo të gjithë gjenetistët janë të bindur se ngushtica 900,000 vjet më parë pasqyron një katastrofë të vërtetë demografike. Në një studim të mëvonshëm të vitit 2024 të botuar në revistën Genetics, studiues të tjerë argumentuan se sinjali i zbuluar në studimin e vitit 2023 mund të jetë një artefakt statistikor, një model i krijuar nga supozimet në model, dhe jo një rënie e vërtetë e popullsisë.

Një shqetësim kyç që mbështet këtë kritikë është struktura e popullsisë. Njerëzit e hershëm nuk ishin një popullsi e vetme dhe e përzier mirë, por ndoshta ekzistonin në grupe të fragmentuara në të gjithë Afrikën, me rrjedhë të kufizuar të gjeneve midis tyre. Nëse një strukturë e tillë injorohet vërtet, FitCoal mund të arrijë në përfundimin gabimisht se ka pasur një rënie të ndjeshme të numrit të popullsisë.

Një problem tjetër është introgresioni, ose rrjedha e gjeneve nga grupet arkaike të homininëve. Siç vëren hulumtimi i mëtejshëm nga viti 2025 në revistën Molecular Biology and Evolution, përzierja midis popullatave të ndara mund të shtrembërojë vlerësimet e madhësisë efektive të popullsisë, duke e bërë atë të duket më e vogël se sa ishte në të vërtetë. Kritikët gjithashtu theksojnë se provat fosile nuk sugjerojnë pa mëdyshje se ka pasur një ngjarje gati-zhdukjeje në atë kohë, edhe pse vetë të dhënat fosile janë të njohura për mungesën e plotë.

Me fjalë të tjera, edhe nëse sinjali gjenetik është real, ne prapë nuk mund të themi me 100 % siguri se çfarë do të thotë në të vërtetë.

Pra, a u zhduk njerëzimi me të vërtetë pothuajse 900,000 vjet më parë? Përgjigja më e ndershme është: e mundur, por nuk e dimë me siguri. Një studim i vitit 2023 në Science paraqet një nga argumentet më të forta gjenetike ndonjëherë për një pengesë të lashtë njerëzore.

Nga njëra anë, ishte metodologjikisht i sofistikuar, statistikisht rigoroz dhe kryesisht në përputhje me çrregullimet e mëdha klimatike në historinë e Tokës. Nga ana tjetër, pretendimet shtyjnë kufijtë e përfundimit demografik. Supozimet e vogla në një model mund të kenë pasoja të mëdha kur rindërtohen ngjarje që ndodhën gati një milion vjet më parë.

Pse kjo ka rëndësi për ne sot

Nëse njerëzimi i mbijetoi një ngjarjeje gati-zhdukjeje, atëherë ekzistenca jonë sot është rezultat i një rastësie të jashtëzakonshme. Kjo do të thoshte se intelekti, kultura dhe teknologjia jonë nuk ishin të pashmangshme, por më tepër mundësi që i mbijetuan një bllokimi nga i cili speciet e rralla arrijnë të shpëtojnë.

Përveç kësaj, kjo gjithashtu ndryshon perspektivën tonë mbi qëndrueshmërinë si specie. Njerëzit nuk u shfaqën sepse ishim të pathyeshëm, por sepse popullatat e vogla ishin në gjendje të përshtateshin, të duronin dhe përfundimisht të zgjeroheshin kur kushtet e lejonin.

Por, më e rëndësishmja, edhe nëse ngjarja gati-zhdukjeje nuk ishte një realitet i saktë në atë kohë, të cilin askush ende nuk e di me siguri, është e qartë se popullatat e hershme njerëzore ishin dukshëm më të prekshme nga sa mendohej më parë. Pavarësisht nëse ato u reduktuan në disa mijëra individë apo thjesht duruan vështirësi afatgjata, kjo është një kujtesë se evolucioni njerëzor duhet të shihet me përulësi. Ndoshta nuk ishte një ngjitje aq e lehtë sa mund të mendojmë.

/Scott Travers, kontribues i Forbes/

Pas përleshjes së armatosur që çoi në vdekjen e liderit të kartelit Nemesio Oseguera Cervantes, i njohur si “El Mencho”, Meksika përjetoi një valë dhune që la të vrarë të paktën 74 persona. Anëtarët e karteleve Jalisco Nueva Generación (CJNG) ngritën bllokada rrugore, dogjën automjete dhe sulmuan dyqane në disa shtete, duke shkaktuar kaos të gjerë.

Për të rivendosur rendin, qeveria vendosi 10,000 ushtarë në të gjithë vendin, ndërsa shteti Jalisco dhe kryeqyteti i tij, Guadalajara, u prekën veçanërisht nga dhuna. Banorët u këshilluan të qëndronin të sigurt dhe shkollat mbetën të mbyllura deri të mërkurën.

Megjithatë, presidentja Claudia Sheinbaum garantoi se nuk ka rrezik për vizitorët e Kupës së Botës 2026 dhe se ndeshjet do të zhvillohen siç ishte planifikuar. Meksika do të bashkë-organizojë turneun me SHBA-në dhe Kanadanë, me 13 ndeshje në Mexico City, Guadalajara dhe Monterrey, si dhe dy ndeshje play-off për të përcaktuar pjesëmarrësit e fundit.

Meksika nxit kërkimin e 23 të arratisurve pas valës së dhunës së grupit kriminal të organizuar

Policia në Meksikë po kërkon 23 të burgosur që u arratisën nga një burg në Puerto Vallarta, gjatë një vale sulmesh të kryera nga Jalisco New Generation Cartel të dielën.

Puerto Vallarta, një destinacion bregdetar në bregun e Paqësorit, ishte ndër qytetet ku karteli bllokoi rrugët dhe dogji automjete për hakmarrje ndaj vrasjes nga forcat e sigurisë të liderit të tyre, Nemesio Oseguera Cervantes, i njohur si “El Mencho”.

Gjatë trazirave, persona të armatosur përplasën një portë të burgut me një automjet, duke mundësuar arratisjen e 23 të burgosurve, sipas një zyrtari. Mbi 70 persona – përfshirë 25 anëtarë të Gardës Kombëtare – humbën jetën gjatë operacionit për kapjen e El Mencho-s dhe dhunës që pasoi.

Sekretari për sigurinë në shtetin Jalisco, Juan Pablo Hernández, tha se zyra e tij po punonte me shtetet e tjera për kapjen e të arratisurve. Deri tani nuk janë bërë publike identitetet e të burgosurve që u arratisën.

Anëtarë të kartelit dogjën disa automjete në Puerto Vallarta të dielën, duke detyruar turistët dhe banorët të kërkonin strehim. Pamjet e incizuara treguan shtyllë tymi të zi mbi qytetin bregdetar. Disa linja ajrore ndërprenë përkohësisht fluturimet, ndërsa të paktën dy kompani të mëdha kruzesh njoftuan se do të anashkalonin ndalesat në Puerto Vallarta.

Qeveria meksikane njoftoi të hënën se shumica e bllokimeve rrugore të ngritura nga karteli ishin hequr. Megjithatë, gazeta El Universal raportoi se në shtetin Morelia, ku lindi El Mencho, persona të armatosur vazhduan të shkaktonin frikë duke djegur automjete dhe shkatërruar dyqane dhe ndërtesa publike.

El Mencho ishte njeriu më i kërkuar në Meksikë. Nën udhëheqjen e tij, CJNG u bë një organizatë kriminale transnacionale me ndikim të madh, e cila përfshihet në prodhimin dhe trafikun e drogës në shumë shtete të Meksikës. Karteli është i njohur për dhunë ekstreme dhe ka kryer sulme të profilit të lartë ndaj forcave të sigurisë dhe zyrtarëve qeveritarë.

Administrata e Trump e kishte konsideruar El Mencho-n si “një nga synimet kryesore për qeveritë e Meksikës dhe SHBA-së për trafikun e fentanylit” dhe ofroi një shpërblim prej 15 milionë dollarësh për informacione që të çonin në kapjen e tij.

Lideri i drogës u kap nga forcat e sigurisë në qytetin Tapalpa, në shtetin Jalisco, të dielën. Ministri i mbrojtjes së Meksikës tha se kapja u realizua duke ndjekur një prej “partnerëve romantikë” të tij. Ai vdiq pak më vonë si pasojë e plagëve nga shkëmbimi i zjarrit mes trupës së tij të sigurisë dhe forcave speciale të Meksikës. /BBC/

 

 

Fotografi të nënave që qajnë mbi arkivolet e fëmijëve të tyre të vrarë, njerëz që ikin nga lufta me trena e autobusë, trupa të vrarësh në rrugë… Këto fotografi të luftës në Kosovë dhe në Ukrainë janë shkrepur me mbi 20 vjet diferencë, por kanë një ngjashmëri të frikshme, dhe shërbejnë si kujtesë se lufta ka po të njëjtën fytyrë kudo, ajo sjell vuajtje të pafundme njerëzore dhe shkatërrim të madh. Teksa lufta në Kosovë përfundoi më 1999 pas ndërhyrjes së NATO-s, ajo që Rusia nisi kundër Ukrainës më 2022 po vazhdon dhe me të po vazhdojnë edhe vuajtjet e ukrainasve.

 

Kosovë: Një grua shqiptare duke qarë mbi arkivolin e djalit të saj, një luftëtar i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), i vrarë në vitin 1999. Sipas Fondit për të Drejtën Humanitare, afër 2.000 luftëtarë të UÇK-së u vranë gjatë luftës në Kosovë.

Ukrainë: Nëna e majorit Ivan Skrypnyk duke qarë mbi arkivolin e djalit të saj, i cili vdiq si pasojë e sulmit të kryer nga Rusia me raketa në bazën ushtarake ukrainase në Javoriv. Në fillim të vitit 2026, presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, tha se 55 mijë ushtarë ukrainas janë vrarë në mbrojtje të Ukrainës që nga fillimi i luftës më 2022. Megjithatë, numri i saktë i të vrarëve nuk dihet.

Kosovë: Një grup shqiptarësh pasi arritën në këmbë nga Peja në kufirin me Malin e Zi më 30 mars 1999.

Ukrainë: Një grua duke u transportuar me karrocë, në mes të njerëzve që i ikën sulmeve ruse në Irpin, afër Kievit më 9 mars 2022.

Kosovë: Një burrë duke shikuar një dritare të thyer në Prishtinë më 13 prill 1999, pas sulmeve ajrore të NATO-s mbi caqet serbe në kryeqytetin e Kosovës.

Ukrainë: Një grua mund të shihet përmes një çarjeje në xhamin e një makine, e cila u godit nga raketat ruse pranë një blloku apartamentesh në Kiev.

Kosovë: Një tren i mbipopulluar në Prishtinë duke transportuar refugjatë të shumtë shqiptarë, që largoheshin nga Kosova drejt Maqedonisë [tashmë Maqedonisë së Veriut] më 1 prill 1999. Sipas UNHCR, 800 deri 900 mijë shqiptarë janë detyruar të largohen nga vendi gjatë luftës së viteve 1998–1999.

Ukrainë: Njerëz që ikin nga pushtimi rus i Ukrainës mblidhen në stacionin e trenit në Lviv, Ukrainë, 9 mars 2022. Rreth 6.9 milionë ukrainas janë detyruar të largohen nga Ukraina që nga fillimi i luftës më 24 shkurt 2022, sipas UNHCR. Ky është numri më i madh i refugjatëve në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore. /REL/

Agjentët e Shërbimit Sekret të SHBA-së kanë vrarë një person të armatosur që theu perimetrin e sigurisë në rezidencën private të Donald Trump në Florida. Në momentin e incidentit, Trump dhe zonja e parë, Melania Trump, ndodheshin në Uashington DC.

Sipas autoriteteve, agjentët u përballën me një mashkull rreth të 20-ave, i cili mbante një armë gjahu dhe një bidon me benzinë në orët e para të mëngjesit. Atij iu kërkua të hidhte armën dhe bidonin; ai hodhi bidonin, por ngriti armën në pozicion qitjeje.

Në atë moment, një zëvendës dhe dy agjentë të Shërbimit Sekret hapën zjarr, duke e qëlluar për vdekje në vendngjarje.

Ngjarja ndodhi në Mar-a-Lago, ku presidenti amerikan shpesh kalon fundjavat, por gjatë këtij rasti ai ndodhej në White House.

/ The Guardian/