Opinion: Tamam Abusalama

Ajo duhet të rishikojë dhe të anulojë menjëherë Marrëveshjen e Asociimit BE-Izrael për shkak të shkeljeve izraelite të klauzolës së të drejtave të njeriut.

Përgatitjet për zbatimin e ligjit të ri të Izraelit për dënimin me vdekje tashmë kanë filluar. Ministri i Sigurisë Kombëtare, Itamar Ben-Gvir, është mburrur se një krah i ri i burgut është në ndërtim e sipër ku do të kryhen vrasjet, dhe tashmë janë porositur uniformat e reja “të kuqe” për të burgosurit palestinezë.

Ndërkohë, “dënimet” globale kanë pushuar. Ashtu si të tjerët, Bashkimi Evropian, i cili krenohet me standarde të larta të të drejtave të njeriut, vazhdon të mbyllë sytë. Kjo pavarësisht faktit se Marrëveshja e tij e Asociimit me Izraelin ka një klauzolë të qartë që kërkon respektimin e të drejtave të njeriut.

Reagimet zyrtare kanë qenë asgjë më pak se të turpshme. Kur projektligji u miratua nga Komiteti i Sigurisë Kombëtare i Knesset-it në fund të muajit të kaluar, zëdhënësi i BE-së për punët e jashtme, Anouar El Anouni, e përshkroi masën si “thellësisht shqetësuese” dhe pohoi kundërshtimin e bllokut ndaj dënimit me vdekje në të gjitha rrethanat.

Megjithatë, në të njëjtën deklaratë, BE-ja lëvdoi pozicionin e supozuar të mëparshëm parimor të Izraelit, obligimet e tij sipas ligjit ndërkombëtar, si dhe përkushtimin e tij ndaj parimeve demokratike. Sikur Izraeli të mos kishte kryer kurrë një pushtim brutal dekada-gjatë, kolonizim të paligjshëm dhe fushata gjenocidale në Gazë dhe Liban. Deklarata më pas “inkurajoi” Izraelin që të plotësonte kushtet e BE-së për të drejtat e njeriut sipas Marrëveshjes së Asociimit BE-Izrael.

Më 30 mars, pak para votimit final të projektligjit, vendet evropiane, përfshirë Holandën, Francën, Gjermaninë, Italinë dhe Britaninë e Madhe, lëshuan një deklaratë të përbashkët duke shprehur “shqetësim të thellë” për projektligjin, pa paralajmëruar asnjë hap konkret.

Më 31 mars, pasi ligji u miratua, BE-ja lëshoi një tjetër deklaratë duke ricikluar qëndrimet e saj, duke shtuar vetëm se masa përfaqësonte një “regres të rëndë” të vetë angazhimeve dhe praktikave të Izraelit – një pretendim që bie drejtpërdrejt ndesh me gjetjet e hetimeve të BE-së, organeve ndërkombëtare dhe palestineze të OKB-së, organizatave të të drejtave të njeriut dhe opinioneve këshilluese të dhjetorit 2024 dhe korrikut 2024 të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë.

Nuk u përmend populli palestinez, i cili shënjestrohet nga ky ligj, apo të burgosurit palestinezë që kanë pësuar brutalizim dhe vdekje në nivele të paprecedenta në dy vitet e gjysmë të fundit. Nuk pati asnjë pranim të vuajtjes së familjeve të të ndaluarve palestinezë.

Familja ime reagoi me një përzierje thyerjeje zemre dhe familjariteti të hidhur kur ligji kaloi. Ishim të pështirosur, por jo të befasuar. Babai im ishte një luftëtar i lirisë në rininë e tij dhe kaloi 14 vjet në burgjet izraelite për rezistencë ndaj pushtimit para se të lirohej në një shkëmbim të burgosurish. Nuk mund të mos imagjinoja historinë e babait tim duke u shpalosur në realitetin e sotëm.

Ai do të ishte një nga të burgosurit e shumtë politikë palestinezë që presin ekzekutimin pas një vendimi nga një gjykatë ushtarake që i gjen 99 për qind të të pandehurve palestinezë “fajtorë”. Ai do të dënohej thjesht pse refuzonte dominimin kolonial, pse mbronte të drejtat e tij dhe të drejtat e popullit të tij. Dhe në realitetin e sotëm, pikërisht institucionet që pretendojnë se më përfaqësojnë mua dhe të gjithë qytetarët evropianë, në emër të vlerave demokratike dhe të drejtave të njeriut, do të ishin bashkëfajtore duke lejuar ekzekutimin e tij.

Është e rëndësishme të theksohet se qëndrimi i BE-së nuk është as befasues dhe as një gabim diplomatik. Është një tjetër konfirmim se përkushtimi i deklaruar i BE-së ndaj të drejtave të njeriut përfundon aty ku fillon mosndëshkimi i Izraelit.

Kontrasti është veçanërisht i fortë kur krahasohet me pozicionin e BE-së ndaj aleatëve dhe kundërshtarëve të tjerë. Ajo ka dënuar vazhdimisht përdorimin e dënimit me vdekje në Iran, Bjellorusi, Arabinë Saudite, Shtetet e Bashkuara dhe së fundmi, në Donetskun e pushtuar nga Rusia. Në secilin prej këtyre rasteve, BE-ja e ka lidhur qartë dënimin me vdekje me shkeljet më të gjera të ligjit ndërkombëtar humanitar dhe Konventave të Gjenevës.

Hipokrizia u bë edhe më goditëse kur u mor vendimi për të pezulluar diskutimet mbi sanksionet dhe rishikimin e Marrëveshjes së Asociimit BE-Izrael pas të ashtuquajturit “armëpushim” në Gazë të ndërmjetësuar nga SHBA-ja në tetor 2025.

Që atëherë, Izraeli ka vazhduar të sfidojë ligjin ndërkombëtar dhe të shkelë të drejtat e njeriut, duke zgjeruar pushtimin e tij në mbi 50 për qind të territorit të Gazës, duke avancuar ndërtimin e vendbanimeve në tokën e pushtuar palestineze, duke ndaluar dhe sulmuar objektet e UNRWA-s të ndërtuara me fonde të BE-së, duke dëbuar OJQ-të humanitare ndërkombëtare nga Rripi i Gazës, duke zhvendosur me forcë dhjetëra mijëra njerëz në Bregun e pushtuar Perëndimor dhe qindra mijëra në Liban e Iran, si dhe duke bllokuar qasjen në vendet e shenjta në Jeruzalem. Lista e mirëdokumentuar e shkeljeve vetëm sa vazhdon të rritet.

Por BE-ja nuk mund t’i injorojë më ato sepse qytetarët evropianë po e refuzojnë gjithnjë e më shumë mosndëshkimin izraelit.

Më shumë se një milion evropianë kanë nënshkruar peticionin e Iniciativës së Qytetarëve Evropianë (ECI) “Drejtësi për Palestinën”, duke bërë thirrje për pezullimin e plotë të Marrëveshjes së Asociimit BE-Izrael, duke e bërë atë ECI-në me rritjen më të shpejtë deri më sot. Kjo kërkesë është mbështetur gjithashtu nga mbi 60 organizata të të drejtave të njeriut dhe humanitare, si dhe nga më shumë se 350 ish-diplomatë.

BE-ja nuk mund të vazhdojë të largohet më tej si nga obligimet e saj ligjore, ashtu edhe nga kërkesat e qarta të njerëzve të saj. Ajo duhet të veprojë me vendosmëri. Në Këshillin e Punëve të Jashtme më 21 prill, disa shtete evropiane do të vendosin përsëri në tryezë pezullimin e Marrëveshjes së Asociimit BE-Izrael. Ky nuk është më një debat teknik. Është një test i vullnetit politik.

Pjesa tjetër e shteteve anëtare të BE-së përballet me një zgjedhje të thjeshtë: të veprojnë ose të mbeten bashkëfajtorë. Çdo gjë tjetër përveç pezullimit është dështim për të zbatuar ligjin e BE-së, tradhti ndaj vlerave të saj të deklaruara dhe shpërfillje e kërkesës publike në rritje në mbarë Evropën për t’i dhënë fund mosndëshkimit izraelit dhe për të sjellë drejtësi për palestinezët.

Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jazeera.

Kryeministri Albin Kurti ka deklaruar të hënën se bisedimet me kryetarin e LDK-së, Lumir Abdixhiku, kanë rezultuar të pasuksesshme, duke paralajmëruar se mungesa e vullnetit politik po e çon vendin drejt zgjedhjeve të reja. Menjëherë pas këtij dështimi, Kurti ka bërë të ditur se ka nisur komunikimin me Partinë Demokratike të Kosovës (PDK).

Kreu i qeverisë zbuloi detaje nga oferta që i ishte propozuar LDK-së për të arritur një marrëveshje, e cila përfshinte poste të larta ekzekutive në këmbim të votës për presidentin.

“Ne ofruam që LDK-ja në bashkëqeverisje me LVV-në dhe partnerët tjerë ta ketë zëvendëskryeministrin, Ministrinë e Punëve të Jashtme dhe tri ministri të tjera. Kam preferuar që zëvendëskryeministër i imi të bëhet Abdixhiku dhe të fillojmë një kapitull të ri”, deklaroi Kurti, duke shtuar se asnjë nga këto oferta nuk u pranua.

Kryeministri u shpreh i shqetësuar për bllokadën në Kuvend, duke theksuar se Kosova rrezikon të mbetet pa institucionin bazë të funksionimit të shtetit. Ai mohoi se po insiston me çdo kusht në mbajtjen e tri pozitave kryesore shtetërore, por kritikoi opozitën për mungesë të emrave konkretë.

“Ne nuk mundemi me bo marrëveshje blanko, kur nuk na u është ofruar asnjë emër i përveçëm për president dhe kështu nuk mund të arrihet. Kam përshtypjen që më shumë është folur vitin e kaluar me emra të përveçëm për pozitën e kryetarit të Kuvendit se sa për President, dhe nëse nuk ndryshon diçka këto ditë mua më mbetet të konstatoj që ka më shumë vullnet për zgjedhje të reja”, u shpreh ai.

Në fund, Kurti konfirmoi se tashmë ka hedhur hapin e parë drejt partisë tjetër opozitare, PDK-së, për të gjetur një rrugëdalje nga kriza para skadimit të afatit kushtetues.

“PDK është 1/3 e mazhorancës, para se të vij këtu unë i dërgova edhe një mesazh Bedri Hamzës se PDK-së”, bëri të ditur kryeministri.

Kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Lumir Abdixhiku, ka bërë të ditur se takimi i sotëm me kryeministrin Albin Kurti ka përfunduar pa asnjë marrëveshje për çështjen e presidentit. Abdixhiku njoftoi se ky ishte takimi i fundit dhe se palët nuk do të ulen më në tryezën e bisedimeve për këtë proces.

Kreu i LDK-së u shpreh i zhgënjyer nga rrjedha e diskutimeve, duke theksuar se partia e tij mbetet e palëkundur në qëndrimin se një forcë politike nuk mund të kontrollojë të gjitha institucionet kryesore të shtetit.

“U përpoqa, provova, nuk arrita, fatkeqësisht. Tani do t’i kthehem LDK-së dhe do t’i kthehem misionit të madh të bashkimit të së djathtës brenda LDK-së”, deklaroi Abdixhiku pas takimit.

Sipas tij, kryeministri Kurti ka insistuar që pozita e presidentit t’i takojë Lëvizjes Vetëvendosje (LVV), gjë që ka qenë e papranueshme për opozitën. Megjithatë, Abdixhiku la të hapur mundësinë e një përafrimi me ish-presidenten Vjosa Osmani, duke e cilësuar një bashkëpunim të tillë si “lajm të mirë për Kosovën dhe LDK-në”.

Situata politike në vend po bëhet gjithnjë e më kritike pasi Gjykata Kushtetuese ka përcaktuar 28 prillin si datën e fundit për zgjedhjen e presidentit të ri. Dështimi për të siguruar 80 vota në sallë apo një marrëveshje politike deri në këtë datë, do ta dërgonte automatikisht vendin në zgjedhje të parakohshme parlamentare.

Nga ana tjetër, Qeveria ka kritikuar opozitën për mungesë të propozimeve konkrete. Ministrja Mimoza Kusari-Lila theksoi në një konferencë për media se deri më tani as LDK-ja dhe as PDK-ja nuk kanë ofruar emra për këtë pozitë.

“Në asnjë rast deri tani, nga LDK-ja apo PDK-ja nuk ka pasur propozime apo nismë për të zgjidhur çështjen e presidentit apo për të propozuar emra”, deklaroi Kusari-Lila.

Me vetëm 57 deputetë, Lëvizja Vetëvendosje e ka të pamundur zgjedhjen e presidentit pa mbështetjen e opozitës ose të pakicave, pasi procesi kërkon kuorumin prej 80 deputetësh në sallë. Me dështimin e bisedimeve me LDK-në, sytë mbeten nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK), e cila ende nuk ka zhvilluar takim zyrtar me kryeministrin.

Qeveria kineze ka shprehur shqetësimin e saj të hënën pas ndërhyrjes ushtarake të Shteteve të Bashkuara mbi një anije mallrash me flamur iranian.

Përmes një deklarate zyrtare, Pekini i ka bërë thirrje palëve që të tregojnë përgjegjshmëri dhe të respektojnë marrëveshjet e armëpushimit për të shmangur një përshkallëzim të ri të tensioneve.

Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme kineze, Guo Jiakun, theksoi rëndësinë e ruajtjes së stabilitetit në një nga pikat më strategjike detare në botë.

“Situata në Ngushticën e Hormuzit është e ndjeshme dhe e ndërlikuar. Palët e përfshira duhet të shmangin përshkallëzimin e mëtejshëm dhe të krijojnë kushtet e nevojshme që tranziti normal përmes ngushticës të rifillojë”, deklaroi Jiakun.

Reagimi i Pekinit vjen pasi ushtria amerikane konfirmoi sekuestrimin e anijes, me arsyetimin se ajo kishte tentuar të thyente bllokadën e porteve iraniane. Nga ana tjetër, Teherani zyrtar ka pohuar se anija po udhëtonte nga Kina dhe e ka cilësuar veprimin e SHBA-së si “pirateri të armatosur”, duke u zotuar për hakmarrje.

Kina, si një partner i rëndësishëm tregtar në rajon, kërkon që të mos mbyllet “dritarja e paqes” që ishte hapur përmes negociatave të fundit.

“Tani që është hapur një dritare për paqe, duhet të krijohen kushte të favorshme për t’i dhënë fund luftës sa më shpejt të jetë e mundur”, shtoi zëdhënësi kinez, duke bërë thirrje për ruajtjen e vrullit të bisedimeve.

Ky incident vjen në një kohë delikate për diplomacinë ndërkombëtare, ku siguria e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit mbetet një sfidë kryesore për tregtinë globale të energjisë dhe mallrave.