Magazinë

Pija nostalgjike e dimrit që po ndez debat në Gjermani

Published

2 weeks ago

February 27, 2026

UBTNews

Në sheshet me kalldrëm të qyteteve gjermane, mes dritave festive dhe aromës së bajameve të pjekura, një pije e ngrohtë me çokollatë dhe rum është bërë simbol i dimrit. Quhet “Lumumba”një emër që për dekada është shqiptuar pa hezitim në tregjet e Krishtlindjeve. Por sot, ai po ngjall debat të fortë kulturor.

Kokteji, i përhapur në Gjermani, Austri, Danimarkë, Holandë dhe Spanjë që nga vitet ’60, përgatitet me çokollatë të nxehtë, një dozë alkooli dhe pana sipër. Në veri të Gjermanisë dhe në zonat malore, porositja e një Lumumba është po aq rituale sa vera e zier. Për shumë njerëz, ajo lidhet me kujtime fëmijërie dhe mbrëmje të ftohta dimri.

Megjithatë, emri i pijes vjen nga Patrice Lumumba, kryeministri i parë i Republikës Demokratike të Kongos, i vrarë në vitin 1961. Figura e tij është simbol i luftës antikoloniale afrikane, dhe pikërisht kjo lidhje ka ngritur pikëpyetje: si përfundoi emri i një lideri të vrarë në një gotë kakaoje me alkool?

Debati shpërtheu fuqishëm në vitin 2023, kur një ish-politikane e Gjelbërve në Dresden e quajti emrin racialisht të papërshtatshëm. Postimi i saj u amplifikua nga tabloidi Bild, duke ndezur polemika të ashpra në rrjetet sociale. Që atëherë, çdo sezon festash sjell të njëjtin diskutim: a është “Lumumba” një traditë e pafajshme apo një banalizim i historisë koloniale?

Çfarë fshihet pas emrit?

Si shumë kokteje klasike, edhe origjina e Lumumba-s është e paqartë. Disa historianë e gjurmojnë recetën në Gjermaninë Perëndimore të fillimit të viteve ’60, në kulmin e Luftës së Ftohtë. Në atë kohë, figura e Lumumbës në një pjesë të medias perëndimore paraqitej si destabilizuese dhe e afërt me Bashkimin Sovjetik, më shumë sesa si udhëheqës i një lëvizjeje çlirimtare.

Një teori sugjeron se emri mund të ketë lindur si referencë makabre, një lojë fjalësh mes “shot”-it të alkoolit dhe vdekjes së tij të dhunshme. Studiues të diskursit postkolonial theksojnë se në Gjermaninë Perëndimore të asaj kohe, Lumumba nuk u perceptua gjerësisht si hero i pavarësisë afrikane, por si figurë politike problematike.

Të tjerë mendojnë se emri mund të ketë qenë një akt solidariteti nga qarqe të majta, që e shihnin atë si simbol të rezistencës kundër kolonializmit. Megjithatë, ekziston edhe një interpretim më kritik: lidhja e një politikani me ngjyrë me një pije të errët me bazë kakaoje rikujton stereotipe të rrënjosura në historinë koloniale, ku produktet si kafeja dhe çokollata të ardhura nga kolonitë shpesh shoqëroheshin me imazhe racore.

Në disa rajone të Gjermanisë dhe Danimarkës, pija njihet edhe me emra si “Tote Tante” apo “Død tante” (“halla e vdekur”), çka shton edhe më shumë misterin rreth mënyrës se si u krijua kjo traditë.

Sot, ndërsa Gjermania përballet më hapur me të kaluarën e saj koloniale, përfshirë krimet ndaj popujve afrikanë, çështje të tilla po marrin vëmendje të re. Për disa, ndryshimi i emrit është një hap i vogël drejt respektit historik. Për të tjerë, është një reagim i tepruar ndaj një tradite dekadash.

Ndërkohë, në tregjet festive, gotat me çokollatë të nxehtë vazhdojnë të mbushen. Por këtë dimër, përveç aromës së kakaos dhe rumit, në ajër ndihet edhe pesha e një debati që shkon përtej shijes drejt historisë, kujtesës dhe mënyrës si e përdorim gjuhën çdo ditë.

Magazinë

Zbulohen artistët e parë për festivalin e madh në Bristol në vitin 2026

Published

1 hour ago

March 10, 2026

UBTNews

Një nga festivalet më të mëdha falas në Mbretërinë e Bashkuar, Bristol Harbour Festival, ka zbuluar artistët e parë që do të performojnë në edicionin e vitit 2026.

Festivali zhvillohet çdo korrik dhe për një fundjavë e kthen qytetin e Bristolit në një qendër të madhe arti dhe muzike. Sivjet ai do të mbahet nga 17 deri më 19 korrik.

Në natën e parë të festivalit do të performojnë Fedzilla, Sam and the Womp dhe artisti vendas Dr Meaker.

Ky aktivitet tërheq çdo vit qindra mijëra vizitorë, të cilët mblidhen pranë portit të qytetit për të shijuar muzikë, art dhe performanca të ndryshme.

Koordinatorja e programit muzikor të festivalit, Noemi Antonelli, tha se qëllimi është që programi të pasqyrojë skenën aktuale muzikore të Bristol-it.

Ndërsa Tony Dyer, udhëheqës i Këshillit të Qytetit të Bristol-it, tha se festivali është një nga ngjarjet më të rëndësishme kulturore të qytetit.

“Bristol Harbour Festival bashkon komunitetet dhe tregon kreativitetin që e bën qytetin tonë të veçantë,” tha ai.

Shumë artistë vendas do të marrin pjesë përmes programit “Made in Bristol”, ku më shumë se 300 artistë kanë aplikuar për të performuar.

Këtë vit do të ketë edhe disa risi, përfshirë një skenë të re për muzikantët e rrugës në Cascade Steps. Ndërkohë, në Millennium Square të shtunën do të ketë muzikë folk dhe americana, ndërsa të dielën soul dhe funk.

Po ashtu, anija-klub Thekla do të organizojë sërish diskon e heshtur (silent disco), një nga aktivitetet më të njohura të festivalit.

Burimi: BBC

Magazinë

A e ka humbur shkëlqimin “djali i artë” i Hollywood-it, Timothée Chalamet?

Published

1 hour ago

March 10, 2026

UBTNews

Aktori i njohur i Hollywood-it Timothée Chalamet është përballur me kritika të shumta pas komenteve të tij të fundit për baletin dhe operën, duke nxitur debat në botën e artit dhe kulturës.

Në një intervistë me aktorin Matthew McConaughey, me të cilin kishte luajtur në filmin Interstellar, Chalamet deklaroi se nuk dëshiron të punojë në fusha si baleti apo opera, duke thënë se janë forma arti për të cilat “askujt nuk i intereson më”. Edhe pse ai më pas shtoi se kishte respekt për artistët e këtyre disiplinave, deklarata e tij shkaktoi reagime të forta.

Mes kritikëve ishte edhe sopranoja amerikane Isabel Leonard, e cila tha se komentet e aktorit tregojnë mungesë respekti ndaj artistëve të tjerë. Debati u përhap edhe në rrjetet sociale dhe në mediat e kulturës pop, ndërsa disa institucione artistike reaguan me ironi.

Kompania Seattle Opera madje ofroi zbritje për biletat e operës Carmen duke përdorur kodin promocional “TIMOTHEE”, duke e kthyer polemikën në një formë marketingu.

Komentet e Chalamet erdhën në një moment të ndjeshëm, pasi aktori është i nominuar për çmimin e aktorit më të mirë në Academy Awards për rolin e tij në filmin Marty Supreme.

Megjithatë, sipas disa analistëve të industrisë së filmit, polemika mund të mos ketë ndikim të madh në garën për Oscar, edhe pse aktori ka humbur disa nga çmimet paraprake si BAFTA Awards.

Pavarësisht kritikave, Chalamet mbetet një nga aktorët më të përfolur të brezit të tij dhe ende konsiderohet kandidat i fortë në garën për çmimin më prestigjioz të kinemasë.

Marrë dhe përshtatur nga BBC.

Magazinë

Bryan Larkin tregon përvojën e rëndë gjatë xhirimeve të “Jailbroken”

Published

24 hours ago

March 9, 2026

UBTNews

Aktori skocez Bryan Larkin thotë se përvoja intensive gjatë xhirimeve të filmit të tij më të ri nuk është diçka që do të dëshironte ta përjetonte në jetën reale.

Filmi i ri Jailbroken është xhiruar tërësisht brenda një qelie burgu. Larkin thotë se presioni psikologjik i këtij projekti e bën atë “ndoshta filmin më të mirë kundër burgut që mund të ekzistojë”.

Aktori 52-vjeçar, i rritur në East Kilbride në Scotland, luan rolin e Joe-s, një i burgosur i dhunshëm i cili, vetëm pak ditë para lirimit nga burgu, merr një telefonatë tronditëse ku mëson se ish-bashkëshortja dhe djali i tij janë rrëmbyer.

I armatosur vetëm me një telefon të kontrabanduar në qeli, ai futet në një garë me kohën për t’i shpëtuar, ndërsa është ende i mbyllur brenda burgut.

Filmi pati premierën botërore në Glasgow Film Festival të enjten në mbrëmje.

Në film luan edhe aktori veteran skocez David Hayman, i cili interpreton rolin e një gardiani burgu sadist.

Megjithatë, Larkin thotë se synimi i tij ishte të tregonte edhe anën njerëzore të personazhit.

“Do të shihni një njeri të dhunshëm dhe toksik,” tha ai. “Por edhe njerëzit më të prishur kanë diçka që e duan.”

Në rastin e Joe-s, motivimi i tij është të shpëtojë “një djalë që nuk ka asnjë kujtim për të”.

Për t’u futur në rol, Larkin punoi me regjisorin Vasily Chuprina dhe skenaristin Raymond Friel për tre muaj para fillimit të xhirimeve.

Së bashku ata u përpoqën të theksonin dobësitë e fshehura të personazhit Joe.

Por sapo nisën xhirimet, realiteti i setit të ngushtë filloi të ndikonte në gjendjen psikologjike të aktorit.

“Ka pasur momente kur ndihesha sikur ajo qeli ishte shtëpia ime,” tha Larkin.

Ai pranon se hapësira e mbyllur e bëri të vështirë të dilte nga karakteri, duke e bërë të ndihej territorial ndaj kujtdo që hynte në set.

Duke e vendosur publikun brenda një qelie me një njeri të dëshpëruar, filmi përpiqet të zhveshë aksionin tradicional dhe të fokusohet te psikologjia njerëzore dhe pasojat e një jete kriminale.

Larkin shpreson që udhëtimi i rëndë emocional i filmit të lërë një ndikim të fortë tek shikuesit.

“Nëse po mendon të bësh diçka që mund të të çojë në burg, shiko ‘Jailbroken’ para se ta bësh,” paralajmëroi ai.

Marrë dhe përshtatur nga BBC

Magazinë

A po ndryshon Hollywood-i? Aktoret mbi 60 vjeç po fitojnë gjithnjë e më shumë Oscar

Published

1 day ago

March 9, 2026

UBTNews

Tradicionalisht, Academy Awards kanë favorizuar aktoret më të reja por statistikat tregojnë se kjo po ndryshon gradualisht. Pyetja që shtrohet është nëse diskriminimi ndaj moshës për gratë në industrinë e filmit po zbehet.

Kur Michelle Yeoh fitoi çmimin Aktorja më e mirë për filmin Everything Everywhere All at Once në vitin 2023, në moshën 60-vjeçare, ajo dha një mesazh të fuqishëm.

“Zonja, mos lejoni askënd t’ju thotë se keni kaluar kulmin tuaj. Mos u dorëzoni kurrë,” tha ajo gjatë fjalimit të saj.

Deklarata e saj reflekton një realitet të gjatë në Hollywood vetëm shtatë gra mbi 60 vjeç kanë fituar ndonjëherë Oscar për aktoren më të mirë. Vetëm një fituese ka qenë mbi 80 vjeç Jessica Tandy dhe vetëm një tjetër mbi 70 vjeç – Katharine Hepburn.

Historikisht, votuesit e Akademisë kanë preferuar aktoret në të 20-at dhe 30-at e tyre.

Për shembull, vetëm një aktor mashkull ka fituar Oscar për aktorin më të mirë nën moshën 30 vjeç -Adrien Brody – ndërsa 32 aktore e kanë fituar këtë çmim në të njëjtën moshë.

Yjet e epokës së artë të Hollywood-it, si Bette Davis, Ingrid Bergman dhe Vivien Leigh, fituan Oscar në të 20-at e tyre.

Megjithatë, sipas analizës së BBC-së, mosha mesatare e të nominuarave për aktoren më të mirë është rritur vazhdimisht:

27 vjeç në vitet 1940

37 vjeç në vitet 1970

40 vjeç në vitet 2000

47 vjeç në vitet 2020

Sipas studiueses Stacy L Smith nga USC Annenberg Inclusion Initiative, filmat “prestigjiozë” që synojnë çmime tani u japin aktoreve një karrierë më të gjatë.

“Dikur bëja shaka se për të punuar si aktore e moshuar në Hollywood duhej të quheshe Judi, Maggie ose Meryl,” thotë ajo, duke iu referuar yjeve si Judi Dench, Maggie Smith dhe Meryl Streep.

“Sot kjo nuk është më e vërtetë.”

Sipas Elizabeth Kaiden nga The Writers Lab, tani po krijohen më shumë filma të ndërtuar posaçërisht për aktore me përvojë.

“Po shohim gjithnjë e më shumë histori për gra komplekse me përvojë jete,” thotë ajo.

Një faktor tjetër i rëndësishëm është rritja e numrit të grave regjisore. Në vitet e fundit, regjisore si Chloé Zhao dhe Jane Campion kanë fituar Oscar për regji.

Filmi Nomadland i Zhao-s kishte në rol kryesor Frances McDormand në të 60-at e saj.

Ndërsa regjisorja franceze Justine Triet fitoi Oscar për skenarin e filmit Anatomy of a Fall, ku luante aktorja gjermane Sandra Hüller.

Edhe filmi The Substance i regjisores Coralie Fargeat kishte në rol kryesor Demi Moore.

Ekspertët thonë se prania më e madhe e grave pas kamerës si regjisore dhe skenariste ka rritur numrin e roleve për gra mbi 40 vjeç.

Kjo po e ndryshon gradualisht industrinë e filmit dhe mund të jetë një shenjë se diskriminimi ndaj moshës për aktoret në Hollywood po dobësohet, edhe pse ende nuk është zhdukur plotësisht.

Marrë dhe përshtatur nga BBC