Lajmet

Pesë rregulla për një botë që plaket

Cilat janë ato?

Publikuar

Nga Ross Douthat

Në botë ekzistojnë dy lloje njerëzish: Ata që besojnë se sfida përcaktuese e shekullit XXI-të do të jetë ndryshimi i klimës, dhe ata që e dinë se do të jetë mungesa e lindjeve, rënia demografike, dhe plakja e botës. Gjatë 15 viteve të fundit, disa nga skenarët më të këqij në lidhje me ndryshimin e klimës janë bërë më pak të mundshme se më parë.

Por në të njëjtën kohë, forca të ndryshme, sidomos pandemia e COVID-19, i kanë pakësuar më shpejt lindjet, duke e përshpejtuar epokën e plakjes së botës. Dëshmia më e fundit është lajmi i javës së kaluar se popullsia në Kinë ra për herë të parë.

Parashikohej prej kohësh një moment rënieje, por deri vonë ajo nuk pritej të mbërrinte para viteve 2030. Megjithatë rënia ka mbërritur më herët, me lindshmërinë në Kinë që vitin e kaluar ka arritur nivelin më të ulët të regjistruar të të gjitha kohërave. Kjo do të thotë se teksa Kina që po shfaqet si gati një superfuqi, po shikon drejt një të ardhme të errët, ku do të plaket dhe ngecë në vend përpara se të pasurohet si vendet e Perëndimit.

Sfida të ngjashme kanë shumica e vende të pasura. Gjithsesi ia vlen të mendohet për disa rregulla mbi epokën e dekadencës demografike, tendencat që duhen parë, parimet që do të ndajnë fituesit dhe humbësit, që janë udhëzuese për cilindo që kërkon dinamizëm në një botënë stanjacion.

Rregulli nr.1: Bota e pasur do të ketë nevojë për rishpërndarje nga të vjetrit te të rinjtë

Dekadat e fundit ne kemi parë shumë raste të teknokratëve që kanë gabuar në supozimet e tyre. Nga besimi i përhapur se thuajse menjëherë pas krizës financiare kishim nevojë për një reduktim të deficitit, tek optimizmi i pamatur për efektet e tregtisë së lirë me Kinën.

Por në një botë të plakur, dëshira teknokratike për të reformuar të drejtat e të moshuarve do të bëhet gjithnjë e më thelbësore dhe korrekte, për sa kohë që kursimet mund të përdoren për ta bërë më të lehtë për të rinjtë që të krijojnë një familje, të hapin një biznes dhe të kenë një shtëpi. Dhe vendet që gjejnë një mënyrë për ta bërë këtë transferim me sukses, do të jenëshumë përpara atyre që sapo do të zhyten në një gerontokraci (sundim nga të moshuarit).

Rregulli nr.2: Inovacioni nuk mjafton; sfida do të jetë zbatimi dhe adoptimi i saj

Nëse dëshironi rritje ekonomike në një botë të plakur, atëherë do të keni nevojë për përparime teknologjike. Por siç vuri në dukje ekonomisti Eli Dourado në një artikull të kohëve të fundit në lidhje me efektet e teknologjisë së re të Inteligjencës Artificiale, pengesat e mëdha nuk janë gjithmonë tek vetë shpikja.

Ato vërehen në testim, infrastrukturë, vendosje dhe tek kufizimet rregullatore. Dhe meqenëse shoqëritë e plakura, të vendosura në mënyrat e tyre, mund të jenë më të prirura për të lënë mënjanë shpikjet, pastrimi i këtyre pengesave mund të bëhet sfida kryesore e novatorit.

Rregulli nr.3: Lufta tokësore do të jetë kundër kufijve të popullsisë

Ju mund ta shihni tashmë këtë dinamikë në luftën Rusi-Ukrainë. Përpjekjet për mobilizimin e rekrutëve të rinj nga Vladimir Putinit, nuk janë ato që me sa duket do të ishin, nëse perandoria e tij do të kishte më shumë të rinj. Ukraina, me nivele edhe më të ulëta të lindjeve edhe se Rusia, përballet me një thellim të krizës demografike, në rast se lufta do të zgjasë me vite. E njëjta gjë vlen për Tajvanin dhe vatrat e tjera të nxehta:edhe aty ku ambiciet strategjike kërcënojnë me një luftë të afërt, dhimbja e çdo viktimë do të komplikohet në mënyrë dramatike.

Rregulli nr.4: Në “mbretërinë’ e të moshuarve, do të vlejë pak rini dhe vitalitet shtesë

Kjo është e vërtetë në nivel global:Vendet që arrijnë të mbajnë ose rrisin nivelet e tyre të lindjeve afër nivelit të zëvendësimit, do të kenë një avantazh afatgjatë ndaj vendeve që zhyten në një krizë të lindshmërisë si Koreja e Jugut dhe nivelit të gjysmë–zëvendësimit.

Dhe kjo do të jetë e vërtetë edhe brenda shoqërive. Për të parashikuar shtetet dhe qytetet më dinamike amerikane, traditat dhe ideologjitë fetare më me ndikim, duhet të kërkoni vende dhe grupe që janë më miqësore jo vetëm për të rinjtë, por edhe për të rinjtë që kanë vetë fëmijë.

Rregulli nr.5: Diaspora afrikane do të riformësojë botën

Sa më shpejt që të ndodhë plakja në botën e pasur dhe me të ardhura mesatare, aq më i rëndësishëm është fakti që popullsia e Afrikës është ende në rrugën e duhur për të arritur në 2.5 miliardë në vitin 2050, dhe për të arritur 4 miliardë deri në vitin 2100.

Lëvizja edhe e një pjese të kësaj popullsie, do të jetë ndoshta transformimi global më domethënës i shekullit XXI-të. Dhe ekuilibri midis asimilimit të suksesshëm nga njëra anë, dhe destabilizimit dhe reagimit nga ana tjetër, do të ndihmojë në përcaktimin nëse epoka e rënies demografike do të përfundoje në një rigjallërim apo në një kolaps.

Lajmet

​Tahiri: Kurti nuk ka shpëtim nga ballafaqimi me opozitën, veç vonim

Publikuar

nga

Shefi i Grupit Parlamentar të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Besnik Tahiri deklaroi se debati për tri vjet qeverisje do të ndodhë. Ani pse nuk është dhënë një datë e re për mbajtjen e kësaj seance, ai tha se “ka vetëm vonim, se shpëtim nuk ka prej ballafaqimit të kryeministrit me opozitën”. Sipas tij, qeveria e cila udhëhiqet nga kryeministri Albin Kurti është kampione e dështimeve të vendit.

Pas dështimit të seancës, shefi i Grupit Parlamentar të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Besnik Tahiri deklaroi se në seancën e ftuar për ditën e sotme nuk pati deputetë të mjaftueshëm për të vijuar debati parlamentar.

“Nuk pati deputetë për të diskutuar dhe për tu ballafaquar me një qeveri e cila është kampione e dështimeve të vendit. Kjo qeveri nuk ka pse t’i del qytetarëve përpara, nuk ka si t’i del pensionistëve përpara, nuk ka si të ju del 80 mijë shërbyesve civil përpara. Nuk ka si të ju del përpara pagës minimale, më e ulëta në Ballkan, nuk ka si të ju del zyrtarëve publik, e cila ju rrezikohet siguria juridike dhe mbi të gjitha nuk ka si të ju del as vëllezërve dhe motrave në diasporë, ku që nga korriku i vitit 2023 nuk ka arritur të bëjë një marrëveshje të vetme për të ndodhur votimi në ambasada në vendet përkatëse”, u shpreh ai.

Tahiri para mediave shtoi se debati do ballafaqimi i kryeministrit Albin Kurti me opozitën do të ndodhë.

“Kryeministri Kurti duke u dorëzuar ka krijuar një pozicion për të negociuar kushtet e dorëzimit me opozitën, mirëpo ne këto kushte nuk i pranojmë, ne presim herët a vonë kapitullimin e këtij përmes dorëheqjes. Ka vetëm vonim, se shpëtim nuk ka prej ballafaqimit të kryeministrit me opozitën me gjitha këto tema. Debati do të ndodhë nuk ka qysh ik, është i protokolluar në kryesi dhe kurdo që të jetë ai debat do të jetë ballafaqimi i të vërtetës dhe i një super mashtrimi që ka ndodhur tash e tri vjet e gjysmë”, deklaroi ai para mediave.

Ai theksoi se të gjithë deputetët e AAK-së kanë qenë të pranishëm, përveç kryetarit, Ramush Haradinaj dhe deputetes Time Kadriaj.

“Në nisje unë e nisi debatin, sot ka qenë një ngjarje e rëndësishme për heroin e kombit, Shkelzen Haradinaj në Gllogjan, dy deputetë kanë munguar. Nuk kanë qenë kryetari Ramush Haradinaj dhe deputetja Time Kadriaj. Mirëpo, unë e kam thirrur unë e kam pasur fjalën në emër të grupit si iniciues dhe në emër të grupit parlamentar fjalën e ka pasur Bekë Berisha”, përfundoi ai.

Debati parlamentar për Qeverinë Kurti ka dështuar në mungesë të deputetëve, ku kryeparlamentari Glauk Konjufca bëri të ditur se të pranishëm kanë qenë vetëm 40 deputetë.

Vazhdo të lexosh

Lajmet

Forcat izraelite intensifikojnë sulmet në Jabalia dhe Rafah

Publikuar

nga

Forcat izraelite intensifikuan sulmet e tyre në Gaza, ku luftime të ashpra janë raportuar në veri të Jabalisë dhe me tanke në jug të Rafahut.

Mjekët thanë se të paktën pesë palestinezë u vranë pasi shtëpitë e tyre u goditën në Jabalia dhe besohet se ka edhe shumë të bllokuar nën rrënoja, porse zona nuk mund të arrihet për shkak të intensitetit të bombardimeve. Në qytetin jugor të Rafahut, banorët raportuan për shpërthime dhe tym.

Sulmet e njëkohshme izraelite në skajet veriore dhe jugore të Gazës këtë muaj kanë shkaktuar një eksod të ri të qindra mijëra palestinezëve që ikin nga shtëpitë e tyre dhe kanë ndërprerë rrugët kryesore të hyrjes për ndihma, duke rritur rrezikun e urisë.

Banorët në Jabalia thanë se tanket kanë shkatërruar tregun lokal dhe buldozerët vazhduan të rrafshonin dyqanet dhe pronat. Krahu i armatosur i Hamasit tha se luftëtarët e tij kishin përfshirë tre tanke atje.

Tanket gjithashtu përparuan pranë Spitalit Kamal Adwan aty pranë, ku mjekët thanë se zjarri izraelit kishte shkaktuar pezullimin e operacioneve në objektin e fundit mjekësor funksional në Rripin verior të Gazës./UBTNews/

Vazhdo të lexosh

Lajmet

Kusari–Lila: Kuvendi shpërndahet vetëm nëse ka vullnet të të gjithë grupeve parlamentare

Publikuar

nga

Shefja e Grupit Parlamentar të Lëvizjes Vetëvendosje (LVV), Mimoza Kusari-Lila ka folur pas dështimit të mbajtjes së seancës së Kuvendit të Kosovës, ku pritej të diskutohej për tri vjet të qeverisjes Kurti.

Në fjalën e saj, Kusari ka vlerësuar se Kuvendi mund të shpërndahet nëse ka vullnet të grupeve parlamentare që janë pjesë e Kuvendit.

“Është e paimagjinueshme të shpërndahet Kuvendi, për një debat për 3 vjet qeverisje ka kaq pak interesim nga deputetët. Jemi në dinamikën e ritmin e mirë të përmbushjes së agjendës legjislative. Vet AAK-ja nuk e kishte kryetarin e partisë, vetëm 3 deputetë ishin prezentë”, ka deklaruar Kusari-Lila.

Kusari-Lila tha se Kuvendi shpërndahet vetëm nëse ka vullnet të grupeve parlamentare që janë pjesë e Kuvendit.

Vazhdo të lexosh

Lajmet

​Mungojnë deputetët, shtyhet debati parlamentar për tri vjet qeverisje

Publikuar

nga

Në mungesë të deputetëve ka dështuar seanca plenare ku do të diskutohej për tri vjet qeverisje. Kryeparlamentari Glauk Konjufca tha se të pranishëm janë vetëm 40 deputetë dhe si e tillë seanca nuk mund të vijojë pa prezencën e 61 deputetëve.

Kjo seancë është ftuar me kërkesë të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës. Shefi i Grupit Parlamentar të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Besnik Tahiri tha se janë dakorduar edhe me grupet tjera parlamentare që ky debat të vendoset në një datë tjetër.

“GP i AAK-së tash e tre muaj ka vendosur në kryesi të kuvendit një kërkesë për një debat për tri vjet qeverisje. Në diskutim edhe me grupet parlamentare edhe në mungesë të deputetëve, një temë kaq e rëndësishme që do të jetë një ballafaqim i vërtetë mes opozitës në mes të neve si grup dhe kryeministrit, nuk do të duhej që do të ndodhë pa një dakordim të plot dhe pa pjesëmarrjen të deputetëve. Andaj në mungesë të deputetëve, në dakordim edhe me grupet parlamentare po e shtyjmë këtë debat në kryesi vendosim për datën”, tha ai.

Edhe kryeparlamentari Glauk Konjufca u shpreh se debati parlamentar për tri vjet qeverisje do të vendoset në kryesi për një datë tjetër.

“Merremi vesh në një rast tjetër që kur ka gatishmëri më të madhe të deputetëve, vërtetë nuk do të ishte mirë që kjo seancë të ndodhte me 40 deputetë të pranishëm. Është pa përgjegjësi me prit shumë gjatë, kështu që pritem boll, rreth 40 minuta e ndërprejmë këtë seancë. Duhet me 61 deputetë të zhvillohet seancë. Atëherë merremi vesh për një datë tjetër kur do të ketë kohë kryeministri një datë tjetër, atëherë vijmë në kuvend”, deklaroi Konjufca.

Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës po kërkon që përmes një rezolute qeveria ta përmbyllë mandatin e saj me dorëheqje ose me mocion për shkarkim e që më pas të shpërndahet Kuvendi i Kosovës.

Vazhdo të lexosh

Të kërkuara