Lajmet

Pesë barnat që e ndryshuan botën (dhe çfarë shkoi keq)

Këto barna sollën një ndryshim të madh në jetën tonë, në mënyra që nuk e prisnim.

Published

on

Nga Philippa Martyr

Është e vështirë të matet ndikimi i një barne të caktuar në historinë botërore. Por më poshtëpo klasifikojmë 5 barna, për të cilat mund të themi me siguri se kanë sjellë një ndryshim të madh në jetën tonë, shpeshherë në mënyra që nuk e prisnim. Ato na kanë dhënë disa përfitime shëndetësore të pabesueshme. Por nga ana tjetër janë shfaqur me një trashëgimi komplikimesh, të cilat ne duhet t’i analizojmë në mënyrë kritike.

1. Anestezia

Në fundin e viteve 1700, kimisti anglez Xhozef Pristli prodhoi një gaz të cilin ai e quajti “ajri i azotuar” (oksid azoti). Kimisti tjetër anglez Hamfri Devi, mendoi se ai mund të përdorej si qetësues dhimbjesh në kirurgji. Në fakt u bë një ilaç rekreativ. Vetëm në vitin 1834, mbërritëm një moment tjetër historik.

Kimisti francez Zhan-Baptist Dyma emërtoi një gaz të ri:kloroformi. Mjeku skocez Xhejms Simpson e përdori atë në vitin 1847 për të ndihmuar gjatë lindjes së grave. Shumë shpejt anestezia u përdor më gjerësisht gjatë operacioneve kirurgjikale.

Përpara saj, pacientët vdisnin shpesh nga shoku nga dhimbja. Por çdo ilaç që mund t’i bëjë njerëzit të pavetëdijshëm, mund të shkaktojë edhe dëme. Anestetikët e sotëm janë ende të rrezikshëm, për shkak të rreziqeve të shtypjes së sistemit nervor.

2. Penicilina

Ajo që i ndodhi në vitin 1928 mjekut skocez Aleksandër Fleming, është një nga historitë klasike të zbulimit aksidental të një ilaçi. Fleming shkoi me pushime, duke lënë në laborator disa kultura të bakterit streptokok. Kur u kthye nga pushimet, vuri re se penicilium (një ndotës mykotik) e kishte ndaluar rritjen e streptokokut .

Patologu australian Hauard Florej dhe ekipi i tij, e stabilizuan penicilinën dhe kryen eksperimentet e para tek njerëzit  Me financimin e qeverisë amerikane, penicilina u prodhua në masë dhe e ndryshoi rrjedhën e Luftës së Dytë Botërore. Ajo u përdor për të trajtuar mijëra njerëz në front.

Penicilina dhe pasardhësit e saj, janë ilaçe shumë të suksesshme të vijës së parë për gjendjet shëndetësore që dikur vranë miliona njerëz. Megjithatë, përdorimi i gjerë i tyre ka çuar në shfaqjen e llojeve të reja të baktereve që janë rezistente ndaj ilaçeve.

3. Nitroglicerina

Nitroglicerina u shpik në vitin 1847 dhe e zëvendësoi barutin si eksplozivi më i fuqishëm në botë. Por ajo ishte gjithashtu ilaçi i parë modern për trajtimin e anginës, dhimbja e fortë e gjoksit e lidhur me sëmundjet e zemrës. Punëtorët e fabrikës që ishin të ekspozuar ndaj eksplozivit, nisën të përjetojnë dhimbje koke dhe skuqje në fytyrë.

Kjo ndodhi për shkak se nitroglicerina është një vazodilatator, pra i zgjeron enët e gjakut.

Mjeku londinez Uilliam Murrel eksperimentoi me nitroglicerinë mbi veten e tij, dhe e provoi atë te pacientët e tij me anginë. Ata patën një lehtësim gati të menjëhershëm të dhimbjeve nëgjoks.

Nitroglicerina bëri të mundur që miliona njerëz me anginë të kenë një jetë relativisht normale. Ajo i hapi rrugën prodhimit të ilaçeve të reja, atyre për uljen e presionit të gjakut, beta-bllokuesit dhe statinave. Këto ilaçe kanë zgjatur jetën e miliona njerëzve, dhe e kanë rritur jetëgjatësinë mesatare në vendet perëndimore.

Por për shkak se jetët e njerëzve janë zgjatur, sot ka norma më të larta të vdekjeve nga kanceri dhe sëmundje të tjera jo të transmetueshme. Pra, rezultoi që nitroglicerina të ishte një ilaç që e ndryshon botën në mënyra të papritura.

4. Pilula

Në vitin 1951, avokatja amerikane e kontrollit të lindjeve Margaret Sanger i kërkoi studiuesit Gregori Pinkus të zhvillonte një kontraceptiv hormonal efektiv, që u financua nga filantropja e njohur Kethrin Mekormik. Pinkus zbuloi se progesteroni ndihmon në ndalimin e ovulacionit, dhe e përdori atë për të krijuar një pilulë eskperimentale.

Testet klinike u kryen mbi gratë më të varfra, sidomos në Porto Riko, për shkak të frikës nga efektet anësore. Ilaçi i ri u prodhua nga kompania GD Searle & Co me emrin Enovid në 1960, me miratimin e Administratës Amerikane të Ushqimit dhe Barnave (FDA). Ai u pranua pasi rreziku i shtatzënisë, shihej si më i madh se rreziku i efekteve anësore, si mpiksja e gjakut dhe goditjet në tru.

U deshën 10 vite vjet për të provuar një lidhje midis përdorimit të kontraceptivëve oralë dhe efekteve anësore serioze. Pas një investigimi të qeverisë amerikane në vitin 1970, nivelet e hormoneve në pilulën kontraceptive ranë ndjeshëm. Pilula shkaktoi ndryshime të mëdha demografike globale. Familje nisën të jenë më të vogla në numrin e anëtarëve, teksa u rritën të ardhurat pasi gratë ri–hynë në fuqinë punëtore. Por kjo ngre pikëpyetjen se si mjekët kanë eksperimentuar me trupat e grave.

5. Diazepami

Benzodiazepina e parë, një lloj depresant i sistemit nervor, u zhvillua për herë të parë në vitin 1955 dhe u tregtua nga kompania “Hoffmann-La Roche” me emrin Librium . Kjo dhe barnat e lidhura me to nuk u shitën si “kurë” për ankthin. Përkundrazi, ato ishin menduar t’indihmonin njerëzit të përfshiheshin në psikoterapi , e cila shihej si zgjidhja e vërtetë.

Kimisti polako-amerikan Leo Sternbah dhe grupi i tij kërkimor, e ndryshuan kimikisht Librium në vitin 1959 , duke prodhuar një ilaç shumë më të fuqishëm. Ky ishte diazepami, i shitur nga viti 1963 me emrin Valium. Duke qenë një ilaç i lirë dhe lehtësisht i disponueshëm, ai pati një ndikim të madh.

Gjatë viteve 1969–1982, Valiumi ishte barna më e shitur në Shtetet e Bashkuara. Këto llojbarnash krijuan një kulturë të menaxhimit të stresit dhe ankthit përmes ilaçeve. Valiumi i hapi rrugën antidepresantëve modernë. SSRI i parë, ose frenuesi selektiv i rimarrjes së serotoninës, ishte fluokstina, i shitur nga viti 1987 si Prozac.

“The Conversation” – Bota.al

Vendi

LDK kërkon hetim nga Prokuroria për pretendimet për presion ndaj një delegati

Published

on

Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) ka reaguar pas publikimit të pamjeve, për të cilat pretendohet se paraqesin ushtrim presioni nga zyrtarë të Komunës së Prishtinës ndaj një delegati të kësaj partie, duke dënuar ashpër çdo formë të presionit, shantazhit apo kërcënimit ndaj delegatëve të Kuvendit të LDK-së.

Përmes një reagimi publik, LDK vlerëson se pamjet e publikuara, në të cilat pretendohet se një delegat është kërcënuar përmes vendit të punës së një anëtari të familjes së tij, paraqesin sjellje të papranueshme nga zyrtarët publikë dhe janë në kundërshtim me vlerat, parimet dhe Statutin e partisë, si dhe me ligjin.

“LDK është ndërtuar mbi lirinë e mendimit, votës dhe bindjes. Askush e aq më pak ata që bartin role institucionale, nuk kanë të drejtë ta zëvendësojnë vullnetin e lirë të delegatëve me frikësim, presion apo shantazh”, thuhet në reagim.

LDK njofton se organet kompetente të partisë do të iniciojnë menjëherë procedurat statutare dhe disiplinore ndaj anëtarëve të saj që rezultojnë të përfshirë në këtë rast, pa dallim funksioni apo pozite.

“Njëkohësisht, ftojmë organet e drejtësisë, në veçanti Prokurorinë, që të ndërmarrin veprimet e nevojshme hetimore për të sqaruar plotësisht të gjitha rrethanat e këtij rasti dhe për të vendosur përgjegjësi ligjore mbi elementet e veprave penale”, thuhet në reagim

Në fund të reagimit, LDK thekson se nuk do të tolerojë asnjë veprim që cenon lirinë e vendimmarrjes, integritetin e proceseve demokratike dhe dinjitetin e anëtarëve të saj, duke shtuar se “Demokracia nuk mbrohet me presion. Ajo mbrohet me votë të lirë.”/Kosovapress/A.K/

 

Continue Reading

lajme

Interesim rekord për drejtimin e Teknikut të Laboratorit Mjekësor në UBT International Smart Schools – profesionet e së ardhmes po zgjedhen sot

Published

on

By

Interesimi i të rinjve për regjistrimin në drejtimin Teknik i Laboratorit Mjekësor në UBT International Smart Schools ka arritur nivele rekord, duke e shndërruar këtë program në një nga drejtimet më të kërkuara për vitin e ri shkollor.

Kërkesa e lartë reflekton besimin në cilësinë e arsimit që ofron UBT International Smart Schools, e cila është forcuar edhe më tej pas akreditimit të plotë ndërkombëtar nga Cambridge International Education.

Një nga arsyet kryesore që ky drejtim po tërheq një numër kaq të madh të nxënësve është modeli unik i mësimit, i cili ndërthur përgatitjen teorike me praktikën profesionale. Nxënësit e drejtimit Teknik i Laboratorit Mjekësor zhvillojnë praktikën profesionale në United Hospital, duke fituar përvojë të drejtpërdrejtë në një ambient real shëndetësor dhe duke u njohur me standardet bashkëkohore të punës në laboratorët mjekësorë.

Në një kohë kur teknologjia po transformon diagnostikën dhe shërbimet laboratorike, UBT International Smart Schools ka ndërtuar një program modern, i cili kombinon shkencat mjekësore me teknologjinë informative, duke përgatitur nxënësit për sfidat reale të profesionit që në bankat e shkollës.

Përveç njohurive profesionale në laboratorinë mjekësore, nxënësit zhvillojnë kompetenca të avancuara digjitale, duke mësuar të krijojnë dhe menaxhojnë baza të të dhënave, të analizojnë informacione, të përdorin sisteme moderne informatike, si dhe të ndërtojnë aplikacione dhe ueb-faqe funksionale. Programi përfshin përdorimin e teknologjive bashkëkohore për menaxhimin e të dhënave laboratorike, dizajnimin e bazave relacionale të të dhënave, krijimin e pyetësorëve, raporteve dhe formave për analizimin e informacionit, si dhe zhvillimin e aftësive në dizajnimin dhe publikimin e ueb-faqeve.

Mësimi zhvillohet në laboratorë modernë të pajisur me teknologjinë më të avancuar, ku nxënësit punojnë me kompjuterë, pajisje laboratorike dhe platforma profesionale, duke fituar përvojë praktike që i përgatit për studime universitare dhe për tregun e punës.

Krahas aftësive teknike, programi zhvillon edhe kompetenca të domosdoshme të shekullit XXI, si komunikimin efektiv, bashkëpunimin në grup, mendimin kritik, zgjidhjen e problemeve, hulumtimin, analizimin dhe përpunimin e të dhënave, duke krijuar profesionistë të kompletuar për sektorin e shëndetësisë dhe teknologjisë.

Interesimi i madh i prindërve dhe nxënësve dëshmon se zgjedhja e një profesioni me perspektivë fillon që në arsimin e mesëm. Drejtimi i Teknikut të Laboratorit Mjekësor në UBT International Smart Schools ofron një rrugë të qartë drejt studimeve universitare në fushat e mjekësisë, laboratorisë, biokimisë, farmacisë dhe shkencave shëndetësore, duke u mundësuar nxënësve të ndërtojnë një karrierë të suksesshme në një nga sektorët më të rëndësishëm dhe më të kërkuar të kohës.

Vendet janë të limituara andaj nxitoni të siguroni vendin Tuaj në UBT International Smart Schools!

Continue Reading

Lajmet

Kusari-Lila: Çmimet e derivateve mund të bien, por jo në mënyrë të ndjeshme

Published

on

Ministrja në detyrë e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit, Mimoza Kusari-Lila, ka deklaruar se çmimet e derivateve në Kosovë mund të shënojnë ulje në ditët në vijim, por rënia pritet të jetë e vogël.

Në një intervistë për “Ekonomia Online”, ajo tha se importi i naftës ka shënuar një rënie të lehtë dhe, nëse ky trend vazhdon, mund të ketë ulje prej një deri në dy centë për litër.

Kusari-Lila bëri të ditur se MINTI po shqyrton vazhdimin e masës për përcaktimin e çmimit maksimal dhe marzhës së fitimit për operatorët e derivateve, duke vlerësuar se kjo masë ka ndihmuar në frenimin e rritjeve të menjëhershme të çmimeve.

Sipas saj, pa këtë masë, çmimi i naftës mund të ishte edhe më i lartë, për shkak të rritjes së kërkesës gjatë sezonit veror dhe numrit më të madh të automjeteve që hyjnë në Kosovë.

Ajo tha se ministria po shqyrton edhe ndryshimin e mënyrës së përcaktimit të çmimeve të derivateve, ndërsa paralajmëroi takim me përfaqësuesit e naftarëve, të cilët kanë kërkuar heqjen e kufizimit të marzhës së fitimit.

Kusari-Lila theksoi se vendimi duhet të balancojë mbrojtjen e konsumatorëve dhe interesat e bizneseve të këtij sektori./A.K/

Continue Reading

lajme

Fakulteti Arti dhe Mediat Digjitale në UBT organizoi ekspozitën artistike “Buoyant”, një reflektim mbi marrëdhënien mes natyrës dhe botës digjitale

Published

on

By

Fakulteti Arti dhe Mediat Digjitale në UBT organizoi ekspozitën artistike “Buoyant”, një ngjarje që solli së bashku artin bashkëkohor, dizajnin dhe teknologjinë në një hapësirë unike pranë Liqenit të Batllavës. Aktiviteti ofroi një përvojë artistike që ndërthuri peizazhin natyror me instalacionet dhe konceptet vizuale të krijuara nga studentët dhe stafi akademik.

Ekspozita “Buoyant” u ndërtua mbi idenë e eksplorimit të hapësirës ndërmjet natyrës dhe artificiales, aty ku kufijtë bëhen gjithnjë e më të paqartë dhe realitetet ndërthuren. Përmes veprave artistike, formave digjitale dhe interpretimeve kreative, pjesëmarrësit u ftuan të reflektojnë mbi mënyrën se si teknologjia, mjedisi dhe identiteti njerëzor bashkëjetojnë në një botë që ndryshon vazhdimisht.

Koncepti i ekspozitës trajtoi tema aktuale si transformimi i peizazheve, ndikimi i teknologjisë në perceptimin e realitetit, identitetet në evolucion dhe aftësia e njeriut për t’u përshtatur me ndryshimet e pandërprera. Përmes një qasjeje multidisiplinare, studentët shpalosën vizionin e tyre artistik duke kombinuar elemente të artit vizual, dizajnit dhe mediave digjitale.

Continue Reading

Të kërkuara