Një konflikt i zgjatur në Lindjen e Mesme mund të ndihmojë përpjekjet luftarake të Rusisë në Ukrainë.

Sulmet e përbashkëta të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, si dhe vrasja e Udhëheqësit Suprem, Ayatollah Ali Khamenei, kanë shkaktuar një lloj shqetësimi në Moskë. Disa komentues rusë të vijës së ashpër pretendojnë se Rusia mund të sulmohet në të njëjtën mënyrë, pavarësisht arsenalit të saj të madh bërthamor. Ata i shohin deklaratat e zyrtarëve të lartë perëndimorë për mundësinë e një lufte me Rusinë në të ardhmen e afërt si provë të këtij qëllimi.

Megjithëse sulmi ndaj Iranit ngjall shqetësim, në Moskë ai shihet edhe si një vërtetim i strategjisë së saj gjeopolitike, përfshirë agresionin kundër Ukrainës. Për Kremlinin, kjo konfirmon bindjen e hershme se Perëndimi, i udhëhequr nga SHBA, është një aktor i papërgjegjshëm dhe iracional.

Hijet e së kaluarës: Libia dhe Gaddafi

Për Presidentin rus Vladimir Putin, lufta e SHBA-së kundër Iranit ka gjasa të ngjasojë me ngjarjet e vitit 2011 në Libi, të cilat ndikuan ndjeshëm në perceptimin e tij për kërcënimet. Atë vit, një ndërhyrje ushtarake e udhëhequr nga NATO rezultoi me përmbysjen e udhëheqësit libian, Muammar Gaddafi.

Vrasja brutale e Gaddafit në tetor 2011 shërbeu si një paralajmërim për Putinin. Për të, kjo ishte një dëshmi e qartë se çfarë mund ta priste atë personalisht dhe Rusinë në përgjithësi, nëse do të toleronte fushatën neoliberale të “demokratizimit” nga një Perëndim gjithnjë e më i guximshëm. Kjo shërbeu si pikë kthese që çoi në shtypjen e protestave në Moskë në vitin 2012 dhe ndërhyrjen në Ukrainë më pak se dy vjet më vonë.

Sot, duke parë ngjarjet dramatike në Iran, Putin ndihet i bindur se veprimet e tij në Ukrainë ishin të justifikuara. Ai u është mirënjohës paraardhësve sovjetikë që ndërtuan arsenalin më të madh bërthamor në botë, i cili garanton sovranitetin e Rusisë dhe paprekshmërinë e regjimit të tij personal.

Ukraina si “fushëbetejë parandaluese”

Kremlini i ka projektuar sulmet ndaj Ukrainës në vitin 2014 dhe pushtimin e vitit 2022 si masa parandaluese ndaj llojit të ndërhyrjes ushtarake që përjetuan Iraku, Libia, Siria dhe që tani po përballet Irani. Duke e shndërruar Ukrainën në fushëbetejë vendimtare, Kremlini ka arritur të mbrojë shumicën e popullsisë ruse nga ndikimi i prekshëm i luftës.

Raportet Rusi-Iran dhe roli i Izraelit

Irani u shfaq në skenën e konfliktit ruso-ukrainas si një aleat i papritur, duke ofruar teknologji vendimtare të dronëve në ditët kur Perëndimi besonte se Ukraina do të kishte avantazh teknologjik me dronët turq “Bayraktar”. Megjithatë, kjo mbështetje nuk ishte akt miqësie e sinqertë; Teherani u pagua me miliarda dollarë për të mbështetur ekonominë e tij të dobësuar.

Megjithatë, lidhjet ruso-iraniane nuk janë aq të forta sa që Moska të ndërhyjë në anën e Iranit tani. Për më tepër, Kremlini ka një pakt informal “mos-sulmimi” me Izraelin. Izraeli ka refuzuar të furnizojë Ukrainën me sisteme armatimi apo t’i bashkohet sanksioneve anti-ruse, duke u bërë edhe një strehë e sigurt për oligarkët rusë.

Pse Rusia po qëndron neutrale?

Një tjetër arsye për neutralitetin e Rusisë është pozicioni gati-neutral i Presidentit Donald Trump ndaj konfliktit Rusi-Ukrainë dhe përpjekjet e tij për ta mbyllur atë në tryezën e bisedimeve. Moska nuk dëshiron t’u japë udhëheqësve evropianë mundësinë për të dëmtuar marrëdhënien që ka krijuar me administratën Trump.

Përfitimet afatshkurtra: Nafta dhe armatimi

Operacioni SHBA-Izrael kundër Iranit në fakt i sjell dobi Rusisë në planin afatshkurtër:

• Rritja e çmimeve të energjisë: Lufta ka shkaktuar rritjen e çmimeve të naftës dhe gazit, që do të thotë më shumë para për arkën e shtetit rus.
• Dobësimi i BE-së: Çmimet e larta të energjisë mund të dëmtojnë aftësinë e Bashkimit Evropian për të financuar luftën në Ukrainë.
• Shterimi i arsenaleve amerikane: Një luftë e gjatë në Lindjen e Mesme do të harxhonte raketat e mbrojtjes ajrore të SHBA-së, të cilat përndryshe do t’i jepeshin Ukrainës.
• Avantazh në bisedime: Angazhimi i SHBA-së në Lindjen e Mesme i jep Moskës më shumë fuqi negociuese në bisedimet e vazhdueshme me Ukrainën.

Në aspektin e brendshëm, skenat e shkatërrimit në Iran forcojnë imazhin e Putinit si mbrojtës të kombit. Lufta që SHBA dhe Izraeli po e “shesin” si një rrugë drejt lirisë për iranianët, vetëm sa do të rrisë ndjenjën e “fortesës së rrethuar” mes rusëve dhe do të solidifikojë autoritarizmin e Putinit. /AlJazeera/

Shenim: Ky shkrim pasqyron pikëpamjet e autorit Leonid Ragozin dhe jo domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jazeera, transmeton UBTnews.

Sipas një kërkimi të ri nga instituti prestigjioz Center for Strategic and International Studies (CSIS) me seli në Uashington, lufta e përbashkët e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit kundër Iranit i ka kushtuar SHBA-së rreth 3.7 miliardë dollarë vetëm në 100 orët e para. Kjo shifër përkon me një mesatare prej afro 900 milionë dollarësh në ditë, e nxitur kryesisht nga shpenzimet kolosale të municioneve.

Analiza nënvizon se këto kosto vijnë ndërsa lufta ka hyrë në ditën e saj të shtatë këtë të premte, me SHBA-në që po sulmon Iranin me bombardues të padukshëm (stealth) dhe sisteme të avancuara armatimi.

Sfida buxhetore e Pentagonit

Hulumtuesit Mark Cancian dhe Chris Park bëjnë të ditur se pjesa dërrmuese e këtyre shpenzimeve — rreth 3.5 miliardë dollarë — nuk janë të parashikuara në buxhetin aktual. Kjo do të thotë se Pentagoni do të duhet të kërkojë fonde shtesë së shpejti, gjë që pritet të jetë një sfidë politike për administratën Trump.

Kjo kërkesë për financim mund të shndërrohet në një pikë fokale për opozitën ndaj luftës. Shqetësimet e brendshme mbi koston e jetesës, inflacionin dhe rritjen e çmimeve të karburantit si pasojë e konfliktit, pritet të ulin mbështetjen e qytetarëve amerikanë. Situata po ndan edhe bazën e Trumpit “America First”, pasi ai premtoi gjatë fushatës se nuk do të përfshinte vendin në “lufta të huaja”.

Shpenzime marramendëse për municione

Analiza tregon se në 100 orët e para janë shpenzuar mbi 2,000 municione të llojeve të ndryshme. Vetëm rimbushja e këtyre rezervave vlerësohet të kushtojë 3.1 miliardë dollarë, me kosto që rriten me 758.1 milionë dollarë për çdo ditë që kalon.

Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, ka deklaruar se bombardimet mbi Iran pritet të “rriten dramatikisht”, duke përfshirë më shumë skuadrone gjuajtësish dhe valë më të shpeshta bombarduesish. Megjithëse intensiteti i fushatave ajrore zakonisht bie pas fazës fillestare, autorët e raportit paralajmërojnë se kostot jashtëbuxhetore do të jenë “substanciale”.

Kostoja njerëzore: Shifrat tragjike

Përtej anës financiare, kostoja njerëzore është tronditëse. Sipas Gjysmëhënës së Kuqe Iraniane, më shumë se 1,332 persona janë vrarë në Iran që nga fillimi i bombardimeve të shtunën. UNICEF raporton se mes të vdekurve besohet të jenë të paktën 181 fëmijë.

• Liban: Të paktën 123 persona kanë humbur jetën nga sulmet izraelite këtë javë.
• SHBA: Të paktën gjashtë ushtarakë amerikanë janë vrarë në konflikt.
• Izrael: Janë shënuar 11 viktima.
• Vendet e Gjirit: Raportohen nëntë vdekje deri më tani.

Analistët krahasojnë këtë situatë me operacionet e fundit në Venezuelë për kapjen e Nicolas Maduro, ku shumica e kostove ishin tashmë të buxhetuara. Për luftën në Iran, administrata Trump mund të detyrohet të kërkojë “ndarje buxhetore plotësuese”, ngjashëm me atë që bëri administrata e George W. Bush në fillim të luftërave në Irak dhe Afganistan. /AlJazeera/

Të dhënat e importit të vitit 2025 nga dogana tregojnë se Kosova mbetet thellësisht e varur nga burimet e jashtme të lëndëve djegëse dhe energjisë, pasi importi i derivateve të naftës arrin në mbi 474 milionë euro, ndërsa importi i energjisë elektrike kap vlerën e rreth 259 milionë euro, duke i bërë këto dy kategori ndër më të rëndësishmet në strukturën e përgjithshme të importeve të vendit

Shkruan: Kestrim Avdimetaj

Ngjarjet e fundit globale, sidomos zhvillimet në Lindjen e Mesme, midis Izraelit dhe Iranit, kanë ndikuar negativisht ne ekonominë globale, duke rritur në mënyrë rapide çmimin e naftës dhe gazit. Këto zhvillime kanë shkaktuar goditje të rëndë në zinxhirin e ofertës për vendet e zhvilluara dhe vendet në zhvillim, të cilat kanë varësi të lartë nga importi i lëndëve djegëse dhe i energjisë.

Për më tepër, vendet e Ballkanit Perëndimor, me theks të veçantë Kosova, kanë një varësi të lartë në importe. Sipas statistikave te Doganës së Kosovës, importet nga viti 2020 deri në vitin 2025 janë rritur rreth 114 për qind, dhe qëndrojnë mbi nivelin mesatar (60% – 70%) të vendeve të Ballkanit Perëndimor. Vetëm përgjatë vitit 2025, shuma e importeve ka tejkaluar vlerën prej 7 miliardë euro, ndërsa vlera e eksporteve më pak se 1 miliard euro, duke krijuar kështu një deficit shumë të lartë tregtar në Kosovë.

Të dhënat e importit për vitin 2025 tregojnë qartë se Kosova ka një varësi jashtëzakonisht të lartë nga nafta dhe energjia e importuar. Kjo krijon një ekspozim ekonomik shumë të ndjeshëm ndaj zhvillimeve gjeopolitike globale, pasi që Kosova importon 100 për qind të derivateve, dhe në periudha të caktuara edhe energji elektrike, për shkak të mungesës së kapaciteteve prodhuese.

Të dhënat e importit të vitit 2025 nga dogana tregojnë se Kosova mbetet thellësisht e varur nga burimet e jashtme të lëndëve djegëse dhe energjisë, pasi importi i derivateve të naftës arrin në mbi 474 milionë euro, ndërsa importi i energjisë elektrike kap vlerën e rreth 259 milionë euro, duke i bërë këto dy kategori ndër më të rëndësishmet në strukturën e përgjithshme të importeve të vendit. Një varësi kaq e theksuar nga energjia e importuar dhe derivatet tregon se ekonomia e Kosovës mbetet shumë e ndjeshme ndaj zhvillimeve që ndodhin jashtë kufijve të saj.

Çdo tension global, në rajone apo vende që kanë ndikim të madh në furnizimin më naftë, zakonisht shoqërohet me rritje të çmimeve në tregjet ndërkombëtare. Kjo rritje pastaj afekton në rritjen e çmimit të lëndëve djegëse, shtrenjtimin e kostove të transportit dhe prodhimit vendor, duke e ushqyer kështu rritjen e inflacionit, ku vetëm  gjatë 2025 mesatarja e inflacionit në Kosovë ishte 3.9 për qind (më e lartë në raport më vendet e EU), ndërsa aktualisht sipas të dhënave të fundit të Agjencisë së  Statistikave të Kosovës në janar inflacioni është rritur në 5.8 për qind.

Si rezultat i këtyre zhvillimeve globale, çmimet e produkteve bazë rriten, ndërsa kostoja e jetesës bëhet më e lartë në Kosovë, duke e vështirësuar ruajtjen e stabilitetit ekonomik. Në mungesë të kapaciteteve të mjaftueshme prodhuese vendore në sektorin e energjisë dhe pa rezerva strategjike të konsiderueshme, Kosova e ka më të vështirë të përballojë goditje të tilla të jashtme. Duke e bërë ekonominë e Kosovës më të ekspozuar ndaj luhatjeve të tregut ndërkombëtar të naftës dhe e kufizon hapësirën për reagim në situata të krizave globale.

(Autori është Profesor në Fakultetin e Menaxhmentit, Biznesit dhe Ekonomisë në UBT)