Një prodhues dhe tregtues shtetëror kinez i armëve, i cili është nën sanksione të Perëndimit për shkak të bashkëpunimit me Rusinë, që po zhvillon luftë kundër Ukrainës, është ndër ekspozuesit në panairin e pajisjeve ushtarake të organizuar nga Ministria e Mbrojtjes e Bosnje e Hercegovinës dhe nga Qeveria e entitetit të Federatës së BeH-së, së bashku me kompani vendase.

Poly Technologies ka shkuar në Sarajevë me makete të dronëve që përdoren nga Ushtria Çlirimtare Popullore e Kinës, sisteme kundër dronëve, si dhe raketa, granata, raketahedhës dhe anije sulmuese.

Organizatorët në Bosnje nuk iu përgjigjën pyetjes së Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë (REL) se si një kompani kineze nën sanksione u gjend në një panair në një vend që është në Planin e Veprimit për Anëtarësim në Organizatën e Traktatit të Atlantikut Verior (NATO) dhe kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, dhe që, sipas marrëveshjeve të nënshkruara, duhet të ndjekë politikën e saj të jashtme dhe të sigurisë.

Një gjë e tillë nuk duhej të ndodhte. Miratimet për ardhjen e njerëzve, kompanive dhe mjeteve, armëve dhe municioneve duhej të jepeshin nga disa institucione. Ai që e organizoi panairin duhej të bënte verifikimet. Nuk do të çuditesha as nëse kjo do të ishte një neglizhencë e qëllimshme, sepse besoj se nuk ka ndodhur rastësisht”, tha për REL-in Sead Jusiq, ish-zëvendësministër i Mbrojtjes i Bosnjes.

Jusiq thotë se këto ardhje dhe paraqitje “duhej t’i filtronin Ministria e Mbrojtjes, Ministria e Sigurisë dhe Ministria e Tregtisë së Jashtme e BeH-së”.

“E dini si është në BeH, për disa njerëz në këto ministri, disa vende janë mike, për të tjerët nuk janë”, thotë Jusiq.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës e vendosën Poly Technologies në listën e subjekteve të sanksionuara në qershor të vitit 2024.

Sipas autoriteteve amerikane, kompania kineze e ka furnizuar industrinë ushtarake ruse me sisteme navigimi për helikopterët ushtarakë Mi-17, si dhe me teknologji të tjera “me përdorim të dyfishtë”, të cilat mund të përdoren për qëllime ushtarake.

Londra vendosi sanksione ndaj Poly Technologies në prill të vitit 2025, për shkak të aktiviteteve që, sipas arsyetimit të autoriteteve britanike, kontribuojnë në kapacitetet ushtarake të Rusisë dhe cenojnë sovranitetin e Ukrainës.

BE-ja e përfshiu Poly Technologies në listën e subjekteve të sanksionuara në maj të vitit 2025, duke thënë se kompania kineze i kishte furnizuar Rusisë komponentë për helikopterë ushtarakë. Sanksione ndaj saj kanë vendosur edhe Kanadaja dhe Ukraina.

Organizata kërkimore C4ADS tha se në bazat ndërkombëtare të të dhënave për doganat dhe tregtinë kishte identifikuar më shumë se 280 dërgesa të Poly Technologies drejt Rusisë.

Poly Technologies e ka furnizuar prodhuesin rus të municioneve Barnaul Cartridge Plant me barut të mjaftueshëm për prodhimin e të paktën 80 milionë fishekëve, sipas të dhënave të ImportGenius.

BeH-ja është “pajtuar” me sanksionet e Brukselit ndaj Rusisë dhe është zotuar ta harmonizojë politikën e saj të jashtme me BE-në, por sanksionet nuk janë zbatuar, ndërsa prej vitesh refuzon kërkesat e BE-së për t’u vendosur viza shtetasve të Rusisë, Kinës, Turqisë, Arabisë Saudite dhe disa vendeve të tjera.

“BeH-ja në letër është harmonizuar me politikën e jashtme të BE-së, por jo edhe në praktikë. Këtë e shohim edhe në shembullin e këtij panairi të armëve. Sa i përket politikës së jashtme dhe asaj të brendshme, secili bën çfarë të dojë pa asnjë pasojë”, thotë për Radion Evropa e Lirë Haris Qutahija nga Iniciativa për Politikë të Jashtme e BeH-së.

Çfarë nënkupton prania e kompanisë nën sanksione?

Në prill të këtij viti, para se të publikohej lista e ekspozuesve, ministri federal i Energjisë, Minierave dhe Industrisë, Vedran Lakiq, deklaroi se organizatorët do t’i “përzgjidhnin me kujdes ekspozuesit”.

“Që të mos gjendemi në një situatë ku nga një ide e mirë, të cilën duam ta realizojmë, të krijojmë një problem gjeopolitik”, tha atëherë Lakiq, duke prezantuar projektin e panairit Balkan Shield 2026.

REL-i kërkoi përgjigje nga UNIS Group, zyra e kryeministrit të Qeverisë së Federatës së BeH-së, zyra e ministrit Lakiq dhe ministri i Mbrojtjes i BeH-së lidhur me pyetjen se si kompania kineze nën sanksione u gjend mes ekspozuesve.

Deri në momentin e publikimit, nuk kishin mbërritur përgjigje në pyetjet nëse ata e dinin se Poly Technologies ishte nën sanksione dhe si kishte kaluar procesin e verifikimit.

Vetë prania e një kompanie nën sanksione në një panair nuk përbën automatikisht shkelje të sanksioneve amerikane ose evropiane.

Megjithatë, lidhja e marrëveshjeve afariste ose kryerja e transaksioneve financiare me një subjekt të sanksionuar mund të bëjë që individë, kompani ose qeveri të përfshihen në të ashtuquajturat sanksione dytësore.

Kush janë ekspozuesit e tjerë?

Përveç 22 ekspozuesve nga Bosnje e Hercegovina, në panair marrin pjesë edhe pesë kompani nga Turqia, dy nga Sllovenia dhe nga një kompani nga Egjipti, Kina dhe Shtetet e Bashkuara.

Mes ekspozuesve ishte edhe Zyra Presidenciale Turke për Industrinë e Mbrojtjes (SSB), e cila më herët ishte objekt i sanksioneve amerikane pas blerjes nga Turqia të sistemit rus të mbrojtjes ajrore S-400.

Përveç kompanive nga entiteti i Federatës së BeH-së, në panair ekspozon edhe kompania Orao nga entiteti Republika Sërpska, e cila në fillim të viteve 2000 ishte objekt i hetimeve ndërkombëtare të lidhura me Irakun dhe shkeljen e regjimit të atëhershëm të embargos së Kombeve të Bashkuara.

BeH-ja ka 15 ndërmarrje të industrisë ushtarake, ndërsa SHBA-ja prej vitesh ka qenë blerësi më i madh i armëve nga BeH-ja, kryesisht fishekëve dhe predhave të artilerisë, së bashku me Çekinë, Holandën, Arabinë Saudite dhe Egjiptin.

Eksporti ka rënë këtë vit, ndërsa prodhuesit si arsye kryesore përmendin vështirësitë në sigurimin e lëndëve të para, rritjen e çmimeve të tyre dhe afatet më të gjata të dorëzimit “për shkak të ndryshimeve gjeopolitike dhe kërkesës më të madhe për armatim”.

BeH-ja, në përgjithësi, nuk eksporton armë në zonat e përfshira nga konfliktet e armatosura dhe, ndryshe nga Serbia, nuk ka blerë armë nga Kina. Në vitet e mëparshme është regjistruar vetëm një donacion kamionësh dhe buldozerësh.

Sipas të dhënave që doganat e Bosnjes ia kanë dorëzuar REL-it, që nga viti 2019 nuk ka pasur asnjë tregti të drejtpërdrejtë të armëve dhe pajisjeve me Ukrainën dhe Iranin.

Në përgjithësi, duke marrë parasysh të gjitha mallrat, partnerët më të rëndësishëm tregtarë të jashtëm janë vendet anëtare të BE-së dhe të rajonit, ndërsa BeH-ja ka deficitin më të madh tregtar me Kinën. /REL/

Policia e Kosovës ka bërë të ditur statistikat e përgjithshme për 24 orët e fundit, ku janë regjistruar tri aksidente trafiku me pasoja fatale.

Gjatë kësaj periudhe kohore kanë ndodhur gjithsej 67 aksidente rrugore, prej të cilave 32 kanë qenë me të lënduar dhe 32 të tjera me dëme materiale. Për shkelësit e rregullave të komunikacionit, zyrtarët policorë kanë shqiptuar 2,391 tiketa gjobitëse.

Në kuadër të aktiviteteve operative për ruajtjen e rendit dhe sigurisë publike, policia ka arrestuar 23 persona. Prej tyre, 13 janë dërguar në mbajtje, ndërsa 2 persona janë dërguar në vuajtje të dënimit. /E.A/

Në Gjykatën Themelore në Prishtinë në procesin e rigjykimit lidhur me rastin e njohur si “53-milionëshi”, të akuzuarit Pal Lekaj, Eset Berisha, Nebih Shatri dhe Besim Tahiri, të cilët ngarkohen për keqpërdorim të detyrës lidhur me autostradën “Arbën Xhaferi”, u mbrojtën në heshtje duke deklaruar se mbështesin deklarimet e dhëna gjatë fazave të mëhershme të gjykimit të parë.

Në këtë rast, Pal Lekaj, në cilësinë e ministrit të Ministrisë së Infrastrukturës (MI), Eset Berisha, në cilësinë e këshilltarit të lartë politik i tij, Nebih Shatri, si sekretar i Përgjithshëm në këtë ministri dhe Besim Tahiri, si drejtor i Prokurimit Publik në MI, ngarkohen nga Prokuroria për keqpërdorim të detyrës zyrtare në bashkëkryerje, raporton “Betimi për Drejtësi”.

Paraprakisht, trupi gjykues që po gjykon rastin me përbërje të gjyqtarëve Violeta Namani-Hajra- kryetare, Rrahman Beqiri dhe Donikë Shala-Abdyli- anëtarë, administruan sipas detyrës zyrtare provat materiale.

Provat që u administruan janë: Marrëveshja e Qeverisë së Kosovës dhe kompanisë ndërtuese të autostradës “Arbën Xhaferi”- “Bechtel and Enka”, përgjigjen e Komisionit Rregullativ të Prokurimit Publik, informatat nga Zyra e Kryeministrit, dhe rendin e ditës së mbledhjes së Qeverisë.

Pas administrimit të këtyre provave, prokurori special Valdet Gashi paraqiti vërejtje, duke thënë se këto prova janë jorelevante për rastin pasi që si Prokurori kanë theksuar se kontestuese është baza ligjore për pagesën prej 53 milionë eurosh për punët në autostradën “Arbën Xhaferi”.

Ndërkaq mbrojtja e Lekajt, avokati Artan Qerkini tha se kjo provë pikërisht vërteton se Lekaj nuk kishte dashje në kryerje të veprës penale dhe se vetëm ka zbatuar vendimin e Qeverisë për realizimin e pagesës shtesë për kompaninë ndërtuese “Bechtel and Enka”.

Deklarimet e avokatit Qerkini u përkrahën nga mbrojtja e Shatriti, avokati Driton Musliut, e Tahirit, avokati Urim Vokshi dhe e Berishës, avokatja Teuta Xhema.

Gjithashtu, para deklarimit lidhur me mbrojtjen në heshtje të të akuzuarve, me propozim të avokatit Vokshi u administruan 5 vendime të Qeverisë së Republikës së Kosovës të viteve 2017 dhe 2018 që lidhen me shpronësimet e pronave.

Këto propozime u mbështetën nga avokatët tjerë, ndërkaq u kundërshtuan nga prokurori Gashi me arsyetimin se nuk është kontestuese shtyrja e afatit të punimeve si rezultat i shpronësimeve, mirëpo fakti se si është vlerësuar çështja e kompensimit për shtyrje të afatit të punimeve.

Pasi të akuzuarit u mbrojtën në heshtje, seanca u ndërpre për të vazhduar në të radhës me dhënien e fjalës përfundimtare nga palët në procedurë.

Ndryshe, ish-kryetarja e Gjykatës Themelore në Prishtinë, Albina Shabani-Rama kishte refuzuar kërkesën për përjashtimin e kryetares së trupit gjykues, Violeta Namani-Hajra nga gjykimi i rastit të njohur si “53-milionëshi”, kërkesë kjo e parashtruar nga i akuzuari Eset Berisha.

Gjykata Themelore në Prishtinë më 31 janar 2024 i shpalli fajtorë dhe i dënoi me 10 vjet e 3 muaj burigm (së bashku): Pal Lekajn, Eset Berishën, Nebih Shatrin dhe Besim Tahirin për rastin e njohur si “53-milionëshi”.

Sipas aktgjykimit të Themelores, Pal Lekaj ishte dënua me 3 vite e 8 muaj burgim efektiv. Ndaj tij, gjykata kishte shpall edhe dënim plotësues, ndalimi i ushtrimit të funksionit publik në administratë publike ose në shërbimin publik në kohëzgjatje prej 3 vite e 6 muaj.

Nebih Shatri ishte dënua me 1 vit e 8 muaj burgim, kurse Besim Tahiri ishte dënua me 1 vit e 8 muaj burgim. Ndaj tyre ishte shpall edhe dënim plotësues, ndalim i ushtrimit të funksionit publik në administratë publike ose në shërbimin publik në kohëzgjatje prej 2 vitesh. Ndërsa, Eset Berisha ishte dënua me 3 vite e 3 muaj burgim.

Presidenti rus, Vladimir Putin, ka deklaruar se ekziston një mundësi për arritjen e një marrëveshjeje paqeje me Ukrainën, por ka akuzuar Kievin se po i ndërlikon bisedimet përmes sulmeve ndaj anijeve tregtare dhe paralajmërimeve për hapësirën ajrore ruse.

Gjatë fjalës së tij në një forum ekonomik në Lindjen e Largët të Rusisë, Putin ka theksuar se vende si SHBA-ja dhe Kina janë të gatshme të mbështesin procesin, mirëpo zgjidhja përfundimtare u takon dy vendeve në konflikt. Ai i cilësoi veprimet e fundit të Ukrainës si “akte të terrorizmit shtetëror”, duke iu referuar sulmeve ndaj anijeve dhe thirrjeve të Kievit drejtuar agjencisë së OKB-së për aviacionin që të ndalohen fluturimet civile mbi territorin rus.

Pavarësisht ngecjes së bisedimeve që nga shkurti, kreu i Kremlinit bëri të ditur se Rusia po mban kontakte me administratën e presidentit amerikan Donald Trump përmes shërbimeve të inteligjencës dhe të dërguarve të posaçëm, duke shprehur gatishmërinë për rivendosjen e plotë të marrëdhënieve me Uashingtonin.