Aktualitet

Njerëzit po ndikojnë edhe më keq sesa mendohej në ndryshimet e Tokës, sipas studimit

Published

5 years ago

May 25, 2021

Betim Gashi

Toka po shkon drejt një shkëmbi dhe shumë studiues që po studiojnë planetin thonë se kjo është për shkak se ne nuk po mund të ndalojmë së ngatërruari gjërat.

Ne mbushim oqeanet me plastikë, djegim fosile për të mbajtur shtëpitë tona të ngrohta dhe makinat tona duke lëvizur dhe për të ndryshuar peizazhin e kontinenteve të tëra, të gjitha ndërsa pretendojmë se veprimet tona do të jenë pa pasoja.

Ndërsa shumë studime kanë zbuluar se sa në mënyrë dramatike e kemi ngatërruar planetin me gjëra të tilla si karburantet fosile dhe ndotja, hulumtimet e reja sugjerojnë se zakonet tona më të fundit janë vetëm një pjesë e problemit. Njerëzit, me sa duket, e kanë “stresuar” rëndë Tokën për deri në 4600 vjet, dhe ndoshta edhe më gjatë.

Punimi, i cili u botua së fundi në revistën Science, lidh ndryshimet dramatike në bimësinë e Tokës me të njëjtën periudhë kohore kur shpërtheu bujqësia njerëzore.

Studiuesit përdorën qindra të dhëna fosile të polenit për të hartuar një kalendar kohor të llojeve, që shtrihet mbi 18.000 vjet. Pas kompletimit të të gjitha të dhënave u bë e qartë se kishte një ndryshim serioz në ritmin me të cilin vegjetacioni tokësor ndryshoi.

Rritja e ndryshimeve të bimësisë duke filluar në Holocenin e Vonë ishte edhe më dramatike sesa ndryshimet në bimësinë globale të sjella nga fundi i epokës më të fundit të akullit.

Holoceni i Vonë gjithashtu ndodh që të jetë periudha kur njerëzit filluan të mbështeteshin shumë te bujqësia për të mbajtur të ushqyer mirë dhe gjallë popullatat në rritje.

“Duke përdorur një përmbledhje të 1181 sekuencave të polenit fosil dhe metodave të reja statistikore të zhvilluara, ne zbulojmë një përshpejtim në të gjithë botën në ritmet e ndryshimit përbërës të bimësisë duke filluar midis 4.6 dhe 2.9 mijë vjet më parë që është globalisht i pashembullt gjatë 18.000 vjetëve të fundit si në madhësi ashtu edhe në përmasa,” shkruajnë studiuesit.

“Normat e Holocenit të Vonë të ndryshimit janë të barabarta ose tejkalojnë shkallët deglaciale për të gjitha kontinentet, gjë që sugjeron që shkalla e efekteve njerëzore në ekosistemet tokësore tejkalon edhe transformimet e drejtuara nga klima e fundit.”

Gjetjet janë interesante dhe shqetësuese. Narrativat që rrethojnë njerëzit dhe ndryshimet klimatike janë përqendruar prej kohësh në përdorimin e karburanteve fosile dhe ndotjen.

Nëse thjeshtë provojmë t’i marrim ato gjëra nën kontroll, sipas studiuesve ka mundësi të parandalojmë që Toka të rrëzohet mbi “pikën e kthesës” që çon në shkatërrimin e planetit tonë.

Studimi shton se, ne ende duhet të zvogëlojmë mbështetjen tonë në lëndët djegëse fosile, të përqafojmë energjinë e gjelbër dhe të ndalojmë hedhjen e plehrave tona kudo, por gjithashtu ka të ngjarë që gjërat që ne nuk mund t’i mendojmë si të afta të ndryshojnë në mënyrë dramatike planetin, si bujqësia, janë më me ndikim se sa kemi supozuar./UBTNews

Vendi

Kosova nis përgatitjet për miqësoret, Dellova mungon për shkak të lëndimit

Published

16 minutes ago

May 28, 2026

UBTNews

Kombëtarja e Kosovës ka zhvilluar dje stërvitjen e parë në kuadër të përgatitjeve për ndeshjet miqësore ndaj Çekisë dhe Andorrës. “Dardanët” kanë nisur grumbullimin me atmosferë pozitive, energji të re dhe fokus të plotë në përgatitjet e radhës.

Nga kampi i Kombëtares bëhet e ditur se futbollisti Lumbardh Dellova është liruar nga grumbullimi për shkak të lëndimit të pësuar në ndeshjen e fundit me klubin e tij CSKA Sofia ndaj Ludogorets. Pas ekzaminimeve mjekësore është konstatuar frakturë në shputën e këmbës, ndërsa rikuperimi i tij pritet të zgjasë më shumë se kohëzgjatja e këtij kampi.

Ndërkohë, për arsye personale, në këtë grumbullim nuk do të jetë i pranishëm as Edon Zhegrova.

Nga ana tjetër, nga data 28 maj, ekipit do t’i bashkohet Betim Fazliji, futbollist i St. Gallen, i cili rikthehet në fanellën e Kosovës pas një kohe të gjatë.

Kombëtarja e Kosovës do t’i vazhdojë nesër përgatitjet në Kampin Nacional në Hajvali, me seancën stërvitore të planifikuar në ora 11:30.

Vendi

Çmimi i naftës sot 1.58 euro për litër

Published

23 minutes ago

May 28, 2026

UBTNews

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINT) ka publikuar çmimet maksimale të lejuara të derivateve të naftës për ditën e sotme.

Sipas vendimit të MINT-it, çmimi maksimal i naftës (dizelit) është caktuar 1.58 euro për litër, benzina 1.52 euro për litër, ndërsa gasi 0.74 euro për litër.

Në njoftim bëhet e ditur se këto çmime hynë në fuqi nga ora 10:00.

Rritja e çmimeve të derivateve në tregun vendor po ndikohet nga zhvillimet në tregjet ndërkombëtare të energjisë, përkatësisht nga tensionet dhe konflikti i vazhdueshëm në Lindjen e Mesme, që kanë shkaktuar luhatje të çmimeve të naftës në bursat globale.

Aktualitet

I dyshuari për vrasjen e mbrëmshme në Prishtinë ende në arrati

Published

28 minutes ago

May 28, 2026

UBTNews

Pas vrasjes së mbrëmshme në lagjen “Bregu i Diellit” në Prishtinë, ku një person mbeti i vdekur nga të shtënat me armë zjarri, i dyshuari vazhdon të jetë në arrati.

Sipas Policisë së Kosovës, rasti ka ndodhur të martën rreth orës 20:30. Viktima, dyshohet se është qëlluar me armë zjarri nga një person tjetër, i cili pas incidentit është larguar në drejtim të panjohur.

Njësitë policore dhe ekipi mjekësor kanë dalë menjëherë në vendin e ngjarjes, ndërsa mjeku kujdestar ka konstatuar vdekjen e viktimës.

Policia ka bërë të ditur se i dyshuari ndodhet në kërkim, derisa hetimet për zbardhjen e plotë të rastit janë duke vazhduar.

Me vendim të prokurorit, trupi i pajetë është dërguar në Institutin e Mjekësisë Ligjore për obduksion.

Lajmet

Një i vdekur dhe një i plagosur pas therjes me thikë në Mitrovicë

Published

32 minutes ago

May 28, 2026

UBTNews

Një person ka humbur jetën dhe një tjetër ka mbetur i plagosur si pasojë e një therjeje me thikë që ndodhi mbrëmjen e së martës në Mitrovicën e Jugut.

Policia njoftoi se viktima është një 37-vjeçar, i cili nuk arriti t’u mbijetojë plagëve të marra. Ndërkohë, një person tjetër u lëndua nga i njëjti i dyshuar dhe po trajtohet në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK), ndërsa gjendja e tij raportohet të jetë jashtë rrezikut për jetën, raporton Ekonomia online.

Sipas policisë, rasti është raportuar rreth orës 22:00, pasi një person i plagosur me mjet të mprehtë ishte dërguar në Spitalin Rajonal të Mitrovicës së Jugut. Mjeku kujdestar konfirmoi se 37-vjeçari kishte ndërruar jetë si pasojë e plagëve.

I dyshuari, një 31-vjeçar, është arrestuar nga policia dhe me urdhër të prokurorit është ndaluar për 48 orë, ndërsa hetimet për rastin janë duke vazhduar./Ekonomia online.