Lajmet

Nga se kemi frikë (2): Inteligjenca artificiale dhe pandemitë

E thotë studimi.

Publikuar

Pjesa e dytë

Në marsin e kaluar, nën kujdesin e Institutit Future of Humanity, një qendër kërkimore në Oksford, emri i së cilës tashmë thotë shumë për temperaturën emocionale të temës që trajtojmë, u publikua një studim befasues. Ku 160 ekspertë në sektorë të ndryshëm dhe superparashikues, pra njerëz që pavarësisht se nuk kanë specializim, kanë rezultuar jashtëzakonisht të aftë në garat e parashikimit, hartuan një renditje të risqeve.

Duke bërë dallimin midis ngjarjeve katastrofike, të tilla si zhdukja e deri në 10 për qind e popullsisë (Lufta e Dytë Botërore, si të thuash, zhduku 3 për qind) dhe ngjarjeve që mund të shkaktojnë zhdukje, duke kursyer vetëm një bërthamë prej “maksimumi 5000 fatlumësh, ose shpirtra të pafat”, siç shkruante Economist. Në vend të parë në përgjithësi është Inteligjenca Artificiale (IA), së cilës superparashikuesit i caktojnë një rrezik katastrofe (deri në vitin 2100) prej 2.1 përqind krahasuar me 12 përqind nga ekspertët dhe një rrezik zhdukjeje prej 0.38 dhe 3 përqind respektivisht. Në një video-konferencë nga Oregon, Josh Rosenberg, koordinatori i studimit, sqaron se qëllimi ishte të fotografohej gjendja e debatit për të parë se si do të ndryshojë ai, me kalimin e kohës. Ndonëse nuk dëshiron të komentojë meritat, ai thjesht thekson se nuk do ta cilësonte një mundësi zhdukjeje prej 0.3 për qind si krejtësisht të papërfillshme.

Megjithatë, në afat të shkurtër ai është më i shqetësuar për energjinë bërthamore dhe pandemitë sesa për IA. Ashtu siç ew ridimensionon temën Douglas Rushkoff, autor i investigimit magjepsës Only the Rich (Luiss University Press), duke filluar përsëri nga bunkerët dhe ishujt privatë që ata rrëmbejnë: «IA do të bëjë atë që është programuar të bëjë. Dhe nëse nxjerr vlerë nga jeta e njerëzve, fajin e ka kapitalizmi, i cili e kërkon prej saj, jo algoritmi që ekzekuton”. Për të na dhënë më pas një fjali të fundit mbi alarmin që ngrenë themeluesit: «Vëllazëria teknologjike është shumë e frikësuar prej saj, sepse ata ishin të sigurt që mund të dominonin masat, pasi ishin më inteligjentë. Ndërsa nëse IA ua kalon, rrezikon t’u bëjë atyre atë që na bënë neve”.

Një institucion i ngjashëm me atë të drejtuar në Oksford nga transhumanisti Nick Bostrom, është Qendra për Rreziqet Ekzistenciale në Kembrixh. Ajo u themelua njëmbëdhjetë vjet më parë nga astronomi Martin Rees, autori i librit “If Science is to Save Us”. Me një qëllim të qartë: për t’u fokusuar në “mjellmat e zeza”, ngjarje shumë të pamundura, por me pasoja kataklizmike.

“E kundërta e aksidenteve automobilistike, shumë të mundshëm dhe shumë të studiuar. Kjo është arsyeja pse ne kemi lindur, të vetëdijshëm se edhe nëse do të arrinim t’i reduktonim këto rreziqe me një të mijtën, do ta kishim justifikuar në masë të madhe ekzistencën tonë”.

Ndër objektivat e mëdhenj të studimeve të tyre të fundit janë “sulmet kibernetike që mund të gjunjëzojnë një vend brenda disa ditësh dhe lufta biologjike, me armë që nuk kanë qenë kurrë kaq të përballueshme”. Plus, padyshim, IA për të cilën ai thotë se një masë e arsyeshme do të ishte sigurimi i “një periudhe të ndërmjetme, midis zhvillimit dhe daljes në treg, siç bëhet me ilaçet”.

Tre vjet më parë ai kishte vënë bast me Steven Pinker, neuroshkencëtarin e Harvardit, i famshëm për perma-optimizmin, se një ngjarje biologjike e papritur mund të vriste mbi një milion njerëz. Më pas mbërriti Covid, me gati 10 milionë vdekje, por askush nuk e pagoi bastin sepse nuk mund të pajtoheshin për përkufizimin e një ngjarjeje biologjike.

PANDEMITË

Mbërritëm te koronavirusi. Për diçka të tillë duhej të ktheheshe një shekull prapa (1918-1920), te gripi spanjoll dhe 50-100 milionë viktimat e tij. Ndër të paktët që e kishin parë të vinte këtë herë ishte David Quammen, i cili, tetë vjet më parë, në librin profetik “Spillover” paralajmëroi ndaj rreziqeve të llojeve të viruseve.

Nga studio e tij në Montana, ku mban një piton sikur të ishte një mace, ai e nis duke bërë një dallim: “Nëse mendojmë për fundin e Planetit, duke përjashtuar një shpërthim të pamundur të Diellit, ai do të jetë në gjendje të ecë lehtësisht edhe pa ne. Nëse pastaj flasim për njerëzimin, me 8 miliardë banorët e tij dhe shumëllojshmërinë e madhe gjenetike, do të jetë e vështirë të na eliminojë të gjithëve”. E vështirë, por jo e pamundur dhe pothuajse mund ta dëgjosh duke bërë llogaritjet mendore të Armagedonit: «Një luftë bërthamore mund të jetë afër nesh. Edhe një virus ARN, siç është gripi i shpendëve që infektoi njerëzit, ndoshta do të vriste gjysmën e tyre. Por vetëm speciet në rrezik do të zhdukeshin, ato në të cilat kanë mbetur pak ekzemplarë”.

Malësorët e vërtetë do të ishin buburrecat e përmendur në fillim, disa minj dhe, nga ana bimore, luleradhiqet. Thënë kjo, megjithatë, ne kemi mësuar aq pak nga mësimet e pandemisë saqë “ndoshta jemi më keq se në vitin 2019, pasi Instituti Kombëtar i Shëndetit, organi më i rëndësishëm federal për shëndetin, ndryshoi rregullat duke e bërë jashtëzakonisht më të vështirë për shkencëtarë të kombësive të ndryshme, që bashkëpunojnë me njëri-tjetrin. Vaksinat u zhvilluan në kohë rekord edhe falë gjenomit të sekuencuar nga kinezët. E njëjta gjë me rezultatet e para të Moderna. Ose për zhvillimin e antiviralëve. Sot nuk do të ishte më e mundur”.

Virusi i sovranizmit nuk e kursen shkencën. Në vazhdën e hipotezës së rrjedhjes prej laboratorit, Kongresi Amerikan anuloi gjithashtu fonde disa milionëshe për kërkime më me risk, të ashtuquajturin “fitimin e funksionit”: “Injoranca është një bishë e shëmtuar”.

I bëjmë pyetje të ngjashme Richard Hatchett, drejtor i Koalicionit për Inovacionet e Përgatitjes Epidemike, një fondacion publik-privat, arsyeja sociale e të cilit është të jetë gati për pandeminë e radhës: “A jemi më mirë? Varet. Edhe sikur të duket absurde, ne ishim shumë me fat që në 2020 pati një Coronavirus, një familje që e njihnim dhe mbi të cilën kishim filluar tashmë studimin e vaksinave. Nëse virusi do ishte nga një familje tjetër, reagimi mund të ishte më i ngadaltë. Por ne kemi mësuar gjithashtu shumë gjëra, nga platformat e reagimit të shpejtë deri tek testimi dhe gjurmimi më i mirë, apo tek mënyra se si të reagojmë duke shmangur bllokimet”.

Ndër kërcënimet që i heqin gjumin, bien në sy paramyxoviruset, si Nipah dhe Hendra, jo aq shumë të transmetueshëm sa Covid, por me shkallë vdekshmërie që ka arritur në 70-80 për qind. Kundërmasat?

“Të shkurtohet në mënyrë drastike kohën e prodhimit të vaksinave. Mësimi vjen nga Formula 1 ku pushimet e shkurtra në pit stop shkuan nga 60-90 në 2-3 sekonda. Nëse tre vjet më parë dukej si një mrekulli të duheshin 11 muaj për vaksinën, herën tjetër 100 ditë do të mjaftonin. Mund të bëhet duke investuar burimet e nevojshme”. (bota.al)

Fundi i pjesës së dytë

Në pjesën e tretë: Luftërat dhe shkatërruesi i botëve

Lajmet

Ish-zëvendësministri i Brendshëm kërkon koordinim me partnerët ndërkombëtarë për aksionet në veri, në të kundërtën paralajmëron pasoja

Publikuar

nga

Këto janë pamjet e së hënës të një aksioni policor në komunat veriore të Kosovës. Aksioni u zhvillua në bashkëpunim me Adiministratën Tatimore të Kosovës dhe me autorizim të prokurorit.

Me këtë rast policia mbylli gjashtë njësi të Bankës Postare Kursimore, që u konsiderua se vepron ilegalisht në Republikën e Kosovës. Aty u konfiskuan rreth 1 milion e 600 mijë euro dhe 74 milionë dinarë.

Ky aksion zgjoi reagime të shumta nga partnerët ndërkombëtarë duke e thënë është bërë pa koordinim me ta.

Reagimet për UBTneës i komentoj, ish-zëvendësministri i Punëve të Brendshme, Valdet Hoxha. Ai thotë se përkundër së drejtës legjitime të insituticioneve të Kosovës që ta ndërmarrin këso hapash, koordinimi me partnerët ndërkombëtarë duhet të ndodhë.

“E vlerësoj që reagimi i partnerëve tanë ndërkombëtarë ishte mjaft i ashpër dhe meqë të njëjtit e vlerësuan që këto aksione janë të njëanshme, pra në cilësim mjaft i ashpër, atëherë besoj që Qeveria e Republikës së Kosovës duhet të ketë kujdes sepse përkundër së drejtës legjitime për t’i ndërmarrë këto aksione, situata gjeopolitike është specifike, po vlon gjithandej, prandaj vendimet sado që janë ligjore në dukje duhet të jenë edhe në fazën strategjike dhe që kjo nënkupton një koordinim të ngushtë me partnerët ndërkombëtarë”, deklaroi ai.

Sipas Hoxhës, Kosova duhet pasur kujdes që si pasojë e aksioneve të paakoordinuara të mos pësojë masa të tjera ndëshkuese, sikurse ato aktuale që i ka nga Bashkimi Evropian.

“Ne jemi nën masat e BE-së, pikërisht për moskoordinim të këtyre aksioneve në pjesën veriore të vendit, prandaj pasojat mund të jenë; në një mosheqja e atyre masave të cilat kemi pritur që këto ditë të tërhiqen dhe nën dy mund të ketë edhe pse jo, mund të ketë edhe masa të tjera, shpresoj që jo, por reagimi i secilës sidomos i BE-së ishte mjaft i ashpër dhe në deklaratën e tyre ata e potencojnë që Kosova e ka prioritet vetëm moskoordinimin. Pra është një deklaratë tejet e ashpër, më e ashpra deri më tani. Është pësuar edhe me deklarimin e DASH-it nga KFOR-i, Ambasadat e Mbretërisë së Bashkuar po ashtu edhe Gjermania, prandaj duhet të jemi më të kujdesshëm, pasojat po i bartim mbi shpinë mos të krijojmë pasoja tjera”, shtoi ai.

Aksioni erdhi një javë pasi Banka Qendrore e Kosovës njoftoi se ka përfunduar afati transitor për rregulloren e saj, që ndalon përdorimin e dinarit serb për kryerjen e pagesave. Rregullorja e BQK-së që parasheh euron si monedhën e vetme për kryerjen e pagesave, është kundërshtuar nga Serbia./UBTNews/

Realizoi: Dea Berisha

Vazhdo të lexosh

Lajmet

​Të ardhurat globale nga çmimi i karbonit arrijnë rekord më 2023

Publikuar

nga

Të ardhurat globale nga çmimi i karbonit arritën një rekord prej 104 miliardë dollarësh vitin e kaluar, njoftoi Banka Botërore të martën në një raport.

Aktualisht ekzistojnë 75 instrumente të çmimit të karbonit në funksionim në mbarë botën, ndërsa më shumë se gjysma e të ardhurave të mbledhura është përdorur për financimin e programeve të lidhura me klimën dhe natyrën, sipas raportit State and Trends of Carbon Pricing 2024.

“Çmimi i karbonit mund të jetë një nga mjetet më të fuqishme për të ndihmuar vendet të reduktojnë emetimet”, tha në një deklaratë Drejtori i Lartë Menaxhues i Bankës Botërore, Axel van Trotsenburg.

“Kjo është arsyeja pse është mirë që këto instrumente të zgjerohen në sektorë të rinj, të bëhen më të adaptueshëm dhe plotësojnë masat e tjera”, shtoi ai.

Banka Botërore tha se ka përcjellë tregjet e karbonit për rreth dy dekada. Çmimi i karbonit redukton emetimet duke trajtuar ngrohjen globale dhe ndihmon në zbutjen e problemeve shëndetësore dhe mjedisore.

Përveç kësaj, çmimi i karbonit mbështet zgjidhjet për energji të pastër duke nxitur inovacionin dhe investimet në kërkimin dhe zhvillimin me karbon të ulët. /AA

 

Vazhdo të lexosh

Lajmet

Prokuroria po zhvillon hetime për masakrën në Dubravë, 40 të pandehur

Publikuar

nga

Prokuroria Speciale është duke zhvilluar hetime në lidhje me njërën ndër masakrat më të tmerrshme të kryera ndaj shqiptarëve gjatë kohës së luftës në Kosovë, atë në Dubravë dhe deri më tash është ngritur një aktakuzë dhe janë 40 të pandehur të tjerë.

Ministrja e Drejtësisë Albulena Haxhiu në 25-vjetorin e masakrës në burgun e Dubravës, ka thënë se institucionet e drejtësisë në vend do të angazhohen në maksimum për sjelljen e autorëve të kësaj masakre para drejtësisë.

“Masakra e Dubravës është trajtuar vetëm në procedurën gjyqësore kundër Sllobodan Millosheviqit, i cili vdiq pa u dënuar. Me lejoni t’ju informoj që në lidhje me masakrën e Dubravës tashmë po zhvillohen hetime nga Prokuroria Speciale dhe në këtë moment janë 40 të pandehur dhe në fund të vitit të kaluar Prokuroria Speciale ka ngritur aktakuzë kundër një të dyshuar për pjesëmarrjen në masakrën në Burgun e Dubravës. Nga këtu do të zotohemi që të ketë drejtësi”, ka thënë Haxhiu.

Njëri nga të mbijetuarit e masakrës Njazi Kryeziu thotë se e ka ende të freskët momentet e tmerrit të përjetuar.

“Kemi përjetime të rënda dhe momente që nuk do t’i harrojmë kurrë. Ne kemi përjetuar një nga masakrat më të tmerrshme që ka bërë pushteti serb… Është këtu dera kryesore, na kanë pritur policë, paraushtarakë, të burgosur serbë që kanë qenë të veshur, ushtarë dhe na kanë rrahur me një kordon dy krahësh”, ka thënë Kryeziu.

Ish-deputeti Daut Haradinaj masakrën në Dubravë e ka cilësuar ndër më të rëndat nga regjimi serb ndaj popullit shqiptar.

“Ne në asnjë rrethanë nuk duhet ta mohojmë dhe ta fshehim të vërtetën e krimeve makabre serbe mbi popullin tonë. Edhe këtu para këtyre heronjve që jemi mbledhur sot për t’i nderuar. Duhet bërë thirrje që në raport me Serbin të jemi unikë, të jemi të bashkuar, të jemi njëzëri sikurse në luftë pasi vetëm ashtu mund t’ia japim hakun edhe këtyre burrave që sot përkujtojmë dhe rreth 13 mijë shqiptarëve që rënë në luftën e fundit”, ka thënë Haradinaj.

I mbijetuari i masakrës së Dubravës Nait Hasani, ka thënë se autorët e krimit të kryer ndaj shqiptarëve të pafajshëm duhet të përballen me drejtësinë.

“Në këtë masakër mbetën 117 të vrarë e 300 të plagosur. Kjo vrasje është gjenocid i shteti serb mbi të burgosurit politik shqiptarë, është hakmarrje mbi të burgosurit e UÇK-së dhe vrasje e të burgosurve shqiptarë si shqiptarë. Mendojmë se kjo masakër është krim lufte dhe kryerësit duhet te gjykohen dhe dënohen nga gjykata e Kosovës”, ka thënë Hasani.

Masakra në Burgun e Dubravës është kryer prej datës 19-24 maj 1999. Brenda burgut të Dubravës gjendet një pllakë përkujtimore me emrat e të vrarëve në këtë masakër, që konsiderohet si një nga masakrat më të mëdha të regjimit serb të kryer ndaj shqiptarëve. Ende për këtë masakër nuk është dënuar askush.

Vazhdo të lexosh

Lajmet

Kurti udhëton për në Mbretërinë e Bashkuar, merr pjesë në Konferencën e Mbrojtjes në Londër

Publikuar

nga

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka udhëtuar për në Mbretërinë e Bashkuar, ku do të marrë pjesë në Konferencën e Mbrojtjes në Londër, ku edhe do të jetë folës kryesor.

Sipas njoftimit të zyrës për media të Qeverisë, aty, Kurti do të zhvillojë një takim bilateral me Sekretarin e Punëve të Jashtme të Mbretërisë së Bashkuar, David Cameron, i cili gjithashtu do të marrë pjesë në këtë konferencë.

“Gjatë qëndrimit në Mbretërinë e Bashkuar, kryeministri Kurti do të zhvillojë takime edhe në Parlamentin britanik, si dhe do të ketë një bashkëbisedim me Drejtuesen Ekzekutive të Institutit ODI (Overseas Development Institute), Sara Pantuliano, për 25-vjetorin e përfundimit të luftës dhe çlirimit të Kosovës”, thuhet në njoftim.

Vazhdo të lexosh

Të kërkuara