Kulturë
Mbi 400 milionë kopje të shitura, çfarë e bën ende kaq të suksesshëm Leon Tolstoin?
Romanet e tij “Lufta dhe Paqja” dhe “Ana Karenina” i mahnitën lexuesit kur u botuan për herë të parë.
Published
4 years agoon
By
Betim GashiSa herë që mendoni mbi veprat e mëdha të letërsisë ruse, ka shumë mundësi që mendja t’iu shkojë menjëherë te shkrimtari Leon Tolstoi. Romanet e tij “Lufta dhe Paqja” dhe “Ana Karenina” i mahnitën lexuesit kur u botuan për herë të parë, dhe më shumë se një shekull më vonë, konsiderohen ende si ndër veprat më të mira letrare të shkruara ndonjëherë. Por shitjet e librave janë vetëm një pjesë e historisë. Ja çfarë duhet të dini më shumë për jetën dhe karrierën e Leon Tolstoit.
Nuk e donte romanin “Lufta dhe Paqja”
Shkrimi i kësaj vepre voluminoze, ishte një proces rraskapitës për Tolstoin. Ai e rishikoi vazhdimisht veprën, dhe vetëm për pjesën e parë realizoi 15 drafte dhe shpenzoi gati 1 vit për ta shkruar siç duhet. Por në fund, u shpërblye e gjithë puna e tij e palodhur.
“Lufta dhe Paqja” është padyshim vepra e tij më e famshme, dhe një nga romanet më të famshme që është shkruar ndonjëherë. Por pavarësisht se shpenzoi kaq shumë kohë me të (ose ndoshta për shkak të këtij fakti), Tolstoi u bë përçmues ndaj romanit.
Në një letër drejtuar një miku të tij, ai shprehej se historia ishte e zmadhuar më shumë seç duhej. Ndërkohë në ditarin e tij, shkroi: “Njerëzit më duan për vogëlsirat që kam shkruar – si Lufta dhe Paqja e kështu me radhë – të cilat ata mendojnë se janë kaq shumë të rëndësishme”.
Romani “Ana Karenina”, u frymëzua nga një ngjarje reale
Ngjarjet e Ana Kareninës mund të jenë bazuar te një dramë e jetës reale, që preku mikun dhe njëherazi fqinjin e Leo Tolstoit, Aleksandër Nikolajeviç Bibikov, që kishte një lidhje romantike me një grua të quajtur Ana Stepanovna Pirogova.
Por Bibikov filloi që ta linte atë pas dore, në favor të dados gjermane të fëmijëve të tij. E pushtuar nga xhelozia, Stepanovna iku në fshat, ku u end e pikëlluar për disa ditë, përpara se t’i dilte para një treni duke vrarë veten. Tolstoi ishte dëshmitar në autopsinë e saj, dhe ajo ngjarje e preku aq sa një vit më vonë, vendosi ta kthejë atë në një roman.
Bashkëshortja e tij, Sofia, ishte një aset i paçmuar për karrierën e tij
Shumë artistë të mëdhenj, kanë përfituar nga puna e padukshme e partnerëve të tyre. Por mbështetja që mori Leon Tolstoi nga gruaja e tij, ishte më se e dukshme. Sofia ulej përkrah tij gjatë kohës që ai shkruante, dhe i jepte shpesh sugjerime, apo ia redaktonte tekstin.
Ishte ajo që ri–shkroi të gjitha draftet e tij, në mënyrë që ai të kishte një dorëshkrim të lexueshëm kur t’ua dërgonte botuesve, gjë që duhet të ketë qenë mjaft sfiduese duke pasur parasysh numrin e lartë të faqeve të dorëshkrimeve të Tolstoit. Nga ana e biznesit, Sofia ishte ajo që e nxiti atë të botonte “Lufta dhe Paqja” si një roman të plotë, në vend të tregimeve nëseri.
Leon Tolstoi dhe Sofia patën 13 fëmijë
Me gruan e tij, Sofia, Leon Tolstoi pati 13 fëmijë, tetë nga të cilët mbijetuan deri në moshë madhore. Disa ndoqën shembullin e babait të tyre duke u bërë shkrimtarë, përfshirë Ilia Tolstoi dhe Lev Tolstoi. Sot janë gjallë qindra nga pasardhësit e tij të drejtpërdrejtë, ndërsa dy herë në vit ata organizojnë mbledhjet familjare të Tolstoit në vilën e tij (sot një muze) në Jasnaja Poliana, Rusi.
Është një nga shkrimtarët më të shitur të të gjitha kohërave
Është e vështirë të thuhet një shifër e saktë e kopjeve të shitura të librave të botuar para shekullit XX-të. Por është e sigurt të thuhet se librat e Tolstoit janë best–seller të përhershëm. Vetëm në vitin 2004, “Ana Karenina” rifitoi interesin e lexuesit falë një promovimi nga “Klubi i Librit” të moderatores së njohur amerikane Oprah Winfrey, dhe botuesi e rriti atë vit tirazhin nga 20 mijë në 800 mijë kopje.
Romani “Lufta dhe Paqja”, shiti kopje të mjaftueshme për t’u përfshirë në listën e 50 librave më të mirëve të shitur ndonjëherë në Britaninë e Madhe. Sipas disa vlerësimeve, deri më sot janë shitur më shumë se 400 milionë kopje të veprave të Tolstoit.
Nuk e fitoi kurrë Çmimin Nobel
Kur Çmimi Nobel për Letërsi nisi të jepej për erë të parë në vitin 1901, shumë njerëz supozuan se fituesi do të ishte Leon Tolstoi. Në atë që cilësohet ende si një nga mospërfilljet më të mëdha në historinë e këtij çmimit, Nobeli iu dha atë vit poetit francez Salli Prydom.
Dyzet e dy shkrimtarë dhe artistë suedezë i shkruan Tolstoit për t’i shprehur kundërshtimin e tyre ndaj vendimit të komitetit të Nobelit. Por shkrimtari rus iu përgjigj: “U lumturova kur mësova që nuk m’u dha Çmimi Nobel. Më privoi nga problemi i madh se si do t’i shpenzoja paratë”.
Ai u nominua si kandidat deri në vitin 1906.
Thënie të paharrueshme të Leon Tolstoit:
“Në rast se nuk do të kishte mjete të jashtme për zbehje e ndërgjegjes së tyre, gjysma e njerëzve do të vrisnin veten menjëherë, pasi të jetosh në kundërshtim me arsyen është një gjendje shumë e patolerueshme ,dhe të gjithë njerëzit e kohës sonë ndodhen në një gjendje të tillë”.
“Besimi është domethënia e kësaj jete, ai kuptim me anë të të cilit njeriu nuk e shkatërron veten, por vazhdon të jetojë. Është forca përmes së cilës jetojmë”.
“Ndryshimet në jetën tonë, duhet të vijnë nga pamundësia për të jetuar ndryshe, dhe jo sipas kërkesave të ndërgjegjes sonë, dhe as nga vendosmëria jonë mendore për të provuar një formë të re të jetës”.
“Gjatë gjithë historisë nuk ka pasur asnjë luftë që nuk është nxitur nga qeveritë, në mënyrë të pavarur nga interesat e njerëzve, për të cilët lufta është gjithmonë e dëmshme edhe kur është e suksesshme”./bota.al
Të shtunën (07.02.2026) u shënuan gjashtë vjet nga shkuarja në amshim e ikonës së muzikës shqiptare, Nexhmije Pagarusha, e njohur për publikun si Bilbili i Kosovës.
E lindur në maj të vitit 1933 në Malishevë, Nexhmije Pagarusha e nisi karrierën muzikore në vitin 1948 në Radio Prishtinë, duke u shndërruar në një nga zërat më të veçantë dhe më të dashur të muzikës shqiptare.
Karrierën si këngëtare e përmbylli në vitin 1984. Përveç muzikës, ajo ishte aktive edhe si aktore filmi dhe teatri.
Për kontributin e saj të jashtëzakonshëm artistik, Pagarusha u nderua me çmimin “Nderi i Kombit” nga Presidenca e Shqipërisë, si dhe me titullin “Artiste e Merituar” nga Presidenca e Kosovës.
Nexhmije Pagarusha u nda nga jeta në moshën 86-vjeçare, duke lënë pas pesë albume dhe 88 këngë, ndër to këngët e pavdekshme “Baresha” dhe “Zambaku i Prizrenit”. Ajo do të kujtohet gjithmonë si një yll i pashuar i muzikës shqiptare dhe një figurë frymëzuese për brezat e rinj të artistëve.
Më 6 shkurt të vitit 2007, ndërroi jetë figura e mirënjohur e kinematografisë dhe e skenës shqiptare, Kadri Roshi.
Roshi u lind më 4 janar të vitit 1924 në Ballsh të Mallakastrës në një familje me prejardhje nga Libohova. Aktori përjetoi një vogëli të trazuar, pasi humbi të ëmën teksa numëronte veçse 2 vjeç dhe mbeti jetim dhjetë vjet më vonë, kur vdiq edhe i ati.
Karriera e tij si aktor nisi në moshën 21-vjeçare në skenën e të ashtuquajturit Teatër Popullor. Në vitin 1951 finalizoi rrugëtimin e tij kushtuar edukimit universitar, të përshkuar në Pragë. Me t’u kthyer në vendin e tij të origjinës, Roshi rimori ekzekutimin e roleve të para në logun e jetës artistike të vendit, Teatrin Kombëtar.
Përllogaritet se aktori ka luajtur rreth 180 role në skenë dhe në kinematografi, duke lënë në kujtesën e teleshikuesve dhe të spektatorëve një portret të pashlyeshëm. Në celuloid është përjetësuar në sajë të një shumësie rolesh, që variojnë nga skllavi Ezop tek kujdestari i “Lulëkuqe mbi mure”, si edhe nga mbojtësi i thekshëm i gjuhës shqipe në Rilindje deri tek plaku Mere.
Disa prodhime të tjera filmike ku Roshi ka mishëruar role protagoniste janë: Vdekja e burrit (1991), Apasionata (1983), Partizani i vogël Velo (1980), Ballë për ballë (1979), Gjeneral gramafoni (1978), Njeriu me top (1977), Fije që priten (1976), Përballimi (1976), Malet me blerim mbuluar (1971), I teti në bronz (1970).
Për kontributin e dhënë në artin e fjalës dhe të interpretimit, Roshi u nderua me Çmimin e Karrierës në Festivalin e Filmit Artistik të vitit 1995, me Çmimin e Madh të Nderit në vitin 1997 dhe iu akordua vlerësimi “Nderi i Kombit” në vitin 1999. /Kosovapress/
Kulturë
“Halili dhe Hajria”, 63 vjet nga vënia në skenë e baletit të parë shqiptar
Published
3 days agoon
February 6, 2026By
ubtnews
“Halili dhe Hajria” është një vepër baleti tërësisht shqiptare, e para në skenën e baletit shqiptar.
Ishte 13 janari i vitit 1963, kur kompozitori Tish Daija, baletmaestri Panajot Kanaçi, dirigjenti Mustafa Krantja e një grup i madh artistësh, vunë në skenë baletin “Halili dhe Hajria”.
Interpretuesit e parë në rolin e Halilit, kanë qenë Xhemil Simixhi, Kristaq Rada dhe Llaqi Nako dhe në rolin e Hajries: Ganimet Vendresha (Simixhi) Zoica Haxho, ndërsa në rolet e tjera përmenden emrat e Luan Shtinos, Miltiadh Papës, Agron Aliajt, Skënder Jazexhiut, etj.
Në vitin 1983, kjo vepër rivihet në skenë. Krahas emrit të Llaqi Nakos, në rolin e Halilit, radhitet edhe ai i Ilir Kernit, ndërsa në rolet e tjera Albana Sulejmani, Pëllumb Agalliu, Hajdar Shtuni, Ludmill Çakalli, etj.
Më 12 dhjetor 1973 u luajt për të 150-n herë, ndërsa në skenën e Teatrit Kombëtar të Operës e Baletit dhe jashtë saj u luajt mbi 250 herë.
Në turnetë në Greqi, Itali, Turqi, Francë, ka pasur sukses të padiskutueshëm. Në Francë është vënë në skenë nga një trupë franceze, më pas edhe në Prishtinë.
Gjatë viteve, BBC Culture ka kryer sondazhe të mëdha me kritikë filmi dhe televizioni, ekspertë dhe figura të industrisë nga e gjithë bota për të vendosur mbi filmat dhe shfaqjet televizive më të mira në një kategori të caktuar.
Megjithatë, në një sondazh të para disa muajsh, BBC Culture u mor me librin. Dhe nuk ka shumëllojshmëri librash më të ngulitur në to sesa letërsia për fëmijë – në fund të fundit, cilado qofshin argëtimet tona ndërsa rritemi, shumë prej nesh ndajnë gëzimin e leximit në një moshë të re, brenda dhe jashtë shkollës.
Nisur nga kjo, kjo radio solli titujt e 100 librave më të mirë për fëmijë. Mund t’ia kenë qëlluar saktë, por edhe mund të ketë ndonjë huqje. Sidoqoftë, janë rezultate të nxjerra nga hulumtimet dhe sondazhet.
Le t’i lexojmë titujt në vazhdim:
- Ku janë gjërat e egra (Maurice Sendak, 1963)
- Aventurat e Alisës në Botën e Çudirave (Luis Karroll, 1865)
- Pipi Çorapegjata (Astrid Lindgren, 1945)
- Princi i Vogël (Antuan de San-Eksuper, 1943)
- Hobiti (Tolkien, 1937)
- Dritat Veriore (Filip Pullman, 1995)
- Luani, Shtriga dhe Garderoba (Luis, 1950)
- Winnie-the-Pooh (Milne dhe Shepard, 1926)
- Rrjeta e Sharlotës (Vhajt dhe Garth Williams, 1952)
- Matilda (Roald Dahl dhe Kuentin Blejk, 1988)
- Ana e Gables të Gjelbër (Montgomery, 1908)
- Përralla (Hans Kristian Andersen, 1827)
- Harry Potter dhe Guri Filozofal (Rowling, 1997)
- Vemja shumë e uritur (Erik Karle, 1969)
- Errësira po ngrihet (Susan Kuper, 1973)
- Ardhja (Shaun Tan, 2006)
- Gratë e Vogla (Luisa May Alcott, 1868)
- Çarli dhe Fabrika e Çokollatës (Roald Dahl, 1964)
- Heidi (Johana Spyri, 1880)
- Natën e mirë Hëna (Margaret Vise Brovn dhe Clement Hurd, 1947)
- Aventurat e Pinokios (Karlo Kollodi, 1883)
- Një Magjistar i Detit të Tokës (Ursula Le Guin, 1968)
- Moominland Midwinter (Tove Jansson, 1957)
- Dua kapelen time mbrapa (Xhon Klassen, 2011)
- Kopshti Sekret (Frances Hoxhson Burnett, 1911)
- Rosa, Vdekja dhe Tulipani (Volf Erlbrush, 2007)
- Vëllezërit zemërluanë (Astrid Lindgren, 1973)
- Harry Potter dhe i Burgosuri i Azkabanit (Rowling, 1999)
- Vajza ngjyrë kafe duke ëndërruar (Zhaklin Vudson, 2014)
- Tre Grabitësit (Tomi Ungerer, 1961)
- Dita me dëborë (Ezra Zhak Keats, 1962)
- Tigri që erdhi për çaj (Xhudit Kerr, 1968)
- Kështjella lëvizëse e Howl (Diana Vajn Xhons, 1986)
- Një rrudhë në kohë (Medlin L’Engle, 1962)
- Ujëmbledhësi (Riçard Adams, 1972)
- Kopshti i mesnatës i Tomit (Filipa Pirs, 1958)
- Përrallat e Grimm (Vëllezërit Grimm, 1812)
- Përralla e Peter Rabbit (Beatriks Poter, 1902)
- Fëmijët e hekurudhës (Edit Nesbit, 1906)
- Zero dhe kryqe (Malorie Blakman, 2001)
- BFG (Roald Dahl dhe Kuentin Bejk, 1982)
- Rregullat e Verës (Shaun Tan, 2013)
- Momo (Majkëll End, 1973)
- Historia e Ferdinandit (Munro Leaf dhe Robert Lavson, 1936)
- Zoti i Unazave (Tolkien, 1954)
- Shërbimi i Bufit (Alan Garner, 1967)
- Ronia, vajza e grabitësit (Astrid Lindgren, 1981)
- Historia e Pafundme (Majkëj End, 1979)
- Panchatantra (Anonim / folk, -200)
- Ishulli i Thesarit (Robert Luis Stevenson, 1883)
- Mary Poppins (Travers, 1934)
- Këpucë baleti (Noel Streafield, 1936)
- Kaq shumë! (Trish Koke dhe Helen Oksenbury, 1994)
- Po shkojmë në gjueti arinjsh (Mihael Rosen dhe Helen Oksenbury, 1989)
- Aventurat e Çipolinos (Xhani Rodari, 1951)
- Pema që jep (Shel Silverstein, 1964)
- Gruffalo (Xhulia Donaldson dhe Aksel Shefler, 1999)
- Julián është një sirenë (Xhesika Love, 2018)
- Kometa në tokën e muminëve (Tove Jansson, 1946)
- Familja Finn (Tove Jansson, 1948)
- Shtrigat (Roald Dahl dhe Kuentin Blejk, 1983)
- Një ari i quajtur Paddington (Mihael Bond, 1958)
- Era në shelgje (Kenet Graham, 1908)
- Rrëshqitja e Bubullimës (Mildred Tejlor, 1977)
- Karlsson-në-Çati (Astrid Lindgren, 1955)
- Kabina e Taksave Fantazmë (Norton Juster dhe Jules Feiffer, 1961)
- Macja me Kapelë (Dr. Seuss, 1957)
- Udhëtimi i mrekullueshëm i Edward Tulane (Kate Di Kamillo dhe Bagram Ibatouline, 2006)
- Peter dhe Vendy (Barrie, 1911)
- Një Mijë e Një Net (Anonim / folk)
- Nga Dosjet e Përziera të Znj. Basil Frankveiler (Konigsburg, 1967)
- Kur Hitleri Vodhi Lepurin Rozë (Xhudit Kerr, 1971)
- Shum bola (Gafur Gulоm, 1936)
- Ernesti dhe Celestina (Gabriel Vincent, 1981)
- Një Lloj Shkëndije (Elle MekNikoll, 2020)
- Nikolla i Vogël (René Goscinny dhe Zhan-Zhak Sempé, 1959)
- Bukuroshja e Zezë (Anna Sewell, 1877)
- Babai me Këmbë të Gjata (Zhan Vebster, 1912)
- Asnjë Puthje për Nënën (Tomi Ungerer, 1973)
- Familja ime dhe Kafshët e Tjera (Gerald Durrell, 1956)
- Jakobin e kam dashur (Kaherina Paterson, 1980)
- Loraksi (Dr. Seuss, 1971)
- Përrallat / Rrëfenjat e Nënës Patë (Çarls Perrault, 1697)
- Moominët dhe Përmbytja e Madhe (Tove Jansson, 1945)
- Magjistari i Mrekullueshëm i Ozit (Frank Baum, 1900)
- Vetëm Villiam (Riçmal Crompton, 1922)
- Twitët (Roald Dahl dhe Kuentin Blejk, 1980)
- Miu dhe Fëmija i Tij (Russell Hoban, 1967)
- Jashtë Mendjes Sime (Sharon M. Draper, 2010)
- Lugina e Moominit në Nëntor (Tove Jansson, 1970)
- Shtëpi e Vogël në Pyllin e Madh (Laura Ingalls Vilder, 1932)
- Danny – Kampioni i Botës (Roald Dahl, 1975)
- Njeriu i Dëborës (Rajmond Brigs, 1978)
- Vala (Suzy Li, 2008)
- Vëllezërit e Zinj (Lisa Tetzner, 1940)
- Lepuri Kadife (Marger Villiams, 1921)
- Fillimi i Keq (Lemon Snicket, 1999)
- Libri i Varrezave (Neil Gaiman, 2008)
- Kinez i Lindur Amerikan (Gene Luen Jang dhe Lark Pien, 2006)
- Haroun dhe Deti i Historive (Salman Ruzhdi, 1990).
PDK: Qëndrimet e Prokurorisë në Hagë i shërbejnë narrativës së rreme serbe
VV: Kërkesa për dënime ndaj ish-krerëve të UÇK-së synon përmbysjen e së vërtetës historike
Osmani: Lufta e UÇK-së ishte e pastër, historia nuk rishkruhet
Këshilltari i Liderit Suprem të Iranit viziton Omanin të martën pas bisedimeve SHBA-Iran
Policia nis kontrolle të shtuara për kamionë dhe autobusë
Policia e Kosovës sekuestron 7 kg marihuanë në Merdarë
Heshtja mbretëroi në qytetin e vogël italian, a është identifikuar personi i parë i “Sarajeva Safari”?
WSJ: Vala e dytë e zemërimit popullor po fillon në Iran, regjimi po tërhiqet, por tani është tepër vonë!
Lista e vendeve ku përgatitet pica më e mirë në Evropë
Të kërkuara
-
Lajmet nga UBT3 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor mbi cilësinë e ujërave nëntokësore në Komunën e Suharekës
-
Lajmet nga UBT2 months agoMe shumicë votash, Vesa Shatri zgjidhet Kryetare e re e Këshillit Studentor të UBT-së
-
Lajmet nga UBT3 months agoNga klasa në praktikë! Studentët e drejtimit Media dhe Komunikim vizitojnë shtypshkronjën e UBT-së
-
Lajmet nga UBT2 months agoNjohja me proceset profesionale televizive, vizita e studentëve të Media dhe Komunikim në Klan Kosova
