Botë
Katër arsye pse zgjedhjet e Iranit kanë rëndësi për Evropën
Published
5 years agoon
By
Betim GashiRezultati mund të ndikojë në një sërë çështjesh, nga e ardhmja e marrëveshjes bërthamore e vitit 2015 deri te fati i të burgosurve me kombësi të dyfishtë të mbajtur në Iran.
Rezultati i zgjedhjeve presidenciale të Iranit të premten mund të riformojë ekuilibrin politik të vendit – dhe marrëdhëniet e Teheranit me aleatët dhe rivalët e tij.
Kandidati konservator Ebrahim Raisi shihet gjerësisht si paraardhësi që do të pasojë Hassan Rouhanin, presidentin reformist, mandati i dytë i të cilit po përfundon.
Një fitore për kandidatët konservatorë, do të sinjalizojë shkëputje nga axhenda e reformave e kryesuar nga Rouhani dhe Ministri i Jashtëm iranian, Mohammad Javad Zarif.
Kjo mund të ketë pasoja të konsiderueshme për fuqitë evropiane të etura për të angazhuar Teheranin në një varg çështjesh, duke përfshirë marrëveshjen e rëndësishme bërthamore 2015, një seri konfliktesh rajonale dhe ndalimin e shtetasve të dyfishtë.
Këtu janë katër gjëra për t’u marrë parasysh:
Marrëveshja bërthamore
Palët evropiane në marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, janë përpjekur të rikthejnë paktin pasi u la në ‘i copëtuar’ nga vendimi i atëhershëm i Donald Trump për tërheqjen e njëanshme të Shteteve të Bashkuara në maj të vitit 2018.
Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar dhe BE u përpoqën të zbusin efektin e ndëshkimit të sanksioneve ekonomike në Teheran pas daljes nga Uashingtoni, por patën sukses të kufizuar. Ndërkohë Irani rriti mospërputhjen e tij me marrëveshjen.
Por oferta e Presidentitit Joe Biden për të ringjallur marrëveshjen dhe të zgjasë kushtet e saj ka rritur shpresat e nënshkruesve evropianë për një ringjallje të marrëveshjes.
Teherani dëshiron që Uashingtoni të bëjë lëvizjen e parë duke hequr sanksionet dhe Irani është kundër zgjerimit të marrëveshjes fillestare, e cila vendos kufizime në programin bërthamor të Iranit në këmbim të lehtësimit të sanksioneve.
Një raund i gjashtë i negociatave indirekte SHBA-Iran i cili synon ringjalljen e marrëveshjes u zhvillua në Vjenë në fundjavë dhe të shtatë kandidatët që garojnë për presidencën kanë mbështetur vazhdimin e bisedimeve.
“Lehtësimi i sanksioneve është diçka që sistemi [iranian] në tërësi po e kërkon”, tha për Al Jazeera Sanam Vakil, një zëvendës drejtor për programin e Lindjes së Mesme në Mbretërinë e Bashkuar.
Të burgosurit me kombësi të dyfishtë
Irani nuk njeh kombësi të dyfishtë dhe nuk ka shifra të sakta për numrin e personave me shtetësi të shteteve evropiane të burgosur në vend.
Disa nga ata që dihet të mbahen argumentojnë se ata po mbahen në arrest me akuza false dhe po përdoren nga Teherani si mjete negociuese në marrëdhëniet e tij me fuqitë perëndimore.
Midis tyre janë Nazanin Zaghari-Ratcliffe, Fariba Adelkhah dhe Kamren Ghaderi, të cilët janë përkatësisht dy shtetas britaniko-iranian, francez-iranian dhe austriak-iranian.
Nëse Raisi ose ndonjë kandidat konservator fiton zyrën, fuqitë evropiane duhet të marrin një pozitë të “skepticizmit ekstrem” mbi synimet e Teheranit në lidhje me këta individë – dhe çështjet e të drejtave të njeriut më gjerë – sipas Mamedov.
Vakil tha se ishte e mundur që Teherani të mund të dyfishojë arrestimet e tilla nën një presidencë konservatore.
“Konservatorët, në përgjithësi, kanë një konsensus se këto taktika të vijës së ashpër dhe ndërtimi i levave janë strategji të dobishme,” tha ajo. “Dhe me Perëndimin, marrjet e tyre janë se këto lloj taktikash janë të rëndësishme dhe se këto lloj kartash janë të rëndësishme për të pasur mëngët e tyre.”
Sidoqoftë, të dy analistët gjithashtu sugjeruan se ishte e mundur që një fitore konservatore presidenciale mund të përmirësonte fatin e dy shtetasve aktualisht të burgosur dhe të shohë më pak të burgosur.
Konfliktet
Rezultati i zgjedhjeve të së premtes mund të ndikojë në masën ku Irani dhe fuqitë Evropiane mund të përplasen ose bashkëpunojnë në përpjekjet për t’i dhënë fund konflikteve në të cilat ata janë të përfshirë.
Nëse, siç pritej, një konservator fiton presidencën, Teherani mund të kërkojë të ulë presionin ndaj rivalëve të tij rajonalë – Izraelin, Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe – dhe aleatët e tyre evropianë me shfaqje force nga luftëtarët e tij të autorizuar në Siri, Jemen dhe Afganistani.
Në Irak, gjithashtu, një fitore për Raisin ose ndonjë tjetër konservator mund të sjell në milicitë e mbështetura nga Irani që përshkallëzojnë shënjestrën e tyre ndaj forcave amerikane, duke dobësuar perspektivat e bashkëpunimit midis Teheranit dhe aleatëve evropianë të Uashingtonit.
“Raisi mbështet strategjinë e Iranit për mbrojtjen dhe rezistencën përpara”, tha Vakil. “Pra, ekziston shqetësimi se Irani do të jetë më pak i gatshëm të bëjë kompromis mbi çështjet rajonale”.
Raportet me Rusinë
Aleanca e Iranit me Rusinë nuk ka gjasa të ndikohet nga rezultatet e zgjedhjeve presidenciale, veçanërisht duke pasur parasysh kontrollin e Khamenein mbi politikën e jashtme, sipas Vakil.
“Ata tashmë kanë lidhje të ngushta me Rusinë,” tha ajo. “Unë nuk mendoj se gjërat do të ndryshojnë, në të mirë ose në të keq”.
Sidoqoftë, Mamedov sugjeroi që një hap i madh drejt konservatorizmit mund ta shihte Iranin të konsolidonte më tej lidhjet me Moskën.
“Sigurisht që konservatorët janë më të hapur dhe më të favorshëm për lidhje më të ngushta me Rusinë,” tha ai.
“Ata e shohin Rusinë si një fuqi anti-perëndimore, ashtu si Kina, dhe ekzistojnë këto shpresa që Irani të mund të bashkohet me Rusinë dhe Kinën në një lloj boshti anti-perëndimor”.
Një veprim i tillë mund të çojë në një ftohje të mëtejshme në marrëdhëniet e Teheranit me fuqitë kryesore evropiane si Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe Gjermania, duke pasur parasysh tensionet e tyre të zymta me Moskën për një sërë çështjesh.
(Përktheu dhe përshtati UBTNews)
Aktualitet
Irani kërcënon botën: Nafta do të shkojë në 200 dollarë, vazhdojnë sulmet në det
Published
7 hours agoon
March 11, 2026By
UBTNews
Irani ka deklaruar se bota duhet të përgatitet që çmimi i naftës të arrijë në 200 dollarë për fuçi, ndërsa forcat e tij sulmuan anijet tregtare të mërkurën në Gjirin e bllokuar. Paralelisht, Irani hodhi predha drejt Izraelit dhe objektivave të tjerë në Lindjen e Mesme, duke dëshmuar se mund të kundërpërgjigjet përkundër asaj që Pentagoni i ka përshkruar si sulmet më intensive amerikano-izraelite deri më tani.
Çmimet e naftës, të cilat u rritën ndjeshëm në fillim të kësaj jave, janë stabilizuar disi dhe bursat janë rimëkëmbur, pasi investitorët po vënë bast se Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, do të gjejë një mënyrë të shpejtë për t’i dhënë fund luftës që nisi krah Izraelit rreth dy javë më parë.
Trump, i cili vazhdimisht është përpjekur të qetësojë tregjet, tha në një intervistë telefonike për Axios se “praktikisht nuk ka mbetur asgjë” për të goditur në Iran. “Pak këtu e pak atje… Kurdo që unë dua që kjo të përfundojë, do të përfundojë,” u shpreh ai.
Ndërprerja më e rëndë e furnizimit që nga vitet ’70
Përkundër optimizmit të tregjeve, në terren nuk ka shenja të zbutjes së konfliktit apo ndonjë sinjal se anijet mund të lundrojnë të sigurta përmes Ngushticës së Hormuzit. Aty është bllokuar një e pesta e naftës në botë, duke shënuar ndërprerjen më të madhe të furnizimit me energji që nga goditjet e naftës në vitet 1970.
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) ka rekomanduar lëshimin e 400 milionë fuçive nga rezervat strategjike globale për të stabilizuar çmimet—ndërhyrja më e madhe në histori, e cila u miratua menjëherë nga Uashingtoni. Megjithatë, ritmi me të cilin vendet mund ta lëshojnë këtë rezervë përbën vetëm një pjesë të vogël të furnizimit që zakonisht kalon përmes Ngushticës së Hormuzit.
“Bëhuni gati që nafta të shkojë në 200 dollarë për fuçi, sepse çmimi i naftës varet nga siguria rajonale, të cilën ju e keni destabilizuar,” deklaroi Ebrahim Zolfaqari, zëdhënës i komandës ushtarake të Iranit, në një mesazh drejtuar Shteteve të Bashkuara.
Çmimet e naftës, të cilat të hënën arritën për pak kohë në gati 120 dollarë, që atëherë janë stabilizuar rreth 90 dollarëve, gjë që sugjeron se investitorët shpresojnë në një përfundim të shpejtë të luftës dhe rihapjen e ngushticës. /Reuters/
Lajmet
Von der Leyen: 10 ditë luftë në Iran i kushtuan Evropës 3 miliardë euro shtesë në energj
Published
11 hours agoon
March 11, 2026By
UBTNews
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka dhënë alarmin të mërkurën para ligjvënësve në Strasburg, duke bërë të ditur se përshkallëzimi i luftës në Iran ka goditur rëndë ekonominë e bllokut.
Sipas saj, tronditja e tregjeve ka bërë që çmimet e gazit të rriten me 50% dhe ato të naftës me 27%.
“Nëse e përktheni këtë në euro, 10 ditë luftë u kanë kushtuar tashmë taksapaguesve evropianë tre miliardë euro shtesë në importe të lëndëve djegëse fosile”, ka deklaruar von der Leyen, duke shtuar me prerje se “ky është çmimi i varësisë sonë”.
Gjatë fjalimit të saj, ajo vuri në dukje se për dallim nga tregjet e jashtme, çmimi i energjisë së rinovueshme dhe asaj bërthamore evropiane ka mbetur i qëndrueshëm, duke dëshmuar rëndësinë e pavarësisë energjetike.
Presidentja e KE-së ishte e prerë në qëndrimin e saj kundër thirrjeve për t’u rikthyer te burimet ruse të energjisë si zgjidhje për krizën aktuale, duke e cilësuar këtë si një rrezik për sigurinë e bllokut.
“Ky do të ishte një gabim strategjik. Do të na bënte më të varur, më të prekshëm dhe më të dobët”, ka thënë ajo, duke hedhur poshtë çdo mundësi që BE-ja të thyejë sanksionet ndaj naftës dhe gazit rus.
Von der Leyen e përfundoi fjalimin duke insistuar se Evropa duhet t’i rezistojë çdo tundimi për t’u kthyer pas, pasi rruga e vetme drejt stabilitetit është forcimi i burimeve të veta dhe largimi i plotë nga lëndët djegëse fosile të importuara nga zonat e konfliktit.
Aktualitet
Sulme me dronë ndaj bazave amerikane në Irak
Published
14 hours agoon
March 11, 2026By
UBTNews
Një dron ka goditur të martën një objekt të rëndësishëm diplomatik të SHBA-së në Bagdad, pa shkaktuar të lënduar. Besohet se ky sulm është kryer nga milicitë e mbështetura nga Irani në Irak.
Droni goditi Qendrën Diplomatike Mbështetëse në Bagdad, e cila shërben si një qendër e madhe logjistike për diplomatët amerikanë pranë aeroportit të qytetit. Sipas një njoftimi të brendshëm të SHBA-së, të cituar nga Washington Post dhe Reuters, goditja ka ndodhur pranë një kulle roje.
Washington Post raporton se gjithsej gjashtë dronë ishin lëshuar në drejtim të kompleksit, pesë prej të cilëve u rrëzuan nga sistemet mbrojtëse.
Sipas raportimeve, sulmi ka gjasë të jetë kryer nga grupet e armatosura që veprojnë nën ombrellën e “Rezistencës Islamike në Irak” (IRI). Ky koalicion i grupeve të mbështetura nga Irani ka rritur intensitetin e sulmeve që kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën luftën e tyre kundër Iranit.
Ndërkohë, në veri të Irakut, të paktën tre dronë janë interceptuar në periferi të Erbilit, në rajonin gjysmë-autonom të Kurdistanit. Deri më tani nuk raportohet për viktima apo të lënduar nga ky operacion.
Pranë aeroportit të Erbilit ndodhet një bazë ushtarake amerikane, ndërsa vetë qyteti ka qenë vazhdimisht cak i sulmeve hakmarrëse të Iranit dhe milicive pro-iraniane. /BBC/
Aktualitet
Vazhdojnë sulmet ajrore në Lindjen e Mesme: Irani kërkon ndihmë për shënjestrimin e bazave amerikane dhe izraelite
Published
15 hours agoon
March 11, 2026By
UBTNews
Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli shkëmbyen sulme ajrore me Iranin në mbarë Lindjen e Mesme të mërkurën, ndërkohë që qeveria e rrethuar e Teheranit paralajmëroi se forcat e saj të sigurisë shtetërore janë gati me “gishtin në këmbëz” për t’u përballur me çdo protestë anti-qeveritare.
Pas një shkëmbimi të bombardimeve ndër më të rëndat në rajon të martën, palët luftuese rinovuan sulmet mbi objektivat kundërshtare në Izrael, Liban dhe Gjirin Persik, ndërsa lufta ka hyrë në ditën e saj të 12-të.
Konflikti ka bllokuar efektivisht rrugët jetike detare përmes Ngushticës së Hormuzit, duke ndërprerë rrjedhën e një të pestës së furnizimeve botërore me energji fosile nga Gjiri i pasur me naftë.
Pas një rritjeje të madhe të çmimeve të naftës bruto të hënën, çmimet globale të energjisë kanë pësuar rënie dhe bursat janë rimëkëmbur, teksa investitorët shpresojnë se Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, do të kërkojë përfundimin e shpejtë të luftës.
Duke i shtuar optimizëm tregut, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka propozuar nxjerrjen më të madhe të rezervave të naftës në historinë e saj për të stabilizuar më tej çmimet e naftës bruto, raportoi të martën Wall Street Journal, duke cituar zyrtarë njohës të çështjes. Reuters nuk ka mundur ta verifikojë menjëherë këtë raportim.
Sidoqoftë, Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike të Iranit u zotua të bllokojë dërgesat e naftës nga Gjiri, përveç nëse sulmet e SHBA-së dhe Izraelit ndalen. Ndërkohë, sulmet ajrore mes dy palëve nuk treguan asnjë shenjë të menjëhershme zbutjeje.
Një anije mallrash u godit nga një projektil i panjohur në Ngushticën e Hormuzit, gjë që shkaktoi zjarr në bord dhe detyroi ekuipazhin të evakuohej e të kërkonte ndihmë, sipas autoritetit të Operacioneve Tregtare Detare të Mbretërisë së Bashkuar (UKMTO) të mërkurën.
Ky trup detar gjithashtu njoftoi se ka marrë një raport për një incident të veçantë pranë bregdetit të Emirateve të Bashkuara Arabe, ku kapiteni i një anijeje konteinerësh raportoi dëmtime nga një projektil i dyshuar, por i panjohur.
Shtëpia e Bardhë përsëriti të martën kërcënimin e Trumpit për ta goditur rëndë Iranin pas lëvizjeve të Teheranit për të ndaluar rrjedhën e furnizimeve energjetike përmes Ngushticës së Hormuzit. Komanda Qendrore e SHBA-së njoftoi se 16 anije iraniane për vendosjen e minave janë “asgjësuar” pranë ngushticës të martën.
IRANI BËN THIRRJE PËR NDIHMË NË SHËNJESTRIMIN E SHBA-SË DHE IZRAELIT
Miliona izraelitë u detyruan të hyjnë vazhdimisht në vendstrehime gjatë natës, pasi ushtria paralajmëroi se Irani ka lëshuar raketa drejt Izraelit – një shenjë kjo që Teherani ruan kapacitetin për të goditur Izraelin pas gati dy javësh armiqësi.
Zhurma e shpërthimeve nga mbrojtja ajrore që interceptonte raketat ndërpreu errësirën e para-agimit, ndërsa sirenat e alarmit ajror ranë dhe izraelitët nxituan drejt dhomave të sigurta dhe strehimoreve. Nuk pati informacione të menjëhershme nëse ndonjë prej raketave ka prekur tokën.
Zëdhënësi i forcave të armatosura të Iranit, Abolfazl Shekarchi, u bëri thirrje të mërkurën vendeve të rajonit dhe besimtarëve myslimanë të tregojnë “vende-fshehjet e SHBA-Zionistëve (Izraelitëve)” për të maksimizuar saktësinë dhe ndikimin e sulmeve iraniane, duke minimizuar dëmtimin e civilëve, të cilët, sipas tij, po përdoren si “mburoja njerëzore”.
Shekarchi tha gjithashtu se Irani do t’u përgjigjet sulmeve të fundit amerikano-izraelite në zonat e banuara.
Sulmet e fundit nga Irani përkuan me një breshëri të re izraelite mbi Bejrut, që synonte eliminimin e grupit Hezbollah të mbështetur nga Irani, i cili ka gjuajtur drejt Izraelit nga Libani në shenjë solidariteti me qeverinë e Teheranit.
Tubime në shkallë të gjerë janë mbajtur në Iran në mbështetje të liderit të ri suprem, Mojtaba Khamenei, një linjë-ashpër i zgjedhur për të pasuar babanë e tij, i cili u vra në ditën e parë të luftës. Një procesion funerali për komandantët e lartë ushtarakë iranianë të vrarë herët në luftë do të mbahet në Teheran këtë të mërkurë nga ora 13:30. /Reuters/
Irani kërcënon botën: Nafta do të shkojë në 200 dollarë, vazhdojnë sulmet në det
Kurti pret komandantin e KFOR-it: Diskutohet siguria dhe bashkëpunimi
Prizren: Arrestohen dy persona për fajde, tentuan t’i zhvasin pronat 1 milionëshe
Infantino zbulon bisedën me Donald Trump për Iranin dhe Botërorin
REL: Disa studentë e profesorë protestojnë në veri kundër integrimit në sistemin kosovar të arsimit
Von der Leyen: 10 ditë luftë në Iran i kushtuan Evropës 3 miliardë euro shtesë në energj
Vazhdon kërkimi në malet e Rahovecit për personin e zhdukur
Rilindja e “Piratit”: Vedat Muriqi po kalon sezonin e jetës te Mallorca
REL: Fluturimet misterioze mes Tel Avivit dhe Beogradit ngrenë dyshime për transport armësh
Të kërkuara
-
Vendi3 months agoDizajneri grafik Berin Hasi ligjëron për studentët e Dizajnit të Integruar në UBT
-
Aktualitet3 months agoProfesori i UBT-së, Hazir S. Çadraku dhe bashkëpunëtorët publikojnë artikullin “Historia e Mbrojtjes së Shpellës në Kosovë” në SpeleoMedit Magazine
-
Lajmet2 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor në revistën prestigjioze ndërkombëtare të indeksuar në Scopus (Q1)
-
Lajmet3 months agoProfesori Lulzim Beqiri përfaqëson UBT-në në mobilitetin akademik në Technische Hochschule Lübeck
