Lajmet

Gabriel Garsia Markez dhe e vërteta: Si e ushqeu gazetaria fantazinë e shkrimtarit?

Kjo sipas shkrimtarit kolumbian, fitues i çmimit Nobel, Gabriel Garsia Markez.

Published

on

Nga Torres Duarte

Bogota – Me tregimet e shkurtra të shkruara në vitet 1940 dhe fillimin e viteve 50, dhe të përmbledhura më vonë në librin “Sytë e një qeni blu”, i ndjeri Gabriel Garsia Markez, shkrimtari kolumbian fitues i çmimit Nobel, tregon se ai është ende një shkrimtar i ri, me një stil dhe subjekte që mund të jenë jo tipike.

Stilistikisht, Merkez e arriti kulmin me romanin “Njëqind vjet vetmi”. Në atë moment, stili dhe thelbi i tij morën një kurs kaotik. Ai arriti nivelin e novelave që më pas u bënë skenarëpër filma si “Kolonelit nuk ka kush t’i shkruajë”, apo me eksperimentin teknik në novelën “Gjethurinat”, romanin e shkurtër anekdotik tek “Ora e ligë”, apo eksplorimi i politikës tek“Funerali i nënëmadhes” .

Gjatë gjithë kohës, aftësitë që shfaqi Markez ishin më tepër ato të një xhongleri të talentuar.Megjithatë unë mendoj se zanati i tij, e lejoi stilin e tij jo vetëm që të evoluonte më fort, por u bë burimi ushqyes i tonit hiperbolik në romanet “Njëqind vjet vetmi”, “Vjeshta e Patriarkut” dhe “Dashuria në kohën e kolerës”.

Mençuri, humor, ironi

Në vitet 1950, Markez kultivoi dy zhanre:komentin e lehtë mbi lajmet (qoftë për qeverinë argjentinase, mbi një film, apo mbi një funeral) dhe kronikën e zezë. Të parën ai e trajtoi gjatë disa viteve që punoi tek “El Universal” dhe “El Heraldo” (dy të përditshme kolumbiane).

Komentet e tij, të mbledhura dhe të studiuara nga Zhak Zhilar në librin e tij “Tekstet bregdetare,1948-1952),  përfaqësojnë një rrëfim inteligjent dhe mendjemprehtë, dhe janëndonjëherë po aq madhështore sa ndonjë pasazh në një nga veprat e tij madhështore.

Në “La primera caída” (Vjeshta e parë), një artikull mbi dramaturgun e famshëm britanik Xhorxh Bernard Shou, i botuar në shtatorin e vitit 1950, ai shkroi se “në moshën kur shumica e njerëzve i përkushtohen detyrës së lodhshme për t’u shndërruar në pluhur, zoti Xhorxh Bernard Shou thotë se shëtit ende rregullisht me shumë gjallëri në kopshtin e tij për tëmbajtur trupin në formë”.

Kur Shou vdiq në Ditën e të Vdekurve, si rezultat i asaj rrëzimi aksidental, Markez vuri në dukje:”Zoti Xhorxh Bernard Shou, zgjodhi të vdiste më 2 nëntor, që është padyshim dita më e përshtatshme për atë detyrë të bezdisshme”.

Komentet e tij të lehta janë ndonjëherë po aq madhështore sa një pasazh në një nga veprat e tij madhështore. Ironia në vëzhgimet e tij (“detyra e bezdisshme” e vdekjes), nuk është ndryshe nga ky pasazh i famshëm në novelën “Vjeshta e Patriarkut”:”…Një pasdite janari,

ne pamë një lopë që sodiste muzgun nga ballkoni presidencial. Imagjinoni një lopë në ballkonin e mëmëdheut…, hamendësoni pak se si një lopë mund të kishte arritur deri në atë ballkon, kur të gjithë e dinë se lopët nuk mund t’i ngjisin sot shkallët, qoftë edhe në shkallëprej guri, dhe aq më pak me shkallët e shtruara me tapet…”.

I njëjti humor, i skalitur ndonjëherë nga sarkazma, është i dukshëm tek tregimi “Puthja:Një reaksion kimik). Pasi tregon se si një shkencëtare e quajtur zonja Uillkinson kishte sugjeruar se puthja ishte metoda që kishin zbuluar njerëzit e lashtë për të konsumuar kripë në muajt e nxehtë të vitit, Markez shkruan:”Tani e tutje nuk do të ketë nevojë të ftojmë askënd që të vijë dhe të vëzhgojë Hënën bashkë me ne. E vetmja gjë që duhet të bëjmë është të ulemi në një stol në park, dhe të hamë në mënyrë romantike gjysmë kg kripë”.

I njëjti humor i zi përdoret për të përshkruar (tek romani Njëqind vjet vetmi) një burrë që bie nga një çati për të parë Remedios-in e bukur. Markez shkruan tek “Posibilidades de la antropofagjia” (Mundësitë e kanibalizmit) se “nuk do të ishte e çuditshme nëse një nga këto ditë, kur të kenë mbaruar të gjitha furnizimet, të ligjërohet shitja e viktimave që bëhenkurban”.

Traditat kulturore dhe gjeografitë mitike

Në tregimin “A Luis Carlos López con veinte años de mueste” (Për Luis Karlos Lopezin, 20 vjet pas vdekjes), ai shkruan se një kusht i domosdoshëm për të njohur poetin Lopez personalisht ishte “të ishe të paktën 30 vjeç”. Zgjedhja e një detaji të zakonshëm por disonant (30, dhe jo 32 vjeç), do të rikthehej vite më vonë në fillimin e romanit “Njëqind vjet vetmi”.

Si një gazetar i kronikës në “El Espectador” , ai zgjeroi potencialin e këtij regjistri duke hedhur bazat e fantazisë dhe realizmit. Nuk është rastësi që kronikat e tij të para iu kushtuanLa Sierpe, një qytet legjendar në bregun kolumbian buzë Atlantikut.

“La Marquesita de la Sierpe” nis me historinë e një burri që ndodhet në zyrën e mjekut, dheqë pret të shpëtojë nga majmuni që mbante në bark. Ai ishte mbarsur nga magjia, e përdorur aq shpesh si një ndëshkim rreth La Sierpe. Kronikat e tij, të cilat raportojnë për një gjeografi fantastike dhe për kafshët e saj, përshkruajnë dema me krahë apo të ngordhur që vijnë nga bota e përtejme duke goditur butësisht një arkivol.

Dashuria e Markezit për hiperbolën dhe zgjuarsinë, gjen një terren më të gjerë e më të frytshëm në botën e traditave kulturore dhe të fantazive mitike, publike dhe të trashëguara, sesa në terrenin e rrëshqitshëm të çështjeve të aktualitetit.

Nga realja tek trillimi

Është interesant fakti që stili i cili dha mundësi Markezit të përpunonte shumë nga përvojat e tij të jetës reale, identifikohet më ngushtë me punën e tij në media sesa përpjekjet e tij të hershme për të shkruar ngjarje të trilluara.

Pavarësisht mjeshtërisë që karakterizon libra të tillë si “Ora e ligë” dhe “Gjethurinat”, duket se Markez gjeti tek fantazia e tij lindur mbi ngjarjet e përditshme, një bazë nga ku mund të ngrihej si një rrëfimtar i madh. Shkrimtarët aspirantë priren të kërkojnë miratimin e botës letrare përmes imitimit të modeleve dhe përshkrimit artificial të emocioneve.

Unë mendoj se me shkrimin e kronikave të lajmeve dhe komenteve të shkurtra, Markez as  pretendonte, as imitonte, dhe as kërkonte miratimin e botës letrare. Liria e shkrimit të kronikave të zakonshme po e shndërronte atë në shkrimtarin që do ta njihnin të gjithë. Sepse kronikat e tij për “El Espectador” janë shkruar vetëm 13 vjet para romanit “Njëqind vjet vetmi”. / “Worldcrunch” – Bota.al

Lajmet nga UBT

Rritet interesimi për programet inovative në UBT, kërkesa e kompanive ndërkombëtare po orienton të rinjtë drejt teknologjisë

Published

on

By

Interesimi për programet akademike në UBT po shënon rritje të vazhdueshme, veçanërisht në fushat që lidhen me teknologjinë, inxhinierinë dhe transformimin digjital. Kërkesa në rritje e kompanive vendore dhe ndërkombëtare për profesionistë të kualifikuar ka bërë që gjithnjë e më shumë maturantë të zgjedhin programe që ofrojnë perspektivë të lartë punësimi dhe zhvillimi profesional.

Në kampuset e UBT-së në Prishtinë, Ferizaj dhe Prizren, interesim të veçantë po zgjojnë programet Shkenca Kompjuterike dhe Inxhinieri, Sistemet e Informacionit, FinTech dhe Analitikë Biznesi, Inxhinieri Mekanike dhe Inxhinieri e Mekatronikës, të cilat janë zhvilluar në përputhje me nevojat e tregut modern të punës dhe standardet ndërkombëtare.

Programi Shkenca Kompjuterike dhe Inxhinieri përgatit studentët në zhvillimin e softuerit, sigurinë kibernetike, cloud computing, analizën e të dhënave dhe teknologjitë e bazuara në Inteligjencën Artificiale (AI), duke u mundësuar atyre të zhvillojnë zgjidhje inovative për sfidat e ekonomisë digjitale. Ndërkaq, Sistemet e Informacionit fokusohen në projektimin, menaxhimin dhe integrimin e sistemeve teknologjike që mbështesin proceset e biznesit dhe vendimmarrjen në organizata.

Programi FinTech dhe Analitikë Biznesi kombinon financat, teknologjinë dhe analizën e të dhënave, duke përgatitur profesionistë që mund të zhvillojnë zgjidhje digjitale për sektorin financiar dhe të mbështesin vendimmarrjen përmes analizës inteligjente të të dhënave. Ndërsa Inxhinieria Mekanike përgatit inxhinierë me njohuri në projektim, automatizim, robotikë, prodhim inteligjent dhe aplikimin e teknologjive moderne në industri. Programi Inxhinieria e Mekatronikës integron mekanikën, elektronikën dhe sistemet inteligjente, duke përgatitur ekspertë për robotikë, automatizim industrial dhe teknologji të avancuara të prodhimit.

Rritja e interesimit për këto programe reflekton kërkesën e lartë të kompanive ndërkombëtare për profesionistë me aftësi në zhvillimin e teknologjive të avancuara, transformimin digjital, automatizimin industrial dhe analizën e të dhënave. Sot, sektorë të ndryshëm të ekonomisë kërkojnë ekspertë që kombinojnë njohuritë teknike me inovacionin dhe aftësinë për të përdorur inteligjencën artificiale në zhvillimin e produkteve dhe shërbimeve.

Përmes kurrikulave moderne, laboratorëve bashkëkohorë dhe bashkëpunimit të ngushtë me industrinë, UBT u ofron studentëve mundësi për praktikë profesionale, projekte reale dhe punësim që gjatë studimeve. Kjo qasje ka bërë që shumë të diplomuar të ndërtojnë karrierë të suksesshme në kompani prestigjioze në Kosovë dhe në tregun ndërkombëtar.

Me programe të orientuara drejt inovacionit dhe nevojave të ekonomisë globale, UBT vazhdon të përgatisë profesionistë të gatshëm për profesionet e së ardhmes, duke kontribuar në zhvillimin e kapitalit njerëzor dhe forcimin e konkurrueshmërisë së Kosovës në ekonominë digjitale.

Për t’u bërë pjesë e programeve inovative të UBT-së, aplikoni online në këtë link: APLIKIMI ONLINE

Continue Reading

Vendi

Nisin gërmimet në Kalludër të Zubin Potokut, dyshohet për varrezë masive

Published

on

Prokuroria Speciale pritet t’i fillojë sot gërmimet në zonën malore të fshatit Kalludër të Zubin Potokut, ku dy ditë më parë u gjetën mbetje mortore njerëzish.

Sipas dyshimeve të deritanishme, te zona ku do të bëhen gërmimet dyshohet se mund të gjendet një varrezë masive me trupat e shumë civilëve shqiptarë të vrarë gjatë luftës, raporton KosovaPress.

Rasti më i madh është ai i humbjes pa gjurmë të një grupi prej 23 burrash, që njihet si Grupi i Intelektualëve, shumica prej të cilëve nga Mitrovica.

Ata u ndaluan më 19 prill nga forcat serbe në këtë zonë derisa po largoheshin në Malin e Zi, dhe më nuk u gjet gjurmë e tyre./A.K/

Continue Reading

Vendi

Aksion në Ujman për lirimin e pronave të uzurpuara, rrënohet moteli “Jezero”

Published

on

Punonjësit e ndërmarrjes publike “Ibër-Lepenci”, të asistuar nga Policia e Kosovës, po vazhdojnë që nga orët e mëngjesit të zhvillojnë një aksion në zonën e Ujmanit, ku është rrethuar me shirit sigurie moteli “Jezero”, me qëllim lirimin e pronave të uzurpuara.

Faruk Mujka, kryeshef ekzekutiv në Ndërmarrjen Hidro-Ekonomike “Ibër-Lepenc” tha për Telegrafin se po vazhdojnë me aksione për lirimin e objekteve të uzurpuara.

“Është duke u zhvilluar rrënimi i objektit në fjalë. Sot vetëm ky aksion besoj që do zhvillohet, për objektet e tjera po trajtihet dokumentacioni”, tha Mujka.

Ndërkaq, edhe zëvendësdrejtori i Policisë së Kosovës për rajonin e veriut, Veton Elshani, ka konfirmuar për Telegrafin se Policia është duke asistuar në këtë aksion, i cili po zhvillohet në bashkëpunim me institucionet përkatëse.

Elshani ka bërë të ditur se Policia po e asiston ndërmarrjen “Ibër-Lepenci”, si dhe Ministrinë e Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës gjatë këtij procesi.

Aksioni është ndërmarrë pasi ka skaduar afati i vendosur nga “Ibër-Lepenci” për shfrytëzuesit e objektit që ta lirojnë pronën, për të cilën ndërmarrja pretendon se është uzurpuar.

Në zonën e Ujmanit janë parë të angazhuar punonjës të “Ibër-Lepencit” dhe zyrtarë policorë, ndërsa objekti është rrethuar me shirit sigurie.

Ndërmarrja publike “Ibër-Lepenci” kishte njoftuar më herët për kërkesën për lirimin e pronës, duke pretenduar se bëhet fjalë për shfrytëzim të paautorizuar të saj. /A.K/

Continue Reading

Lajmet

LVV dorëzon kallëzim penal ndaj Përparim Ramës

Published

on

Asamblistët e Lëvizjës Vetëvendosje në Prishtinë kanë dorëzuar kallëzim penal në Prokurorinë Speciale ndaj kryetarit të Komunës së Prishtinës, Përparim Rama, dhe zyrtarëve të lartë të kabinetit të tij, pas një sinjalizimi anonim që, sipas tyre, përmban pretendime për legalizime të jashtëligjshme dhe shuma të mëdha parash, raporton Ekonomia Online.

Asamblistja e VV-së në Komunën e Prishtinës, Berita Abazi, tha se sinjalizimi është pranuar të mërkurën në mbrëmje nga një grup asamblistësh.

“Ne sot jemi këtu para Prokurorisë Speciale për të dorëzuar një kallëzim penal ndaj zyrtarëve të lartë të kabinetit të Përparim Ramës dhe vetë Përparim Ramës, për shkak të një sinjalizimi të cilin e kemi pranuar mbrëmë pasdite nga një sinjalizues anonim. Mbrëmë kemi pranuar – një grup i asamblistëve të Prishtinës – e kemi pranuar një mesazh, një email sinjalizues, ku kemi parë mesazhe të shumta ku flitet për legalizime të jashtëligjshme dhe shuma të mëdha parash”, tha ajo.

Abazi tha se, sipas përmbajtjes së mesazheve, në komunikim përmendet shefi i kabinetit të kryetarit të Prishtinës, kompani ndërtimi, objekte dhe shuma parash.

“Në këto mesazhe, personi i cili komunikon me një person tjetër anonim është pikërisht shefi i kabinetit të kryetarit Përparim Rama. Në këto biseda, personi në fjalë përpos që përmend kompani ndërtimi, përmend objekte ndërtimi, ai përmend edhe shuma, si dhe vetë pretendon se këto legalizime janë tërësisht të jashtëligjshme. Marrë parasysh këtë sinjalizim dhe rëndësinë e trajtimit të kësaj teme, ne sot jemi këtu përpara Prokurorisë Speciale të Republikës së Kosovës që të dorëzojmë zyrtarisht kallëzimin penal në prokurori dhe të kërkojmë nga prokuroria veprim dhe hetim të menjëhershëm”, tha ajo.

Sipas saj, pretendimet e ngritura në sinjalizim përbëjnë një çështje serioze që kërkon hetim nga organet e drejtësisë.

“Kjo është një skandal i madh. Këto keqpërdorime, këto legalizime të jashtëligjshme, janë kriminalitet i nivelit të lartë. Në këtë drejtim, është detyrë e prokurorisë që të hetojë dhe të vërtetojë nëse këto pretendime të sinjalizuesit janë të vërteta. Ajo çka për ne është jashtëzakonisht shqetësuese është fakti sepse flitet për ndërtues, flitet për objekte të cilat lehtë janë të verifikueshme. Pra, ka bazë të mjaftueshme për ngritjen e aktakuzës ndaj kryetarit dhe ndaj zyrtarëve të lartë të kabinetit të Përparim Ramës”, tha ajo./A.K/

 

Continue Reading

Të kërkuara