Pa një marrëveshje mes Uashingtonit dhe Teheranit, pasojat nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit mund të thellojnë krizat globale të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës.
Teksa negociatat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit duket se po lëvizin drejt një përparimi të mundshëm, rreziku shkon përtej diplomacisë mes dy kundërshtarëve të kahershëm. Çështja nuk ka të bëjë vetëm me një armëpushim apo marrëveshje bërthamore. Bëhet fjalë për faktin nëse ekonomia botërore mund të shmangë rrëshqitjen më thellë në kriza të zgjeruara të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës të përqendruara rreth Ngushticës së Hormuzit.
Raportet e fundit sugjerojnë se Uashingtoni dhe Teherani po diskutojnë një marrëveshje që do të rihapte ngushticën si pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë. Propozimi thuhet se përfshin një armëpushim 60-ditor, rihapjen e rrugëve detare, lehtësim të disa sanksioneve dhe rifillim të bisedimeve për programin bërthamor të Iranit.
Urgjenca është e dukshme. Rreth një e pesta e naftës botërore dhe një pjesë e konsiderueshme e furnizimeve me gaz natyror të lëngshëm kalojnë zakonisht përmes Ngushticës së Hormuzit. Gjatë javëve të fundit, ndërprerjet në transportin detar, tensionet ushtarake dhe kontrollet rivale detare kanë rritur kostot e transportit, çmimet e energjisë dhe primet e sigurimit.
Nëse nuk arrihet shpejt një marrëveshje e qëndrueshme, pasojat ka të ngjarë të përhapen me shpejtësi në të gjithë ekonominë globale.
Natyrisht, ekonomitë më të pasura do t’i ndjejnë efektet. Rritja e çmimeve të karburantit do të shtojë presionet inflacioniste që tashmë rëndojnë mbi familjet në Evropë dhe Amerikën e Veriut. Qeveritë që përballen me ngadalësim ekonomik dhe shqetësime të vazhdueshme për koston e jetesës do të përballen me presion të ri politik, pasi çmimet e transportit, energjisë elektrike dhe ushqimeve të rriten përsëri.
Shumë ekonomi në zhvillim mbeten thellësisht të varura nga importi i karburanteve, plehrave kimike dhe ushqimit. Prandaj, goditjet energjetike përhapen në të gjithë ekonominë. Kostot e transportit rriten. Prodhimi bujqësor bëhet më i shtrenjtë. Inflacioni i ushqimeve përshpejtohet. Financat publike përkeqësohen ndërsa qeveritë përpiqen të mbrojnë popullsinë nga rritja e çmimeve përmes subvencioneve ose mbështetjes emergjente.
Kjo dinamikë tashmë është e dukshme. Në disa vende të varura nga importi në Afrikë dhe Azinë Jugore, qeveritë po përpiqen të sigurojnë furnizime alternative me karburant ndërsa përballen me presione fiskale në rritje. Sa më gjatë të vazhdojë pasiguria rreth Ngushticës së Hormuzit, aq më e madhe është mundësia që goditjet inflacioniste të thellojnë krizat ekzistuese të borxhit dhe paqëndrueshmërisë sociale.
Në të vërtetë, ekonomia globale mbetet jashtëzakonisht e ndjeshme ndaj pikave të ngushta gjeopolitike. Ngushtica e Hormuzit nuk është thjesht një rrugë ujore rajonale; ajo është një nga arteriet kryesore të kapitalizmit global. Kur ajo militarizohet ose bllokohet pjesërisht, pasojat ndihen në të gjithë botën brenda pak ditësh.
Çmimet e ushqimeve janë veçanërisht të ndjeshme ndaj këtyre ndërprerjeve sepse tregjet e energjisë dhe sistemet ushqimore janë të lidhura ngushtë. Prodhimi i plehrave kimike varet shumë nga gazi natyror. Kostot e transportit dhe ftohjes varen nga çmimet e naftës. Kur tregjet e energjisë destabilizohen, faturat e ushqimeve rriten pothuajse kudo.
Kjo është arsyeja pse negociatat aktuale kanë kaq shumë rëndësi.
Çështja nuk është vetëm nëse SHBA-ja dhe Irani mund të shmangin përshkallëzimin e mëtejshëm ushtarak. Bëhet fjalë gjithashtu nëse ekonomia globale, tashmë e rënduar nga borxhet, goditjet klimatike dhe fragmentimi gjeopolitik, mund të përballojë një tjetër ndërprerje të zgjatur energjetike.
Vitet e fundit kanë treguar se sa shpejt këto goditje shndërrohen në kriza politike. Inflacioni i ushqimeve luajti rol të madh në trazirat para pranverës arabe më shumë se një dekadë më parë. Kohët e fundit, rritja e kostos së jetesës ka nxitur paqëndrueshmëri politike nga Amerika Latine deri në Evropë. Qeveritë në mbarë botën tashmë po përballen me mosbesim të madh, paga të stagnuara dhe pabarazi në rritje. Një tjetër rritje e vazhdueshme e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve mund t’i përkeqësojë ndjeshëm këto presione.
Ironikisht, edhe një herë, shumë prej vendeve që ka të ngjarë të vuajnë më së shumti kanë pak ndikim mbi vetë konfliktin.
Popullsitë që tani përballen me rreziqet më të mëdha ekonomike janë shpesh ato më pak përgjegjëse për përplasjen gjeopolitike, megjithatë ato janë më të ekspozuara ndaj rritjes së kostove të importeve, përkeqësimit të urisë dhe tkurrjes së hapësirës fiskale. Ekonomia globale vazhdimisht i transferon kostot e konflikteve të fuqive të mëdha tek shoqëritë më të varfra përmes tregjeve të mallrave dhe strukturave të borxhit.
Prandaj, rihapja e Ngushticës së Hormuzit nuk është thjesht çështje stabiliteti strategjik për Uashingtonin apo Teheranin. Është gjithashtu një domosdoshmëri ekonomike globale.
Kjo nuk do të thotë se negociatat do të jenë të lehta. Mospajtime të thella mbeten për sanksionet, pasurimin e uraniumit, marrëveshjet rajonale të sigurisë dhe të ardhmen e kontrollit të transportit në Gjirin Persik. Raportet tregojnë gjithashtu tensione të vazhdueshme mbi atë se kush do të kontrollojë përfundimisht tranzitin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe në çfarë kushtesh.
Gjithashtu nuk ka asnjë garanci se një armëpushim do të zgjasë. Raundet e mëparshme të negociatave kanë dështuar vazhdimisht mes përshkallëzimeve të reja ushtarake dhe mosbesimit të ndërsjellë.
Megjithatë, alternativa po bëhet gjithnjë e më e rrezikshme.
Një ndërprerje e zgjatur në Ngushticën e Hormuzit nuk do të mbetej gjatë një krizë rajonale. Ajo do të thellonte inflacionin, do të përkeqësonte pasigurinë ushqimore, do të rëndonte sistemet humanitare dhe do të rriste gjasat për paqëndrueshmëri më të gjerë politike në ekonomitë e cenueshme që tashmë janë nën presion të madh.
Në këtë kuptim, negociatat që po zhvillohen tani kanë të bëjnë me shumë më tepër sesa diplomacinë mes SHBA-së dhe Iranit. Ato kanë të bëjnë me faktin nëse bota mund të shmangë një tjetër krizë globale të shkaktuar nga pasiguria energjetike, fragmentimi gjeopolitik dhe pabarazia në rritje.
Ngushtica e Hormuzit nuk mund të mbetet e mbyllur – ekonomikisht apo politikisht – pa pasoja për të gjithë.
Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorit Ilan Kapoor dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jaze
Ankesa e një nëne për papastërtinë dhe për kushtet në Klinikën e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës nxiti reagim të gjerë në mesin e publikut, por fotografi dhe dëshmi të siguruara nga Radio Evropa e Lirë tregojnë se problemet infrastrukturore dhe sanitare shtrihen përtej një klinike të vetme, në spitalin më të avancuar publik kosovar, në Prishtinë.
Në mes të të nxehtit të madh të mesit të korrikut, Klinika e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK) ishte e mbushur me prindër e me të afërm pacientësh, që hynin e dilnin pa ndërprerë.
Shqetësimi për shëndetin e të afërmve iu vërehej në fytyrë. Në duar, disa mbanin ushqime, ndërsa të tjerë jastëkë e shtroja.
Shumë prej tyre hezituan të flisnin për Radion Evropa e Lirë (REL) rreth kushteve në spital, duke thënë se “nuk duan telashe” dhe se “kushtet dihen”.
Më 15 korrik, Arian Cakaj nga Vushtrria e kishte sjellë për trajtim në Pediatrinë e QKUK-së djalin e tij 4-muajsh.
“Kjo klinikë është objekt i vjetër. Ato muret janë të vjetra… Por, sa i përket pastërtisë, është në nivel”, tha ky baba për REL-in.
Ai shtoi se stafi i spitalit ishte i kujdesshëm, dhe se familjes së tij nuk i munguan as çarçafët, ndonëse kishin marrë disa me vete, për t’iu gjendur foshnjës.
“Edhe ne mund ta kemi një shtëpi të vjetër, dhe sado që mund ta rregullojmë, prapë ajo është e vjetër”, tha Caka, duke shtuar se gjithmonë ka hapësirë për përmirësim të infrastrukturës.
Por, vetëm pak ditë më parë, një rrëfim krejt tjetër nxiti debat e reagime për kushtet e trajtimit në Klinikën e Pediatrisë, që është në krye të hierarkisë së shëndetësisë publike në Kosovë, si spitali më i avancuar.
Aulona Mehmeti, nënë e një dyvjeçari, më 12 korrik publikoifotografi dhe përshkrime të kushteve në Pediatrinë e QKUK-së, ku shiheshin shtretër të njollosur me gjak e të dëmtuar, dhe tualete me mungesë privatësie e pastërtie.
Ajo, veç tjerash, u ankua edhe për mungesë shtrojash, të cilat tha se iu desh t’i huazonte nga një familjare e një pacienti tjetër.
Reagimi në Klinikën e Pediatrisë, pas publikimit të Mehmetit, ishte i shpejtë.
Për pak ditë, aty u bë ndërrimii disa shtretërve, si dhe filloi riparimi i nyjave sanitare.
QKUK-ja hapi procedura disiplinore ndaj stafit, lidhur me ankesat për sjelljen e pjesëtarëve të tij, si dhe nisi hetimin administrativ lidhur me këtë rast.
Deri më tani, ky institucion nuk ka njoftuar për gjetjet eventuale të komisionit ad-hoc që po kryen hetimin.
Deri më tani, ky institucion nuk ka njoftuar për gjetjet eventuale të komisionit ad-hoc që po kryen hetimin.
Pacienti 2-vjeçar, i shtrirë në Klinikën e Pedatrisë, në fund të qershorit.
Edhe A. I , një paciente tjetër, e cila qëndroi në Pediatri me djalin e saj nga fundi i qershorit deri në fillim të korrikut, i tha REL-it se kushtet ishin “katastrofale”.
“Më është dashur tri net të fle në tokë me djalin”, tha ajo, duke shpjeguar se një nga shtretërit që i ishte ofruar nuk ishte i përshtatshëm për fjetje.
Kjo nënë tha se ndihet mirë që rasti i Mehmetit “është trajtuar seriozisht”.
Për të dokumentuar nga afër gjendjen në këtë klinikë publike, REL-i kërkoi leje për të realizuar fotografime dhe xhirime brenda.
Me gjithë aprovimin fillestar nga Drejtoria e QKUK-së, leja u tërhoq me kërkesë të drejtoreshës së Klinikës së Pediatrisë, Alije Keka Sylaj.
Anulimi i lejes për datën 21 korrik, u bë me arsyetimin se klinika ishte në proces renovimi, ndonëse vazhdonte të funksiononte normalisht dhe të pranonte pacientë.
REL-i, megjithatë, siguroi fotografi të shkrepura më 15 korrik, para renovimeve në klinikë, dhe më 20 korrik, pas fillimit të tyre.
Klinika e Pediatrisë, më 15 korrik, dhe më 20 dhe 21 korrik, pas fillimit të renovimeve
Institucionet pranojnë sfidat infrastrukturore
Pas reagimeve nga rasti i Mehmetit, drejtoresha e Klinikës së Pediatrisë, Keka Sylaj, pranoi kushtet jo të mira në Klinikë, por tha se ato po i adresojnë tash e një kohë.
“Nuk i mohojmë sfidat infrastrukturore të objektit të vjetër të Klinikës së Pediatrisë. Përkundrazi, ato janë evidentuar, dokumentuar dhe adresuar vazhdimisht nga menaxhmenti pranë institucioneve përgjegjëse”, tha ajo në një shkrim në Facebook, më 13 korrik.
Sipas saj, klinika ka kërkuar në mënyrë të vazhdueshme“renovimin e reparteve, nyjave sanitare, rehabilitimin e bodrumit, funksionalizimin e lavanderisë, dhe investime të tjera infrastrukturore”, ndërsa një pjesë e këtyre punimeve tashmë kanë nisur.
Ndërkaq, nga Ministria e Shëndetësisë thanë se nuk kanë mundur “të transformojnë krejt infrastrukturën shëndetësore”.
Në një reagim publik më 13 korrik, zëdhënësi i ministrisë, Durim Elshani, shtoi se intervenime janë bërë fillimisht aty ku ka pasur “më së shumti nevojë”.
“Standardi i një sistemi shëndetësor… matet edhe me pastërtinë e një dhome, me pastërtinë e një shtrati, me pastërtinë e një tualeti… Në këtë pjesë nuk e kemi pasur dorën e hekurt”, shkroi ai.
Sipas tij, për transformimin e plotë të Klinikës së Pediatrisë tashmë janë ndarë1.25 milion euro, ndërsa punimet pritet të nisin vitin e ardhshëm.
Por, si është gjendja në klinikat e tjera të QKUK-së?
Hulumtimi i REL-it tregon se debatet për Pediatrinë janë vetëm një pjesë e një problemi më të gjerë.
REL-i ka siguruar fotografi nga disa klinika të QKUK-së, ku shihen dëmtime infrastrukturore dhe kushte jo të mira sanitare, veçanërisht në tualetet e përbashkëta.
Ndonëse Drejtoria e QKUK-së aprovoi një leje xhirimi për gjashtë klinika të QKUK-së, REL-i pati mundësi ta shihte nga brenda, pa u penguar, vetëm Klinikën e Gjinekologjisë.
Kjo klinikë, në të cilën, sipas të dhënave të qeverisë, ka pasur investime prej rreth 5.5 milionë eurosh nga viti 2024, ka tashmë disa reparte me kushte moderne, ndonëse ka ende reparte të parenovuara.
Klinika e Gjinekologjisë, me reparte të renovuara dhe të pa renovuara
Në Klinikat e Kirurgjisë, Pulmologjisë, të Otorinolaringologjisë, e të Kirurgjisë Maksillofaciale, ndër të tjera, REL-i gjeti tualete të prishura, dyer që nuk mbylleshin, mungesë sapunësh të lëngshëm dhe letrash tualeti, si dhe papastërti të përgjithshme.
Viteve të fundit, Ministria e Shëndetësisë ka investuar miliona euro në renovimin dhe modernizimin e një sërë klinikash.
Sipas njoftimeve zyrtare të ministrisë, vetëm gjatë viteve 2023-2025, përveç investimeve në Klinikën e Gjinekologjisë, edhe rreth 2.8 milionë euro janë investuar për Klinikën e re të Ortopedisë.
Tualete të përbashkëta, në klinika të ndryshme të QKUK-së
Mungesë higjiene në Klinikën Infektive: Çfarë panë inspektorët?
Një kontroll i jashtëzakonshëm në Klinikën Infektive, ku trajtohen sëmundjet ngjitëse, nxori në pah disa mangësi, që lidheshin me procesin e pastrimit dhe dezinfektimit.
Inspektorati Sanitar i Kosovës, që vepron në kuadër të Ministrisë së Shëndetësisë, i konfirmoi REL-it se inspektimi u bë më 16 korrik 2026, pas ankesës së shoqërueses së një pacienti.
Sipas raportit të Inspektoratit, objekti ku funksionon Klinika Infektive është i vjetër, “ndërsa hapësira e dedikuar për stafin e pastrimit është në gjendje të amortizuar”.
Për të arritur deri te depoja ku ruheshin materialet e higjienës, inspektorët konstatuan se duhej kaluar nëpër korridore me lagështi të theksuar dhe ujë të grumbulluar, gjendje që, sipas tyre, paraqet rrezik për kontaminim.
“Gjatë kontrollit, u konstatua se stafi nuk ishte i pajisur dhe nuk përdorte pajisje personale mbrojtëse, përfshirë doreza dhe maska, gjatë kryerjes së punëve të pastrimit.”, tha Inspektorati.
Ndër të tjera, Inspektorati gjeti se “nuk pati lecka pastrimi të ndara sipas kodit të ngjyrave, ose sipas destinimit të përdorimit”.
Kjo, sipas tij, mundëson pastrimin e sipërfaqeve të ndryshme, pa rrezik të kontaminimit të kryqëzuar.
Ekipi i REL-it nuk arriti të siguronte qasje për të marrë pamje brenda kësaj klinike.
I pyetur lidhur me gjendjen e përgjithshme të kushteve sanitare në QKUK, Inspektorati tha se, sipas inspektimit të rregullt, në vitin 2026, kushtet infrastrukturore dhe higjieno-sanitare në shumicën e klinikave të QKUK-së janë “përgjithësisht të mira, dhe pasqyrojnë investimet e viteve të fundit”.
Klinika Infektive. Fotografi nga arkivi.
Edhe organizatat që mbrojnë të drejtat e pacientëve dhe të stafit shëndetësor vlerësojnë se kushtet infrastrukturore janë një ankesë legjitime për QKUK-në.
Shoqata për të Drejtat e Pacientëve në Kosovë (PRAK) tha se problemi i kushteve në QKUK nuk qëndron vetëm te rasti publik i Pediatrisë.
“Problemi nuk është vetëm fotografia apo një rast i izoluar, por fakti se një numër i konsiderueshëm i pacientëve dhe familjarëve të tyre vazhdojnë të raportojnë kushte jo të denja për ofrimin e shërbimeve shëndetësore”, tha kjo shoqatë për REL-in.
“Këto kushte ndikojnë drejtpërdrejt në mirëqenien fizike dhe psikologjike të pacientëve. Përveç rritjes së rrezikut për infeksione spitalore, ato ndikojnë edhe në besimin e qytetarëve ndaj sistemit publik shëndetësor”, thuhet tutje në deklaratën e shoqatës.
Veç kësaj, PRAK-u kritikoi edhe qasjen mbrojtëse të institucioneve shëndetësore karshi kritikave të pacientëve.
“Ne besojmë se reagimi institucional duhet të fokusohet në adresimin e problemit, dhe jo në minimizimin apo relativizimin e tij. Kur qytetarët raportojnë shqetësime, institucionet duhet ta shohin këtë si mundësi për përmirësim, dhe jo si sulm ndaj tyre”, tha PRAK-u.
Edhe Federata e Sindikatave të Shëndetësisë së Kosovës vlerësoi se problemet infrastrukturore nuk ndikojnë vetëm te pacientët, por edhe te personeli.
Kryetarja e Federatës, Tevide Imeri, tha se kushtet e amortizuara të punës janë një nga arsyet pse shumë profesionistë shëndetësorë largohen nga Kosova.
“Shëndetësia është një oqean me probleme. Nuk është një problem që izolohet në një klinikë ose në një repart. [Gjatë investimeve] të mos bëhet një lloj fasadimi, një lloj ngjyre, një lloj recepsioni ku shkon, pritet një shirit, dhe aty përfundon gjithçka”, u shpreh ajo.
Sipas Imerit, edhe vetë punonjësit shëndetësorë shpesh punojnë në ambiente jo të denja.
“Në shumë institucione nuk ke as zhveshtore për personelin. Tualetet janë katastrofë. Shpesh, punëtorët blejnë vetë materiale higjienike për përdorim gjatë punës”, tregoi ajo. /REL/
Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ka deklaruar se përgjegjësia për formimin e institucioneve të reja dhe zgjedhjen e presidentit u takon të gjitha subjekteve politike, sipas besimit që u ka dhënë populli.
Kurti e ka mirëpritur caktimin e datës 6 gusht për mbajtjen e seancës konstituive të Kuvendit, duke theksuar se tashmë ka mbetur një periudhë e shkurtër deri te fillimi i procesit të konstituimit dhe më pas formimit të Qeverisë së re.
Ai nërmend se ndërsa për legjislaturën e re mjafton një shumicë e thjeshtë, zgjedhja e kreut të shtetit kërkon një pjesëmarrje më të gjerë parlamentare.
“Për presidentin ose presidenten, në dy raundet e para, për shkak të një aktgjykimi të Kushtetueses kërkohet prania e dy të tretave të deputetëve, andaj edhe përgjegjësia për zgjedhjen e tij ose saj e tejkalon një parti politike”, ka potencuar Kurti. /E.A/
Gjykata Themelore në Prishtinë e ka shpallur fajtor ish-kryetarin e Komunës së Prishtinës, Shpend Ahmeti, lidhur me akuzat për mosdeklarim të saktë të pasurisë, duke e dënuar me dy vjet burgim dhe një gjobë prej 5 mijë eurosh.
Siç raporton Betimi për Drejtësi, aktgjykimi u shpall të premten nga kryetari i trupit gjykues, gjyqtari Leon Perllaska. Sipas vendimit, dënimi me burgim do të ekzekutohet pasi aktgjykimi të marrë formën e prerë, ndërsa gjoba financiare duhet të shlyhet brenda një afati prej tre muajsh nga plotfuqishmëria e tij.
Përveç dënimit kryesor, Ahmeti është obliguar të mbulojë edhe shpenzimet e procedurës gjyqësore prej 100 eurosh për paushallin gjyqësor, si dhe 100 euro të tjera për Fondin për Kompensimin e Viktimave të Krimit.
Nga ana tjetër, trupi gjykues ka refuzuar propozimin e Prokurorisë Speciale për konfiskimin e pasurisë së padeklaruar, e cila kapte vlerën e 172 mijë e 600 eurove. /E.A/
Ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, ka caktuar 6 gushtin si datë për mbajtjen e seancës konstituive të legjislaturës së re të Kuvendit të Kosovës.
Vendimi vjen pasi Haxhiu kishte deklaruar se seanca do të mbahej në javën e parë të muajit gusht, duke theksuar se ishte e rëndësishme t’u jepej kohë partive politike për të zhvilluar bisedime për arritjen e një marrëveshjeje për zgjedhjen e presidentit.
Me konstituimin e Kuvendit nis edhe afati 60 ditor për zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës.