Aktualitet

Bota ka nevojë urgjente për një marrëveshje SHBA-Iran tani

Published

on

Opinion

Pa një marrëveshje mes Uashingtonit dhe Teheranit, pasojat nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit mund të thellojnë krizat globale të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës.

Teksa negociatat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit duket se po lëvizin drejt një përparimi të mundshëm, rreziku shkon përtej diplomacisë mes dy kundërshtarëve të kahershëm. Çështja nuk ka të bëjë vetëm me një armëpushim apo marrëveshje bërthamore. Bëhet fjalë për faktin nëse ekonomia botërore mund të shmangë rrëshqitjen më thellë në kriza të zgjeruara të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës të përqendruara rreth Ngushticës së Hormuzit.

Raportet e fundit sugjerojnë se Uashingtoni dhe Teherani po diskutojnë një marrëveshje që do të rihapte ngushticën si pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë. Propozimi thuhet se përfshin një armëpushim 60-ditor, rihapjen e rrugëve detare, lehtësim të disa sanksioneve dhe rifillim të bisedimeve për programin bërthamor të Iranit.

Urgjenca është e dukshme. Rreth një e pesta e naftës botërore dhe një pjesë e konsiderueshme e furnizimeve me gaz natyror të lëngshëm kalojnë zakonisht përmes Ngushticës së Hormuzit. Gjatë javëve të fundit, ndërprerjet në transportin detar, tensionet ushtarake dhe kontrollet rivale detare kanë rritur kostot e transportit, çmimet e energjisë dhe primet e sigurimit.

Nëse nuk arrihet shpejt një marrëveshje e qëndrueshme, pasojat ka të ngjarë të përhapen me shpejtësi në të gjithë ekonominë globale.

Natyrisht, ekonomitë më të pasura do t’i ndjejnë efektet. Rritja e çmimeve të karburantit do të shtojë presionet inflacioniste që tashmë rëndojnë mbi familjet në Evropë dhe Amerikën e Veriut. Qeveritë që përballen me ngadalësim ekonomik dhe shqetësime të vazhdueshme për koston e jetesës do të përballen me presion të ri politik, pasi çmimet e transportit, energjisë elektrike dhe ushqimeve të rriten përsëri.

Shumë ekonomi në zhvillim mbeten thellësisht të varura nga importi i karburanteve, plehrave kimike dhe ushqimit. Prandaj, goditjet energjetike përhapen në të gjithë ekonominë. Kostot e transportit rriten. Prodhimi bujqësor bëhet më i shtrenjtë. Inflacioni i ushqimeve përshpejtohet. Financat publike përkeqësohen ndërsa qeveritë përpiqen të mbrojnë popullsinë nga rritja e çmimeve përmes subvencioneve ose mbështetjes emergjente.

Kjo dinamikë tashmë është e dukshme. Në disa vende të varura nga importi në Afrikë dhe Azinë Jugore, qeveritë po përpiqen të sigurojnë furnizime alternative me karburant ndërsa përballen me presione fiskale në rritje. Sa më gjatë të vazhdojë pasiguria rreth Ngushticës së Hormuzit, aq më e madhe është mundësia që goditjet inflacioniste të thellojnë krizat ekzistuese të borxhit dhe paqëndrueshmërisë sociale.

Në të vërtetë, ekonomia globale mbetet jashtëzakonisht e ndjeshme ndaj pikave të ngushta gjeopolitike. Ngushtica e Hormuzit nuk është thjesht një rrugë ujore rajonale; ajo është një nga arteriet kryesore të kapitalizmit global. Kur ajo militarizohet ose bllokohet pjesërisht, pasojat ndihen në të gjithë botën brenda pak ditësh.

Çmimet e ushqimeve janë veçanërisht të ndjeshme ndaj këtyre ndërprerjeve sepse tregjet e energjisë dhe sistemet ushqimore janë të lidhura ngushtë. Prodhimi i plehrave kimike varet shumë nga gazi natyror. Kostot e transportit dhe ftohjes varen nga çmimet e naftës. Kur tregjet e energjisë destabilizohen, faturat e ushqimeve rriten pothuajse kudo.

Kjo është arsyeja pse negociatat aktuale kanë kaq shumë rëndësi.

Çështja nuk është vetëm nëse SHBA-ja dhe Irani mund të shmangin përshkallëzimin e mëtejshëm ushtarak. Bëhet fjalë gjithashtu nëse ekonomia globale, tashmë e rënduar nga borxhet, goditjet klimatike dhe fragmentimi gjeopolitik, mund të përballojë një tjetër ndërprerje të zgjatur energjetike.

Vitet e fundit kanë treguar se sa shpejt këto goditje shndërrohen në kriza politike. Inflacioni i ushqimeve luajti rol të madh në trazirat para pranverës arabe më shumë se një dekadë më parë. Kohët e fundit, rritja e kostos së jetesës ka nxitur paqëndrueshmëri politike nga Amerika Latine deri në Evropë. Qeveritë në mbarë botën tashmë po përballen me mosbesim të madh, paga të stagnuara dhe pabarazi në rritje. Një tjetër rritje e vazhdueshme e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve mund t’i përkeqësojë ndjeshëm këto presione.

Ironikisht, edhe një herë, shumë prej vendeve që ka të ngjarë të vuajnë më së shumti kanë pak ndikim mbi vetë konfliktin.

Popullsitë që tani përballen me rreziqet më të mëdha ekonomike janë shpesh ato më pak përgjegjëse për përplasjen gjeopolitike, megjithatë ato janë më të ekspozuara ndaj rritjes së kostove të importeve, përkeqësimit të urisë dhe tkurrjes së hapësirës fiskale. Ekonomia globale vazhdimisht i transferon kostot e konflikteve të fuqive të mëdha tek shoqëritë më të varfra përmes tregjeve të mallrave dhe strukturave të borxhit.

Prandaj, rihapja e Ngushticës së Hormuzit nuk është thjesht çështje stabiliteti strategjik për Uashingtonin apo Teheranin. Është gjithashtu një domosdoshmëri ekonomike globale.

Kjo nuk do të thotë se negociatat do të jenë të lehta. Mospajtime të thella mbeten për sanksionet, pasurimin e uraniumit, marrëveshjet rajonale të sigurisë dhe të ardhmen e kontrollit të transportit në Gjirin Persik. Raportet tregojnë gjithashtu tensione të vazhdueshme mbi atë se kush do të kontrollojë përfundimisht tranzitin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe në çfarë kushtesh.

Gjithashtu nuk ka asnjë garanci se një armëpushim do të zgjasë. Raundet e mëparshme të negociatave kanë dështuar vazhdimisht mes përshkallëzimeve të reja ushtarake dhe mosbesimit të ndërsjellë.

Megjithatë, alternativa po bëhet gjithnjë e më e rrezikshme.

Një ndërprerje e zgjatur në Ngushticën e Hormuzit nuk do të mbetej gjatë një krizë rajonale. Ajo do të thellonte inflacionin, do të përkeqësonte pasigurinë ushqimore, do të rëndonte sistemet humanitare dhe do të rriste gjasat për paqëndrueshmëri më të gjerë politike në ekonomitë e cenueshme që tashmë janë nën presion të madh.

Në këtë kuptim, negociatat që po zhvillohen tani kanë të bëjnë me shumë më tepër sesa diplomacinë mes SHBA-së dhe Iranit. Ato kanë të bëjnë me faktin nëse bota mund të shmangë një tjetër krizë globale të shkaktuar nga pasiguria energjetike, fragmentimi gjeopolitik dhe pabarazia në rritje.

Ngushtica e Hormuzit nuk mund të mbetet e mbyllur – ekonomikisht apo politikisht – pa pasoja për të gjithë.

Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorit Ilan Kapoor dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jaze

 

Continue Reading

Vendi

Prokuroria e Pejës udhëheq takimin ndërinstitucional për dhunën në familje

Published

on

By

Ushtruesja e detyrës së Kryeprokurores së Prokurorisë Themelore në Pejë, Valbona Disha-Haxhosaj, ka udhëhequr një takim ndërinstitucional me përfaqësues të institucioneve përgjegjëse për parandalimin dhe trajtimin e rasteve të dhunës në familje, me qëllim të avancimit të mbrojtjes së viktimave dhe bashkëpunimit ndërinstitucional.

Në takim morën pjesë prokurorët e shtetit, përfshirë koordinatorin e ri për rastet e dhunës në familje, Ermal Demhasaj, prokurorët për të mitur, mbrojtësit e viktimave, si dhe përfaqësues të Policisë së Kosovës, Qendrave për Punë Sociale dhe Qendrës së Shëndetit Mendor në Pejë.

U.D. e Kryeprokurores, Disha-Haxhosaj, theksoi rëndësinë e reagimit të shpejtë dhe përgjegjësisë së qartë institucionale në secilën fazë të trajtimit të rasteve.

“Nuk duhet të kemi frikë të flasim për atë që nuk funksionon. Duhet të kemi përgjegjësi që ta ndryshojmë atë që nuk funksionon. Viktimat nuk kanë nevojë për premtime. Kanë nevojë për mbrojtje. Nuk kanë nevojë për arsyetime. Kanë nevojë për veprime. Dhe nuk kanë nevojë që institucionet të reagojnë vetëm pasi të ndodhë tragjedia. Kanë nevojë që ne të veprojmë para se të jetë tepër vonë”, deklaroi Disha-Haxhosaj.

Ajo kërkoi përqendrim të veçantë në identifikimin e hershëm të rasteve me rrezik të lartë dhe përshkallëzim të mundshëm të dhunës.

Përgjatë takimit u dakordua caktimi i personave kontaktues për komunikim të drejtpërdrejtë, krijimi i mekanizmave për monitorimin e rekomandimeve, si dhe përgatitja e raporteve mbi sfidat specifike, me fokus te rastet që përfshijnë viktimat e mitura dhe personat me probleme të shëndetit mendor. /E.A/

Continue Reading

lajme

MINT-i dhe Banka Botërore nënshkruajnë marrëveshjen për Eko-Parqet Industriale

Published

on

By

Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit (MINTI) dhe Banka Botërore kanë zyrtarizuar bashkëpunimin përmes nënshkrimit të marrëveshjes për zhvillimin e Eko-Parqeve Industriale në Kosovë. Ky projekt synon zgjerimin e kapaciteteve prodhuese vendore, rritjen e konkurrueshmërisë, tërheqjen e investimeve private dhe hapjen e vendeve të reja të punës, duke i dhënë theks të veçantë standardeve mjedisore.

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, gjatë fjalës së tij theksoi se ky nismëzim shërben si mekanizëm kyç për zbutjen e deficitit tregtar të vendit, duke përmendur se gjatë vitit 2025 importi arriti në rreth shtatë miliardë euro, krahasuar me rreth një miliard euro eksport.

“Zhvillimi i parqeve industriale do të shtrihet në të gjitha rajonet e Kosovës pa përjashtim, përfshirë edhe dy parqe në pjesën veriore të vendit tonë. Pas vendosjes së rendit dhe ligjit në veri të Ibrit, po e zhvendosim gradualisht vëmendjen drejt zhvillimit ekonomik, krijimit të vendeve të punës dhe përmirësimit të jetës së qytetarëve që jetojnë atje”, u shpreh Kurti.

Nga ana e saj, ministrja e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, Mimoza Kusari-Lila, vuri në pah se modeli i ri industrial fokusohet te mënyra e prodhimit dhe efikasiteti i burimeve, duke u mbështetur edhe në gjetjet e raportit të Korporatës Financiare Ndërkombëtare (IFC) që veçon prodhimin e komponentëve të ndërtimit si sektor me potencial të lartë.

“Kjo marrëveshje shënon një hap të ri bashkëpunimi për të zgjeruar zbatimin e standardit ndërkombëtar të eko-zonave… Eko-zonat industriale do të jenë instrument për mobilizimin e investimeve private dhe krijimin e vendeve të punës”, theksoi Kusari-Lila.

Projektin e kanë mirëpritur edhe partnerët ndërkombëtarë. Shefi i Bashkëpunimit të BE-së në Kosovë, Hubert Perr, vlerësoi se nisma dëshmon përkushtimin për një ekonomi të qëndrueshme, ndërsa menaxherja e Bankës Botërore për Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut, Carole Megevand, theksoi se eko-parqet do të ndihmojnë bizneset në tejkalimin e barrierave dhe menaxhimin efikas të burimeve natyrore. /E.A/

 

Continue Reading

lajme

Koordinimi i punës parlamentare: Haxhiu pret në takim kryetarët e grupeve parlamentare

Published

on

By

Kryetarja e Kuvendit të Kosovës, Albulena Haxhiu, ka pritur sot në takim udhëheqësit e grupeve parlamentare, me të cilët ka diskutuar për ecurinë e punës dhe prioritetet e legjislativit për muajt në vijim.

Përmes një postimi, Haxhiu bëri me dije se gjatë takimit është zhvilluar një diskutim i hapur dhe konstruktiv lidhur me mbarëvajtjen e seancave dhe organizimin e punës në Kuvend.

“Në Kuvend, secili grup parlamentar përfaqëson bindje dhe qëndrime të ndryshme, dhe kjo është pjesë e natyrshme e pluralizmit demokratik. Është e rëndësishme që për interesat e përbashkëta të kemi koordinim të plotë, të respektojmë dallimet dhe të gjejmë gjuhë të përbashkët aty ku ekzistojnë mundësitë për bashkëpunim”, ka deklaruar Haxhiu.

Më tej, ajo ka theksuar se përkushtimi ndaj nevojave të qytetarëve mbetet përgjegjësi kryesore e institucionit të Kuvendit.

“Qytetarët presin nga ne përgjegjësi, përkushtim dhe vendimmarrje që adreson nevojat dhe shqetësimet e tyre, duke dhënë përgjigje konkrete ndaj pritjeve të tyre”, ka përmbyllur ajo. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Kroos mbështet Ronaldon për refuzimin e ndeshjes lamtumirëse: Një legjendë meriton respekt, Portugalia duhet t’i jetë mirënjohëse

Published

on

By

Ish-mesfushori i njohur gjerman, Toni Kroos, ka dalë hapur në mbështetje të Cristiano Ronaldos pas vendimit të kyçit portugez për të refuzuar një ndeshje lamtumirëse të propozuar nga Federata e Futbollit e Portugalisë.

Kroos ka kritikuar ashpër mënyrën se si po trajtohet pesë herë fituesi i “Topit të Artë” nga rrethi i kombëtares, përfshirë trajnerin dhe disa nga bashkëlojtarët.

“Jam i lumtur me vendimin e Cristiano Ronaldos. Sinqerisht, pas gjithçkaje që ka arritur për Portugalinë, nuk mendoj se ai i detyrohet dikujt një ndeshje lamtumirëse. Ajo që më zhgënjen është se si dikush që i ka dhënë kaq shumë vendit të tij mund të përfundojë duke u ndier i parespektuar nga njerëzit që duhet ta vlerësojnë”, deklaroi Kroos.

Gjermani nënvizoi se sakrificat dhe arritjet historike të Ronaldos me përfaqësuesen portugeze, duke rikujtuar trofetë e fituar dhe ndikimin e tij te brezat e rinj.

“Cristiano ka bërë sakrifica gjatë karrierës së tij, ka thyer rekorde dhe e ka udhëhequr Portugalinë në momente të vështira. Nuk mund t’i fshish të gjitha ato kontribute për shkak të një mosmarrëveshjeje apo sepse disa njerëz në dhomat e zhveshjes nuk e shohin më në të njëjtën mënyrë. Ajo që e kam të vështirë ta kuptoj është qëndrimi i disa njerëzve rreth kombëtares, përfshirë trajnerin dhe disa lojtarë. Respekti nuk duhet të varet kurrë nga fakti nëse je titullar apo qëndron në stol”, shtoi tutje ai.

Sipas Kroos, refuzimi i ceremonisë festive është një mesazh i fuqishëm nga ana e sulmuesit portugez.

“Mendoj se refuzimi i ndeshjes lamtumirëse dërgon një mesazh të fuqishëm. Cristiano nuk ka nevojë për një ceremoni nga njerëzit që e kanë bërë të ndihet i padëshiruar. Po të isha në vendin e tij, ndoshta do të merrja të njëjtin vendim. Portugalia duhet të jetë mirënjohëse për gjithçkaje që ai ka bërë, në vend që ta bëjë të ndihet sikur duhet të lutet për t’iu njohur meritat”, përmbylli Kroos. /E.A/

 

Continue Reading

Të kërkuara