Opinion

Pa një marrëveshje mes Uashingtonit dhe Teheranit, pasojat nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit mund të thellojnë krizat globale të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës.

Teksa negociatat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit duket se po lëvizin drejt një përparimi të mundshëm, rreziku shkon përtej diplomacisë mes dy kundërshtarëve të kahershëm. Çështja nuk ka të bëjë vetëm me një armëpushim apo marrëveshje bërthamore. Bëhet fjalë për faktin nëse ekonomia botërore mund të shmangë rrëshqitjen më thellë në kriza të zgjeruara të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës të përqendruara rreth Ngushticës së Hormuzit.

Raportet e fundit sugjerojnë se Uashingtoni dhe Teherani po diskutojnë një marrëveshje që do të rihapte ngushticën si pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë. Propozimi thuhet se përfshin një armëpushim 60-ditor, rihapjen e rrugëve detare, lehtësim të disa sanksioneve dhe rifillim të bisedimeve për programin bërthamor të Iranit.

Urgjenca është e dukshme. Rreth një e pesta e naftës botërore dhe një pjesë e konsiderueshme e furnizimeve me gaz natyror të lëngshëm kalojnë zakonisht përmes Ngushticës së Hormuzit. Gjatë javëve të fundit, ndërprerjet në transportin detar, tensionet ushtarake dhe kontrollet rivale detare kanë rritur kostot e transportit, çmimet e energjisë dhe primet e sigurimit.

Nëse nuk arrihet shpejt një marrëveshje e qëndrueshme, pasojat ka të ngjarë të përhapen me shpejtësi në të gjithë ekonominë globale.

Natyrisht, ekonomitë më të pasura do t’i ndjejnë efektet. Rritja e çmimeve të karburantit do të shtojë presionet inflacioniste që tashmë rëndojnë mbi familjet në Evropë dhe Amerikën e Veriut. Qeveritë që përballen me ngadalësim ekonomik dhe shqetësime të vazhdueshme për koston e jetesës do të përballen me presion të ri politik, pasi çmimet e transportit, energjisë elektrike dhe ushqimeve të rriten përsëri.

Shumë ekonomi në zhvillim mbeten thellësisht të varura nga importi i karburanteve, plehrave kimike dhe ushqimit. Prandaj, goditjet energjetike përhapen në të gjithë ekonominë. Kostot e transportit rriten. Prodhimi bujqësor bëhet më i shtrenjtë. Inflacioni i ushqimeve përshpejtohet. Financat publike përkeqësohen ndërsa qeveritë përpiqen të mbrojnë popullsinë nga rritja e çmimeve përmes subvencioneve ose mbështetjes emergjente.

Kjo dinamikë tashmë është e dukshme. Në disa vende të varura nga importi në Afrikë dhe Azinë Jugore, qeveritë po përpiqen të sigurojnë furnizime alternative me karburant ndërsa përballen me presione fiskale në rritje. Sa më gjatë të vazhdojë pasiguria rreth Ngushticës së Hormuzit, aq më e madhe është mundësia që goditjet inflacioniste të thellojnë krizat ekzistuese të borxhit dhe paqëndrueshmërisë sociale.

Në të vërtetë, ekonomia globale mbetet jashtëzakonisht e ndjeshme ndaj pikave të ngushta gjeopolitike. Ngushtica e Hormuzit nuk është thjesht një rrugë ujore rajonale; ajo është një nga arteriet kryesore të kapitalizmit global. Kur ajo militarizohet ose bllokohet pjesërisht, pasojat ndihen në të gjithë botën brenda pak ditësh.

Çmimet e ushqimeve janë veçanërisht të ndjeshme ndaj këtyre ndërprerjeve sepse tregjet e energjisë dhe sistemet ushqimore janë të lidhura ngushtë. Prodhimi i plehrave kimike varet shumë nga gazi natyror. Kostot e transportit dhe ftohjes varen nga çmimet e naftës. Kur tregjet e energjisë destabilizohen, faturat e ushqimeve rriten pothuajse kudo.

Kjo është arsyeja pse negociatat aktuale kanë kaq shumë rëndësi.

Çështja nuk është vetëm nëse SHBA-ja dhe Irani mund të shmangin përshkallëzimin e mëtejshëm ushtarak. Bëhet fjalë gjithashtu nëse ekonomia globale, tashmë e rënduar nga borxhet, goditjet klimatike dhe fragmentimi gjeopolitik, mund të përballojë një tjetër ndërprerje të zgjatur energjetike.

Vitet e fundit kanë treguar se sa shpejt këto goditje shndërrohen në kriza politike. Inflacioni i ushqimeve luajti rol të madh në trazirat para pranverës arabe më shumë se një dekadë më parë. Kohët e fundit, rritja e kostos së jetesës ka nxitur paqëndrueshmëri politike nga Amerika Latine deri në Evropë. Qeveritë në mbarë botën tashmë po përballen me mosbesim të madh, paga të stagnuara dhe pabarazi në rritje. Një tjetër rritje e vazhdueshme e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve mund t’i përkeqësojë ndjeshëm këto presione.

Ironikisht, edhe një herë, shumë prej vendeve që ka të ngjarë të vuajnë më së shumti kanë pak ndikim mbi vetë konfliktin.

Popullsitë që tani përballen me rreziqet më të mëdha ekonomike janë shpesh ato më pak përgjegjëse për përplasjen gjeopolitike, megjithatë ato janë më të ekspozuara ndaj rritjes së kostove të importeve, përkeqësimit të urisë dhe tkurrjes së hapësirës fiskale. Ekonomia globale vazhdimisht i transferon kostot e konflikteve të fuqive të mëdha tek shoqëritë më të varfra përmes tregjeve të mallrave dhe strukturave të borxhit.

Prandaj, rihapja e Ngushticës së Hormuzit nuk është thjesht çështje stabiliteti strategjik për Uashingtonin apo Teheranin. Është gjithashtu një domosdoshmëri ekonomike globale.

Kjo nuk do të thotë se negociatat do të jenë të lehta. Mospajtime të thella mbeten për sanksionet, pasurimin e uraniumit, marrëveshjet rajonale të sigurisë dhe të ardhmen e kontrollit të transportit në Gjirin Persik. Raportet tregojnë gjithashtu tensione të vazhdueshme mbi atë se kush do të kontrollojë përfundimisht tranzitin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe në çfarë kushtesh.

Gjithashtu nuk ka asnjë garanci se një armëpushim do të zgjasë. Raundet e mëparshme të negociatave kanë dështuar vazhdimisht mes përshkallëzimeve të reja ushtarake dhe mosbesimit të ndërsjellë.

Megjithatë, alternativa po bëhet gjithnjë e më e rrezikshme.

Një ndërprerje e zgjatur në Ngushticën e Hormuzit nuk do të mbetej gjatë një krizë rajonale. Ajo do të thellonte inflacionin, do të përkeqësonte pasigurinë ushqimore, do të rëndonte sistemet humanitare dhe do të rriste gjasat për paqëndrueshmëri më të gjerë politike në ekonomitë e cenueshme që tashmë janë nën presion të madh.

Në këtë kuptim, negociatat që po zhvillohen tani kanë të bëjnë me shumë më tepër sesa diplomacinë mes SHBA-së dhe Iranit. Ato kanë të bëjnë me faktin nëse bota mund të shmangë një tjetër krizë globale të shkaktuar nga pasiguria energjetike, fragmentimi gjeopolitik dhe pabarazia në rritje.

Ngushtica e Hormuzit nuk mund të mbetet e mbyllur – ekonomikisht apo politikisht – pa pasoja për të gjithë.

Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorit Ilan Kapoor dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jaze