Sot shënohet 20-vjetori i vdekjes së ish-presidentit të Kosovës, Ibrahim Rugova. Ai ndërroi jetë më 21 janar të vitit 2006, ku u varros me nderime të larta shtetërore dhe ushtarake.

Ibrahim Rugova lindi më 2 dhjetor 1944 në fshatin Cercë, komuna e Istogut. Më 10 janar 1945 komunistët jugosllavë ia pushkatuan të atin, Ukën dhe gjyshin Rrustë Rugova, që kishte qenë luftëtar i njohur kundër çetave çetnike që po depërtonin në Kosovë gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Ibrahim Rugova shkollën fillore e kreu në Istog, të mesmen e kreu në Pejë, më 1967. Fakultetin Filozofik – Dega Gjuhë e Letërsi Shqipe e kreu në Prishtinë. Gjatë vitit akademik 1976-77 qëndroi në Paris, në Ecole Pratique des Hautes Etudes, nën mbikëqyrjen e Prof. Roland Barthes-it, ku ndoqi interesimet e veta shkencore në studimin e letërsisë, me përqendrim në teorinë letrare. Doktoroi në fushën e letërsisë në Universitetin e Prishtinës, më 1984.

Në vitin 1996 Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë së Arteve dhe Shkencave të Kosovës. Në fillim ishte redaktor në gazetën e studentëve Bota e re dhe në revistën shkencore Dituria (1971-72), që botoheshin në Prishtinë. Një kohë punoi edhe në revistën Fjala. Mandej, për afro dy dekada, Dr. Ibrahim Rugova veprimtarinë e vet shkencore e zhvilloi në Institutin Albanologjik si hulumtues i letërsisë. Një kohë ka qenë kryeredaktor i revistës Gjurmime albanologjike të këtij Instituti. Me krijimtari letrare u mor që nga fillimi i viteve gjashtëdhjetë.

Dr. Ibrahim Rugova më 1988 u zgjodh kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, që u bë bërthamë e fuqishme e lëvizjes shqiptare, e cila kundërshtoi sundimin komunist serb dhe jugosllav në Kosovë.

Si intelektual me nam që i jepte zë kësaj lëvizjeje intelektuale e politike Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh, më 23 dhjetor 1989, nga themelimi kryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës, partisë së parë politike në Kosovë që sfidoi drejtpërdrejt regjimin komunist në fuqi. LDK, nën udhëheqjen e Dr. Ibrahim Rugovës, u bë shpejt forca politike prijëse në Kosovë, duke mbledhur shumicën e popullit rreth vetes.

Në bashkëpunim me forcat e tjera politike shqiptare në Kosovë si dhe me Kuvendin e atëhershëm të Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova dhe LDK-ja përmbyllën kornizën ligjore për institucionalizimin e pavarësisë së Kosovës. Deklarata e pavarësisë (2 korrik 1990), shpallja e Kosovës Republikë dhe miratimi i kushtetutës së saj (7 shtator 1990), referendumi popullor për pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës, mbajtur në fund të shtatorit 1991, qenë prelud për zgjedhjet e para shumëpartiake për Kuvendin e Kosovës, mbajtur më 24 maj 1992. Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President i Republikës së Kosovës. Dr. Ibrahim Rugova u rizgjodh President i Republikës së Kosovës në zgjedhjet e mbajtura në mars të vitit 1998.

Nën udhëheqjen e Dr. Ibrahim Rugovës LDK-ja fitoi shumicën e votave në zgjedhjet e para lokale të sponsorizuara ndërkombëtarisht në Kosovën e pasluftës në tetor të vitit 2000 si dhe në zgjedhjet e para nacionale në vitin 2001 dhe në zgjedhjet e dyta lokale të vitit 2002. LDK fitoi edhe zgjedhjet nacionale më 2004.

Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President i Kosovës në mars të vitit 2002 dhe u rizgjodh edhe më 2004.

Dr. Ibrahim Rugova vdiq më 21 kallnor 2006 në Prishtinë dhe u varros në Bregun e Diellit me nderimet më të mëdha të popullit të Kosovës.

Në përvjetorin e vdekjes së Ibrahim Rugovës, më 21 janar 2007, Presidenti i Kosovës, Dr. Fatmir Sejdiu, dekoroi Presidentin historik të Kosovës me Urdhrin “Hero i Kosovës”, titulli më i lartë në vendin tonë që u jepet figurave historike shqiptare dhe të Kosovës që kanë bërë “vepra trimërie për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës”.

Ibrahim Rugova ka botuar këto vepra:

– Prekje lirike, Rilindja, Prishtinë, 1971,

– Kah teoria, Rilindja, Prishtinë, 1978,

– Bibliografia e kritikës letrare shqiptare 1944-1974, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1976 (së bashku me Isak Shemën),

– Kritika letrare (nga De Rada te Migjeni), Rilindja, Prishtinë, 1979 (së bashku me Sabri Hamitin),

– Strategjia e kuptimit, Rilindja, Prishtinë, 1980

– Vepra e Bogdanit 1675-1685, Rilindja, Prishtinë, 1982,

– Kahe dhe premisa të kritikës letrare shqiptare 1504-1983, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 1986

– Refuzimi estetik, Rilindja, Prishtinë, 1987,

– Pavarësia dhe demokracia, Fjala, Prishtinë, 1991,

– Çështja e Kosovës, Dukagjini, Pejë, 1994,

– Kompleti i veprave të Ibrahim Rugovës në tetë vëllime, Faik Konica, Prishtinë, 2005

Çmimet dhe titujt ndërkombëtarë të Ibrahim Rugovës:– Më 1995, Dr. Ibrahim Rugovës iu dha Çmimi për paqe i Fondacionit Paul Litzer në Danimarkë.

– Më 1996, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Parisit VIII, Sorbonë, Francë.

– Më 1998, Dr. Ibrahim Rugovës iu nda Çmimi Saharov i Parlamentit Evropian.

– Në vitin 1999, Dr. Rugova mori Çmimin për paqe të qytetit Mynster, Gjermani, ndërsa u shpall qytetar nderi i qyteteve italiane: Venedik, Milano dhe Breshia.

– Në vitin 2000, Dr. Ibrahim Rugova mori çmimin për paqe të Unionit Demokratik të Katalonisë “Manuel Carrasco i Formiguerra” në Barcelonë, Spanjë.

– Në vitin 2004 Dr. Ibrahim Rugova u nderua me Çmimin e Evropës, Senator Nderi nga Fondacioni panevropian Coudenhove-Kalergi.

– U nderua gjithashtu nga Komonuelthi i Pensilvanisë (SHBA), “Mik i Shteteve të Bashkuara të Amerikës”.

– Më 2004, Dr. Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Tiranës.

Ishte viti 1999 ku nisi çarmatimi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, për t’u shndërruar më vonë në Trupat Mbrojtëse të Kosovës.

Nuk shkoi shumë dhe në vitin 2000 përfundon edhe transformimi i UÇK-së në TMK.

Kjo e gjitha kishte nisur pas marrëveshjes së Kumanovës dhe në pajtim me marrëveshjen e Rambujesë. Trupat Mbrojtëse të Kosovës (TMK) ishin pjesë përbërëse e Qeverisë së Përkohshme të Kosovës nën protektoratin e OKB-së, saktësisht misionit të OKB-së në Kosovë, UNMIK-ut.

Udhëheqësi i parë i TMK-së u emërua gjeneral-lejtënant, Agim Çeku. Sipas marrëveshjes, detyrat dhe të drejtat e TMK-së në atë kohë ishin veprimi për ndalimin dhe zvogëlimin dëmeve nga katastrofat natyrore dhe aksidentet, ofrimi i ndihmës në zona të rrezikuara, ndihma në pastrimin e fushave të minuara, ndihma për ri-ndërtimin dhe komunitetet.

TMK u themelua në kohën e fillimit të organizmit institucional të vendi që po ndodhnin jo vetëm në Kosovë, por edhe në rajon, e cila rritej e forcohej, por në kushte jo të mira dhe paga të ulëta.

Më 2 shkurt 2007 i dërguari special për statusin e Kosovës, Martti Ahtisaari, dorëzoi propozimin e tij në Prishtinë dhe Beogradit, “Standardet për Kosovën”, në të cilën parashihej edhe shpërbërja e TKM-së, dhe krijimi i një force të re.

“Do të krijohet një forcë e re, profesionale dhe shumë-etnike për sigurinë e Kosovës, e cila do të jetë e armatosur lehtë dhe do të jetë e aftë të mbulojë nevoja të caktuara të sigurisë sipas Shtesës VII të kësaj marrëveshje. Trupat Mbrojtëse të Kosovës, pasi e arritën qëllimin e tyre, duke përfshirë këtu lehtësimin e rindërtimit pas lufte të Kosovës. Ato do të shpërndahen 1 vit pas miratimit të kësaj marrëveshjeje”, shkruhej në Planin e Ahtisaarit.

Por më 2009 kjo forcë prapë u shpërbë për tu shndërruar në një forcë tjetër, tash Forca e Sigurisë së Kosovës.

Më 20 janar 2009, TMK-ja zyrtarisht u shpërbë në FSK. Forca e Sigurisë së Kosovës, fillimisht kishte përgjegjësi që të përballet me katastrofat e rënda, siç janë tërmetet, vërshimet ose zjarret që mund të kërcënojnë Kosovën.

Më 4 mars të vitit 2014, Qeveria e Kosovës mori vendimin që të formohen Forcat e Armatosura të Kosovës, si ushtri e Kosovës, e cila parashihet t’i mbërrijë kapacitetet që të mund të sigurojë integritetin e Kosovës. Më 14 dhjetor 2018, Parlamenti i Kosovës me 106 vota pro dhe një abstenim, miratoi tri ligjet që e ndryshojnë mandatin e Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK) në ushtri të Kosovës, por pa iu ndërruar emri.

Ligjet e miratuara ishin Projektligji për Ministrinë e Mbrojtjes, Projektligji për Forcën e Sigurisë së Kosovës dhe Projektligji për shërbim në Forcën e Sigurisë së Kosovës. Deputetët serbë në Parlamentin e Kosovës nuk morën pjesë në seancë, pasi ata ishin kundër formimit të Ushtrisë së Kosovës.

Autoritetet iraniane e kanë zhytur vendin në atë që dëshmitarët e përshkruajnë si një bllokadë pothuajse totale digjitale, në përgjigje të protestave vdekjeprurëse mbarëkombëtare kundër Republikës Islamike, duke kufizuar ndjeshëm qarkullimin e informacionit nga brenda vendit.

Me qasjen në internet të kufizuar, vetëm rrëfime të fragmentuara kanë arritur në botën e jashtme përmes telefonatave të shkurtra njëkahëshe, individëve me qasje në internet satelitor dhe iranianëve që së fundi janë larguar nga vendi.

Protestat shpërthyen në fund të dhjetorit 2025, në mes të zemërimit në rritje të publikut për vështirësitë ekonomike, inflacionin e lartë dhe zhvlerësimin e fortë të rialit iranian.

Demonstratat fillestare për koston e jetesës dhe keqmenaxhimin ekonomik u përhapën shpejt në disa qytete dhe u shndërruan në protesta më të gjera kundër establishmentit, duke nxitur një reagim vdekjeprurës të forcave të sigurisë.

Organizatat për të drejtat e njeriut thonë se disa mijëra njerëz janë vrarë ose plagosur gjatë trazirave, megjithëse verifikimi i pavarur mbetet i pamundur për shkak të bllokadës.

Dëshmitarë okularë dhe profesionistë mjekësorë që folën për Radion Evropa e Lirë përshkruajnë spitale të mbingarkuara me pacientë që vuajnë nga plagë të rënda me armë zjarri, veçanërisht në kokë, sy, kraharor dhe bark.

Një protestues nga qyteti verilindor i Mashhadit, i cili së fundi u largua nga Irani, tha se kishte parë forcat e sigurisë duke u përballur dhunshëm me adoleshentë gjatë demonstratave.

Protestuesi përshkroi një adoleshent që pësoi lëndime të rënda në fytyrë pasi u godit me shkopinj, ndërsa një tjetër u qëllua në këmbë dhe më pas u desh t’ia amputonin këmbën.

Spitalet të mbingarkuara

Disa dëshmitarë përshkruan gjithashtu shenja dhune të dukshme në hapësirat publike pasi përfundonin demonstratat.

“Të nesërmen në mëngjes në Haft-e Tir, të gjitha rrugët po laheshin”, i tha REL-it një banor tjetër i Mashhadit që së fundi u largua nga Irani. “Bashkëshorti im e kishte parë; gjithçka ishte e mbuluar me gjak”.

Punonjësit shëndetësorë brenda Iranit raportojnë presion ekstrem mbi institucionet mjekësore.

Në një dëshmi të regjistruar, një anëtar i stafit mjekësor përshkroi një mungesë akute specialistësh, përfshirë neurokirurgë, kirurgë ortopedë dhe oftalmologë, ndërsa pacientët mbërrinin me plagë nga fishekë pushke, veçanërisht në kokë dhe fytyrë.

REL-i nuk mund t’i verifikojë në mënyrë të pavarur shifrat e viktimave apo pretendimet individuale. Megjithatë, mjekë brenda dhe jashtë Iranit thonë se përmasat dhe modeli i lëndimeve sugjerojnë përdorim të gjerë të municionit të vërtetë dhe armëve me fishekë të vegjël.

Shahram Kordasti, drejtor i kërkimeve në Fakultetin e Onkologjisë dhe Shkencave Farmaceutike të Kolegjit Mbretëror në Londër, tha se kolegët e tij në Iran kanë raportuar një numër jashtëzakonisht të lartë lëndimesh në sy dhe kokë.

“Vëllimi ishte aq i madh sa spitalet e specializuara për sytë nuk mund të përballonin më”, tha ai, duke shtuar se mungesat e furnizimeve mjekësore dhe vështirësitë për të arritur në spitale e kanë përkeqësuar krizën.

Spitalet po përballen gjithashtu me mungesa të mëdha gjaku. Roozbeh Esfandiari, një ish-mjek urgjence në Teheran që tani jeton në Shtetet e Bashkuara, u bëri thirrje iranianëve me grupe gjaku O-pozitiv dhe O-negativ që të dhurojnë gjak urgjentisht.

Gazetat iraniane kanë publikuar raporte të kufizuara, por shqetësuese. E përditshmja Ham-Mihan me seli në Teheran raportoi se vëllai i një protestuesi 30-vjeçar tha se burri ishte i gjallë dhe po fliste në spital përpara se papritur të shembej dhe të vdiste nga një plagë me armë zjarri në pjesën e poshtme të barkut.

Një dëshmitar tjetër i tha REL-it se një burrë u vra nga disa plumba ndërsa përpiqej të shpëtonte një mik të plagosur dhe se familja u detyrua të paguante një shumë të madhe për të marrë trupin.

Lëndime në sy

E përditshmja iraniane Shargh raportoi se lëndimet në sy përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të viktimave nga protestat. Spitali i Syve Farabi në Teheran, qendra kryesore oftalmologjike e vendit, raportohet se po funksionon me kapacitet të plotë.

Amir-Mobarez Parasta, drejtues i Qendrës së Syve në Mynih, i tha REL-it se shifrat e lëndimeve janë të paprecedenta.

“Jam në kontakt me oftalmologë brenda Iranit”, tha ai. “Vetëm në një klinikë private të syve në Teheran, deri më tani janë regjistruar 6.000 lëndime në sy. Spitalet universitare në qytete të mëdha si Teherani, Mashhadi, Shirazi dhe Tabrizi kanë dokumentuar së bashku të paktën 600 raste që përfshijnë heqjen e syrit”.

Dëshmitarë okularë dhe stafi mjekësor raportuan gjithashtu një prani të rëndë të forcave të sigurisë në spitale, me forca të armatosura që kufizojnë qasjen dhe, në disa raste, ndalojnë pacientët para se të përfundojë trajtimi.

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, pranoi më 11 janar se disa persona të plagosur ishin “eliminuar” nga ata që ai i quajti “terroristë”, dhe jo nga forcat e sigurisë.

Mjekët paralajmërojnë se shumë protestues të plagosur mbeten të fshehur, duke shmangur spitalet nga frika e arrestimit.

Plagët e patrajtuara nga armët e zjarrit dhe infeksionet, thonë ata, i vënë këta individë në rrezik serioz për vdekje, ndërsa Irani mbetet kryesisht i shkëputur nga bota e jashtme./REL

Udhëheqësja e opozitës venezueliane, Maria Corina Machado, thotë se ia ka dhënë medaljen e saj të Çmimit Nobel për Paqen presidentit Donald Trump gjatë një takimi në Shtëpinë e Bardhë, duke thënë se kjo ishte një njohje e angazhimit të tij për lirinë e vendit të saj.

“Mendoj se sot është një ditë historike për ne venezuelasit”, tha ajo pasi u takua personalisht me Trumpin për herë të parë, disa javë pasi forcat amerikane kapën presidentin venezuelian Nicolas Maduro në Karakas dhe e akuzuan atë për trafiku droge, shkruan BBC.

Trump shprehu mirënjohjen e tij në një postim në mediat sociale, duke thënë se ky veprim ishte “një gjest i mrekullueshëm respekti të ndërsjellë”.

Megjithatë, presidenti amerikan ka refuzuar të mbështesë Machadon si udhëheqësen e re të Venezuelës, pavarësisht se lëvizja e saj pretendoi fitoren në zgjedhjet e kontestuara gjerësisht të vitit 2024.