Lajmet

2022, një vit jetese në rrezik

Viti filloi me pushtimin e Ukrainës nga Rusia, luftë kjo e cila po vazhdon.

Published

on

Nga pushtimi rus i Ukrainës deri te përmbysja e ligjeve të abortit në Shtetet e Bashkuara, këtu është një përmbledhje e ngjarjeve kryesore për të shënuar vitin 2022.

Lufta në Ukrainë
Presidenti rus Vladimir Putin fillon pushtimin më të madh në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore, kur dërgoi trupa në Ukrainë më 24 shkurt për të “çmilitarizuar dhe denazifikuar” vendin, duke bërë që miliona ukrainas të ikin jashtë vendit.

Perëndimi vendosi sanksione të paprecedentë ndaj Moskës dhe dërgoi miliarda dollarë ndihmë në Ukrainë, gjë që zmbrapsi përpjekjen e Putinit për të kapur kryeqytetin, Kiev, dhe për të rrëzuar qeverinë e presidentit Volodymyr Zelensky.

Në jug, megjithatë, forcat ruse kanë kapur pjesën më të madhe të vijës bregdetare të Detit të Zi të Ukrainës, duke përfshirë portin e Mariupolit, i cili është shkatërruar.

Në prill, forcat ruse u akuzuan për masakrimin e shumë civilëve në periferi të Kievit, Bucha.

Në shtator, forcat ukrainase rifituan terren në verilindje dhe jug. Putini aneksoi me nxitim katër rajone të kontrolluara nga Rusia, një veprim i dënuar si i paligjshëm nga Kombet e Bashkuara.

Në nëntor, forcat ukrainase arrijnë fitoren e tyre më të madhe ende kur forcat ruse tërhiqen nga porti jugor i Khersonit, duke i dhënë fund një pushtimi tetë-mujor.

Ndalimi i abortit në SHBA
Gjykata e Lartë e SHBA-së shkaktoi reagime globale në qershor, kur përmbysi vendimin e saj historik të vitit 1973 “Roe v Wade” që garanton aksesin ndaj aborteve në mbarë vendin.

Pas vendimit, ndalimet e abortit u vendosën nga republikanët në 16 shtete amerikane, ku jetojnë 26.5 milionë gra.

Çështja ndikon në afatin e mesëm të nëntorit.

Ka fitime më të vogla se sa pritej për besnikët e Donald Trump në kampin republikan, pasi votuesit amerikanë në disa shtete mbështesin kandidatët që mbrojnë aksesin ndaj abortit.

Poashtu, Donald Trump ka njoftuar se do të kandidojë përsëri për president në 2024.

Presidenti kinez forcon kontrollin e tij
Presidenti Xi Jinping ka forcuar kontrollin e tij në krye të Kinës pasi fitoi një mandat të tretë historik në nëntor si udhëheqës i ekonomisë së dytë më të madhe në botë.

Por kinezët humbën durimin me bllokimet, testimin masiv dhe frenimin e lëvizjeve të shkaktuara nga strategjia e tij zero-Covid.

Mijëra njerëz kanë marrë pjesë në protesta disaditore kundër kufizimeve në Pekin, Guangzhou, Shangai, Urumqi, Wuhan dhe qytete të tjera. Madje disa kanë guxuar të bëjnë thirrje për dorëheqjen e Xi.

Fuqia gjithnjë e më e pakontrolluar e Xi shkakton alarm në Tajvan, pasi Kina ka organizuar stërvitje masive ushtarake rreth ishullit.

Verat më të nxehta në shekuj, përmbytjet në Pakistan
Evropa po kalon verën më të nxehtë në historinë e saj të regjistruar, me merkurin që arrin 40 gradë Celsius (104 gradë Fahrenheit) për herë të parë në Britani.

Pjesë të Arktikut dhe Antarktikut, Kinës dhe SHBA-së poashtu kanë përjetuar temperatura rekord.

Ngjarjet ekstreme të motit të lidhura me ndryshimet klimatike vazhdojnë të bëjnë kërdi në vendet në zhvillim.

Përmbytjet në Pakistan prekin pjesë të mëdha të vendit, Nigeria vuan nga përmbytjet më të këqija në një dekadë dhe pjesë të Somalisë së goditur nga thatësira përballen me kërcënimin e urisë.

Në samitin (COP27, vendet në zhvillim më në fund arritën të bëjnë “ndotësit e pasur” të pranojnë të paguajnë në një fond “humbjet dhe dëmet” për të kompensuar ato për dëmet klimatike.

Inflacioni
Pushtimi i Ukrainës dhe sanksionet ndaj Rusisë krijojnë një krizë energjetike të përmasave të papara në gjysmë shekulli, me kostot në rritje për gazin dhe energjinë elektrike.

Britania ka parë dyfishimin e faturave të energjisë brenda një viti. Rritja e çmimeve të energjisë është gjithashtu një faktor në krizën e kostos së jetesës në Sri Lanka, e cila në gusht detyron presidentin Gotabaya Rajapaksa të ikë jashtë vendit.

Inflacioni rritet globalisht, duke i shtyrë bankat qendrore të rrisin në mënyrë agresive normat e interesit, duke rritur frikën për një tjetër krizë të madhe borxhi.

Krahu i djathtë arrin fitime të paprecedentë në Evropë

Votuesit në Itali zgjedhin lideren e tyre të djathtë -post-fashiste- që nga Lufta e Dytë Botërore, Giorgia Meloni.

Demokratët suedezë kundër imigracionit janë fituesit e mëdhenj të zgjedhjeve të përgjithshme që sjellin në pushtet konservatorët në vend.

Në Francë, një rritje si nga e djathta ekstreme ashtu edhe nga e majta e fortë pakëson shumicën parlamentare të presidentit të qendrës së djathtë, Emmanuel Macron.

Por në Amerikën Latine, e djathta është në rënie.

Veterani i krahut të majtë, Luiz Inacio Lula da Silv,a bën një rikthim mahnitës në Brazil, duke rrëzuar Jair Bolsonaron. Udhëheqësit e krahut të majtë vijnë gjithashtu në pushtet në Kolumbi dhe Honduras.

Makth në Downing Street
Britania ndërron kryeministrin e saj të pestë në gjashtë vjet.

Rishi Sunak mori detyrën në tetor pas dorëheqjes së paraardhëses së tij, Liz Truss, që qëndroi në pushtet vetëm 44 ditë – mandati më i shkurtër ndonjëherë për një udhëheqës britanik.

Rënia e rrufeshme e Truss, e shkaktuar nga një mini-buxhet katastrofik, mbyll një 2022 të trazuar në Britani. Viti shënohet nga vdekja e monarkes së saj më jetëgjatë, Mbretëreshës Elizabeth II, në moshën 96-vjeçare dhe dorëheqja e detyruar e kryeministrit të Brexit, Boris Johnson pas një sërë skandalesh.

Trazirat në Iran
Në Iran, vdekja e 22-vjeçares Mahsa Amini pas arrestimit të saj për shkelje të dyshuara të kodit të veshjes islame të vendit ka ndezur protestat më të mëdha ndër vite.

Në rrugë dhe në mediat sociale gratë dhe vajzat kanë hequr shamitë e tyre në një sfidë të paprecedentë ndaj udhëheqjes klerikale të vendit.

Irani është munduar të shtypë protestat duke dënuar disa prej protestuesve me vdekje.

Sipas autoriteteve, mbi 300 njerëz janë vrarë në trazira, me grupet e të drejtave që thonë se numri është edhe më i lartë, shkruan RFI, transmeton UBT News.

Paqja në Etiopi
Pas dy vitesh konflikti që lanë të vrarë një numër të madh civilësh dhe kanë çuar në kushte të mjerueshme urie në Tigray, qeveria e Etiopisë dhe rebelët Tigrayan kanë rënë dakord për një marrëveshje paqeje, e cila u cilësua si historike.

Marrëveshja lejon që ndihma kritike humanitare të rifillojë në rajonin verior.

Kupa e Botës në shkretëtirë
Kontradiktat kanë dëmtuar paraprakisht Kupën e parë Botërore të futbollit në Lindjen e Mesme.

Disa tifozë kanë bojkotuar turneun në Katar për shkak të shqetësimeve për të drejtat e njeriut dhe numrin e lartë të vdekjeve midis punëtorëve migrantë të përfshirë në ndërtimin e tetë stadiumeve.

Vendimi i vendit për të ndaluar alkoolin nga stadiumet gjithashtu ka lënë një shije të hidhur tek disa tifozë, por ndërsa turneu po vazhdon lojën, e gjithë vëmendja është zhvendosur në fushë./UBTNews/

Vendi

Vrasje në Strellc të Deçanit: Policia arreston një person dhe sekuestron një armë zjarri

Published

on

By

Një person ka humbur jetën sot në bjeshkën e Strellcit në Komunën e Deçanit, si pasojë e të shtënave me armë zjarri.

Rasti është konfirmuar nga zëdhënësi i Policisë së Kosovës për rajonin e Pejës, Driton Rugova.

Sipas policisë, ngjarja ka ndodhur rreth orës 13:43 në oborrin e një stani, ndërsa hetimet e para dëshmojnë se dyshohet për një vrasje nga pakujdesia mes personave me lidhje familjare.

Në vendin e ngjarjes, organet e rendit kanë sekuestruar një armë zjarri dhe kanë arrestuar personin e dyshuar.

Njësitet kompetente po vazhdojnë hetimet për sqarimin e plotë të rrethanave të këtij rasti. /E.A/

Continue Reading

Aktualitet

Goditja e përvitshme nga moti i ligë: Si po rrezikohet bujqësia dhe siguria ushqimore në Kosovë

Published

on

By

Stuhitë e fuqishme, breshëri dhe erërat e forta që përfshinë vendin ditëve të fundit kanë lënë pas pasoja të rënda në parcelat bujqësore dhe pronat private në disa rajone të Kosovës. Komunat si Suhareka, Istogu, Lipjani, Skenderaj, Vitia dhe Rahoveci janë përballur me goditjet më të mëdha, ku sipërfaqe të tëra të tokave të punuara janë dëmtuar pothuajse tërësisht.

Kjo situatë e përsëritur natyrore nuk përfaqëson vetëm një goditje të drejtpërdrejtë financiare për familjet e bujqve, por ngre një alarm serioz edhe për stabilitetin e përgjithshëm të ekonomisë kosovare.

Përballë kësaj gjendjeje ku komisionet komunale të vlerësimit të dëmeve shpesh përballen me buxhete të pamjaftueshme për dëmshpërblim, ekspertët bëjnë thirrje për një ndryshim rrënjësor të qasjes institucionale.

 

Pasojat e drejtpërdrejta në treg dhe rreziku nga importi i huaj

Ndikimi i këtyre goditjeve klimatike shtrihet shumë më larg se vetëm në arat e dëmtuara. Profesori i Bujqësisë, Imer Rusinovci, bën të ditur se vala e fundit e motit të ligë ka shkaktuar dëme të konsiderueshme duke goditur më së shumti pemishtet, vreshtat, perimet në fushë të hapur, misrin si dhe kulturat foragjere, ku në mjaft zona prodhimi është humbur pothuajse tërësisht.

“Kjo nënkupton më pak produkte vendore në treg, çmime potencialisht më të larta për konsumatorët dhe presion shtesë mbi fermerët, të cilët e kanë më të vështirë të konkurrojnë me produktet e importit,” paralajmëron Rusinovci.

Ai nënvizon se përveç humbjes drastike të sasisë, është dëmtuar rëndë edhe cilësia e produkteve, gjë që ua ul automatikisht vlerën në treg dhe e rrit varësinë e vendit nga ushqimi i huaj.

Sipas tij, nëse këto ngjarje natyrore përsëriten çdo vit pa masa mbrojtëse, “rreziku për tkurrjen e prodhimit vendor bëhet real.”

Në planin afatgjatë, kjo pasiguri e vazhdueshme ul gatishmërinë e fermerëve për të investuar, ngadalëson zhvillimin e të gjithë sektorit dhe dobëson seriozisht sigurinë ushqimore të Kosovës.

 

Nga masat parandaluese te sigurimet: Çfarë duhet të bëjë shteti

Për t’i bërë ballë kësaj sfide komplekse, profesori Rusinovci thekson se Kosova duhet të kalojë nga reagimet momentale te një strategji kombëtare me investime afatgjata për përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike.

Meqenëse efektiviteti i sistemeve raketore kundër breshërit mbetet i diskutueshëm në komunitetin shkencor, ai insiston se fokusi i shtetit duhet të zhvendoset te mbrojtja direkte në terren.

“Në vend që të fokusohemi vetëm te sistemi raketor, Kosova duhet të ndërtojë një sistem të integruar të menaxhimit të rrezikut në bujqësi,” shprehet ai, duke propozuar subvencionimin e rrjetave mbrojtëse për pemishte e vreshta, ndërtimin e serrave moderne, investimet në sisteme adekuate të ujitjes e kullimit, si dhe forcimin e sistemit të paralajmërimit të hershëm meteorologjik.

Krahas infrastrukturës, ai e sheh si domosdoshmëri jetike mbështetjen e fermerëve përmes sigurimeve bujqësore, të cilat parandalojnë falimentimin financiar pas një sezoni të humbur.

Duke marrë parasysh se numri i bujqëve të siguruar në Kosovë mbetet ende shumë i ulët, kërkohet që shteti të subvencionojë një pjesë më të madhe të primieve dhe të bashkëpunojë me kompanitë e sigurimeve për krijimin e pakove më të përballueshme.

“Mesazhi kryesor është se fatkeqësitë natyrore nuk mund të shmangen, por dëmet e tyre mund të zvogëlohen ndjeshëm përmes politikave të mirëplanifikuara, investimeve në masa parandaluese dhe mbështetjes së vazhdueshme për fermerët. Në këtë mënyrë mbrohet jo vetëm prodhuesi, por edhe siguria ushqimore dhe ekonomia e Kosovës,” përmbyll Rusinovci. /E.A/

Foto; Prof- Imer Rusinovci

 

 

Continue Reading

Vendi

Teatri Kombëtar i Kosovës i jep lamtumirën Beqir Beqirit, njeriut që i shërbeu institucionit për mbi katër dekada

Published

on

Në amfiteatrin e Teatrit Kombëtar të Kosovës u mbajt dje mbledhja komemorative në nderim të Beqir Beqirit, i cili për më shumë se katër dekada ia kushtoi punën dhe përkushtimin e tij këtij institucioni.

Në ceremoni morën pjesë presidentja në detyrë, Albulena Haxhiu, ministrja e Kulturës dhe Turizmit, Saranda Bogujevci, familjarë, miq, kolegë dhe punëtorë të Teatrit Kombëtar të Kosovës, të cilët kujtuan me respekt jetën dhe kontributin e tij.

Ministria e Kulturës dhe Turizmit vlerësoi se Beqir Beqiri ishte një nga ata njerëz që, edhe pse larg skenës, me punën e palodhur, profesionalizmin dhe përkushtimin e tij, dha një kontribut të çmuar në funksionimin dhe zhvillimin e Teatrit Kombëtar të Kosovës.

Sipas Ministrisë, kujtimi për Beqir Beqirin do të mbetet pjesë e historisë së institucionit dhe e të gjithë atyre që patën privilegjin ta njohin dhe të punojnë me të./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Mbretëria e Bashkuar shpreh shqetësim pas lirimit nga detyra të prokurorëve serbë

Published

on

Mbretëria e Bashkuar ka reaguar pas dekretit të presidentes në detyrë, Albulena Haxhiu, përmes së cilit u liruan nga detyra të shtatë prokurorët serbë, të cilët patën dhënë dorëheqje në fund të 2022-s.

Vendimi i Haxhiut është marrë një ditë pasi Këshilli Prokurorial e ka refuzuar kërkesën e tyre për t’i tërhequr dorëheqjet e gati katër vjetëve më parë.

Në reagim, Mbretëria e Bashkuar ka thënë se janë të shqetësuar me këtë zhvillim dhe ka bërë thirrje për integrimin e popullsisë shumetnike të Kosovës në sistemin e drejtësisë.

“Ne e kemi mirëpritur reagimin e vazhdueshëm të organeve përkatëse profesionale, të cilat e kanë njohur rëndësinë e ruajtjes së besimit të të gjitha komuniteteve në Kosovë ndaj sistemit të drejtësisë. Prandaj, jemi të shqetësuar për zhvillimet e kësaj jave. Ne bëjmë thirrje për integrimin e popullsisë shumetnike të Kosovës në sistemin e drejtësisë, me qëllim forcimin e besimit të publikut në institucionet e sundimit të ligjit në Kosovë”, thuhet në reagim.

Edhe Bashkimi Evropian ka shprehur shqetësim për vendimin e Këshillit Prokurorial të Kosovës për të pranuar dorëheqjen e personelit serbë si dhe për dekretimin e këtij vendimi nga ushtruesja e detyrës së presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu. Këto vendime BE-ja i ka quajtur në shpërputhje me ligjin.

Kthimin në vendin e punës kanë kërkuar edhe gjyqtarët të cilët dhanë dorëheqje në po atë kohë, mirëpo Këshilli Gjyqësor i Kosovës ende nuk ka marrë vendim për ta.

Dorëheqjet në fund të 2022-s ndodhën pas shkarkimit të komandantit të policisë në veri, i cili pati refuzuar të zbatojë vendimin e qeverisë me të cilin u ndalua qarkullimi i automjeteve me targa ilegale serbe. Atëkohë, dorëheqje patën dhënë edhe kryetarët e 4 komunave të veriut dhe pjesëtarët e administratës. /A.K/

Continue Reading

Të kërkuara