Magazinë

11 projekte arkitekturore që do të formësojnë botën në 2026

Published

on

Për arkitekturën amerikane, viti 2025 mund të mbahet mend për vdekjet e ikonave Frank Gehry, Robert A. M. Stern dhe Ricardo Scofidio, mjeshtër i High Line në Nju Jork. Më e mundshme, megjithatë, është që ai të mbahet mend si një vit i dominuar nga Donald Trump preferenca e tij për klasikën dhe përçmimi i brutalizmit; shembja e kontestuar e Krahut Lindor të Shtëpisë së Bardhë, përplasjet e tij me projektuesin e sallës së balove që e zëvendësonte atë, dhe vendimi i administratës së tij për të përjashtuar arkitekturën nga lista e gradave “profesionale”.

Shumë nga këto çështje kanë vënë presidencën në konflikt të drejtpërdrejtë me organizatën më të madhe profesionale të industrisë, American Institute of Architects (AIA). Nuk është për t’u habitur që, përballë kërcënimit të një vështrimi të brendshëm kombëtar, organizata njoftoi se do t’i japë Medaljen e Artë të AIA-së këtë vit një jo-amerikani, Shigeru Ban nga Japonia, për herë të parë në këtë dekadë.

Në nivel global, ka pasur shumë arsye për festë. Liu Jiakun nga Kina fitoi Çmimin Pritzker, i quajtur “Nobel i arkitekturës”, për ndërtesat e tij të thjeshta akademike dhe kulturore. Një zhvillim i banesave sociale në Londër dhe një kishë betoni e thjeshtë në Ishujt Kanarie të Spanjës, ndërkohë, fituan dy nga çmimet më të mëdha të profesionit, duke mundur konkurencën më të shfaqur.

Por viti 2026 mund të formësohet nga ndërtesa më të mëdha dhe “blockbuster”. Mes tyre janë muze të pritur prej kohësh, qiellgërvishtëse rekord dhe një bazilikë katolike që po ndërtohet për gati 150 vjet. Ja 11 projekte arkitekturore në SHBA dhe jashtë saj ,që pritet të jenë më të diskutuarat e vitit:

Sagrada Familia, Barcelonë, Spanjë

Rreth 144 vjet pas fillimit të saj, projekti më i gjatë ndërtimor në botë po i afrohet përfundimit. Pjesa më komplekse, skulpturat, detajet dekorative dhe shkallët kryesore mund të zgjasin deri në vitet 2030, por këtë vit pritet të përfundojë Kulla e Jezusit të Krishtit, 564 këmbë e lartë, spira e 18-të dhe finale e bazilikës (17 të tjera i dedikohen 12 apostujve, katër Ungjillorëve dhe Virgjëreshës Mari).

Kompleksiteti i dizajnit të Antoni Gaudì, një përzierje surreale e Gotikës, Art Nouveau dhe formave të frymëzuara nga natyra, shpjegon pjesërisht kohëzgjatjen e jashtëzakonshme të ndërtimit. Por mungesa e fondeve, burokracia dhe pandemia Covid-19 gjithashtu kontribuan. Një sfidë tjetër ishte shkatërrimi i vizatimeve dhe modeleve të Gaudì në vitin 1936 gjatë Luftës Civile Spanjolle. A do të miratonte Gaudì formën përfundimtare? Nuk do të dihet kurrë, por siç ai dikur tha: “Klienti im nuk ka nxitim”, duke iu referuar Zotit.

520 Fifth Avenue, Nju Jork, SHBA

Shijet e Nju Jorkut në qiellgërvishtëse po ndryshojnë. Epoka e fasadave të qelqit po lë vend për kullat më madhështore që kujtojnë të kaluarën arkitekturore amerikane. Kulla 520 Fifth Avenue, 1,002 këmbë e lartë, i referohet stilit Beaux-Arts të epokës së Gilded Age, me harqe terrakote dhe ritmin e fasadës i frymëzuar nga pallatet historike përreth.

Arkitektët nga Kohn Pedersen Fox (KPF) kanë marrë frymëzim nga Grand Central Terminal, New York Public Library dhe ilustrimet e Hugh Ferriss, që ndihmuan në krijimin e qytetit të Gotham-it të Batman-it.

 Fshati Olimpik Dimëror, Milano, Itali

Për disa javë në shkurt, një zonë 11.5 akra në jug-lindje të Milanos do të presë mijëra atletë të Lojërave Olimpike Dimërore 2026. Arkitektët nga Skidmore, Owings & Merrill (SOM) kanë projektuar një fshat olimpik që mund të konvertohet shpejt në një rezidencë studentore 1,700 shtrimesh pas mbylljes së lojërave. Projekti përfshin edhe restaurimin e dy ndërtesave historike në vendin e ish-depozitave hekurudhore.

Guggenheim Abu Dhabi, Abu Dhabi, Emiratet e Bashkuara Arabe

Pas vdekjes së Frank Gehry, hapja e Guggenheim Abu Dhabi merr kuptim të ri. Me forma të pjerrëta dhe të luajtshme, projekti shfaq stilin karakteristik të Gehry-t dhe frymëzimin nga barjeel (kullat e erës tradicionale në Lindjen e Mesme). Hapja zyrtare pritet të njoftohet më vonë, sipas një zëdhënësi të Guggenheim.

Tour F, Abidjan, Bregu i Fildishtë

Afrika do të presë ndërtesën më të lartë, Tour F, 1,381 këmbë e lartë. Kulla 64-katëshe e projektuar nga arkitekti libanez-ivorian Pierre Fakhoury do të tejkalojë rekordin e tanishëm, Iconic Tower në Egjipt, duke shërbyer gjithashtu si simbol stabiliteti ekonomik dhe investimi për Bregun e Fildishtë.

Shanghai Grand Opera House, Shanghai, Kinë

Arkitektët nga Snøhetta kanë ndërtuar një sallë operash me një shkallë spirale që lidh vizitorët me një shesh publik në çati. Operaja do të ofrojë performanca operistike si në traditat perëndimore ashtu edhe kineze.

Obama Presidential Center, Chicago, SHBA

Qendra për Barack Obama përfshin një kullë 225 këmbë të lartë (e njohur si “Obamalisk”), kopshte frutore, një shteg wetland dhe degë të bibliotekës publike të Chicago-s. Kulla simbolizon katër duar që bashkohen, dhe fasada përfshin fjalime të Obamës mbi të drejtat civile.

Central Bank of Iraq, Baghdad, Irak

Kjo është ndërtimi i vetëm i realizuar në Bagdad nga arkitektja e ndjerë Zaha Hadid, me një fasadë që shpaloset si fluturore shampanje, duke u shtuar në horizontin kryesisht të ulët të qytetit. Projekti simbolizon kthimin dhe stabilitetin e institucioneve financiare pas periudhave të trazirave.

Lucas Museum of Narrative Art, Los Angeles, SHBA

Muzeu i George Lucas, i kushtuar artit narrativ, hapet në Shtator. Projektuar nga arkitekti kinez Ma Yansong, ndërtesa ka formë të harkuar që duket se leviton mbi tokë dhe ofron mbi 100,000 sq ft hapësirë ekspozimi.

Melbourne Metro Tunnel, Melbourne, Australi

Rrjeti i ri hekurudhor përmban dy tunele paralelë 5.6 milje, shtrihet deri në 130 këmbë thellësi dhe përfshin pesë stacione të reja. Projekti kushton 13.48 miliardë dollarë australianë dhe shënon rregullimin më të madh të rrjetit urban në 40 vjet.

OPPO Chang An R&D Center, Dongguan, Kinë

Prodhuesi i telefonëve Oppo ka ndërtuar një qendër të madhe kërkimore dhe zhvillimi në Dongguan, me 10 ndërtesa, të përfshira në një kampus të lidhur dhe të përqendruar rreth konceptit të rrethit dhe ndërveprimit, duke ofruar shërbime për 6,000 punonjës.

Në vitin 2026, këto projekte pritet të jenë ndër më të diskutuarat dhe më ndikueset në botën e arkitekturës globale, duke kombinuar historinë, teknologjinë dhe vizionin artistik në mënyra të jashtëzakonshme.

 

Continue Reading

Lajmet

Rita Ora mahnit në tapetin e kuq në Londër me stil gotik

Published

on

Këngëtarja shqiptare me famë botërore, Rita Ora, ka tërhequr vëmendjen në tapetin e kuq të Festivalit të 70-të të Filmit në Londër, me një paraqitje elegante në stilin gotik.

Artistja mori pjesë në premierën e filmit të ri “Klara and the Sun”, me regji të bashkëshortit të saj, Taika Waititi. Çifti pozoi së bashku para fotografëve, duke shkëmbyer momente afërsie.

Rita zgjodhi një fustan të zi, të ngushtë pas trupit dhe të mbuluar me dantellë. Fundi i strukturuar në formë rrethi i jepte veshjes një siluetë të veçantë, ndërsa aksesorët në kokë, me forma që ngjanin me brirë dhe spirale, e plotësonin stilin e saj gotik.

Pamjen e kombinoi me grim me nuanca të argjendta dhe shkëlqim, flokë të mbledhur lart dhe këpucë të zeza me taka të larta, të lidhura përpara në stilin e korseit.

Ndërkohë, regjisori Taika Waititi u paraqit me një kostum klasik të errët dhe kravatë, duke plotësuar paraqitjen elegante të çiftit në tapetin e kuq./A.K/

Continue Reading

Lajmet

“Netflix” synon të ulë kostot, shkurton rreth 1000 vende pune

Published

on

Gjiganti i transmetimit të filmave dhe serialeve, Netflix, planifikon të shkurtojë rreth 6 për qind të vendeve të punës, në një kohë kur po përballet me ngadalësimin e rritjes së biznesit, raporton revista “Variety”.

Lajmi u bë i ditur nga bashkëdrejtuesit ekzekutivë të kompanisë, Greg Peters dhe Ted Sarandos.

Në fund të vitit të kaluar, Netflix kishte rreth 16 mijë punonjës, çka do të thotë se shkurtimet mund të prekin afërsisht 1.000 vende pune. Sipas raportimeve, masat do të përfshijnë disa sektorë, mes tyre burimet njerëzore, shërbimet ligjore dhe teknologjinë.

Disa javë më parë, Sarandos kishte pranuar se kompania po rritej më ngadalë sesa do të dëshironte.

Megjithatë, Netflix vazhdon të jetë një nga platformat kryesore globale të transmetimit. Sipas të dhënave të kompanisë, në fund të vitit 2025 shërbimi kishte më shumë se 325 milionë familje abonente.

Ndërkohë, gara në industrinë e transmetimit po intensifikohet. Pasi oferta e Netflix për të blerë aktivitetet e prodhimit të filmave dhe serialeve të Warner Bros u tejkalua nga Skydance, kjo e fundit synon të bashkojë platformën Paramount+ me HBO Max, duke krijuar një konkurrent më të fuqishëm në treg.

Pavarësisht shkurtimeve të planifikuara, drejtuesit e Netflix kanë theksuar se kompania do të vazhdojë të investojë në fushat me potencial të lartë rritjeje. Rezultatet e ardhshme financiare tremujore pritet të japin më shumë detaje për ecurinë e biznesit./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Vrasja e Tupac Shakur: Duane “Keffe D” Davis pritet të dëgjojë sot dënimin

Published

on

Duane “Keffe D” Davis pritet të dëgjojë sot në Las Vegas dënimin për vrasjen e reperit të njohur Tupac Shakur, i cili u qëllua për vdekje në vitin 1996, në moshën 25-vjeçare.

Davis, 63 vjeç, u shpall fajtor për vrasje të shkallës së parë në gusht dhe përballet me mundësinë e burgimit të përjetshëm pa të drejtë lirimi me kusht.

Tupac u qëllua më 7 shtator 1996, teksa ndodhej në një veturë BMW të zezë së bashku me producentin muzikor Marion “Suge” Knight. Një Cadillac i bardhë u ndal pranë tyre në një semafor, nga i cili u hap zjarr. Reperi ndërroi jetë gjashtë ditë më vonë, ndërsa Knight mbijetoi.

Vrasja mbeti e pazbardhur për shumë vite, derisa Davis, ish-udhëheqës i grupit South Side Compton Crips, foli publikisht për përfshirjen e tij në ngjarje.

Ai pretendoi se gjithçka kishte nisur pas një përleshjeje në Las Vegas, ku Tupac dhe shoqëruesit e tij kishin sulmuar nipin e tij. Davis pranoi se kishte qenë në sediljen e pasagjerit të Cadillac-ut dhe se kishte siguruar armën e përdorur në sulm.

Prokuroria u mbështet në deklaratat e tij të mëparshme, duke argumentuar se ai kishte organizuar vrasjen dhe kishte siguruar armën. Ndërkaq, mbrojtja kundërshtoi akuzat, duke vënë në pah mungesën e provave fizike dhe duke pretenduar se Davis kishte dhënë deklarata të rreme për përfitime financiare.

Pas shpalljes fajtor, Davis deklaroi se do ta apelonte vendimin.

Ai mbetet personi i vetëm i akuzuar dhe i dënuar për vrasjen e reperit. Në seancën e dënimit pritet të flasin edhe anëtarë të familjes së Tupac-ut, duke kujtuar reperin jo vetëm si artist me famë botërore, por edhe si djalë, vëlla dhe familjar të dashur./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Etiketat “shkruar nga njeriu”, nisma për të dalluar librat e krijuar pa inteligjencë artificiale

Published

on

Nismat për certifikimin e librave të shkruar nga njerëzit, pa përdorimin e inteligjencës artificiale (IA), po fitojnë gjithnjë e më shumë mbështetje, pas disa rasteve të bujshme ku autorë janë dyshuar se kanë përdorur këtë teknologji pa e deklaruar.

Disa sisteme certifikimi nga Britania e Madhe, Franca dhe Gjermania u prezantuan këtë javë në Panairin e Librit në Frankfurt, një nga ngjarjet më të mëdha të industrisë botërore të librit, ku ndikimi i inteligjencës artificiale ishte ndër temat kryesore të diskutimit.

Një nga rastet që ka nxitur debat është ai i shkrimtarit haitiano-kanadez Thelyson Orelien, i akuzuar se kishte përdorur inteligjencën artificiale për të shkruar romanin e tij të parë, “It Was Either That or Die”. Ai i ka mohuar këto pretendime.

Charlotte Allibert, bashkëthemeluese e kompanisë franceze “Librinova”, e cila ofron shërbime për vetëbotimin e librave, e ka cilësuar rastin si një tronditje të madhe për industrinë franceze të librit.

“Librinova” u mundëson autorëve të paraqesin veprat e tyre për vlerësim dhe, kundrejt një tarife, të marrin etiketën “krijim njerëzor”. Deri më tani, rreth 200 vepra kanë marrë këtë certifikim. Procesi përfshin përdorimin e programeve për zbulimin e përmbajtjeve të krijuara nga IA-ja, si dhe një intervistë me auditorin, i cili e shqyrton veprën.

Në Britaninë e Madhe, kompania “Books By People” ka prezantuar certifikimin “letërsi organike”. Ky standard kërkon që teksti të jetë shkruar nga vetë autori, duke lejuar përdorim të kufizuar të inteligjencës artificiale për kontrolle drejtshkrimore dhe gramatikore.

Ndërkohë, në Shtetet e Bashkuara, organizata “Authors Guild” ka krijuar një sistem vetëcertifikimi me etiketën “shkruar nga njeriu”, të cilën deri më tani e kanë marrë rreth 6 mijë e 500 tituj.

Shqetësimet për përdorimin e IA-së në letërsi janë shtuar edhe pas rastit të romanit horror “Shy Girl”, të autores Mia Ballard. Shtëpia botuese “Hachette” anuloi publikimin e tij në Shtetet e Bashkuara dhe e tërhoqi nga shitja në Britaninë e Madhe. Ballard mohoi se e kishte përdorur vetë këtë teknologji, por pranoi se një person i angazhuar për redaktimin e librit kishte përdorur inteligjencën artificiale.

Raste të tilla kanë shtuar shqetësimet në mesin e autorëve, veçanërisht të atyre që i botojnë vetë veprat, se mund të përballen me dyshime të padrejta për përdorimin e IA-së. Nismat e certifikimit synojnë të rrisin transparencën dhe të krijojnë standarde më të qarta për autorët, botuesit dhe lexuesit./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara