Për shkak të një viti të mbushur me lajme nga lufta në Ukrainë, kriza e kostos së jetesës dhe fatkeqësi të lidhura me klimën, shumëkush do të mendonte se nuk do të mbahet mend pothuajse asgjë e mirë nga ky vit. Megjithatë, ka pasur disa zhvillime pozitive, në disa pika.

Pas dy vitesh nën hijen e pandemisë Covid-19, shumë kishin shpresuar se viti 2022 do të paralajmëronte një të ardhme më të ndritshme. Këto shpresa u shuan qysh në shkurt, me pushtimin rus të Ukrainës.

12 muajt e fundit janë shoqëruar gjithashtu nga katastrofat rekord të klimës, dhe më pas përmbysja e të drejtave federale të abortit në Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, pati edhe disa lajme të mira, nga përparimet shkencore deri tek përparimi në të drejtat e njeriut, përcjell UBT News.

Këtu gjeni një përmbledhje të disa prej ngjarjeve pozitive të vitit 2022:

*Ka shpresë për trajtimin e Alzheimerit, sëmundjes së gjumit dhe HIV/AIDS

Rezultatet e një sprove klinike në shkallë të gjerë të botuar në “New England Journal of Medicine”në fund të nëntorit u vlerësuan si një përparim sa i përket sëmundjes së Alzheimerit. Një ilaç i quajtur lecanemab u zbulua se ngadalëson rënien njohëse të pacientëve me 27 përqind. Fatkeqësisht, lecanemab gjithashtu shkakton efekte anësore, disa prej tyre serioze, kështu që nevojiten prova më të gjata klinike për t’u siguruar që përfitimet e trajtimit tejkalojnë rreziqet. Më shumë se 55 milionë njerëz vuajnë nga demenca në mbarë botën, me sëmundjen e Alzheimerit si forma më e zakonshme.

Diku tjetër, një ilaç i njohur si acoziborole mund të ndihmojë në zhdukjen e sëmundjes së gjumit deri në vitin 2030, sipas të dhënave të publikuara në revistën mjekësore “The Lancet”. Kjo sëmundje kërcënon të paktën 60 milionë njerëz në 36 vende afrikane dhe është fatale nëse nuk trajtohet. Deri më tani, të gjitha trajtimet ekzistuese për sëmundjen e gjumit kërkonin shtrimin në spital. Por tani acoziborole mund të merret në formë tabletash.

Në një lajm tjetër të mirë nga bota mjekësore, shkencëtarët njoftuan në shkurt se një person i tretë – gruaja e parë – ishte shëruar nga HIV, falë një trajtimi inovativ.

E fundit, por jo më pak e rëndësishme, janë shpresat se vaksinat mRNA, të zhvilluara fillimisht kundër Covid-19, mund të ndihmojnë në luftën kundër kancerit.

*Nga tigrat deri te ujqërit gri: Speciet e rrezikuara kthehen nga pragu i zhdukjes!

Vitet e fundit vazhdimisht keni parë titujt për zhdukjen e kafshëve të egra, shenjë shqetësuese e krizës së biodiversitetit. Megjithatë, shkencëtarët ishin gjithashtu në gjendje të vëzhgonin fenomenin e kundërt në vitin 2022, me disa specie të rrezikuara që kanë filluar të riktheheshin.

Pothuajse 50 vjet pasi studiuesit humbën gjurmët e leopardit të Anadollit, një prej tyre u pa në Turqi në maj. Ndërkohë, numri i tigrave të egër ka rezultuar të jetë 40 për qind më i lartë në mbarë botën sesa ishte vlerësuar më parë dhe popullsia e tyre duket se po rritet, njoftoi në korrik Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN). E njëjta gjë vlen edhe për ujqërit gri. Në Francë, ku janë të listuara si specie të mbrojtura, numri i tyre është rritur në 921 nga 783 në vitin 2021, sipas Agjencisë Franceze të Biodiversitetit.

Këto zhvillime janë një lajm i shkëlqyer pasi vlerësohet se popullsia e tyre ka rënë mesatarisht me 69 për qind në më pak se 50 vjet, me pasoja të gjera për planetin.

Fundi i vitit 2022 pa më shumë lajme të mira për natyrën, me një marrëveshje historike të arritur në samitin e OKB-së për biodiversitetin COP15 në Montreal, Kanada, më 19 dhjetor.

*Kombet rritin përpjekjet për të luftuar shpyllëzimin

Viti solli gjithashtu lajme të mira për mbrojtjen e pyjeve, të konsideruara thelbësore për të luftuar ndryshimet klimatike. Midis tyre ishte kthimi në pushtet i Luiz Inacio Lula da Silva në Brazil – i cili është zotuar të ndalojë shpyllëzimin në pyllin tropikal të Amazonës, që u rrit ndjeshëm nën paraardhësin e tij, Jair Bolsonaro. Gjatë fjalimit të tij më 16 nëntor në konferencën e klimës COP27, Lula deklaroi, “Nuk ka siguri klimatike për botën pa një Amazonë të mbrojtur. Ne do të bëjmë gjithçka që duhet për të pasur zero shpyllëzim dhe degradim të biomeve tona”.

Ndërkohë, ligjvënësit e BE-së dhe vendet anëtare arritën një marrëveshje historike më 6 dhjetor për të ndaluar importin në bllok të disa produkteve të konsideruara si “nxitësit kryesorë të shpyllëzimit”. Këto produkte përfshijnë vaj palme, mish viçi, soje, kafe dhe kakao të prodhuara në tokë që u shpyllëzua pas 31 dhjetorit 2020. Këshilli Evropian dhe Parlamenti Evropian ende nuk e kanë miratuar zyrtarisht legjislacionin, por pritet ta bëjnë këtë.

*Tre vende të tjera heqin dënimin me vdekje

Në vitin 2022, Papua Guinea e Re, Republika e Afrikës Qendrore dhe Guinea Ekuatoriale miratuan legjislacionin që heq dënimin me vdekje për të gjitha krimet. Sipas Koalicionit Botëror Kundër Dënimit me Vdekje, 111 vende nga 200 e kanë braktisur plotësisht këtë praktikë. Tre kombe – Irani, Egjipti dhe Arabia Saudite – përbënin 80 për qind të ekzekutimeve në vitin 2021.

*Fitore për të drejtat LGBT në mbarë botën

Kuba votoi në favor të legjislacionit që lejon çiftet e së njëjtës gjini të martohen dhe të adoptojnë fëmijë.

Kryeqyteti japonez, Tokio, filloi të hapë një skemë të certifikatës së partneritetit, e cila lejon që çiftet e së njëjtës gjini të trajtohen njësoj si çiftet e martuara kur bëhet fjalë për strehimin, mjekësinë dhe mirëqenien.

*Skocia ofron produkte menstruale pa pagesë

Për herë të parë në botë, produktet menstruale u bënë të disponueshme falas në Skoci falë një ligji të ri që synon të luftojë varfërinë e periudhës. Lëvizja vjen pas legjislacionit nga 2018 që i bëri të disponueshme produktet menstruale në shkollat, kolegjet dhe universitetet skoceze. Që nga 15 gushti, autoritetet lokale në Skoci tani janë të detyruara ligjërisht të ofrojnë produkte menstruale për “këdo që ka nevojë për to” – në praktikë, kjo nënkupton vënien e artikujve në dispozicion në biblioteka, pishina, palestra publike dhe qendra komunitare. Përveç kësaj, një aplikacion celular, PickupMyPeriod, i ndihmon gratë dhe vajzat të gjejnë pikën e tyre më të afërt të shpërndarjes.

*Pagë të barabartë për ekipet amerikane të futbollit për meshkuj dhe femra

Në maj, Federata e Futbollit të SHBA-së njoftoi se kishte arritur një marrëveshje që garantonte paga të barabarta për ekipet e saj kombëtare të meshkujve dhe femrave. Marrëveshja historike është e para në botën e futbollit profesionist dhe shënoi kulmin e një beteje të gjatë ligjore për femrat e SHBA-së, kryesuar nga yjet Megan Rapinoe dhe Alex Morgan.

Ekipet e meshkujve dhe femrave do të marrin tashmë të njëjtat tarifa dhe shpërblime, qofshin ato për ndeshjet “miqësore” ose konkurruese, raporton FRANCE24, përcjell UBT News.

*Teleskopi James Webb kap pjesë të panjohura të universit

Më 11 korrik, gjashtë muaj pas lëshimit të tij në orbitë, teleskopi hapësinor James Webb dha imazhin e tij të parë me ngjyra. Fotoja befasuese tregon galaktikat e formuara menjëherë pas Big Bengut më shumë se 13 miliardë vjet më parë – “imazhi më i thellë dhe më i mprehtë infra të kuqe i universit të largët deri më tani”, sipas NASA-s.

Që atëherë, “teleskopi i shekullit”, më i fuqishmi i dërguar ndonjëherë në hapësirë, ka ofruar imazhe mahnitëse të pjesëve pak të njohura apo edhe të panjohura të universit tonë, nga mjegullnajat tek ekzoplanetet dhe grupimet e galaktikave. Shpresohet se kjo do të çojë në përparim të rëndësishëm në astronomi në vitet në vijim.

*Fusioni bërthamor, një ‘përparim i madh shkencor’ që sjell shpresë për planetin

Një ekip shkencëtarësh amerikanë njoftuan në mes të dhjetorit se kishin arritur “ndezjen” – një fitim neto i energjisë – gjatë një eksperimenti të shkrirjes bërthamore. Studiuesit e përshëndetën momentin historik si një hap kyç në demonstrimin e qëndrueshmërisë së teknologjisë pa karbon, e cila sipas tyre mund të sigurojë një burim energjie të pastër, të pafund dhe të lirë në të ardhmen. Megjithatë, ka ende një rrugë të gjatë për të bërë në këtë fushë.

*Transformimi i transportit në Gjermani

Si pasojë e luftës në Ukrainë dhe krizës që rezultoi me koston e jetesës, viti 2022 pa një lëvizje drejt mënyrave më të qëndrueshme të transportit. Në një përpjekje për të ndihmuar në kompensimin e inflacionit, Gjermania lëshoi një leje 9 € për tre muaj gjatë verës, duke lejuar udhëtime të pakufizuara në trena, autobusë dhe tramvaje lokale dhe rajonale. Pavarësisht disa pengesave, të tilla si trenat e mbipopulluar, operacioni – i pari në botë për sa i përket përballueshmërisë – u konsiderua i suksesshëm.

Në total, u shitën më shumë se 52 milionë bileta individuale. Sipas Shoqatës së Kompanive Gjermane të Transportit, rreth 1.8 milion ton CO2 u kursyen si rezultat. Pas këtij eksperimenti, ministrat e transportit të 16 rajoneve gjermane njoftuan në mes të tetorit se një biletë transporti mbarëkombëtar do të prezantohej nga 1 janari 2023, me kosto 49 euro në muaj./UBTNews/