Lajmet

​Zbulohen efektet e udhëtimit në hapësirë në kockat e njeriut

Agjencitë hapësinore do të duhet të përmirësojnë regjimet e ushtrimeve dhe dietat.

Published

on

Një studim i ri i humbjes së kockave në 17 astronautë që fluturuan në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor ofron një kuptim më të plotë të efekteve të udhëtimit hapësinor në trupin e njeriut dhe hapat që mund t’i zbusin ato.

Hulumtimi ka mbledhur të dhëna të reja mbi humbjen e kockave të shkaktuara nga mikrograviteti tek astronautët dhe nivelin në të cilin mund të rikthehet dendësia minerale e kockave në Tokë.

Në hulumtim morën pjesë 14 astronautë dhe tre astronautë femra, me një moshë mesatare 47 vjeç, misionet e të cilëve zgjatën katër deri në shtatë muaj në hapësirë, mesatarisht pesë muaj e gjysmë.

Një vit pas kthimit në Tokë, astronautët kishin mesatarisht 2.1 për qind më pak densitet mineral në tibi, një nga kockat e poshtme të këmbës dhe 1.3 për qind më pak forcë kockore.

Nëntë prej tyre nuk e rivendosën densitetin mineral të kockave pas fluturimit në hapësirë, ata pësuan një humbje të përhershme.

“Ne e dimë se astronautët humbasin masën kockore gjatë fluturimeve hapësinore afatgjatë. Ajo që ka të re në lidhje me këtë studim është se ne i ndoqëm astronautët për një vit pas fluturimit të tyre në hapësirë për të parë nëse dhe si rikuperohet kocka“, tha profesori Leigh Gabel nga Universiteti në Calgary dhe autori kryesor i një studimi të botuar këtë javë në revistën Scientific Reports.

“Astronautët pësuan humbje të konsiderueshme të kockave gjatë fluturimeve gjashtëmujore në hapësirë – një humbje që do të prisnim të shihnim te të rriturit më të vjetër gjatë dy dekadave në Tokë – dhe rifituan vetëm rreth gjysmën e asaj humbjeje një vit pas kthimit në Tokë”, tha Gabel.

Agjencitë hapësinore do të duhet të përmirësojnë regjimet e ushtrimeve dhe dietat për të parandaluar humbjen e kockave, paralajmëroi Gabel.

“Gjatë fluturimit në hapësirë, strukturat kockore bëhen më të holla dhe përfundimisht disa nga shufrat kockore ndahen nga njëra-tjetra. Sapo një astronaut të kthehet në Tokë, lidhjet kockore të mbetura mund të trashen dhe forcohen, por ato që janë ndarë në hapësirë nuk mund të ribashkohen. rindërtohen, kështu që e gjithë struktura e eshtrave të astronautit është ndryshuar përgjithmonë”, tha Gabel.

Astronautët që morën pjesë në hulumtim udhëtuan në stacionin hapësinor për shtatë vjetët e fundit. Studimi nuk specifikoi kombësitë e tyre, por dihet se ata ishin nga agjencia hapësinore amerikane NASA, Agjencia Kanadeze e Hapësirës, Agjencia Evropiane e Hapësirës dhe Agjencia Japoneze për Eksplorimin e Hapësirës.

Udhëtimi në hapësirë paraqet sfida të ndryshme për trupin e njeriut, një shqetësim kyç i agjencive hapësinore teksa planifikojnë eksplorime të reja. NASA, për shembull, synon të dërgojë astronautë përsëri në Hënë dhe misioni është planifikuar për vitin 2025. Mund të jetë një prelud për misionet e ardhshme të astronautëve në Mars ose një prani afatgjatë në sipërfaqen e Hënës.

“Mikrograviteti ndikon në shumë sisteme të trupit, duke përfshirë muskujt dhe kockat mes tyre”, tha Gabel.

“Dhe sistemi kardiovaskular përjeton shumë ndryshime. Pa gravitetin që “tërheq gjakun” drejt këmbëve tona, astronautët përjetojnë një zhvendosje të lëngjeve që shkakton më shumë gjak të grumbullohet në pjesën e sipërme të trupit. Kjo mund të ndikojë në sistemin kardiovaskular dhe shikimin“, shtoi ai.

“Rrezatimi është gjithashtu një problem i madh shëndetësor për astronautët, sepse sa më larg që ata udhëtojnë nga Toka, aq më i madh është ekspozimi ndaj rrezatimit dhe rreziku i kancerit në rritje”, paralajmëroi Gabel.

Studimi zbuloi se misionet më të gjata hapësinore rezultuan në humbje më të madhe të kockave dhe një probabilitet më të ulët të rikuperimit të kockave më pas. Ushtrimet gjatë fluturimit, të tilla si trajnimi i rezistencës në stacionin hapësinor, janë treguar të rëndësishme në parandalimin e z humbje të muskujve dhe kockave.

Ata astronautë që kryen më shumë ngritje vdekjeprurëse në hapësirë sesa në Tokë kanë më shumë gjasa të shërohen më shpejt pas një misioni.

“Ka shumë gjëra që ne ende nuk dimë për ndikimin e mikrogravitetit në shëndetin e njeriut, veçanërisht kur bëhet fjalë për misionet hapësinore më të gjata se gjashtë muaj“, tha Gabel.

Lajmet

Safet Zejnullahu – katër dekada në gazetari, komunikim dhe akademi, një karrierë e ndërtuar mbi fjalën, dijen dhe përgjegjësinë publike

Published

on

By

Safet Zejnullahu është një prej profesionistëve të brezit të gazetarëve kosovarë që e ka zhvilluar karrierën në pikëtakimin ndërmjet gazetarisë, komunikimit institucional dhe arsimit universitar. Me një përvojë që shtrihet nga fundi i viteve ’80 deri në ditët e sotme, ai ka qenë njëkohësisht reporter, redaktor, drejtues i komunikimit publik, profesor universitar dhe autor i një sërë botimesh profesionale e studimore mbi median dhe shkrimin.

Safet Zejnullahu është një nga ata gazetarë që profesionin nuk e kanë parë thjesht si vend pune, por si mision, përgjegjësi dhe detyrim ndaj publikut.

Safet Zejnullahu – gazetari që e mbajti etikën dhe standardin profesional edhe në ditët më të vështira të Kosovës

Pedant në punë, i komunikueshëm në raport me njerëzit dhe i përkushtuar ndaj etikës profesionale, Zejnullahu i takon brezit të gazetarëve që e ushtruan profesionin në rrethana të jashtëzakonshme – në vitet e okupimit dhe të represionit serb, kur fjala e lirë ishte e kufizuar dhe puna e gazetarit kërkonte jo vetëm dije e profesionalizëm, por edhe guxim.

Në periudhat më të vështira të Kosovës, ai ishte pjesë e një gazetarie që synonte të dokumentonte realitetin dhe t’i jepte zë shoqërisë. Angazhimi i tij në Qendrën për Informim të Kosovës (QIK) gjatë viteve 1995–1999 e vendosi në një prej pikave më të rëndësishme të informimit publik në kohën e okupimit, ndërsa përvoja e mëvonshme në gazetën “Zëri” e konsolidoi profilin e tij si profesionist i informacionit.

Por rrugëtimi i Zejnullahut nuk u kufizua vetëm në gazetarinë e shkruar. Ai e ndërtoi karrierën në disa nivele të profesionit – nga gazetaria dhe redaksia, te komunikimi institucional dhe televizioni publik. Në RTK, ku u angazhua nga viti 2016, ai ka ushtruar edhe funksionin e zëvendësdrejtorit, duke bartur në menaxhimin medial përvojën e fituar gjatë dekadave në gazetari dhe komunikim.

Ajo që e karakterizon këtë rrugëtim është vazhdimësia e një parimi: profesionalizmi duhet të mbetet mbi rrethanat, ndërsa etika duhet të jetë pikënisje e çdo informacioni që i komunikohet publikut.

Si gazetar dhe pedagog, Zejnullahu ka qenë i angazhuar edhe në formimin e gjeneratave të reja të profesionistëve të medias. Përmes mësimdhënies universitare dhe botimeve të tij, ai ka përcjellë te studentët rëndësinë e shkrimit të saktë, komunikimit të qartë, verifikimit të informacionit dhe respektimit të standardeve profesionale.

Nga ditët e vështira të okupimit, në Qendrën për Informim të Kosovës, te gazetaria profesionale, drejtimi në RTK dhe auditorët universitarë, Safet Zejnullahu e ka ndërtuar karrierën si një vazhdimësi të së njëjtës ide: gazetari duhet të jetë i saktë, i përgjegjshëm dhe i ndershëm ndaj publikut.

I lindur më 10 janar 1967 në Lladoc të Podujevës, Zejnullahu arsimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa studimet universitare në fushën e gjuhës dhe letërsisë shqipe dhe gazetarisë i vazhdoi në Prishtinë. Formimi i dyfishtë në gjuhë, letërsi dhe gazetari do të bëhej një nga shtyllat e profilit të tij profesional, duke ndërthurur gjatë gjithë karrierës përkushtimin ndaj gjuhës me kërkesat e komunikimit publik dhe të gazetarisë.

Nga gazetaria studentore në profesionin e informimit

Karrierën gazetarisht Safet Zejnullahu e nisi në vitin 1988, në gazetën e studentëve “Bota e Re”. Ky ishte fillimi i një rrugëtimi profesional që do ta çonte në disa prej institucioneve dhe mediave të rëndësishme të Kosovës.

Në vitet 1993–1994, ai ishte pjesë e revistës “Forumi”, ndërsa periudha 1995–1999 shënon angazhimin e tij në Qendrën për Informim të Kosovës (QIK). Kjo periudhë përkon me një nga fazat më të ndërlikuara të historisë moderne të Kosovës, kur informimi publik, dokumentimi i ngjarjeve dhe komunikimi me opinionin vendor e ndërkombëtar kishin rëndësi të veçantë.

Përvojën e fituar në këtë periudhë Zejnullahu e vazhdoi në gazetën ditore “Zëri”, ku punoi nga viti 2000 deri më 2009. Puna në një prej gazetave të njohura të kohës e konsolidoi profilin e tij si gazetar dhe profesionist i informacionit.

Kjo periudhë e gjatë në gazetari i dha mundësinë të përballet me transformimet e mëdha që kaloi media kosovare: nga gazetaria tradicionale e shtypit, te zhvillimi i formave të reja të komunikimit dhe, më vonë, te transformimi digjital i medias.

Përvoja institucionale dhe komunikimi me publikun

Pas një periudhe të gjatë në gazetari, Zejnullahu u angazhua në komunikimin institucional. Deri në vitin 2016, ai shërbeu si drejtor i Departamentit të Informacionit dhe Komunikimit me Publikun në Zyrën e Presidentit të Republikës së Kosovës.

Ky pozicion përfaqëson një dimension tjetër të karrierës së tij: kalimin nga prodhimi i informacionit gazetaresk në menaxhimin dhe organizimin e komunikimit publik institucional.

Përvoja në këtë fushë i dha mundësinë të punojë në një mjedis ku komunikimi nuk kufizohet vetëm te informimi, por përfshin edhe marrëdhënien ndërmjet institucioneve, mediave dhe publikut. Në këtë kuptim, karriera e tij përfshin të dyja anët e procesit komunikues – atë të gazetarit që kërkon, përpunon dhe transmeton informacionin dhe atë të institucionit që duhet ta komunikojë atë në mënyrë profesionale me publikun.

Akademia si vazhdimësi e profesionit

Një dimension i rëndësishëm i veprimtarisë së Safet Zejnullahut është angazhimi akademik.

Që nga viti 2006, ai është i angazhuar si mësimdhënës në UBT – Universiteti për Biznes dhe Teknologji, në Prishtinë, ku ka ligjëruar në fusha që lidhen drejtpërdrejt me komunikimin, gazetarinë dhe shkrimin akademik.

Në kuadër të veprimtarisë së tij akademike, ai ka ligjëruar lëndë si Shkrimi akademik, Proseminari, Shkathtësitë e shkrimit 1 dhe 2, Metodat e shkrimit, si dhe Media digjitale dhe sociale.

Kjo pjesë e karrierës së tij është veçanërisht e rëndësishme për faktin se përvoja praktike e gazetarisë është integruar me mësimdhënien universitare. Në këtë mënyrë, njohuritë e fituara gjatë dekadave të punës në media dhe komunikim janë përcjellë te brezat e rinj të studentëve.

Për Zejnullahun, shkrimi nuk është vetëm një teknikë profesionale, por një instrument themelor i komunikimit dhe i ndërtimit të dijes. Pikërisht ky dimension shfaqet edhe në veprat e tij akademike.

Autor i botimeve për gazetarinë dhe median

Veprimtaria e tij profesionale është shoqëruar edhe me një angazhim të vazhdueshëm në shkrimin dhe botimin e literaturës profesionale.

Ndër veprat e tij përfshihen “Lufta për Kosovën” (2000), “Shkrimi dhe Komunikimi” (2014) dhe “Lajmi në kohë lufte dhe krize” (2017).

Në vitet e fundit, veprimtaria e tij akademike është zgjeruar edhe me botime të tjera, ndër të cilat përmenden “Shkathtësitë e Shkrimit” (2019), “Nocionet e Gazetarisë” (2022), “Tranzicioni i medies në Kosovë” (2024) dhe “Media dhe shtetndërtimi – Qendra për Informim e Kosovës” (2026).

Këto botime trajtojnë tema që prekin drejtpërdrejt zhvillimin e gazetarisë dhe medias në Kosovë, proceset e transformimit të tyre, mënyrën e ndërtimit të lajmit, shkrimin profesional dhe raportin ndërmjet medias dhe proceseve shoqërore e institucionale.

Safet Zejnullahu ka doktoruar në fushën e medias në Universitetin e Prishtinës “Hasan Prishtina”, Fakulteti i Filologjisë, duke mbrojtur doktoraturën me temën “Format e tranzicionit të medies shqipe në Kosovë në vitet 1988–2008”.

Me këtë arritje akademike, ai e ka kurorëzuar një rrugëtim të gjatë profesional në gazetari, komunikim dhe studime mediale.

Veçanërisht i rëndësishëm është studimi mbi tranzicionin e medias në Kosovë, i cili e vendos zhvillimin e gazetarisë në një perspektivë më të gjerë historike dhe shoqërore – nga sistemet e mëhershme politike deri te realiteti bashkëkohor mediatik.

Një karrierë në tri dimensione

Rrugëtimi profesional i Safet Zejnullahut mund të lexohet përmes tri dimensioneve kryesore: gazetarisë, komunikimit institucional dhe akademisë.

Në gazetari, ai ka kaluar nëpër disa prej periudhave më të rëndësishme të zhvillimit të medias kosovare.

Në komunikimin institucional, ka qenë pjesë e strukturave përgjegjëse për informimin dhe marrëdhëniet me publikun në nivelin më të lartë shtetëror.

Ndërsa në akademi, përmes mësimdhënies dhe botimeve, është angazhuar në formimin profesional të studentëve dhe në dokumentimin e zhvillimeve të medias.

Ky kombinim i përvojës praktike dhe asaj akademike i jep profilit të tij një karakter të veçantë. Ai nuk e ka trajtuar gazetarinë vetëm si profesion të ushtruar në redaksi, por edhe si fushë studimi, hulumtimi dhe edukimi profesional.

Safet Zejnullahu ka shërbyer si drejtor i Departamentit të Informacionit dhe Komunikimit me Publikun në Zyrën e Presidentit të Republikës së Kosovës, deri në vitin 2016, në periudhën kur institucioni presidencial drejtohej edhe nga Presidentja Atifete Jahjaga.

Kontributi në formimin e brezave të rinj

Në një periudhë kur gazetaria po përballet me ndryshime të shpejta teknologjike, transformimin e modeleve tradicionale të informimit dhe zgjerimin e mediave digjitale, përvoja e profesionistëve që kanë kaluar nëpër disa gjenerata të medias merr një rëndësi të veçantë.

Pikërisht në këtë kontekst mund të shihet edhe angazhimi i Zejnullahut në akademi: përvoja e gazetarisë tradicionale, njohja e periudhave të krizave dhe transformimeve politike e shoqërore, si dhe përballja me zhvillimin e teknologjive të reja të komunikimit, janë bërë pjesë e punës së tij mësimore dhe botuese.

Nga gazeta studentore “Bota e Re”, te QIK-u, “Zëri”, komunikimi institucional, RTK-ja dhe auditorët universitarë, rrugëtimi i Safet Zejnullahut paraqet një karrierë të lidhur ngushtë me zhvillimin e vetë gazetarisë dhe komunikimit publik në Kosovë.

Mbi katër dekada më vonë nga fillimi i tij në gazetari, ai vazhdon të jetë aktiv në profesion, në akademi dhe në autorësinë e veprave që trajtojnë median, shkrimin dhe komunikimin.

Në këtë kuptim, Safet Zejnullahu përfaqëson profilin e një gazetari që me kalimin e viteve e ka zgjeruar profesionin e tij nga raportimi i ngjarjes drejt studimit të saj, nga praktika drejt teorisë dhe nga puna individuale në redaksi drejt formimit të brezave të rinj të komunikuesve dhe gazetarëve./rajonipress/

Continue Reading

Lajmet

UBT qëndron krah UÇK-së dhe luftës së drejtë për liri e pavarësi

Published

on

By

UBT do t’i bashkohet mbështetjes për marshin qytetar “Jo në emrin tim”, i cili do të organizohet të enjten, më 1 tetor 2026, nga ora 16:00, në sheshin “Skënderbeu” në Prishtinë.

Marshi “Jo në emrin tim” vjen si një zë i qytetarëve që kundërshtojnë vendimin e dhënë në Hagë ndaj ish-krerëve të UÇK-së dhe që kërkojnë të mos harrohet konteksti i një lufte të zhvilluar për liri, pavarësi dhe dinjitet.

Për UBT-në, 1 Tetori mbart një simbolikë të veçantë në historinë e rezistencës shqiptare në Kosovë. Më 1 tetor 1997, studentët u ngritën në një protestë paqësore kundër represionit dhe dhunës, duke e kthyer protestën studentore në një prej momenteve më të rëndësishme të rezistencës qytetare shqiptare të asaj periudhe.

Kjo datë shënon një kapitull të rëndësishëm të një rezistence që ndër vite mori forma të ndryshme, nga protestat studentore dhe rezistenca paqësore, te mobilizimi qytetar dhe lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Të gjitha këto zhvillime janë pjesë e historisë së përpjekjes së popullit shqiptar të Kosovës për liri, dinjitet dhe të drejtën për të jetuar i lirë.

Në këtë 1 Tetor, UBT qëndron krah UÇK-së dhe pranë kujtesës së rezistencës shqiptare, duke e konsideruar të rëndësishme që brezat e rinj të njohin dhe të ruajnë kujtesën për periudhat dhe ngjarjet që kanë përcaktuar rrugëtimin e Kosovës drejt lirisë.

Continue Reading

Lajmet

Arrestohen dy persona në Prizren nën dyshimin për fajde

Published

on

By

Dy persona janë arrestuar nga Policia e Kosovës në Prizren, nën dyshimin se kanë kryer veprën penale të fajdes ndaj një burri tjetër kosovar.

Sipas raportit 24-orësh të Policisë, dy të dyshuarit meshkuj janë arrestuar pas veprimeve hetimore lidhur me rastin.

Me vendim të prokurorit kujdestar, të arrestuarit janë dërguar në mbajtje, ndërsa hetimet për dokumentimin e plotë të veprimtarisë së tyre kriminale po vazhdojnë. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Plagosje në Mamushë: Arrestohet i dyshuari, sekuestrohet pistoleta me fishekë

Published

on

By

Një person ka mbetur i plagosur aksidentalisht me armë zjarri në këmbë nga një i dyshuar, bëhet e ditur në raportin 24-orësh të Policisë së Kosovës.

Lidhur me rastin, viktima është dërguar menjëherë për tretman mjekësor.

Në vendin e ngjarjes, njësitet policore kanë konfiskuar një pistoletë së bashku me nëntë fishekë dhe nëntë gëzhoja si prova materiale.

I dyshuari është arrestuar nga policia dhe, pas intervistimit me vendim të prokurorit kujdestar, është dërguar në mbajtje.

Rasti po trajtohet si “Lëndim i rëndë trupor”.  /E.A/

Continue Reading

Të kërkuara