Pse qeveritë në mbarë botën po e kanë të vështirë ta kuptojnë Gjeneratën Z, dhe pse India mund të ketë ende një mundësi. 

Mijëra të rinj indianë u mblodhën në rrugët e Delhit duke mbajtur pankarta ku kërkohej llogarihënie, transparencë dhe drejtësi. Për shumë vëzhgues, protestat ishin egyszerűisht një kapitull tjetër në përplasjen e njohur të Indisë mes qeverisë dhe opozitës. Sidoqoftë, ky interpretim e humb tablonë më të madhe.

Protestat e Cockroach Janta Party (CJP) nuk kishin të bënin thjesht me një organizatë apo një kontroversë. Ato zbuluan një ndryshim të thellë në mënyrën se si gjenerata më e re e Indisë e kupton politikën, institucionet dhe vetë kontratën sociale. Në mbarë botën, qeveritë po zbulojnë se Gjenerata Z po e ritrajton politikën demokratike në mënyra që pak kush i kishte parashikuar. Nga Hong Kongu në Santiago, nga Parisi në Dhaka, lëvizjet e udhëhequra nga rinia janë bërë më pak ideologjike, më të lidhura në rrugë digjitale dhe gjithnjë e më shumë të nxitura nga pyetjet e drejtësisë, llogarihënies dhe mundësive. Delhi nuk përbënte përjashtim; ai ishte shprehja indiane e një fenomeni shumë më të madh global. Megjithatë, reduktimi i protestave të CJP-së në një trend global do të nënkuptonte gjithashtu humbjen e diçkaje unikale indiane.

Në zemër të demonstratave qëndronte një ankth i thellë personal që rezonon në miliona familje: frika se vetë merita mund të mos mjaftojë më. Testi Kombëtar i Pranimit (NEET), testi shtetëror i Indisë për studimet universitare në mjekësi, nuk ka qenë kurrë thjesht një provim i vetëm. Ai prek diçka shumë më fundamentale: besimin se arsimi mbetet rruga më e sigurt drejt mundësive. Në të gjithë vendin, prindërit investojnë kursimet e viteve të tëra, meksinë nxënësit sakrifikojnë adoleshencën e tyre dhe familje të tëra organizojnë jetën rreth shpresës se puna e palodhshme do të shpërblehet në mënyrë të drejtë.

Kur dolën në sipërfaqe pretendimet për rrjedhjen e tezës së provimit, revolta për pasojë nuk u kufizua vetëm te ata që i ishin nënshtruar provimit. Kjo rezonoi me çdo familje që e shihte meritën si bazën e aspiratave.

Në këtë kuptim, NEET ishte më pak shkaku i protestave sesa katalizatori qe solli një ankth më të thellë në syrin e publikut. Demonstratat pasqyruan një frikë në rritje se institucionet e ngarkuara me mbrojtjen e meritës jo vetëm që duhet të jenë të drejta, por edhe duhet të duken të tilla. Pasi besimi i publikut në atë parim fillon të zbehet, pasojat shtrihen larg përtej një provimi të vetëm apo një grupi të vetëm studentësh.

Historia sugjeron se lëvizjet e lindura nga shqetësimi i vërtetë publik rrallëherë mbeten të kufizuara në ankesën e tyre origjinale. Teksa marrin vrull, aktorë të rinj hyjnë në mënyrë të shmangshme në arenë, secili duke kërkuar të ndikojë në narrativë dhe të formësojë pasojat e saj politike. Protestat e CJP-së ndoqën një model të njohur demokratik. Ato nisën me shqetësime të ligjshme mbi drejtësinë dhe llogarihënien, por gradualisht u bënë pjesë e një garë më të gjerë politike.

Kjo nuk është as e pazakontë e as unike për Indianë. Lëvizja kundër korrupsionit e udhëhequr nga Anna Hazare nisi si një fushatë qytetare që kërkonte reformë institucionale përpara se të ritrajtonte peizazhin politik të Indisë. Në nivel ndërkombëtar, lëvizja e Hong Kongut kundër ekstradimit, demonstratat e Kilit për çmimet e meitrosë, protestat e Coletave të Verdhë në Francë dhe mobilizimet studentore në Bangladesh ndoqën të gjitha një trajektore të ngjashme. Secila nisi me një ankesë specifike, por evoluoi në një debat më të gjerë mbi qeverisjen, besimin dhe legjitimitetin institucional.

Tragjedia është se ankthi i vërtetë publik dhe mundësia politike shpesh vijnë së bashku. Studentët dhe familjet e tyre po kërkonin siguri se merita do të triumfonte dhe shkeljet do të ndëshkoheshin. Në të njëjtën kohë, aktorët e organizuar politikë parë një mundësi për të amplifikuar çështjen dhe për të ndikuar në bisedën më të gjerë politike. Siç ndodh shpesh në demokraci, politika rreth protestave filloi gradualisht të errësonte shqetësimet që i kishin nxjerrë të rinjtë në rrugë në radhë të parë.

Ky dallim është i rëndësishëm. Demokracitë forcohen kur ankesat e vërteta pranohen dhe adresohen. Ato dobohen kur zgjatja e pakënaqësisë publike bëhet një qëllim në vete, ose kur kërkimi për zgjidhje errësohet nga gara për avantazh me bazë politike.Protestat e CJP-së përfundimisht do të largohen nga kryetitujt. Ajo që do të mbetet është ajo që ato zbuluan për këtë gjeneratë. Qeveritë që e njohin këtë transformim do të formësojnë politikën e dekadës së ardhshme. Ato që e hedhin poshtë atë thjesht si një protestë tjetër mund të zbulojnë se historia tashmë ka ecur përpara.

Sfidat reale për çdo qeveri janë prandaj të dyfishta: Të përgjigjet në mënyrë vendimtare ndaj shqetësimeve të ligjshme dhe të sigurojë që reforma institucionale, e jo teatri politik, të mbetet në qendër të bisedës kombëtare. /Al Jazzera/ 

Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të vetë autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jazeera-s.

Autori: Sudhanshu Mittal –Politikan indian dhe komentator i politikave publike 

Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë kanë caktuar mesin e muajit shtator për mbajtjen e seancave të deklaratave përmbyllëse në gjyqin ndaj ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, si dhe Bashkim Smakajt, Isni Kilajt, Fadil Fazliut dhe Hajredin Kuçit, të cilët akuzohen për pengim të administrimit të drejtësisë.

Sipas njoftimit të gjykatës, deklaratat përmbyllëse do të mbahen më 10, 11 dhe 14 shtator.

Sipas aktakuzës, të pandehurit dyshohet se, në periudhën nga prilli deri në nëntor të vitit 2023, kanë tentuar të ndikojnë te dëshmitarët e thirrur nga Prokuroria në procesin gjyqësor për krime lufte kundër Hashim Thaçit dhe ish-krerëve të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit.

Ndaj Thaçit janë ngritur tri akuza për tentim të pengimit të personave zyrtarë në kryerjen e detyrave zyrtare, si dhe tetë akuza për shkelje të fshehtësisë së procedurës dhe mosbindje ndaj gjykatës.

Ndërkaq, ndaj Bashkim Smakajt, Isni Kilajt dhe Fadil Fazliut është ngritur nga një akuzë për tentim të pengimit të personave zyrtarë në kryerjen e detyrave zyrtare dhe nga një akuzë për mosbindje ndaj gjykatës, ndërsa ndaj Hajredin Kuçit janë ngritur dy akuza për mosbindje ndaj gjykatës.

Të pesë të akuzuarit janë deklaruar të pafajshëm.

Procesi gjyqësor ndaj tyre nisi më 27 shkurt, ndërsa Prokuroria përfundoi paraqitjen e provave më 13 mars.

Ndërkohë, aktgjykimi në rastin kryesor ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, të akuzuar për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, pritet të shpallet më 16 shtator.

Ata akuzohen për vrasje, torturë, përndjekje dhe vepra të tjera që pretendohet se janë kryer gjatë luftës në Kosovë në vitet 1998–1999. Të katërtit i kanë mohuar të gjitha akuzat dhe janë deklaruar të pafajshëm për veprat që lidhen me rreth 155 viktima.

Prokuroria ka kërkuar që secili prej tyre të shpallet fajtor dhe të dënohet me nga 45 vjet burgim.

Gjatë procesit, mbi 130 dëshmitarë kanë dëshmuar para trupit gjykues, ndërsa janë pranuar edhe 160 deklarata me shkrim të dëshmitarëve të tjerë. Gjyqi përfundoi në muajin shkurt, ndërsa të akuzuarit ndodhen në paraburgim në Hagë që nga arrestimi i tyre në vitin 2020.

Dhomat e Specializuara janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, por funksionojnë me gjyqtarë dhe prokurorë ndërkombëtarë.

Procesi gjyqësor ndaj ish-krerëve të UÇK-së ka nxitur reagime dhe kundërshtime në Kosovë, ku shumë e kanë cilësuar atë si të njëanshëm, duke argumentuar se nuk trajton krimet e kryera nga forcat serbe gjatë luftës. Në mbështetje të ish-krerëve të UÇK-së janë organizuar protesta dhe janë vendosur pankarta me mesazhin “Liria ka emër” në qytete të ndryshme të vendit, ndërsa mijëra qytetarë morën pjesë në protestën “Drejtësi, jo politikë”, të mbajtur më 17 shkurt të këtij viti në Prishtinë.

D.L